فایل پاورپوینت کامل رفتارشناسی انسانی کار و تولید در گفت وگو با دکتر سیدحسین باهر

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل رفتارشناسی انسانی کار و تولید در گفت وگو با دکتر سیدحسین باهر :

از اقتصاد تعریف های زیادی شده است اما تعریفی که در میان بیشتر مکتب های اقتصادی کنونی متداول است، آن (اقتصاد) را علم معیشت (مادی) انسان دانسته اند.
براین اساس، اقتصاد ارتباط مستقیمی با انسان دارد؛ چراکه هم انسان نیروی کار را شکل می دهد و هم نتیجه ای که از فرایند تولید به دست می آید، قرار است بر رفاه و آسایش انسان بیفزاید. با این حال امروزه گرایش هایی درون علم اقتصاد پیدا شده که سمت وسوی تازه ای برای آن درنظر گرفته اند؛ بنابراین دیگر اقتصاد تولید مادی صرف تعریف نمی شود بلکه هر نوع کار و فعالیتی که به نحوی در زندگی بشر تاثیر داشته باشد، از نوع اقتصادی است. بدیهی است که درصورت پیدا شدن چنین تعریف و برداشت جدیدی از اقتصاد، دیگر انسان اقتصادی هدف نیست. آنچه درپی می آید گفت وگویی است با دکتر سیدحسین باهر، استاد دانشگاه، نویسنده و بنیانگذار مکتب «رفتارشناسی انسانی» در جهان درباره رفتارشناسی کار. دکتر حسین باهر که دارای تحصیلات بالای حوزوی بوده، دارای مدرک دکتری در توسعه اقتصادی و فوق دکتری در فلسفه مدیریت منابع از کاناداست.
با توجه به اینکه تخصص شما در حوزه توسعه اقتصادی و همچنین رفتارشناسی انسانی است، در آغاز از شما می خواهم که ضمن تفکیک سه مقوله کار، تولید و سرمایه و به لحاظ تأثیراتی که هر یک در ساختار اجتماعی یک جامعه دارند، آنها را از حیث رفتارشناسی انسانی به بحث بگذارید؟
در ارتباط با کار به طور کلی، فیزیک فرمولی دارد که در متافیزیک هم کارگر است و آن: Lر ×w=f است و در غیرفیزیک هم عبارت است از w=E × changes بنابراین مشخص می شود که هر انسانی که هر مقدار انرژی مصرف بکند و تغییرات را به دست بیاورد، به آن کار می گویند و نتیجه کار هرچه که باشد به خود انسان تعلق دارد. در قرآن هم داریم که انسان هیچ چیزی را مالک نیست، مگر آنچه را که برای آن کار کند. کار انواع و گونه های متفاوتی دارد. این اقسام کار بستگی به انواع انرژی هایی دارد که ما به کار می بریم؛ انرژی جسمی که کار یدی از آن زاده می شود، انرژی فکری که کار روحی از آن پدید می آید، انرژی نفسانی که کار اجتماعی از آن ایجاد می شود و انرژی دلی که کار عرفانی از آن زاده می شود. بنابراین کار فقط کار جسمی نیست؛ ۳ نوع دیگر کار هم داریم. هر یک از این چهار نوع کار ضریب مثبت و منفی دارند؛ به این معنا که یک حرکت جسمانی می تواند منفی باشد و یک حرکت جسمانی مثبت. نکته دیگر در ارتباط با بحث کار این است که هر چه نتیجه کار باشد، به عامل آن (کار) برگشت داده می شود؛ یعنی حتی اگر کسی در یک زمینه غاصبانه کشت کند، محصول از آن وی است، منتها هزینه غصب را باید بپردازد. از اینجاست که حقوق کار پدید می آید. در اسلام هر کار و حقوقی که بر آن مترتب می شود، بسیار مشخص و معین است.
گذشته از این مسئله ارزشی، یک نکته بینشی نیز در رابطه با کار وجود دارد: همانگونه که امام خمینی(ره) فرمودند خداوند هم کارگر است. به این معنا که همه در این عالم از جمله خداوند در کار هستند. مسئله جالبی که اینجا مطرح می شود این است که اگر من نوعی به کارم نیاز نداشته باشم، آیا باید کار بکنم یا نه؟ پاسخ این است که همگان باید کار کنند؛ زیرا این پیکره وجودی ما ۴وجه دارد که هر چهار وجه آن به کار نیاز دارد تا رشد کند؛ جسم باید کار جسمی کند تا رشد جسمی پدیدار شود، روح باید کار کند تا رشد روحی تامین شود، نفس باید کار نفسانی کند تا رشد عقلانی فراهم شود. تا به بعد عرفانی انسان برسیم. انسان یک موجود چهار وجهی است. از همین جاست که مشکل اقتصادهایی که یک وجهی هستند و تنها به دنبال سود می روند، آشکار می شود. از دیدگاه اسلام و انسانی، انسان موجودی چند وجهی است و باید تمام وجوه خود را حین کار رشد و شکوفایی دهد. در اسلام تخصص به آن معنا نداریم. به این معنا که هرکس باید در همه زمینه ها محترمانه اطلاعات عمومی و در یک رشته خاص معتبرانه تبحر داشته باشد. در اینجاست که به رفتارشناسی انسانی می رسیم. اقتصاد باید برپایه رفتارشناسی انسانی سامان یابد.
از دید رفتارشناسی انسانی، کار ابزاری برای تحقق این وجوه چهارگانه انسان به شمار می آید؟
از این دیدگاه کار جوهره انسانی است، قطع نظر از اینکه انسان به آن نیاز داشته باشد یا نه. بنابراین بیکار نمی توان نشست، کار در کل هستی جریان دارد. در کشورهای پیشرفته همه کار می کنند و همه می خورند ولی در کشورهای غیرپیشرفته هنوز این مسئله جانیفتاده است؛ لذا مثلا در یک خانواده یک نفر کار می کند و بقیه از آن بهره می برند. از این رو، همه باید کار کنند و متناسب از نتیجه کار خود بهره ببرند.
در اینجا به پرسش نخست شما بازمی گردم. براساس آنچه در رفتارشناسی انسانی کار گفتم، می توان محوریت ۳مفهوم کار، تولید و سرمایه را بر جامع الاطراف بودن انسان متعالی استوار دانست.
مفهوم انسان متعالی، در دین، فلسفه و عرفان مشترکا وجود دارد. انسان متعالی ای که از ۳مفهوم کار، تولید و سرمایه پدید می آید، چه نسبتی با همین مفهوم در دین، فلسفه و عرفان دارد؟
در فلسفه، دین، عرفان یا هر مکتب دیگری که از انسان کامل یا متعالی سخن گفته می شود، ناظر به وجهی از وجوه انسان است. انسان کامل از نظر مکتب رفتارشناسی انسانی کسی است که همه وجود خود را صرف همه زمینه های ذی و جودی می کند. یکی از معضلات امروز جامعه ما و جامعه جهانی این است که انسان ها تک بعدی شده اند.
این تک ساحتی شدن انسان به تخصص گرایی مدرنیته بازمی گردد؟
همینطور است. در واقع تخصص گرایی مدرن باعث شد تا انسان ها در یک خط معین استثمار شوند و انسانی به ظهور برسد که تنها یک ساحت و بعد وجودی را رشد داده است.
شما گستره مفهومی و کاربردی «کار» را بسیار فراخ درنظر گرفتید، حال آنکه اقتصاد در معنای معمول آن دانش معیشت و گذران زندگی مادی است. انسان متعالی مدنظر شما چگونه می تواند در این وضعیت خاص پدید آید؟
هر مکتبی برای خودش یک انسان آرمانی دارد. در سرمایه داری، انسان اقتصادی، آرمان آن است. انسان مارکسیسم، همان کارگر صنعتی (پرولتر) است. در عرفان، انسان کامل مطرح می شود. در مکتب رفتارشناسی انسانی که با عرفان کاربردی شباهت دارد، انسان متعالی مطرح است. اگر مفهوم «انسان کامل» را با مفهوم انسان متعالی مقایسه کنیم، متوجه این نکته می شویم که به انسان کامل چیزی نمی توان افزود اما انسان متعالی همواره در حال شدن و صعود به بالاست و لذا نیاز به کار دارد. در این وضعیت اقتصاد وسیله است نه هدف، وسیله هم در حداقل و کفاف خودش مطرح می شود. درحالی که درنظرگاه های دیگر معیشت معنای حداکثری دارد. بنابراین اقتصاد در حد تامین ضروریات زندگی مطرح است. معصومین ما هم همواره این را در دعاهایشان عنوان می کردند که خداوندا! در حد کفاف به ما عطا کن. پس خواسته مادی انسان متعالی در حد کفاف است اما از آن سو تا بی نهایت خواسته های معنوی وی تداوم دارد. در اینجاست که می توان گفت معیشت تنها معنای مادی ندارد.
برمبنای آنچه درباره کار و اقتصاد گفتید، آیا تولید و سرمایه هم معنای جدیدی پیدا می کنند؟
همینطور است. در اینجا معیشت و اقتصاد، به معنای «اعتدال» می شوند. البته در اسلام و به ویژه در قرآن، «اقتصاد» در معنای «اعتدال» به کار رفته است. در قرآن لقمان به پسرش می گوید: «واقصد فی مشیک». بنابراین مشی اقتصادی، در معنای مشی متعادل است. اگر بخواهیم نموداری ترسیم کنیم، اینگونه می شود: هر انسانی در حداکثر توانش کار و در حداقل خواسته اش دریافت می کند. باز در این وضعیت اگر انسان مازاد بر نیازش داشته باشد، از نظر اسلام باید یک پنجم (خمس) آن را بپردازد. از آن طرف اگر انسان کم داشته باشد، تا حد