فایل پاورپوینت کامل روش های ایجاد و تعمیق باور به وجود خداوند در تربیت اعتقادی براساس سیره امام رضا (ع)

دانلود و استفاده از فایل پاورپوینت کامل روش های ایجاد و تعمیق باور به وجود خداوند در تربیت اعتقادی براساس سیره امام رضا (ع) – تجربه‌ای بی‌نظیر در ارائه!

پاورپوینتی شیک و استاندارد:

فایل فایل پاورپوینت کامل روش های ایجاد و تعمیق باور به وجود خداوند در تربیت اعتقادی براساس سیره امام رضا (ع) شامل 120 اسلاید طراحی‌شده با دقت بالا است که کاملاً آماده برای ارائه یا چاپ در PowerPoint می‌باشد.

چرا فایل فایل پاورپوینت کامل روش های ایجاد و تعمیق باور به وجود خداوند در تربیت اعتقادی براساس سیره امام رضا (ع) گزینه‌ای عالی است؟

• گرافیک حرفه‌ای و جذاب: اسلایدهای فایل پاورپوینت کامل روش های ایجاد و تعمیق باور به وجود خداوند در تربیت اعتقادی براساس سیره امام رضا (ع) با طراحی مدرن و چشم‌نواز، پیام شما را به بهترین شکل منتقل می‌کنند.
• کاربری آسان: ساختار این پاورپوینت به‌گونه‌ای است که استفاده از آن بدون نیاز به تغییرات پیچیده ممکن باشد.
• آماده استفاده: تمامی اسلایدهای فایل پاورپوینت کامل روش های ایجاد و تعمیق باور به وجود خداوند در تربیت اعتقادی براساس سیره امام رضا (ع) از قبل تنظیم‌شده و بدون نیاز به ویرایش، قابل استفاده هستند.

تضمین کیفیت و دقت بالا:

این مجموعه بر اساس بالاترین استانداردهای طراحی ساخته شده است و کاملاً منسجم و بدون اشکال، مناسب برای ارائه‌های حرفه‌ای می‌باشد.

نکته قابل توجه:

برخی نسخه‌های غیررسمی ممکن است تغییراتی داشته باشند. این نسخه اصلی فایل پاورپوینت کامل روش های ایجاد و تعمیق باور به وجود خداوند در تربیت اعتقادی براساس سیره امام رضا (ع) با دقت و کیفیت بالا طراحی شده است.

همین حالا فایل فایل پاورپوینت کامل روش های ایجاد و تعمیق باور به وجود خداوند در تربیت اعتقادی براساس سیره امام رضا (ع) را دریافت کنید و یک ارائه بی‌نظیر داشته باشید!

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل روش های ایجاد و تعمیق باور به وجود خداوند در تربیت اعتقادی براساس سیره امام رضا (ع) :

مقدمه

تربیت دینی عنوانی است که در نگرش های سکولاریستی و نگرش اسلامی، معنا و مفهوم متفاوتی دارد. تربیت دینی در نگرش سکولار، به آموزش دین یا آموزه های یک دین خاص در کنار دیگر آموزش ها اطلاق می شود؛ به عبارت دیگر، انسان ها در زندگی خود متناسب با نیازهایشان آموزش های مختلفی می بینند که آموزش دین یکی از آنهاست؛ به دیگر سخن، به آموزش های دینی در مدارس و مراکز آموزشی توجه نمی شود (Grant, 1968 , 314). چنان که پیداست، در این نگرش، دین خود به بخشی از نیازهای انسان تحویل رفته و در عرصه ی کارکرد نیز برطرف کننده ی برخی از نیازهای آدمی است. این در حالی است که در نگرش اسلامی، دین می تواند تمام قلمرو های زندگی انسان را در بر گیرد و آموزش های دینی نیز کارکردهای گسترده و متنوعی پیدا می کنند. با توجه به اینکه اسلام جنبه های مختلفی از زندگی انسان را در بر می گیرد، تربیت اسلامی نیز مکتب جامع تربیتی خواهد بود که متناظر با جنبه های مختلف انسان، گونه های متنوعی از تربیت ذیل آن قابل تعریف و تبیین است که تربیت اعتقادی یکی از آنهاست. به سبب اصالت باورها و اعتقادات در وجود انسان و اصالت آنها در میان آموزه های دینی، تربیت اعتقادی را می توان اصلی ترین و مهم ترین انواع تربیت دانست.

مسائل مختلفی در موضوع تربیت اعتقادی وجود دارد که هرکدام به بخشی از این موضوع پرداخته اند. یکی از آنها روش هایی است که در امر تربیت اعتقادی به کار می روند. با توجه به اینکه اعتقادات اسلامی سه عرصه خداباوری، راهنماباوری و معادباوری را شامل می شود و هر یک را نیز می توان بر اساس منابع اسلامی در قرآن و سنت معصومین (ع) مورد بررسی قرار داد، مسائل متعددی شکل می گیرد. بر این بنیاد، مسئله و پرسش اصلی مقاله ی حاضر، این است که روش های تربیتی قابل برداشت از سخنان حضرت رضا (ع) در عرصه ی ایجاد و تعمیق باور به وجود خداوند کدام اند؟

آثار و نوشته های به دست آمده در موضوع تربیت اعتقادی مبتنی بر آموزه های اسلامی را می توان به دو بخش عام و خاص تقسیم کرد. آثار عام که بیشتر در قالب کتاب و پایان نامه ارائه شده اند، ضمن بحث از تربیت دینی، به صورت کلی به تربیت اعتقادی نیز پرداخته اند. آثار اختصاصی نیز که بیشتر در قالب مقاله نگارش یافته اند، روش های تربیتی را از دیدگاهی ویژه و در عرصه ای خاص مطرح نکرده اند و غالب آنها ناظر به همه ی عرصه های اعتقادی و مبتنی بر تمام منابع اسلامی شکل گرفته اند؛ اما با توجه به جایگاه مهم اعتقادات در انتخاب سبک زندگی و نیز جهت دهی به حیات انسان، لازم است پژوهش هایی جامع نگر از دو جنبه ی علمی و عملی صورت پذیرد و به صورت جداگانه، هرکدام از عرصه های یادشده از دیدگاه هریک از امامان معصوم بررسی شود. این پژوهش با توجه به اختصاص آن به سیره ی امام رضا (ع)، کاری نوآورانه و مسئله ای جدید به شمار می رود.

مفهوم شناسی

ترکیب تربیت اعتقادی از دو واژه ی تربیت و اعتقاد تشکیل شده است؛ ازاین رو برای دست یابی به فهم دقیق تری از آن، باید نخست معنای این دو واژه را دریافت.

تربیت

تربیت مصدر باب «تفعیل » از ماده ی ربَوَ، به معنای زیاد کردن، رشد دادن یا وسیله ی رشد را فراهم نمودن است (فراهیدی، ۱۴۱۰، ج۸، ص۲۸۳؛ ابن منظور، ۱۴۱۴، ج۱۴، ص۳۰۵؛ راغب اصفهانی، ۱۴۱۲، ج۱، ص۳۴۰) نیز به معنای پاک گرداندن هم به کار رفته است (شرتوتی، ۱۴۰۳، ج۱، ص۳۸۶)؛ اما تربیت از ریشه رببَ به معنای سوق به سوی کمال معنوی است (مصطفوی، ۱۴۲۶، ج۴، ص۳۵). در این صورت، تربیت تنها به رشد کمی اختصاص نخواهد یافت، بلکه شامل رشد کیفی نیز خواهد شد (صانعی، ۱۳۷۵، ص۱۱).

در تمام این معانی، زیاد شدن و تکامل تدریجی لحاظ شده است؛ ازاین رو، مفاهیمی مانند به سازی، تدبیر، خوب رسیدگی کردن، ادب کردن، پدید آوردن چیزی و تکامل تدریجی آن، حفظ و مراعات، مالکیت، صاحب، ولایت، سرپرستی، تغذیه، رشد و تتمیم که برای «ربوَ و ربب» نقل شده است، از آثار و لوازم تربیت و سوق به کمال شمرده خواهند شد.

معادل انگلیسی تربیت «Education» است. این واژه یا از ریشه ی یونانی «Educare» به معنای تغذیه یا خوراک دادن یا از ریشه ی «Educere» در معنای بیرون کشیدن و رهنمودن به… و به اختصار پروردن است. همچنین می توان واژه ی «Upbringing» را نیز با توجه به آنچه در فرهنگ های لغت درباره ی آن آمده است، به معنای تربیت گرفت (1429Hornby , 2000 , p؛ حق شناس، ۱۳۸۱، ص۱۸۴۲).

تعاریف اصطلاحی تربیت نیز عموماً ناظر به تعاریف لغوی شکل گرفته اند؛ یعنی روند تکامل و رشد در آنها لحاظ شده است و متأثر از رویکردهای مختلف، متعدد شده اند. در بیشتر رویکردهای فلسفی که عمدتاً از سوی فیلسوفان مسلمان ازجمله فارابی و ابن سینا ارائه گشته، تربیت به روند بالفعل ساختن استعدادها برای دست یابی به کمالات دنیوی یا اخروی تعریف شده است (گروه نویسندگان، ۱۳۸۴، ج۱، ص۱۶۷ -۱۷۳؛ مطهری، ۱۳۷۳، ص۳۳). در رویکردهای دینی (اسلامی) نیز همین اصل معنایی را می توان مشاهده کرد؛ برای نمونه به چند تعریف اشاره می شود: تربیت اسلامی یعنی پرورش همه ی جنبه های فکری، عاطفی، جسمی و اجتماعی شخصیت اسلامی و ساماندهی رفتارهای او بر اساس مبانی و دستورهای اسلامی برای تحقق هدف های اسلام در زمینه های گوناگون زندگی است (گروه نویسندگان، ۱۳۸۸، ص۲۸)؛ تربیت اسلامی یعنی شناخت خدا به عنوان ربّ یگانه انسان و جهان و برگزیدن او به عنوان ربّ خویش و تن دادن به ربوبیت او و تن زدن از ربوبیت غیر (باقری، ۱۳۸۵، ص۴۴)؛ تربیت فرآیندی است که به دنبال ایجاد تغییر تدریجی در ساحت های مختلف بدنی، روحی و رفتاری با هدف دست یابی به کمال انسانی بر اساس آموزه های اسلامی تحقق می یابد (اعرافی، ۱۳۸۷، ج۱، ص۲۸). بر این اساس، می توان تربیت را به روند کامل شدن تعریف کرد. در این صورت، وصف دینی یا غیردینی آن ناظر به کمال مطلوبی است که در هر دین یا هر دیدگاهی معرفی می شود.

اعتقاد

اعتقاد از ریشه «عقد» و مصدر باب افتعال است. اعتقد به معنای سخت و شدید است (فراهیدی،۱۴۱۰، ج۱، ص۱۴۰؛ ابن منظور، ۱۴۱۴، ج۳، ص۲۹۹). مشتقات دیگر آن مانند عقده نیز در همین معنا به کار می روند. به آنچه تصدیق شده و قلباً باور شده نیز اعتقاد گفته می شود (مهیار، بی تا، ص۹۴). به در دل گرفتن، گرویدن، یقین کردن، تصدیق کردن، عقد قلب و دل بر چیزی بستن و بدان ایمان آوردن، همچنین در معنای مشهور به تصدیق جزمی ذهن نیز اطلاق می شود (دهخدا، ۱۳۳۸، ج۷، ص۲۹۴۲). همچنان که در تعاریف نیز آمده است، اعتقاد را می توان با ایمان مترادف دانست. اعتقادات در تقسیم بندی های رایج از اسلام، قسیم اخلاقیات و اعمال عبادی قرار می گیرد. اصطلاح «اصول دین » نیز به صورت دقیق، ناظر به بخش اعتقادات دین است. توحید، عدل، نبوت، امامت و معاد متعلقات اعتقادات در مذهب شیعه است (فیض کاشانی، ۱۴۰۳، ص۱۸۷؛ آقابزرگ تهرانی، ۱۳۵۵، ج۲، ص۱۸۳).

معناشناسی تربیت اعتقادی

بر اساس آنچه گفته شد، تربیت اعتقادی را می توان این گونه تعریف کرد: فرآیندی که به ایجاد و تعمیق باورهای اعتقادی اسلام یعنی باور به وجود خداوند، پیامبران، امامت و معاد در مخاطبان و شکوفایی و به کمال رساندن آنها می انجامد؛ به عبارت دیگر، مجموعه اقداماتی است که مربی برای شکل دهی نظام باورها، اقناع فکری و پذیرش قلبی و التزام درونی در متربی انجام می دهد (اعرافی، ۱۳۹۲، ص۴۹). با توجه به آنچه در معنای تربیت گفته شد، در ارتباط با فرد معصوم، نمی توان آن را در روش یا اقدامی خاص منحصر دانست، بلکه تمام زندگی فرد معصوم اعم از گفتار و رفتار می تواند الهام بخش روش ها و اقدامات تربیتی باشند و همه آنها از این جهت تربیتی به شمار روند.

اهمیت تربیت اعتقادی

اهمیت تربیت اعتقادی به جایگاه و تأثیر اعتقادات در شکل دهی هویت انسانی و تعریف سبک زندگی الهی مربوط می شود. پژوهش های متعدد، اثرگذاری مستقیم والدین و نزدیکان مرتبط را بر اعتقادات فرزندان، به ویژه درباره ی باور به وجود خداوند و تصور آنان از خداوند، ثابت کرده است؛ به این معنا که اگر ارتباط والدین با کودک سخت گیرانه، منفی نگرانه و تنبیه محور باشد، تصور و باور کودک از خداوند به همین صورت سخت گیر و تنبیه کننده خواهد بود و در مقابل، اگر رفتار والدین مثبت نگرانه و عاشقانه باشد، تصور و باور کودک از خداوند نیز به همین صورت مثبت نگرانه و عاشقانه خواهد بود (صادقی، ۱۳۸۶، ص۳۶۵). در قرآن کریم از اعتقادات با عنوان ایمان یاد شده و برای آن متعلقاتی نیز معرفی شده است (بقره، ۶۲؛ نساء، ۱۳۶؛ مؤمنون، ۷۴). در مقابل ایمان، کفر قرار دارد که به معنای انکار متعلقات ایمان است. مفاهیم مؤمن و کافر ازجمله ی مهم ترین مفاهیم شکل دهنده ی فرهنگ قرآنی است. مسلمانان از متعلقات ایمان با عنوان اصول دین یا اصول اعتقادات یاد کرده اند. البته در اینکه این اصول کدام اند، میان صاحب نظران مسلمان تفاوت هایی وجود دارد (محمدی، ۱۳۷۳، ص۷). اصل بودن آنها، به معنای آن است که پذیرش آنها، شرط مسلمانی است و درواقع، ارکان اساسی دین اسلام را شکل می دهند. تلاش ها و مجاهدت های پیامبران و جانشینان معصوم ایشان، همه در راستای تحقق این اصول و ایجاد جامعه ای توحیدباور بوده است. سروران معصوم برای رسیدن به این هدف، روش هایی را به کار برده اند. با توجه به جایگاه الگویی ایشان، دانستن اینکه آنان در عرصه ی تربیت اعتقادی چه روش هایی را به کار گرفته اند، اهمیت بسیار خواهد داشت.

روش های ایجاد و تعمیق اعتقاد به وجود خداوند متعال

مهم ترین روش های قابل برداشت از سخنان حضرت رضا (ع) عبارت اند از:

الف. تأکید بر بداهت وجود خدا و تکرار آن با شیوه های جذاب و نوآورانه

یکی از آموزه های دقیق اسلامی درباره ی خداوند متعال، بدیهی یا فطری بودن درک وجود حق تعالی است. امام رضا (ع) فرمودند: «الْحَمْدُ لِلَّهِ الْمُلْهِمِ عِبَادَهُ الْحَمْدَ وَ فاطِرِهِمْ علَی معْرِفَهِ رُبُوبِیتِهِ الدَّالِّ عَلَی وُجُودِهِ بِخَلْقِهِ» (ابن بابویه، ۱۳۹۸، ص۵۶)؛ خداوند بندگانش را با شناخت فطری ربوبیت خود عجین ساخت و مخلوقاتش را نشان دهنده ی وجودش قرار داد.

بر اساس آیات قرآن کریم و روایات، گرایش به وجود خداوند و خداباوری در فطرت انسان ها نهفته است. (ابراهیم،۱۰؛ روم،۳۰؛ مجلسی، ۱۴۰۳، ص۹۵ و ۴۰۳) اگرچه امور فطری بدیهی به شمار می روند؛ اما از اقسام بدیهیات ثانویه هستند و نیازمند آن اند تا به وسیله ی بدیهیات اولیه به آنها توجه شود و از آنها غفلت زدایی گردد.

برطرف کردن غفلت ها، زمینه ی پذیرش وجود خداوند و تعمیق آن را فراهم خواهد کرد. آن گونه که از سخن امام رضا (ع) نیز برداشت می شود، تأکید بر این بداهت به گونه های مختلف روش مناسبی در این زمینه به شمار می رود. تکرار یک مطلب روش دیگری است که به نوعی مکمل روش تأکید است. این شیوه درباره ی تربیت اعتقادی به ویژه برای کودکان، بسیار مهم و کارساز است؛ برای نمونه، می توانیم تمام مثال هایی را که در امور مختلف به ویژه برای کودک به کار می بریم، از خداوند باشد. این شیوه در روایتی از امام رضا (ع) به زیبایی به کار رفته است. در این روایت امام (ع) فرمودند: «إِنَّ أَوَّلَ مَا خَلَقَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ لِیعَرِّفَ بهِ خلْقَهُ الْکتَابَهَ حُرُوفُ الْمُعْجَمِ… فِی أَلِفٍ ب ت ث أَنهُ قَالَ الْأَلِفُ آلَاءُ اللَّهِ وَ الْباءُ بهْجَهُ اللَّهِ وَ التَّاءُ تَمَامُ الْأَمْرِ بقَائِمِ آلِ محَمَّدٍ (ص) وَ الثَّاءُ ثَوَابُ الْمُؤْمِنِینَ عَلَی أَعْمَالِهِمُ الصَّالِحَهِ ج ح خ فَالْجِیمُ جَمَالُ اللَّهِ وَ جَلَالُ اللَّهِ وَ الْحَاءُ حلْمُ اللَّه عَنِ الْمُذْنِبِینَ وَ الْخَاءُ خُمُولُ أَهلِ الْمعَاصِی عنْدَ اللَّهِ عَزَّ وَ جل » (ابن بابویه، ۱۴۰۳، ص۴۳)؛ نخستین چیزی که خداوند خلق کرد تا به وسیله آن کتابت را به انسان ها بیاموزد، حروف الفبا بود. سپس امام این حروف را برشمردند. نکته اینجاست که حضرت به جای اکتفا به صرف بیان حروف یا بیان آنها با مثال های دیگر، تمام حروف را با مثال هایی از اسماء و صفات الهی قرین کرده اند؛ برای مثال فرموده اند: «الف آلاء الله است و ب بهجه الله است و…» بیان دیگر این روش آن است که همه موجودات را مخلوق خداوند بدانیم. هیچ کس ازجمله کودکان، در وجود خود و موجودات شکی ندارند؛ ازاین رو، والدین و مربیان می توانند به هنگام سخن گفتن از موجودات، به گونه ای سخن بگویند که بیشتر، ارتباط آنها و وجود خداوند را حکایت کند. این روش ها، گاه می تواند اقرار به وجود خداوند را تحقق بخشد و گاه نیز باور به وجود باری تعالی را عمیق تر گرداند.

ب. ایجاد انس و احساس محبت به خداوند

روش دیگری که می توان از بیانات امام رضا (ع) به دست آورد، ایجاد انس و محبت به خداوند است. کاربرد اصلی این روش برای خداباورانی است که با شک و تردیدهایی که در رابطه با وجود خداوند روبرو شده اند. اما اکسیر محبت این ویژگی را دارد که درباره ی برخی و حتی کودکان، باور به وجود خداوند را ایجاد کند. درباره ی این افراد، نتیجه ی معمول آن، ایجاد زمینه ی اقرار به وجود خداوند و در مرتبه بعد، باور به وجود خداوند است. از سخنان امام رضا (ع) می توان شیوه هایی را در این زمینه استخراج کرد. یکی از آنها، بیان رابطه ی محبت آمیز خداوند با انسان هاست. حضرت، به نقل از پیامبر اکرم (ص)، در روایتی فرمودند: «ابْنَ آدَمَ أَمَا تُنْصِفُنِی أَتحَبَّبُ إِلَیک بالنِّعَمِ وَ تَتَمَقَّتُ إِلَی بِالْمَعَاصِی خَیرِی إِلَیک مُنْزَلٌ و شَرُّک إِلَی صَاعِدٌ وَ لَا یزَالُ مَلَک کرِیمٌ یأْتِینِی عَنْک فِی کلِّ یوْمٍ یا وَ لَیلَهٍ بِعَمَلٍ قَبِیح. ..» (علی بن موسی الرضا (ع)، ۱۴۰۶، ص۴۰-۴۱)؛ ای فرزند آدم! تو با من به انصاف رفتار نکردی، من با ارزانی داشتن نعمت بر تو، با تو دوستی کردم و تو با نافرمانی و ارتکاب معصیت با من دشمنی می کنی. خوبی های من به سوی تو سرازیر شد و شر و بدی های تو، همواره به سوی من بالا آمد. پی درپی در هر روز و شب، فرشته ای صدور عمل قبیحی را از تو به من گزارش می دهد… در این روایت که حدیث قدسی است، خداوند متعال خطاب به انسان فرموده و محبت زیاد و خیر خواهی خود نسبت به او را بیان داشته است، درحالی که انسان ها، نسبت به خداوند، چنین نیستند.

امام (ع)، در روایتی مشابه، محبت خداوند نسبت به بندگانش را بیان کرده اند: «… وَ ما مِنْ مَخْلُوقٍ یعْتَصِمُ بِی دُونَ خَلْقِی إِلَّا ضَمَّنْتُ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضَ بِرِزْقِهِ فإِنْ سأَلَنِی أَعطَیتُهُ وَ إِنْ دَعَانِی أَجَبْتُهُ وَ إِنِ اسْتَغْفَرَنِی غَفَرْتُ لَهُ» (همان، ص۴۱)؛ هرکس بر خود من تکیه کند نه بر بنده ی من، آسمان ها و زمین را پشتوانه ی رزق او قرار می دهم. پس اگر مرا بخواند، پاسخش می دهم و اگر از من چیزی بخواهد، به او عطا می کنم و اگر از من پوزش بخواهد، او را می بخشم.

تشریح این محبت و جلوه های آن و تأکید بر آن می تواند زمینه ساز ایجاد محبت و انس به خداوند و در نتیجه، اقرار و اعتقاد به وجود خداوند شود. پرداختن به محبت الهی به ویژه درباره ی تربیت اعتقادی کودکان بسیار کارساز خواهد بود. ابونصر بزنطی می گوید: به امام رضا (ع) عرض کردم: «جُعِلْتُ فِدَاک إِنِّی قَدْ سَأَلْتُ اَللَّهَ حَاجَهً مُنْذُ کذَا وَ کذَا سَنَهً وَ قَدْ دَخَلَ قَلْبِی مِنْ إِبْطَائِهَا فقَالَ «یا أَحْمَدُ إِیاک وَ الشَّیطَانَ أَنْ یکونَ لَهُ عَلَیک سَبِیلٌ حَتَّی یقَنِّطَک إِنَّ أَبَا جَعْفَرٍ ص کانَ یقُولُ إِنَّ الْمُؤْمِنَ یسْأَلُ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ حَاجَهً فَیؤَخِّرُ عَنْهُ تَعْجِیلَ إِجَابَتِهِ حُبّاً لِصَوْتِهِ وَ اسْتِمَاعِ نَحِیبِهِ ثُمَّ قالَ وَ اللَّه مَا أَخَّرَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ عَنِ الْمُؤْمِنِینَ مَا یطْلُبُونَ مِنْ هَذِهِ الدُّنْیا خَیرٌ لَهُمْ مِمَّا عَجَّلَ لَهُمْ فِیهَا» (کلینی، ۱۳۶۵، ج۲، ص۴۸۸)؛ به فدایت گردم! مدتی است از خداوند حاجتی را خواسته ام و چون به اجابت نرسیده، در دلم شک و شبهه و کدورتی به وجود آمده است.

حضرت فرمودند: ای احمد! مبادا شیطان بر (دل) تو راهی باز کند تا تو را ناامید کند. همانا امام باقر (ع) می فرمودند: هرآینه، مؤمن حاجتی از خدا بخواهد و اجابت آن به تأخیر افتد، برای محبوبیت آوازش (نزد خداوند) و شنیدن صدای گریه اش [است]، سپس فرمودند: به خدا سوگند آنچه خدای عزوجل برای مؤمنان، از آنچه خواهند، به تأخیر اندازد، بهتر است برای ایشان از آنچه زود به آنان عطا فرماید.

حضرت، در این پاسخ، به محبت خداوند نسبت به بندگان توجه کرده اند و او را از نفوذ شیطان بر حذر داشته اند. درواقع، حضرت با توجه کردن به محبت بی کران خداوند نسبت به بندگانش، شک و شبهه ای را برطرف کردند که در ذهن و قلب ابونصر به وجود آمده بود.

در روایتی دیگر از پیامبر اکرم (ص) نقل شده است که حضرت، با ارائه ی یک مثال، میزان محبت خداوند به بندگان را به یاران خود گوشزد می کنند. «… فجاء رجل من أصحاب النبی (ص) بعش طیر یحمله فیه فراخ وأبواها یتبعانه ویقعان علی ید الرجل فأقبل النبی (ص) علی من کان معه فقال أتعجبون بفعل هذین الطیرین بفراخهما والذی بعثنی بالحق لله أرحم بعباده من هذین الطیرین بفراخهما والذی بعثنی بالحق لله أرحم بعباده من هذین الطیرین بفراخهما » (هیثمی، ۱۴۰۸، ج۹، ص۸)؛ مردی از یاران پیامبر اکرم (ص) لانه ی پرنده ای را می آورد که در آن جوجه وجود داشت. پدر و مادر جوجه نیز به دنبال آن پرواز می کردند و بر دستان او فرود می آمدند. پیامبر (ص) خطاب به یارانش فرمودند: از رفتار این دو پرنده نسبت به جوجه شان تعجب می کنید؟ قسم به آن که مرا به حق مبعوث کرد، خداوند به بندگان خود مهربان تر است از این دو پرنده نسبت به جوجه خود.

به عبارت دیگر، در بسیاری از موارد، انکار خداوند ناشی از مشکلات و گرفتاری هایی است که انسان با آنها مواجه می شود. اگر انسان ها از راه های مختلف به محبت خداوند نسبت به خود یقین پیدا کنند، زمینه ی این انکارها نیز از میان خواهد رفت و پذیرش وجود خداوند آسان تر خواهد شد.

ج. عقل گرایی

عقل گرایی روش دیگری است که حضرت رضا (ع) از آن، برای ایجاد اعتقاد به خداوند متعال بهره گرفته اند. مراد از عقل گرایی به عنوان یک روش، خردمندانه جلوه دادن باور به وجود خداوند است. ایشان ضمن حدیثی مفصل در توصیف باری تعالی فرمودند: «وَ بِالْعُقُولِ یعْتَقَدُ التَّصْدِیقُ بِاللَّهِ » (ابن بابویه، ۱۳۹۸، ص۳۸)؛ به وسیله عقل می توان وجود خداوند متعال را تصدیق نمود. دراین باره باید توجه داشت که عقل گرایی خود دارای مراتب و درجات مختلف است و البته مصادیق متعددی نیز دارد. آنچه در این روایت به آن تصریح شده، تصدیق به خداوند است. البته تصدیق دارای معانی و اقسام متعددی است (یوسف ثانی، ۱۳۸۷، ج۱۵، ص۳۹۱؛ فنا، ۱۳۹۳، ج۱، ص۳۵۸۴)؛ اما به نظر می رسد در تمام آنها، حکم یا همان پذیرش وجود دارد. این پذیرش می تواند به صورت های مختلفی به وجود آمده باشد و به تبع عامل ایجاد آن، از حیث یقینی و قطعی بودن درجاتی داشته باشد؛ اما امام (ع) تصدیق به وجود خداوند را به عقل نسبت داده اند که بر اساس آن، باید گفت که اعتقاد به وجود خداوند ضرورتاً می باید مستند به دلیل عقلانی باشد و به عبارت دیگر اثبات این مسئله فقط در صلاحیت عقل است.

عقلانی بودن در موضوع اعتقاد به وجود خداوند متعال، به معنای عقل پذیری این اعتقاد است؛ ازاین رو، اصل اعتقاد به وجود خداوند، نه عقل ستیز است و نه عقل گریز، بلکه عقل دراین باره، باید حکم قطعی صادر کند. البته اینکه دلیل عقلی حتماً باید از نوع برهان باشد یا اینکه هر آنچه برای فرد یقین را در بر داشته باشد، کفایت می کند، نیازمند بحث و بررسی بیشتر است که در این مجال نمی گنجد. با نگاهی به روایات متعدد نقل شده از حضرت رضا (ع) می توان دریافت که ایشان، در موضوع وجود خداوند و صفات باری تعالی، به همین شیوه عمل کرده اند؛ یعنی سخنان خود را به گونه ای مطرح کرده اند که مخاطب دلیل درستی آن را نیز درک می کند؛ به عبارت دیگر، حتی برای کسانی که امامت ایشان را قبول داشته اند و سخنان حضرت را از این باب حجت می دانستند، نیز مدعیات خود را با برهان و توضیحات عقلانی همراه کرده اند؛ برای مثال، امام رضا (ع) به یکی از اصحاب خود در بحث از صفات خداوند می فرمایند: «اعْلَمْ عَلَّمَک اللَّه الْخیرَ أَن اللَّه تبَارَک وَ تعَالَی قَدِیمٌ وَ الْقِدَمُ صِفَتُهُ الَّتِی دَلَّتِ الْعَاقِلَ عَلَی أَنَّهُ لَا شَی ءَ قَبْلَهُ وَ لَا شَی ءَ مَعَهُ فِی دَیمُومِیتِه» (کلینی، ۱۳۶۵، ج۱، ص۱۲۰)؛ بدان – خدایت خیر آموزد- خدای تبارک و تعالی، قدیم است و قدیم بودن صفتی است برای او، که خردمند را رهبری می کند به اینکه چیزی پیش از او نبوده و در همیشگی بودنش