فایل پاورپوینت کامل راهبردهای تربیت اخلاقی در تبلیغات دینی

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل راهبردهای تربیت اخلاقی در تبلیغات دینی :

نویسنده: حجه الاسلام و المسلمین محمد قطبی ()

مقدمه

انسان در طول زندگی وحیات خویش، بیش از آن که از سیستم ها و نظام های آموزش رسمی تأثیر بپذیرد، ازآموزش غیر رسمی بهره می گیرد. محیط پیرامونی انسان دارای مؤلفه های فراوانی است که می تواند موجب شکل دهی هویت دینی و تربیت اخلاقی انسان گردد؛ خانواده، گروه همسالان، رسانه، جامعه، نهادهای مدنی، حکومت و. . از جمله فضاها و فرصت هایی است که آموزش غیر رسمی درآن شکل می گیردو ارزش های اخلاقی مورد توافق خود را به انسان منتقل می سازد. واین به مراتب از سیستم های رسمی، اثر بخش ترو ماندگارتر است. مبلغ دینی به عنوان برترین عنصر نظام تبلیغات دینی، ازنوع آموزش غیررسمی تبعیت می کندودر فرآیند تبلیغ دین، تلاش می کند ارزش های اخلاقی اسلام را در جامعه، هنجارسازی کرده وتوسعه بخشد.

براین اساس، در این مقاله پس از اشاره به برخی تفاوت های آموزش رسمی و غیررسمی، راهبردهای تربیت اخلاقی را در قالب آموزش غیررسمی که روش مورد عمل در تبلیغات دینی می باشد. بررسی خواهیم کرد.

آموزش رسمی

مراحل یاددهی – یادگیری در این سیستم، در نظامی از پیش تعیین شده و با اصول و روش هایی معین دنبال می شود؛ می توان مهم ترین مؤلفه های آموزش رسمی را این گونه نام برد:

یکسان سازی هدف:

در نظام آموزش رسمی رایج، اهداف تعیین شده برای یادگیرندگان یکسان ودریک حد مشخص قراردارد؛ بدین شکل که نظام آموزش رسمی تلاش می کند همه را به یک نقطواحد برساند و پایین ترازآن را ناکامی در یادگیری می داند.

یکسان سازی روش:

در این نظام، روش های آموزشی به صورت یکسان به کارگرفته می شود. البته باید توجه داشت که روش های آموزشی متعددند، ولی هر مرکز آموزشی به ناچار بایکی یا تعداد محدودی از این روش ها، فعالیت آموزشی و مراحل یاددهی- یادگیری را دنبال می کند. از این رو، مخاطبین آن مرکز با یکسانی روش در تربیت روبه رویند؛ در چنین نظامی سعی می شود همه با هم به پیش ببرند.

یکسان سازی سرعت:

در نظام آموزش رسمی، علاوه براین که همه با هم به سمت یک هدف حرکت می کنند، سعی می شود سرعت حرکت همه نیز یکسان باشد وغالبا تقویم آموزشی از پیش تعیین شده است و یاد گیرنده ناچار است مراحل وفواصل زمانی پیش بینی شده درتقویم آموزشی را مطابق آن پشت سر بگذارد.

یکسانی قالب وابزار:

نظام آموزش رسمی از قاعده ای تبعیت می کند که ناچار است در انتخاب قالب و ابزارهای خود نیز یکسان عمل کند؛ چرا که نمی توان برای گروهی که با هم وبا روشی واحد ودرمدت زمان مساوی و هماهنگ به سوی هدفی واحد حرکت می کنند، قالب ها و ابزارهای متعددی به کاربست؛ به ویژه زمانی که عملیات یاددهی و یادگیری در شرایط(مکان و امکانات) مساوی صورت می گیرد. ()

آموزش غیر رسمی

در آموزش غیر رسمی می توان تمام این چهار وجه یکسان را به هم ریخت و در فضایی باز و آزاد و بدون تحمیل یکسانی درهدف، روش، قالب، ابزار، سرعت و… مخاطب را در محیط قرار داد که با توان درونی خود، به سمت مطلوب حرکت نماید. می توان عنوان«آموزش و پرورش »را برای نظامی برگزید که به صورت رسمی، تلاش می کند به وسیلسیستم رسمی آموزش ویاددهی، تربیت اخلاقی انسان ها را دنبال نماید.

در مقابل آن، نظام غیر رسمی قرارداردکه تلاش می کندبا اتکا به توان وانگیزمخاطبین، به پرورش نسل آتی بپردازد واو را تربیت نماید. ما در این مقاله، از این روش با عنوان«نظام تبلیغات دینی» یاد می کنیم.

نظام تبلیغات دینی

نظام تبلیغات دینی، نظامی است که می کوشد بدون محصورساختن انسان درروش یا قالب از پیش تنظیم شده ای، مخاطب را توسط مبلغین دینی با توجه دادن به گوهر وجودی خویش و بهره گیری از خرد وتوان درونی، به سمت تربیت اخلاقی وتعالی انسانی حرکت دهد.

این نظام ازیک استراتژی باز وآزاد تبعیت می کندودرآن، مبلغ می بایست اقدامات تبلیغی خود را مبتنی بریک سری خط مشی های مشخص و معینی بنا نهد. در اصطلاح، به این خط مشی واهداف فراگیر و نهفته در لابه لای برنامه ها و فعالیت ها «راهبرد» گفته می شود. راهبرد، در ظاهر مشهود نیست، لیکن می بایست در باطن، فعالیت ها مبتنی برآن ودرراستای آن باشد. مبلغین و مربیان تربیتی به منظور توسعارزش های اخلاقی ودینی درجامعه، این راهبردها را فرا روی خویش قرار داده وبا توجه به آن ها اقدام می نمایند. این راهبردها که ازقرآن کریم استخراج گردیده است عبارتنداز:

-راهبرد تعظیم؛ . راهبردتکریم؛ . راهبرد تبیین؛ . راهبرد تبشیر و تحذیر.

تعظیم ( مرحلایجاد معرفت و اختیار انسان از حقایق هستی )().

برنامتربیتی، نخست، باید در بردارندپیام تعظیم باشد؛ باور به عظمت خداوند بلند مرتبه، شریعت و شعایر اسلامی، نبوت، قرآن و… تا زمانی که فرد به عظمت خداوند بلند مرتبه و شریعت اسلامی باورنداشته باشدو این امور برایش مقدس جلوه نکند، هرگز به دستورات و ارزش های اخلاقی این شریعت تن نخواهد داد واگر چه در ظاهر نیز به آنها عمل می کند، ولی در عمق جان اوریشه ندوانده وبا رضایت خاطرنخواهد پذیرفت.

شهید مطهری(ره) این موضوع را تحت عنوان راز دعوت آورده و این چنین فرموده است:

«اولین دغدغمسؤولیت که پیامبران به وجود می آورند، دغدغمسؤولیت در برابر کل آفرینش و هستی است. دغدغمسؤولیت اجتماعی جزئی از دغدغمسؤولیت دربرابر هستی و آفرینش است. (…) سوره های مکیه که درسیزده سال اول بعثت رسول اکرم(ص) نازل شده است، کمتر مطلبی جز تذکر مبدا ومعاد در آنها هست. » ()

عظمت حضرت حق و دین و شریعت او را می توان از راه های مختلفی به انسان منتقل ساخت. بعضی از این شیوه ها و راه ها عبارتند از:

الف-توجه به عظمت هستی:

-تذکر و توجه به نظام آفرینش (اولم ینظروا فی ملکوت السماوات والارض)().

-تبیین ربوبیت حضرت رب العالیمن: (رب السماوات و الارض وما بینهما)().

-توجه به عالم آفاق و انفس: ( سنریهم آیاتنا فی الافاق و فی انفسهم )()

ب-توجه به بزرگواری خالق هستی:

-تبیین مهربانی و بزرگی خداوند متعال: (سلام قولا من رب رحیم)().

-تذکر و توجه انسان به نعمت های خالق هستی: (وان تعدوا نعمه الله لا تحصوها)().

-و…. که در قرآن کریم در مواضع مختلفی از این شیوه ها استفاده شده است.

همان گونه که اشاره شده، توجه به عظمت و حقیقت پنهان هستی، انسان را برای دریافت شناخت نسبت به حقیقت و واقع، آماده تر خواهد ساخت. انسان پیش از آن که به واسطاستدلال های فلسفی وکلامی، خدا را درک کند، می تواند از درون خویش، وجود این حقیقت بی انتها را دریابد، واز این رو، بیشتر استدلال های قرآن کریم و اهل بیت (ع) معطوف به تذکرها و استدلال های فکری و حسی است. در برنامه های تربیتی می توان زوایای پنهان این حقیقت را که در اطراف زندگی بشرودرجای هستی، وجود دارد. به انسان ها نمایاند و ایشان را از راز و رمز هستی با خبر ساخت. این توجه و تذکر نسبت به هستی در عمیق ترین حالت خود، انسان را متوجه استدلال های عقلی و منطقی درباراثبات وجود و حقانیت خداوند متعال خواهد ساخت.

تفکر و تدبر درآفاق (طبیعت) وانفس (وجود انسان) در شکل گیری بینش توحیدی بسیار مؤثر است وفراوان مورد تأکید قرآن قرار گرفته و به آن دعوت شده است. این نوع تفکر و تدبر نوعی راه کسب شناخت و معرفت است که در آن بدون دخالت دیگری، « دریافت: » صورت می پذیرد ورمز آن نیز در این است که با تفکر و تدبر در آفاق وانفس، انسان دچار حیرت وسردرگمی در مقابل عظمت هستی وخالق آن می شود و چون فطرت انسان خداجوی است، () هرگاه مدار تفکر اودر خلقت بسته شود، گواین که پنجره ای به سمت روشنایی گشوده شده، حس مطلق گرایی انسان را تحریک کرده، اورا به سوی حقیقتی حقیقی می کشاندوبا خود می برد.

پیچیده کردن مباحث در حوزشناخت خداوند، هیچ کاری از پیش نخواهد بردو بایستی ساده وروان وبا اشاره به زوایای دقیق و پنهان هستی، انسان را نسبت به عظمت خالق یکتا و حکمت وعدالت او و رأفت ورحمتش آگاه ساخت. وقتی ظرافت های موجودات ریزی همچون اتم و سلول و مولکول بیان می شود وهرگاه در تشریح بدن موجودات، به ویژه انسان، دقت و نظم و حکمت موجود در آفرینش آنها مورد توجه قرار می گیرد. آن گاه که با مطالعگونه های حیوانی، وسعت جغرافیای عالم، شناخت کهکشان ها و…، هزاران نکتدقیق و ظریف در پیش روی انسان قرار می گیرد، توجه به عظمت خالق حکیم یکتای رحیم نیز با آن همراه می گرددو می توان انتظار داشت که انسان، بدون این که حفظ کردن برخی اطلاعات را تحمل کندو سعی خود راصرف گرفتن نمره وامتیاز نماید، به باور و معرفت دینی دست یافته و در وجود خویش خضوع و خشوع در مقابل عظمت خداوند را احساس نماید.

مطالعهستی، حتی با ساده ترین نگاه ها، نیز می تواند بینش انسان را به سمت وجود خالق و یکتایی او پیش ببرد، هستی، متن همیشه در پیش روی انسان و کتاب گشودخدا شناسی است. این مت، دال بر وجود خدا، یکتایی او، حکمت و قدرت او، صفات او و. . است. به هرحال، هستی مخلوق زیبای خداست وجای جای آن، زیبایی خالق خویش را اعتراف می کند وبه آن شهادت می دهد. پیدایش عرفان هایی که در قالب مثنوی و. . از سوی عرفای اسلامی صادر شده وبه توصیف هستی و زیبایی های آن پرداخته اند وبا این توصیف با خدا عشق بازی کرده اند از همین زاویه ای که هستی را دال برحقایق پنهان دانسته اند، نشأت گرفته است.

اگرثمرهویت دینی را اطاعت و بندگی در پیشگاه حضرت حق و عمل به ارزش های اخلاقی بدانیم، باید بپذیریم که راه رسیدن به آن، محفوظات و یادگیری برای نمره و معدل نیست، بلکه بهترین راه رسیدن به آن، ارایدرکی صحیح از عالم هستی و خالق حکیم و خبیر آن است. انسان تا هنگامی که به دقت و ظرافت، عظمت و بزرگی، سادگی و پیچیدگی، جلال وجبروت، شوکت و صولت، نظم وهماهنگی، لطافت ونرمی، کامل و جامع بودن، سازگاری با نیازهای انسان، تبدیل پذیری وهزاران ویژگی دیگر عالم هستی پی نبرد، هرگز به خالق حکیم، علیم، رحیم، ودود، عظیم، عالی، عادل، مالک و رب هستی پی نخواهد بردودر وجودش اورا نخواهد یافت. همچنین توجه دادن انسان به نعمت های بی کرانی که در اختیار او قرار گرفته است. به جهت عظمت درونی هر نعمت، عظمت خالق را در ذهن و روان انسان مجسم خواهد ساخت.

قرآن کریم برای دست یابی به بصیرت ونگاه صحیح، انسان را به سیر در عالم آفاق وانفس دعوت می کند. نعمت ها، همگی آیات و نشانه های خداوند عالمندو توجه به آن، روحیتعظیم وکرنش در مقابل خالق هستی را به انسان عطا می کند. یکی از روش های قرآن کریم برای ایجاد معرفت در انسان، برشماری نعمت ها و توجه به عظمت آن هاست. هرگاه انسان از مسیر حق منحرف شود، توجه دادن اوبه نعمت هایی که در اختیارش قرار گرفته و تضمین کنندحیات وزندگی او است، روحی تازه به او می بخشد وایمانش را باز می آفریند. () وجود مخلوقات، ارتباط تنگاتنگ ویکدستی در نظام هستی، تأمین شدن همنیازهای انسان درنظام هستی، حکیمانه بودن این نظام، رابطعلت و معلولی و یکپارچگی آن، عظمت و شگفتی عناصر پدید آورندآن و. . همه وهمه، ازدلایل عظمت خداوند و عامل ایجاد روح توحیدی در انسان است.

قرآن کریم، گاه با تشریح عظمت عالم()، گاه با توجه دادن انسان به عظمت شگفت انگیز خودش، () گاه با پرسش() وگاه با بازخواست () از این که چرا به آفریده های شگرف الهی نمی نگری و…، شگفتی نظام

آفرینش را به انسان می نمایاند. قرآن، به صراحت انسان رابه تفکردرعوالم هستی، اعم از آفاقی وانفسی، دعوت می کندوبا تاکید فراوان او را به این سمت تشویق می نماید.

درحقیقت، می توان گفت پیشرفت صنایع و تکنولوژی، قبل از این که اختراع محسوب شود، اکتشاف است، کشف عظمت هستی وقدرت پدید آورندآن؛ چرا که هستی به خودی خود واجد این همه قابلیت نبوده و خداوند این قابلیت ها و ویژگی ها را درآن به وجود آورده است. اگرخداوند، الکتریسیته را در طبیعت قرار نمی داد، نه تنها ادیسون، که صدها دانشمند دیگر هم توان آفرینش آن را نداشتند، ولی اکنون که آفریده شده و هست، آن را کشف کرده اند.

توجه دادن انسان به حقیقت پیدا، ونه پنهان هستی، از مهم ترین راهبردهای تربیتی و اخلاقی است و هرگز نباید مورد بی مهری و بی توجهی قرار گیرد. ازاین رو، برنامه های تربیتی واخلاقی باید با دقت به دنبال ایجاد روح تعظیم درمخاطبین باشند وبه گونه ای تدوین و ارایه گردند که باعث شوند انسان، از پنجرعظمت، به هستی و خالق آن بنگرد.

هرگاه بتوانیم با بهره گیری از روش ها وقالب های مختلف، «عظمت» خداوند را به انسان بنمایانیم – نه اینکه فقط بیاموزیم- آن گاه قدم اول را در هویت بخشی به او برداشته ایم. همهستی، از خاک تا خورشید، از آب تا آسمان، از باد تاباران، از درخت تادریا، ازشیرتاشتر، از کوه تا کهکشان، از نان تا نمک، ازچشم تا چشمه، همه و همه، پیام آورعظمت هستی و خالق اویند.

هستی دارای لایه های مختلفی است که توجه به آن ها انسان را به سوی یکتانگری خالق خویش می کشاند. برخی از این لایه ها عبارتند از:

. ظاهر هستی: این ظاهر تشکیل یافته از عناصری مثل رنگ، حجم، بعد، حالت، شکل و. . است وانسان از منظر زیبایی شناسی به آن می نگرد.

. توازن هستی: توازنی که با دقت بیشتر نسبت به عناصر ظاهرهستی، می توان به آن آگاهی پیدا کرد. این توازن در دو سطح «ارتباط اجزا با یکدیگر» و «پیوند وجودی آنها با یکدیگر» قابل دسته بندی است که از منظر علت و معلولی به آن نگریسته می شود. در سطح اول، انسان به اصل ارتباط میان اجزاء هستی پی می برد، ودرسطح دوم، رابطعلت و معلولی آن را درک خواهد نمود.

. مرکزیت ارتباط: با دقت وتوجه بیشتر نسبت به رابطبین عناصر هستی می توان به مرکزیت این پیوستگی ها و همبستگی ها دست یافت، به گونه ای که انسان در این مرحله در می یابد که نظام آفرینش با همپیچیدگی و گستردگی هایش، دارای یک مرکزیت واحد است وچنانچه دوکانون آفرینش درعالم، وجود داشت دست کم برخی از این رابطه ها درعالم گم می شد ویا به تخریب وفساد کشیده می شد. () در ای