فایل پاورپوینت کامل روابط بین الملل در اسلام بررسی مراحل تاریخی

فایل پاورپوینت کامل روابط بین الملل در اسلام بررسی مراحل تاریخی؛ انتخابی هوشمند برای ارائه‌های حرفه‌ای

با پاورپوینت فایل پاورپوینت کامل روابط بین الملل در اسلام بررسی مراحل تاریخی، محتوای خود را در قالب 120 اسلاید استاندارد و جذاب ارائه دهید و در نگاه اول تاثیرگذار باشید.

چرا باید از پاورپوینت استفاده کنید؟

1. چیدمان دقیق و کاربرپسند: فایل پاورپوینت کامل روابط بین الملل در اسلام بررسی مراحل تاریخی با طراحی ساختاریافته و اصولی، مخاطب را به‌خوبی درگیر محتوا می‌کند.
2. صرفه‌جویی در زمان: تمامی اسلایدهای فایل پاورپوینت کامل روابط بین الملل در اسلام بررسی مراحل تاریخی آماده‌ی استفاده هستند؛ بدون نیاز به هیچ‌گونه ویرایش.
3. نمایش با وضوح بالا: کیفیت طراحی در فایل پاورپوینت کامل روابط بین الملل در اسلام بررسی مراحل تاریخی به‌گونه‌ای است که در هر صفحه‌نمایشی عالی به‌نظر می‌رسد.

هشدار: استفاده از نسخه‌های ناقص فایل پاورپوینت کامل روابط بین الملل در اسلام بررسی مراحل تاریخی ممکن است باعث بروز اختلال در نمایش یا افت کیفیت شود. تنها نسخه اصلی فایل پاورپوینت کامل روابط بین الملل در اسلام بررسی مراحل تاریخی، کیفیت تضمین‌شده دارد.

---

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل روابط بین الملل در اسلام بررسی مراحل تاریخی :

چکیده

نتایج حاصل از این بررسی را می توان به صورت ذیل فهرست کرد:

۱ . اسلام درصدد ساختن جهانی است که همه انسان ها بتوانند با تفاهم و تعاون زندگی کنند . تاریخ روابط بین الملل در اسلام، میزان گرایش جامعه اسلامی به روابط بین المللی و احترام به اصول حاکم بر آن را به خوبی نشان می دهد .

پیامبراکرم صلی الله علیه و آله در مورد برقراری ارتباط بین المللی اهتمام خاصی داشت . ایمان، قاطعیت، توکل بر خدا و اعتماد به نفس اساس سیاست بین المللی آن حضرت را تشکیل می دادند . ارسال نامه و سفیر به زمامداران آن روز، به ویژه امپراتوران روم و ایران، از رویدادهای نادر تاریخ روابط بین الملل به شمار می آیند . در عصر رسالت، اصول و معیارهای دینی در حد رعایت سیادت و کرامت انسانی حفظ می گردیدند . این شیوه در دوران خلفا تا حدی محفوظ ماند .

۲ . با روی کارآمدن امویان به تدریج، انحراف در روابط بین المللی مسلمانان پدیدار گشت . انحراف در دوره عباسیان گسترش یافت و در زمان امپراتوری عثمانی، عمق بیش تری پیدا کرد .

مستشرقان و عده ای از نویسندگان مسلمان به جای آن که به منابع اصیل اسلامی استناد کنند، با تکیه بر عملکرد حاکمان جامعه اسلامی در برخی از مقاطع تاریخ، اسلام را «دین جنگ » معرفی کرده اند .

واقع امر این است که انحراف پدید آمده در عصر عثمانیان و پیش از آن هرگز بیانگر سیاست بین المللی اسلام نیست . دفاع از عملکرد آنان نه منطقی است و نه با معیارهای اسلامی منطبق می باشد .

۳ . در دوران معاصر، به ویژه پس از انحلال امپراتوری عثمانی (۱۹۱۹ م)، غربیان سلطه خود را بر جهان اسلام با تقسیم و تبدیل آن به کشورهای وابسته به غرب تثبیت کردند . با طرح توطئه جدایی سیاست از دین و گرایش حکومت های نوظهور به نظام سیاسی – حقوقی غرب، دولت و قانون در این کشورها از شریعت فاصله گرفتند و نظام حقوقی غرب جایگزین آن گردید . مصطفی کمال ملقب به «پدر ترک!» با الغای رسمی خلافت در ترکیه، این طرح خائنانه را کامل کرد . طی این روند، معیارها و مناسبات در روابط بین المللی جهان اسلام بر اساس تفکر غربی شکل گرفتند و تمایز جهان اسلام با غیر آن از بین رفت .

۴ . در کنار این حرکت غربگرا، جنبش هایی در قرن نوزدهم میلادی با عنوان «پان اسلامیسم » به وجود آمدند . هدف آن ها تامین وحدت جهان اسلام و احیای مجدد اصول و معیارهای اسلامی در زمینه روابط بین المللی بود . جنبش «مهدی سودانی » ، جنبش «هندی خلافت » و تلاش محمدعلی جناح از مهم ترین آن هاست . متاسفانه همه این حرکت های پیشرو به دلیل ضعف های نظری و شیوه های نادرست عملی نتوانستند به نتیجه برسند و در شبکه ساختارها، روابط و مناسبات قدرت حاکم به شدت سرکوب شدند .

۵ . از مهم ترین اقدامات جهان اسلام در دوران معاصر، تاسیس «سازمان کنفرانس اسلامی » در ۱۳۴۸ ه . ش است . این سازمان تاکنون تلاش هایی در سطح بین المللی، به ویژه کشورهای اسلامی، انجام داده است . از کارهای ارزشمند آن تدوین «اعلامیه حقوق بشر اسلامی » را می توان نام برد . این اعلامیه نواوری هایی دارد که جای آن در حقوق بشر غربی خالی است . بارزترین مشخصه آن رابط دادن حقوق بشر به مبنای دینی و عدم مخالفت آن با شریعت اسلام است . «سازمان کنفرانس اسلامی » با وجود عملکردهای مثبت، هنوز نتوانسته است انتظار جهان اسلام را تامین کند .

۶ . در شرایطی که سرنوشت جهان اسلام در هاله ای از ابهام قرار داشت، انقلاب اسلامی به رهبری امام خمینی ۱ شخصیت برجسته روحانی، در ایران به پیروزی رسید . یک بار دیگر بارقه امید بر دل های مسلمانان طرفدار حاکمیت اسلام جوانه زد . این انقلاب معمار حکومت اسلامی است که در قریب هزار سال گذشته سابقه نداشته و اولین حکومت از این نوع است . رهبری این انقلاب را مردی به عهده داشت که در هیچ شرایطی تعهد خود را در قبال اسلام و مسلمانان نادیده نگرفت . بدون شک، این انقلاب یک تحفه الهی و هدیه غیبی است که از سوی خداوند به مسلمانان عنایت شده است .

انقلاب اسلامی با طرح اصول و معیارهای اسلامی، تحرک تازه ای در روابط بین الملل جهان اسلام به وجود آورد . احیای اندیشه «امت اسلامی » ، اصل نفی سلطه جویی و سلطه پذیری » و داشتن رابطه صلح آمیز با کشورهای غیر محارب اصول روابط خارجی جمهوری اسلامی ایران به شمار می آیند . توفیق نظام اسلامی در عمل کردن به اصول و پر کردن شکاف بین نظر و عمل است .

طرح مساله

اسلام، دینی اجتماعی است و احکام آن یک رشته اصول به هم پیوسته ای را بنا می نهند که تمام روابط یک مسلمان (رابطه با خدا و دیگر انسان ها و همه امورش) را شامل می شود . از این رو، اسلام در عین آن که یک دین و مجموعه اخلاقی است، یک نظام حقوقی نیز می باشد و این سومین عنصری است که ویژگی های اسلام را کامل می سازد .

اجتماعی بودن اسلام ویژگی برجسته ای است که آن را دین عملی و واجد یک نظام حقوقی کاملا انسانی ساخته است . تاثیر اسلام بر جامعه عربی اعجاب انگیز بوده و قلمرو این تاثیر قابل اندازه گیری نمی باشد . انقلاب اسلامی به جامعه عرب هویت بخشید و برای آنان سازمان خانواده، قوانین جزایی، معاملات تجاری، قرارداد و قانون های گوناگون و تعهد به این عناوین را به ارمغان آورد; از قبایل پراکنده عرب، امت واحده ساخت; با ایجاد دولت مرکزی مبتنی بر حاکمیت قانون، مصالح عامه و حقوق بنیادین بشر، همواره از برادری انسانی و صلح جهانی حمایت کرد; و از همان روزهای آغازین حکومت اسلامی، فکر و اندیشه همزیستی مسالمت آمیز را مطرح نمود . سیره عملی پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و پی روی جدی مسلمانان از آن به تدریج، فکر زندگی انسانی در میان پیروان دیگر ادیان الهی، به ویژه مسیحیان را که تحت فشار کلیسا، از آزادی عقیده حتی در محدوده آیین مسیحی محروم بودند، ایجاد کرد و سرانجام، خواست عمومی در جهت تدوین حقوق در روابط بین الملل شکل گرفت .

شاهداین مدعا، اعترافات دانشمندان سده شانزده و هفده میلادی اروپا مانند ژان ژاک روسو، ولتر، شوپنهاور، ژرژسل و بوآزار به این حقیقت است . ^(۱)

مارسل بوآزار می گوید: «دیدگاه جهانی اسلام با دو امتیاز نیرومند درخشش ویژه ای داشت: یکی ایمان به خدا و دیگری انکار هرگونه برتری نژادی و قومی و تاکید بر برابری انسان ها . با اعلام این اصول، پیامبر توانست عصبیت قومی و نژادی عرب جاهلی اقوام یهود و مشرکین مکه را ریشه کن سازد . هیچ دیانتی به اندازه اسلام به بشر شخصیت نداده است … رفتار پیامبر با اقوام یهود و نصارا برادرانه بوده است … اسلام در صدد ساختن جهانی است که همه انسان ها، حتی آنانی که به دین سابق خود وفادار مانده اند، با تفاهم و همکاری، برادری، برابری زندگی کنند .» ^(۲)

تاریخ روابط بین الملل اسلام گواه صادقی بر قدمت نظام حقوق بین الملل اسلامی است و میزان گرایش جامعه اسلامی به ایجاد روابط بین المللی و احترام به مقررات حاکم بر آن رانمایان می کند .

زمانی که روابط میان قبایل عرب و دولت های مجاور آن مانند حبشه، امارات، حیره، غسان و کشور سبا، که ملوک حمیر در آن حکومت می کردند و نیز روابط دو امپراتوری بزرگ ایران و روم چندان حسنه نبود و همواره بین آنان درگیری بود، ^(۳) پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله در زمینه روابط بین المللی اهتمام فراوان داشت . پس از رحلت وی نیز در این جهت تلاش هایی انجام شده است . تاریخ تحولات روابط بین المللی اسلام در چند دوره متمایز قابل بحث و بررسی است:

گفتار اول: از عصر رسالت تا دوران حاضر

۱ – روابط بین المللی در عصر رسالت

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله در زمینه برقراری روابط بین المللی، عنایت ویژه ای داشت; ابتدا سعی کرد تا روابط قبایل عرب را، که هر کدام به عنوان واحد سیاسی مستقل بودند، به وجه نیکو تنظیم کند . ادامه این اقدام سازنده سرانجام، از قبایل مختلف عرب، قدرت واحد بلامنازعی ساخت . آن حضرت پیمان های متعددی با قبایل عرب منعقد کرده است:

۱ . ۱ . منشور مدینه

«منشور مدینه » از مهم ترین و جامع ترین پیمان هایی است که آن حضرت به عنوان حاکم اسلامی با جوامع یهود مدینه امضا کرد و به موجب آن، بر اصل همزیستی، تعاون و تفاهم بین المللی صحه گذاشت . مفاد این پیمان، جامعیت و مطابقت آن با اصول انسانی قابل تامل هستند . منشور مزبور برای تنظیم روابط داخلی و خارجی مدینه تنظیم شده است . ^(۴)

۱ – ۲ . معاهده صلح حدیبیه ^(۵)

این معاهده با توجه به ضرورت های زمان در اوضاع و شرایط خاصی بین مسلمانان و قریش منعقد شد . به موجب آن، طرفین باید به مدت ده سال جنگ علیه یکدیگر را ترک می کردند تا امنیت و صلح عمومی در شبه جزیزه عربستان مستقر شود . ^(۶)

۱ – ۳ . پیمان صلح دایمی با نصارای نجران

این پیمان بین حکومت اسلامی و نصارای نجران به طور دایم منعقد شد . مطابق آن، مسیحیان نجران متعهد شدند سالیانه مبلغی به عنوان مالیات (جزیه) به حکومت اسلامی بپردازند . در برابر، حکومت اسلامی دفاع از آنان و تامین آزادی دینی شان را به عهده گرفت . ^(۷) این در واقع، نوعی تحت الحمایگی یا پیمان حمایت نظامی است .

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله پس از تنظیم و اصلاح روابط میان قبایل عرب و سامان دادن امور داخلی حکومت اسلامی، ارتباط با دولت ها و حکومت های مجاور را آغاز کرد و با اعزام نماینده، فرستادن پیام و انعقاد قرارداد با سران حکومت ها و دولت ها باب ارتباط را گشود و روابط دوستانه و صلح آمیز دولت اسلامی را با آنان گسترش داد .

فرستادن پیام و سفیر نزد امپراتوران روم و ایران در آن شرایط از حوادث و جریان های عادی نبود، بلکه این ابتکار آن حضرت در ایجاد و توسعه روابط بین الملل از رویدادهای نادر تاریخ روابط بین الملل به شمار می آید . تماس با کشورهای کوچک به رغم حساسیت های دو امپراتوری بزرگ روم و ایران نشانه توفیق پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله در ایجاد روابط صلح آمیز است .

نامه های رسول خدا صلی الله علیه و آله به زمامداران آن روز و دعوت آنان به یکتاپرستی و همزیستی مسالمت آمیز بهترین سند گویا و زنده در این زمینه است . ^(۸)

۲ – روابط بین المللی در عصر خلفا

پیامبراکرم روابط بین المللی گسترده ای را از سال ششم هجری با جوامع و ملت ها و دولت ها برقرار کرد . آثار عمده آن پس از وفات آن حضرت در دوران خلفا به ظهور پیوست . سقوط امپراتوری روم در عقب نشینی هرقل از مناطق شام و فروپاشی امپراتوری ایران در زمان خلیفه دوم، بازتاب سیاسی شیوه ای بود که پیامبر صلی الله علیه و آله در سال های آخر عمر خویش در زمینه توسعه روابط بین الملل اتخاذ کرد .

«فتوحات مسلمانان در عصر خلفا» نامی است که مورخان به این بازتاب و آثار سیاسی روابط بین المللی پیامبر صلی الله علیه و آله داده اند . در واقع، ظهور فعال و قدرتمند اسلام در عرصه جهانی در آن دوران، قدرت ها را وادار کرد که به این واقعیت تن در دهند که قدرت به حکومت جدید، مکتب نوپا و ملت تازه ای انتقال یافته است . ^(۹)

سقوط سلطنت هفت صد ساله قیصر روم، آزادی سرزمین های عراق و ایران به دست لشکر فاتح اسلام و سقوط قدرت ساسانی و تاج و تحت کیانی و انزوای امپراتوری روم در مدت کوتاه، ثمره شیوه حکیمانه ای است که پیامبر صلی الله علیه و آله در زمینه روابط بین المللی اتخاذ کرده بود . ^(۱۰)

به بیان دیگر، این پیروزی ها نمی توانند بازتاب عملیات نظامی و نتیجه لشکرکشی و تهاجم جنگی باشند، بنابراین، ریشه این توسعه روزافزون قلمرو حکومت اسلامی را باید در علمکرد سیاسی پیامبر صلی الله علیه و آله در عرصه بین المللی جست وجو کرد; زیرا تمامی این پیشرفت ها تبلور و بازتاب سیاستی بود که سنگ بنای آن به دست توانای آن حضرت گذاشته شد .

به تعبیر یکی از نویسندگان، «دستاورد بزرگ پیروزی های مسلمانان این بود که توده های وسیعی از مردم جهان در آن دوره با مفاهیم جدیدی در زمینه عدالت، مساوات و کرامت انسانی آشنا شدند . به عنوان نمونه، هنگامی که شاه غسان در مکه به ملاقات خلیفه دوم رفت، پیشامد ساده ای که در رفتار وی با یک عرب صحرانشین مسلمان اتفاق افتاد … به دنبال شکایت آن عرب، خلیفه دستور اجرای عدالت داد . برای مردم غسان این قضیه که یک فرد عادی بتواند دست به روی خلیفه یا شاه بلند کند و از او تقاص نماید، بسیار عبرت آمیز بود و آن ها را به حرکت نوین انسانی، که توسط اسلام آغاز گشته بود، جذب نمود .» ^(۱۱)

اما در مجموع، در عصر خلفا، از آن ابتکار و تحرک که در زمان رسالت در زمینه روابط بین المللی آغاز شده بود، چندان جلوه ای دیده نمی شود; زیرا جنگ های داخلی دولت اسلامی را از توجه به روابط بین المللی بازداشتند . ارتباط دولت ها یا قبایل با دولت اسلامی به دلیل زمینه هایی بود که قبلا در زمان حیات پیامبر صلی الله علیه و آله ایجاد شده بود . ولی نکته مهم آن که سیره پیامبر صلی الله علیه و آله در عصر خلفا تا حدی محفوظ ماند .

۳ . انحراف مسلمانان در سیاست بین المللی

در عصر رسالت، علاوه بر ابتکار عملی، در عرصه بین المللی، اصول و معیارهای الهی در حد رعایت سیادت و کرامت انسانی حفظ می گردید . ایمان، قاطعیت، اعتماد به نفس و توکل به خدا زیربنای سیاست بین المللی پیامبراکرم صلی الله علیه و آله را محکم و استوار ساخته بود . در دوران خلفا، این روند تا حدی محفوظ ماند، هرچند به جلال و شکوه عصر رسالت نبود . اما پس از دوران خلفا، به تدریج انحراف در سیاست بین المللی مسلمانان پدید آمد .

امام علی علیه السلام این وضعیت را به خوبی پیش بینی کرده و از مسخ ارزش ها خبر داده بود، تا آن جا که فرمود: «آنان اسلام را چون پوستین وارونه می پوشند .» ^(۱۲) خلاصه آن که شرایط به گونه ای فراهم شد تا حکومتی که مرضی خدا و رسول اکرم صلی الله علیه و آله بود، در خارج عینیت پیدا نکند . کسانی روی کار آمدند که برنامه حکومتشان اغلب با دستورات اسلام مغایر بود . سیاست بنی امیه و بنی عباس ضد اسلامی بود; حکومت کاملا سلطنتی شد، و در دوره های بعد نیز به همان صورت ادامه پیدا کرد . ^(۱۳) اینک به گوشه هایی از انحراف پدید آمده در سیاست بین المللی مسلمانان اشاره می کنیم:

۳ – ۱ . امویان و تبدیل خلافت به سلطنت

با روی کار آمدن معاویه، اولین خلیفه اموی ^(۱۴) و تبدیل خلافت به سلطنت، سیاست جدیدی جایگزین سیره صحیح پیامبر صلی الله علیه و آله گردید . حکومت معاویه برای تقویت موقعیت داخلی در برابر خطرهای ناشی از بیداری مردم، رابطه اش را با دولت روم با اعطای امتیازات فراوان برقرار ساخت و به نوعی برتری دولت روم را پذیرفت و به اصل سیادت اسلامی لطمه وارد کرد .

یکی از مستشرقان می نویسد: «معاویه وقتی که خلیفه نشده بود، با علی علیه السلام، خلیفه چهارم، ^(۱۵) مشغول کشمکش بود، با کنستانس دوم (Constans II) امپراتور روم شرقی، صلح کرد و با اختیار خودش، به سال ۶۵۸ م عهدنامه ای امضا کرد و ضمن آن تعهد کرد که وجوهی به امپراتوری روم پرداخت کند .» ^(۱۶)

۳ – ۲ . متن قرارداد معاویه با کنستانس دوم ^(۱۷)

الف . این مصالحه که به منزله متارکه سی ساله است، مابین امپراتور کنستانس، پادشاه تمام بلاد ممالک شرقی و غربی فرنگ و پادشاه روم و یونان و مغرب و غیره، و معاویه بن ابی سفیان، پادشاه تمام بلاد عرب و ایران و توران و میانه ولات عهد، و سرداران طرفین برقرار خواهد بود .

ب . معاویه و اخلاف او همه ساله بدون استثنا، سی هزار عدد مسکوک طلا و ۸۰۰ نفر از اسرای عیسوی و ۸۰۰ راس اسب عربی به قسطنطنیه ارسال خواهد داشت .

ج . امپراتور و اخلاف او متعهد می شوند که در این مدت سی سال، به متصرفات عرب دست درازی نکنند .

د . معاویه مقرری مزبور را به اسم «خراج » به دربار امپراتور خواهد فرستاد .

قبح عمل معاویه در این انحراف آشکار، نه تنها مایه تعجب مسلمانان بوده است، بلکه مورخان یونانی و ابوالفرج شامی (مورخ مسیحی) نیز اظهار تعجب می کنند که اعراب با آن قدرتشان، چگونه باج دادن به نصرانی ها را قبول کردند .

مجید خدوری، که خود یک مسیحی است، در این زمینه می گوید: «روی هم رفته، اکثریت فقهای مسلمان با عمل معاویه مخالف بوده اند .» ^(۱۸)

شاید به دلیل انحراف معاویه از احکام قرآن و سازش با دشمنان اسلام و دلایل دیگر است که مسیحیان گفته اند: «اگر مجسمه معاویه در تمام کلیساها نصب شود، هنوز از خدمات او به عالم مسیحیت قدردانی نشده است .» ^(۱۹)

۳ – ۳ . گسترش انحراف در دوره عباسیان

این انحراف در دوره عباسیان ^(۲۰) ، به خصوص در عصر هارون الرشید (قرن دوم هجری)، دوران شکوفایی جهان اسلام، گسترش یافت . روابط خارجی مسلمانان براساس باج گیری و قدرت طلبی استوار شد و ابتکار عمل در سیاست بین الملل در جهت حفظ قدرت و بهره گیری مادی به کار گرفته شد . در این دوره، عهدنامه های متعددی بین حکومت عباسی و امپراتور روم شرقی و دیگران به امضا رسیده است . مسعودی از دوران هارون الرشید تا زمان خودش از دوازده عهدنامه نام برده است . ^(۲۱)

متاسفانه اگر حکایت ها و داستان های لاتین پذیرفتنی باشد، می توان تصور کرد که مقصود از روابط سیاسی صرفا تمایلی بود که بین دو سلطان بزرگ رابطه دوستانه برقرار باشد . شارلمانی و هارون بزرگ ترین فرمانروایان جهان مسیحیت و عالم اسلام، در آن زمان، در این صدد بودند که برای تثبیت موقعیت و مقام خودشان، روابط دوستانه و نزدیکی داشته باشند و اهمیت این مطلب کم تر از آن نبود که علیه قسطنطنیه و قرطبه دسته بندی کرده باشند . ^(۲۲)

مطابق منابع اروپایی، ابتکار آغاز روابط سیاسی بین فرانک ها و عباسی ها در سال ۷۶۵ م به دست پیپین انجام گرفت . همین شخص اولین هیات سیاسی را نزد المنصور، خلیفه عباسی، اعزام کرد . این در زمانی بود که منصور با امپراتور روم شرقی در جنگ بود . پس از سه سال، هیات بازگشت و سفیرانی از طرف منصور با هدایایی به اتفاق این هیات حرکت کرد . پیپین از سفیران مسلمان با کمال احترام پذیرایی نمود .

در سال ۸۰۲ م شارلمانی پسر پیپین، هیاتی به بغداد فرستاد . گفته اند: آنچه این هیات تقاضا کرده بود پذیرفته شد و به شارلمانی مقام مقدس و در خور شان او داده شد .

بوکلهر عقیده دارد که این ارتباط سیاسی نتیجه دیگری در برداشت و آن این که در این معامله نوعی تسلط بر بیت المقدس به شارلمانی داده شد، ^(۲۳) یا این که حکومت تحت الحمایگی در فلسطین به او اعطا شد .

اگر همین عمل خلیفه نالایق عباسی پایه و منشا ادعاهای حکومت مسیحیان بر بیت المقدس و نطفه اصلی جنگ های صلیبی فرض شود، اشتباه نخواهد بود و به این نتیجه می رسیم که اگر سیاست عادلانه پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله در روابط بین الملل پی گیری می شد، هرگز انحرافی پیش نمی آمد و امروز جهان اسلام مطمئنا وضعیت مطلوب تری داشت .

۴ . روابط بین المللی در عصر امپراتوری عثمانی

انحراف از مسیر اسلام، که در لباس پادشاهی ظهور کرد، به تدریج عمق بیش تری یافت . امپراتوری عثمانی در دوران خود، ضربه های فراوانی به اسلام زد; زیرا از یک سو خشونت بی منطق امپراتوری عثمانی در قبال کشورهای همسایه، که متکی به قدرت و کشورگشایی بود، دراوج شکوفایی خود و انعطاف ذلیلانه آن در دوران ضعف و از سوی دیگر تصویر بسیار نادرستی از یاست بین المللی اسلام در اذهان جهانیان، به ویژه غربیان، ترسیم کرد .

همین تصویر غلط موجب شد تا عده ای گمان کنند پذیرش وجود کشورهای غیراسلامی در صحنه بین المللی و برقراری روابط سیاسی با آنان بر مبنای همزیستی مسالمت آمیز، سیاست جدیدی بود که به وسیله عثمانی ها وارد جهان اسلام و نظریه بین المللی آن گردید و با این پندار، موجب شد عملکرد نادرست امپراتوری عثمانی را انقلاب اساسی در نظام سیاسی – حقوقی اسلام تلقی نمایند .

برنارد لوئیس مستشرق می گوید: «خلفای عثمانی کشورهای غیرمسلمان را به رسمیت نمی شناختند و روابط مسالمت آمیز با آنان نداشتند . پس از شکست در تسخیر وین در سال ۱۵۲۹ م، تغییر اساسی در رویه آنان پدیدار گشت و موجب شناسایی کشورهای غیر مسلمان و ایجاد و روابط دوستانه و دیپلماتیک خلیفه مسلمین با آنان گردید . برای اولین بار در روابط خارجی آنان، اصل تساوی کشورهای مسلمان با غیر مسلمان در روابط بین الملل پذیرفته شد و برای اولین بار، از اصول دیپلماسی و مساعی جمیله در اسلام استفاده شد! و نهادی در دستگاه سیاسی، رسیدگی به مسائل بین المللی و تنظیم امور روابط خارجی را به عهده گرفت .» ^(۲۴)

به دنبال شکست عثمانی ها (در سال ۱۵۲۹ م)، قرارداد ننگین «۱۵۳۵ م » بین دولت سلیمان اول عثمانی و شاه فرانسه منعقد گردید .

مجید خدوری، مسیحی عراقی الاصل، با کمال جسارت، انعقاد این قرارداد را انقلاب اساسی در نظام سیاسی – حقوقی اسلام تلقی کرده، می گوید: «این قرارداد در روابط اسلام و مسیحیت بدعت هایی را ایجاد کرد: اولا، در مقدمه آن بر اصل تساوی در کشور تکیه و تاکید شده است; ثانیا، ماده اول قرارداد حاکی از ایجاد صلح معتبر و قابل اطمینانی بین دو کشور بود که برای طرفین مادام الحیات نافذ شناخته می شد . یک اصل دیگری از قانون اسلام را، که قرارداد سال ۱۵۳۵ م تعدیل کرد، عبارت از این بود که افراد غیر مسلمانی که در داخل دارالاسلام بیش تر از یک سال اقامت کنند از پرداخت مالیات (جزیه) معاف می شدند .»

او پس از بیان مواد قرارداد چنین اظهار می دارد: «به موجب این قرارداد، برای اولین بار خلیفه حالت جنگی دایم بین کشورهای اسلامی و غیر اسلامی را ملغی [کرد] و به صلح دایمی با غیرمسلمانان تن داد، در صورتی که مدت قرارداد صلح در اسلام بیش تر از ده سال پیش بینی نشده بود، به موجب این قرارداد به زمان نامحدودی تغییر یافت . برای اولین بار، مسلمانان برای تحصیل منافع خارجی شان به وسیله ای غیر از جهاد متوسل شدند و این خود تغییر دیگری در اصول روابط بین المللی اسلام به شمار می رود .» ^(۲۵)

عثمانی ها غیر از دولت فرانسه، با دولت های اتریش، انگلستان، آلمان و روسیه نیز قراردادهایی منعقد نمودند . نظام سرمایه داری که عثمانی ها در قراردهایشان در مورد تبعه خارجی پذیرا شدند نه در اصل، بلکه در ویژگی هایش هم از قانون اسلام خارج بود .

نقد و ارزیابی

واقع امر این است که انحراف پدید آمده در سیاست بین المللی حکام اسلامی در دوران امپراطوری عثمانی و قبل از آن هرگز به معنای تغییر و تحول در سیاست بین المللی اسلام نیست; چه این که گاه شکاف عمیقی میان نظر و عمل مشاهده می شود . برای مصون ماندن از خطا، باید میان اصول و قواعدی که توسط حقوق اسلامی وضع شده با آنچه بعضی حکام و فرمانروایان اسلامی در عمل مرتکب گردیده اند و چه بسا سیره عملی آنان خارج از آن اصول و قواعد است، فرق گذاشت .

عدم تفکیک بین دو وادی نظر و عمل، اغلب مستشرقان و حتی عده ای از نویسندگان مسلمان را به خطا افکنده است; چرا که آنان به جای آن که به تعالیم اسلامی مراجعه و استناد کنند، نظریه های خود را بر مبنای عملکرد حکام در بعضی از مقاطع تاریخ اسلام ارائه نموده اند .

بارزترین این خطاها نمونه هایی است که در چند سطرپیش متذکر شدیم و همه آن ها بر این پیش فرض استوارند که ماهیت حقوق بین الملل اسلامی «حقوق جنگ » است، در حالی که چنین پنداری از اساس باطل است . حقوق بین الملل اسلامی بر اصل اولیه «حقوق صلح » مبتنی است و رابطه اسلام با جهان غیر اسلام هیچ گاه بر اساس جهاد مداوم تبیین و ترسیم نمی شود .

عملکردها و قراردادهای عثمانیها پیش از آنکه حاکی از اصول و قواعد حقوق بین الملل اسلام باشد، نشان دهنده شرایط خاص زمان این قراردادها است . این حقیقت را می توان از اظهارات نماینده عثمانی در برابر دعوت دولت های اروپایی به دست آورد، آنان همکاری برای حفظ وضع موجود در مقابل فرانسه را خواسته بودند . وی س یاست خارجی امپراتوری را چنین اعلام کرد: «هر کشوری باید دو نوع سیاست خارجی داشته باشد: یکی سیاست خارجی ثابت که مبنای همه رفتار و اعمال خارجی کشور است; دیگری سیاست موقتی که در زمان معینی بر طبق مقتضیات و اوضاع زمان تعقیب می گردد .» ^(۲۶)

بنابراین دفاع از عملکرد عثمانی ها نه کاری منطقی است و نه با معیارهای اسلامی منطبق می باشد . ولی اظهارنظر و بی اطلاعی کسانی که به عنوان «مستشرق » شناخته شده اند و به روشن ترین مسائل اسلامی آگاهی ندارند، قابل توجیه نیست; زیرا سیره پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله در زمینه روابط بین الملل از فرازهای برجسته و کاملا واضح زندگانی آن حضرت است که هرگز قابل توجیه نمی باشد .

اساس روابط بین المللی اسلام سیره پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله است و اصول بنیادین حقوق بین الملل اسلامی است، نه سیاست جنگ و گریز عثمانی ها; چرا که حکومت آنان به یک امپراتوری ملی بیش تر شباهت داشت تا حکومت اسلامی .

ابتکارهای ارزنده پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله در زمینه روابط بین المللی از نوادر تاریخ است . نامه های آن حضرت به سران دیگر کشورها و انعقاد قراردادهای متعدد با اقوام و قبایل مستقل عرب، از جمله پیمان صلح دایمی با نصارای نجران، دلیل بر اهتمام آن حضرت به برقراری روابط صلح جویانه با دیگر ملت هاست . همچنین پندارهای باطل مستشرقانی که عملکرد حاکمان به ظاهر مسلمان را ملاک قرار می دهند، رد می کند . برای توضیح بیش تر، ترسیم دورنمایی از روابط جهان اسلام با غرب ضروری می نماید:

۵ . دورنمایی از روابط جهان اسلام و غرب

روابط دنیای اسلام با جهان غرب تا قرن ۱۷ م (۱۲ هجری) به دلیل اقتدار سیاسی – نظامی قدرت های مسلمان و ضعف سیاسی – اجتماعی اروپاییان، از موضع اقتدار و رقابت آمیز صورت می گرفت و معمولا با کینه ها و انتقام جویی ها و برد و باخت های متقابل همراه بود . مسلمانان حالت تهاجمی نسبت به غرب داشتند و غربیان و اروپاییان در موضع دفاعی قرار داشتند . از قرن ۱۷ م به بعد، این جریان کاملا به عکس شد . عثمانی ها پس از ناکامی در تسخیر «وین » و توقف پیش روی آن ها در اروپا (۱۶۸۳ م/۱۰۹۴ ه). در موضع ضعف و دفاعی قرار گرفتند . غرب تهاجم گسترده خود را به جهان اسلام آغاز کرد .

عوامل بیرونی و درونی باعث شدند که جهان اسلام از همان قرن ۱۶ م/۱۱ ه . پس از یک دوره ترقی و پیشرفت از نظر فرهنگی، علمی، اقتصادی و اجتماعی، دچار انحطاط شود .

تعالیم اسلامی با خرافات و بدعت های گوناگونی درآمیختند، تفکر دینی، سیاست و حکومت و اقتصاد اسلامی به عینیت نرسیدند، خیزش و شتاب اولیه ای که پیامبر صلی الله علیه و آله و خلفای راشدین به تاریخ مسلمانان عطا کرده بودند، از سوی حکام بعدی در جهت سرپوش گذاشتن بر خطاها و انحرافات شخصی خویش مورد استفاده قرار گرفت . در نهایت، خطا و انحرافی که از طریق ملوکیت آغاز گردیده بود، رو به فزونی گذارد و ناگزیر جامعه مسلمانان را به سوی انحطاط اخلاقی – سیاسی، نظامی سوق داد .

طی یک دوره تقریبا صد ساله پیش از شکست دولت عثمانی، در جنگ سال های ۱۹۱۴ تا ۱۹۱۸ تمامی جهان اسلام زیر نفوذ اروپاییان درآمده بود . پس از سال ۱۹۱۹ این نفوذ تثبیت گردید .

از اواخر سده هجدهم میلادی تعرضات دولت های غربی به کشورهای اسلامی برای مسلمانان ایجاد زحمت و مصیبت کرد و اروپاییان تحصیل منافع آنی را بر این که طبق مساوات و مصالح متقابل با مسلمانان رفتار کنند، ترجیح دادند .

قاضی لوریمر طی نوشته ای که در سال ۱۸۸۳ انتشار داد، جامعه بشری را به سه ناحیه یا منطقه متمرکز تقسیم کرد: «ناحیه بشریت متمدن، نیمه وحشی، و وحشی; و به ترتیب، برای هر یک، شناسایی حقوق کامل سیاسی و شناسایی حقوق سیاسی جزئی و شناسایی ساده بشری قایل شد . او در شرحی که نوشت، غیراروپاییان را جزو ملل نیمه وحشی و وحشی به حساب آورد و تاکید کرد که قانون ملل مسیحی را نباید شامل این سرزمین ها دانست .» ^(۲۷)

نام برده در مقام تجزیه و تحلیل مبانی رد شناسایی، اختلافات دینی را یکی از عوامل دانسته، چنین تاکید می ورزد: «مادام که اسلام باقی است، صلح و سازش پیروان اسلام، حتی با کلیمی ها و مسیحی ها و از این بالاتر با سایر افراد بشر، یک مساله لاینحلی خواهد بود .»

او تاکید می ورزد که «شناسایی کامل محدود به ادیانی است که دانسته یا ندانسته از منشا حقایق طبیعی استفاده کرده و آن ادیان اصل “زندگی کنید و بگذارید زندگی کنند” را تبلیغ و ترویج می کنند .» ^(۲۸)

این محقق عالی مقام و مفتی سیاسی (!) اصل «زندگی کنید و بگذارید زندگی کنند» را که مسیح علیه السلام فرموده است، شعار سیاسی اروپا قرار داده و مسلمانان را مخالف این اصل دانسته است و در نهایت مهارت و تزویر، با استناد به این اصل، مسلمانان را ملل نیمه وحشی و فاقد صلاحیت شمول قانون جدید ملل می داند . در نتیجه، آن اتهام را به اسلام نیز سرایت می دهد . دولت های اروپایی هم براساس فتوای سیاسی او با کشورهای اسلامی برخوردی کردند که تاریخ نظیر آن را کم تر به یاد دارد . ملل متمدنی که برای اسارت ملل شرقی مسابقه گذاشته و با راه اندازی دو جنگ جهانسوز ثابت کردند چگونه به اصل حیاتی منسوب به حضرت مسیح علیه السلام احترام می گذارند!