بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل راهنمای مبارزه با تکفیر در بررسی سیره حضرت امیر (ع) :

مقدمه

یکی از بزرگ ترین مشکلات جامع اسلامیِ معاصر گسترش اندیش تکفیر و گروه های تکفیری است. گروه هایی که با رفتارهای خشونت آمیز و دور از عقل، در حال تضعیف جهان اسلام و ارائ چهره ای خشن و غیر منطقی از آن هستند. ریش این تکفیر و گروه های تکفیری معاصر در برخی اندیشه های «ابن تیمیه» است. اندیشه هایی که بعدها در قالب وهابیت در شبه جزیر عربستان و دیوبندیه در شبه قاره هند و اخوان المسلمین در مصر ادامه یافت، گرچه سلفی گری مساوی با تکفیر نیست، چنان که اخوان المسلین و بسیاری از دیوبندیه بیشتر گرایش تقریبی دارند نه تکفیری، اما زمینه تکفیر در این مکتب بسیار زیاد است.

به همین دلیل، اخوان المسلمین با وجود سال ها ادعای تقریب مذاهب، با ظهور شخصیتی به نام «سید قطب» دچار تفرقه شد و پیروان قطب از حد اعتدال خارج شده و زمینه ساز گروه های تکفیریی همچون القاعده و بعدها داعش شدند. دیوبندیه نیز با وجود آغازی وحدت گرا، زمینه ساز ایجاد گروه هایی همچون طالبان شد. ولی وهابی ها از همان ابتدا تکفیری بودند و هم مسلمین را تکفیر می کردند.

نکت بسیار مهم در رفتار و باورهای این گروه ها، شباهت فکری و عملی بسیار زیاد آن ها با خوارج است.[۱] تا جایی که بسیاری از علمای اهل سنت هم آنان را خوارج نامیده اند. [۲]ولی جالب اینجاست که قریب به اتفاق این گروه ها اصرار دارند که نه تنها خود را از این تبرئه کنند، بلکه دشمن خود را خوارج بنامند؛[۳] یعنی بیشتر گروه ها با هم اختلافی که دارند بر باطل بودن خوارج اجماع دارند. حال پرسش اصلی اینجاست که حضرت علی (ع) چطور با خوارج تکفیری برخورد کردند که بعد از ۱۴۰۰ سال حتی تکفیری ترین گروه های معاصر هم در صدد تبرئ خود از هر گونه انتساب به خوارج هستند؟ ما در ادامه با بررسی برخی شیوه های رویاروی امیر المؤمنان (ع) با فتن خوارج به این پرسش پاسخ خواهیم داد.

شیوه های مقابله امام علی (ع) با خوارج

۱- بصیرت افزایی

در فتن خوارج یکی از راهکارهای اساسی حضرت برای کاهش اثر فتنه بصیرت افزایی بود، که در قالب های متعددی ارائه دادند. برخی از این قالب ها را می توان چنین برشمرد.

۱-۱- تبیین فتنه

هنگامی که معاویه در جنگ صفین شکست خورد به سپاهیانش دستور داد قرآن ها را بر سر نیزه ها کنند و سپاه علی (ع) را به حَکمیت و داوری قرآن فراخوانند. (نصر بن مزاحم، ۱۳۸۲ ق: ۴۷۶ و۴۷۹؛ ابن ابی الحدید، ۱۳۸۵ ق، ج۲: ۲۰۶ و ۲۰۹). این نقش شوم مؤثر افتاد و سپاه عراق فریب این توطئه را خوردند. تفرق عجیبی در سپاه به راه افتاد و پیروزی قطعی به شکست تبدیل شد. (نصر بن مزاحم، ۱۳۸۲ ق: ۴۸۹؛ ابن ابی الحدید، ۱۳۸۵ ق، ج۲: ۲۱۶؛ ناظم زاد قمی، ۱۳۸۶ ، ج۲: ۲۰۳).

در چنین شرایطی نخستین کاری که از حضرت می بینیم، تبیین فتنه است. شاهد این ادعا گفت و گویی است که حضرت با یکی از خوارج دارند و به این امر تصریح کرده و می فرمایند: «فَقُلْتُ لَکم هَذَا أَمرٌ ظاهِرُهُ إِیمَانٌ وَ بَاطِنُهُ عُدْوَانٌ وَ أَوَّلُهُ رَحْمَهٌ وَ آخِرُهُ ندَامَهٌ. اما من به شما گفتم که این توطئه ظاهرش ایمان و باطن آن دشمنی و کینه توزی است، آغاز آن رحمت و پایان آن پشیمانی است». (سید رضی، خطبه۱۲۱)

یکی از ادعاهای زمان ما، که تداعی گر قرآن بر سر نیزه می باشد، شعار بازگشت به اسلام سلف است. شعاری با ظاهری دینی، ولی با نتیجه ای بسیار هولناک. می توان گفت کاری که قرآن بر سر نیزه با سپاه حضرت علی (ع) کرد، ادعای سلفی گری بر سر جهان اسلام آورد. وهابیان، طالبان، القاعده، داعش و دیگر گروه های تکفیری با ادعای پیروی از سیر سلف در حال قتل و کشتار مسلمانان و نابودی کشورهای اسلامی هستند. وضعیت نا به سامان سوریه، یمن، عراق و… شاهد گویای ادعای ماست.

پس نخستین کاری که به تبع سیر حضرت باید انجام داد، تبیین دقیق این فتنه است. شاید یکی از دلایل اصلی که باعث شد مکتب سلفی ابن تیمیه از زمان شکل گیری (قرن هفتم) تا قدرت گرفتن وهابیت (قرن دوازدهم ) رونقی نداشته باشد، تبیین به موقع این فتنه توسط علمای بزرگ شیعه و سنی بود (رضوانی، ۱۳۹۲، http: //alwahabiyah. com/). به گونه ای که به خاطر افکار باطلش وادار به توبه و سپس زندانی شد (عابدی، ۱۳۹۰: ۴۱). شاید اگر در سال های بعد هم با وسعت بیشتری خطر این اندیشه تبیین می شد، هیچ وقت دنیای اسلام با چنین معضلی رو به رو نمی گردید.

۱-۲- مقابل تبلیغاتی

دو شعار در میان تبلیغات و حرف های خوارج نقش تعیین کننده در شکل گیری و جذب نیرو داشت. یکی شعار «لا حکم الا لله» و دیگری مطرح کردن دشمن مشترک یعنی ایران و روم. اولی شعاری بود که به دلیل شباهت به آیه «ان الحکم الا لله» (انعام: ۵۷) به سرعت مورد قبول واقع شد و دومی خطری بود بالقوه که همیشه مسلمین از آن وحشت داشتند و طبعاً کسی منکر این خطر نبود.

دقیقاً برابر با دو شعار تکفیری های زمان ماست. یکی شعار توحید خاص یا همان «لا اله الا الله»، که در پرچم آنها هم دیده می شود، و دیگری طرح دشمن مشترک که از نظر آن ها این دشمن مشترک شیعه است.

ما در ادامه راهکار حضرت را در خنثی کردن این توطئه ذکر می کنیم.

۱-۲-۱- لاحکم الا لله

این شعار مهم ترین شعار خوارج بود که در ظاهر نوعی شعار توحیدی بود و نقش بسزایی در گسترش آنان داشت. در واقع، این شعار نخستین شعاری بود که پس از بر سر نیزه شدن قرآن ها مطرح شد و بسیاری آن را تکرار کردند.

راهکاری که حضرت در برابر این شعار به کار بردند، استفاده از شعار برتر بود. حضرت فرمود «کلِمَهُ حَقٍ یرَادُ بِهَا بَاطِلٌ؛ این کلام سخن حقی است که از آن اراده باطل می شود» (سید رضی، کلمات قصار۱۸۹). این کلمه قصار، که جزئی از کلام حضرت بود، به صورت شعار جذاب در آمد نه تنها نماد برای مبارزه با خوارج شد، بلکه باطل کنند شعار آن ها هم بود. کاری که به تبع سیر علوی می توانیم انجام دهیم انتخاب شعار برتر است. به ظاهر بهترین شعاری که می توان مطرح کرد، گسترش عنوان تکفیری برای این گروه هاست. عنوانی که تبیین کنند واقعیت آن ها و خنثی کنند شعار آن ها می باشد. البته، گسترش این شعار باید در کشورهایی که احتمال نیروگیری تکفیر در آن ها وجود دارد، بیشتر باشد.

۱-۲-۲- دشمن مشترک

شعار دیگری که توسط سپاه شام مطرح شد و با این بهانه خوارج اهداف خود را پیش بردند، شعار «دشمن مشترک» بود. اللَّهَ اللَّهَ فِی النِّسَاءِ وَ الْبَنَاتِ وَ الْأَبْنَاءِ مِنَ الرُّومِ وَ الْأَتْرَاک وَ أَهلِ فَارِسَ غَدای (اردکانی یزدی، ۱۳۵۰: ۲۶۷ ). با این شعار سپاه شام و خوارج که دشمن بودند در یک صف به مخالفت با حضرت علی برخاستند. امروزه هم تکفیری ها با مطرح کردن دشمن ساختگی مشترک، یعنی شیعه، توانسته اند گروه هایی که حتی همدیگر را تکفیر می کنند در کنار هم قرار دهند.

راهکاری که حضرت به کار بردند این بود که نخست کوشیدند به خوارج بفهمانند دشمن مشترک و بالفعل شامیان هستند و ایران و روم و… دشمنانی بالقوه هستند(همان: ۲۶۸). سپس، حساب خوارج را از شامیان جدا کردند و آن ها را تکریم نمودند. حضرت امیر (ع) به ایشان فرمود: شما سه حق به گردن ما دارید که آنرا رعایت خواهیم کرد:

۱- شما می توانید نماز خود را در مسجد ما آزادانه به جا آورید؛

۲- ما حقوق شما را از بیت المال و غنیمتی که در کسب آن با ما شرکت داشته اید قطع نمی کنیم؛

۳- مادامی که به جنگ با ما قیام نکرده اید با شما نمی جنگیم. (طبری، ۱۳۲۶، ج ۶: ۳۳۶۳).

ما نیز اولاً باید آن قدر تبلیغ کنیم که بیشتر مسلمانان قبول کنند که دشمن بالفعل امریکا و اسرائیل است. از طرف دیگر، باید اهل سنت (برای مثل فلسطین) را تکریم و یاری کنیم تا فرضی دشمن مشترک باطل شود.

۱-۳- تبیین اهداف دشمن

خوارج ظاهری دینی و عامه پسند داشتند و شعارهای دینی و قرآنی سر می دادند، بیشترین قرائت قرآن و نماز را داشتند و مدعی اجرای کامل احکام اسلام بودند. با چنین ظاهری توانستند بسیاری را دور خود جمع کنند.

تکفیری های امروز نیز با چنین شعارهایی پا به عرصه گذاشته اند و مدعی اجرای تمام احکام اسلام هستند. و… . راهکارهای حضرت در این باره تبیین اهداف سوءِ پشت پرده بود. حضرت در پاسخ به شعار خوارج دست به افشای اهداف پنهانی این شعار زدند و فرمودند: کلِمَهُ حقٍّ یرَادُ بهَا بَاطِلٌ نَعَمْ إِنَّهُ لَا حُکمَ إِلَّا لِلَّهِ وَ لَکنَّ هَؤُلَاءِ یقُولُونَ لَا إِمْرَهَ إِلَّا لِلَّه وَ إِنَّهُ لَا بُدَّ لِلنَّاسِ مِنْ أَمِیرٍ بَرٍّ أَوْ فَاجِر (سید رضی: خطب۴۰)؛ سخن حقی است که از آن اراده باطل شد. آری درست است فرمانی جز فرمان خدا نیست، ولی این ها می گویند زمامداری جز برای خدا نیست، درحالی که مردم به زمامداری نیک یا بد نیازمندند. این نکت مهمی است، چون گروهی که هر جا برود هدفش نابودی حکومت آنجا است، منفور تمام حکومت ها می شود و هرگز گسترش نخواهد یافت. اگر از بین بردن حکومت ها هدف اصلی تکفیری های معاصر شناخته شود، باعث می شود که حکومت های تمام کشورها برای حفظ خودشان از شکل گیری این گروه ها جلوگیری کنند.

۲- حفظ وحدت

حفظ وحدت مسلمانان از مهم ترین مسائل جامع اسلامی است. حضرت علی (ع) در عین برخورد با خوارج برای حفظ وحدت نیز راهکارهایی دارند که برخی از آنها عبارت اند از:

۲-۱- ممانعت از تشکیل جریان انحراف

هنگامی که حضرت از جنگ صفین برگشته و وارد کوفه شدند، خوارج در «حرورا» اردو زدند و وارد کوفه نشدند. این کار خوارج بسیار شبیه کار تکفیری هاست که نخست در منطقه ای جمع می شوند و سپس، مثل غد سرطانی گسترش می یابند. برای مثال، جماعه المسلمین مصر به خاطر چنین تفکری (جدایی از جامعه مسلمین) به التکفیر و الهجره شهرت یافت (هیکل، ۱۳۸۳: ۳۲۱).

حضرت نخست ابن عباس را نزد آنها فرستاد تا به جامعه برگردند، ولی آن ها نپذیرفتند. سپس حضرت خودش به سراغشان رفت و آنها را راضی کرد که متفرق شوند و به شهر برگردند (طبری، ۱۳۲۶، ج۵: ۷۳؛ ابن کثیر، ۱۲۴۰ ق، ج۷: ۲۸۵ ). به این ترتیب، وحدت جامعه حفظ و از شکل گیری جریانی خطرناک جلوگیری شد. پس، یک راهکار مانع از جدا شدن آن ها از جامعه و تبدیل آنها به یک جریان خاص شد.

۲-۲- تحمل توهین ها و ممانعت از مقابله به مثل

خوارج پس از بازگشت به کوفه به حضرت توهین کردند. از آنجا که حضرت جانشین پیامبر و خلیف مسلمین بود و مقدس ترین شخص در جامع اسلامی به حساب می آمد، تحمل این توهین به برای حضرت بسیار سخت بود. حتی نقل شده که در حضور اصحاب حضرت او را کافر خطاب می کردند(همان). یکی از رایج ترین جنایات تکفیری های معاصر نیز توهین به مقدسات و از بین بردن اماکن مقدس و مشاهد مشرفه است.

سیره ای که حضرت در پیش گرفتند، تحمل توهین ها برای حفظ وحدت بود. وقتی هنگام سخنرانی حضرت علیه او شعار دادند، یا وقتی هنگام نماز جماعت حضرت سروصدا راه انداختند، یا وقتی در حضور اصحاب حضرت را کافر خطاب کردند و اصحاب برآشفتند، حضرت آن ها را به صبر دعوت کردند و از کارهای مشابه منع کردند(محمدی ری شهری، ۱۳۸۲، ج ۶: ۴۱۹ ).

پس د