فایل پاورپوینت کامل روشنفکران دینی و مساله خاتمیت

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل روشنفکران دینی و مساله خاتمیت :

قدس، ۲۲/۷/۸۰

چکیده: دین که ماهیتی قدسی دارد و حامل پیام های جامع خداوند برای هدایت و فلاح انسان هاست، در دست روشنفکران دینی به پدیده ای صد در صد بشری تبدیل شد; تا جایی که پیام و سخن خداوند در سایه و تحت الشعاع خواست و نظر انسان قرار گرفت . تفسیر همه روشنفکران دینی از خاتمیت، کم و بیش برگرفته از نظریه اقبال لاهوری است . او معتقد است که بشر پس از ختم نبوت از مرحله کودکی خارج شده و خود سررشته تصمیم و هدایت زندگی اش را به دست گرفته است .

بعثت را به هر معنا و مفهومی که لحاظ کنیم، از مفاهیم و مقولات محوری ادبیات دینی به شمار می آید . بسیاری از فیلسوفان دینی زمان ما، اساسا تبیین ماهیت تاریخی ادیان را تنها با رجوع به زمینه ظهور دین و مواجهه پیامبر آن دین با کافران الوهیت امکان پذیر می دانند . از این حیث، بررسی مفهوم «بعثت » در همه ادیان کمک شایانی به درک درست دین مورد نظر خواهد نمود . بر اساس همین نگرش، اندیشمندان و دین پژوهان مسلمان (روشنفکر یا سنت گرا، حوزوی یا دانشگاهی و . .). هیچ گاه از تحقیق پیرامون بعثت دست برنداشته اند . افزون بر این نکته، عامل دیگری که حساسیت متفکران و دین پژوهان مسلمان را در بازاندیشی مقوله بعثت تحریک می کرده، پیوند عمیق آن با مقوله «ختم نبوت » است . در این مقاله، به بررسی مقوله بعثت در سایه مفهوم خاتمیت از دیدگاه برخی روشنفکران می پردازیم .

۱ . روشنفکران دینی و مقوله خاتمیت: جریان روشنفکری دینی به طور مشخص از بطن دیدگاه های سید جمال الدین اسدآبادی نشات گرفت و در فرایند تاریخی خود، بسیاری از تحصیل کردگان علوم جدید را در بر می گیرد . در تحلیل ماهیت این جریان به جرات می توان گفت که روشنفکران دینی عموما کسانی بوده اند که در سایه تعالیم برآمده از دنیای مدرن به فهم دین همت می گماشتند . روشنفکران دینی ما عموما به ابزارهایی مجهز بوده اند که ازدل مدرنیته سر برآورده است . این گونه بود که برخی با استمداد از روش شناسی علوم تجربی به سراغ درک دین رفتند; برخی دیگر متدلوژی علوم انسانی را پیشه کردند و برخی دیگر نیز رهیافت متافیزیکی دنیای نو را به استخدام درآوردند تا از زاویه آن به مقولات قدسی دین نقب بزنند . اما این روشنفکران، علی رغم تفاوت ابزار، در یک موضع اشتراک نظر داشتند . روشنفکران ما عملا در پی آن بوده اند که روایتی عرفی و در محدوده خرد انسانی از دین عرضه کنند . دین که ماهیتی قدسی دارد و حامل پیام های جامع خداوند برای هدایت و فلاح انسان هاست، در دست روشنفکران دینی به پدیده ای صد در صد بشری تبدیل شد; تا جایی که پیام و سخن خداوند تحت الشعاع خواست و نظر انسان قرار گرفت . مقوله بعثت نیز این گونه در چنبره دیدگاه های انسان مدار قرار گرفت . بر این اساس، برخی بعثت را به شیوه علوم تجربی، «فوران قوای شیمیایی و دماغی یک نابغه » ^(۱) به شمار آوردند; عده ای دیگر سخن از «شکوفایی خودآگاهی انسانی یک مصلح مسؤول » ^(۲) به میان آوردند و برخی دیگر نیز «به سرآمدن دوران کودکی بشر» ^(۳) را گوهر خاتمیت و بعثت دانستند .

آنچه در تمامی این تبیین ها مستقر است، رویکرد ذهنی و انسانی به مقوله بعثت است; گویی این پدیده تماما محصول فعالیت های ذهنی – روانی یک فرد است و هیچ نقشی برای عامل الوهی و قدسی نمی توان قائل شد . به جرات می توان گفت که تفسیر همه روشنفکران دینی از مقوله ختم نبوت و خاتمیت، کم و بیش برخاسته و برگرفته از تئوری خاتمیت اقبال لاهوری است .

۲ . تفسیر خاتمیت از دیدگاه اقبال لاهوری: می توان گفت سفره ای که اقبال لاهوری در درک روشنفکرانه دین گسترد، هنوزهم برای روشنفکران امروز ماکولات فراوانی دارد . گمان می رود که نقد دیدگاه اقبال، به طور ضمنی نقد سایر روشنفکران مسلمان را نیز در پی داشته باشد; چرا که اقبال لاهوری فیلسوف است و در کتاب احیای فکر دینی در اسلام سعی می کند مبانی و مفروضات نگرش روشنفکرانه به دین را تمهید و تدارک کند .

اما رهیافت اقبال به مقولات دینی، از جمله بعثت و خاتمیت، رهیافتی عمیقا متاثر از مبانی مدرنیته است . اقبال معتقد است که بعثت، نقطه به در آمدن انسان از کودکی و طفولیت است . گویی او بر آن است که بشر زمانی به مدد وحی و عامل غیبی به دانایی دست می یافت; اما پس از بعثت، بی اعتنا به یاری الوهیت نیز می تواند به یافته ها و کشفیات عقلی خود تکیه کند . او معتقد است که با بعثت، عقل و ملکه تفکر انتقادی در انسان تکوین می یابد و می تواند از این پس بر چوب دست عقل بشری تکیه