فایل پاورپوینت کامل رویه های نوین از مواجهه سنت و تجدد

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل رویه های نوین از مواجهه سنت و تجدد :

انتخاب، ۳۱/۱/۸۰ و ۱/۲/۸۱

چکیده: نویسنده، سنت را به معنای دین و تمدن دینی گرفته و به بررسی تضادهای تجدد با سنت پرداخته است . وی جمودگرایی و التقاط را دو وجه افراط و تفریط، در برخورد با مسئله سنت و تجدد، می داند و این مسئله را از دیدگاه شهید مطهری پی می گیرد .

شناخت سنت

قرن بیستم، کانون برخوردهای سخت میان اندیشه های فلسفی – مکتبی، در راه پی ریزی نظام نوین جهانی، بود . این برخوردها، که آمیخته با تفکرات متعدد سیاسی بود، گروه توانمند کشورهای توسعه یافته را وادار کرد تا برای رهایی از این درگیری ها، سنت و تجدد را، به شیوه های گوناگون، در مقابل هم قرار دهند و توانمندی خود را به تجدد و ناتوانی جهان سوم را به سنت نسبت دهند .

سنت از دین و دین داری تفکیک ناپذیر است و در کوتاه ترین عبارت، می توان آن را چنین تعریف کرد: سنت، یعنی دین و تمدن دینی با محوریت مردم دینی و دین دار . سنت همان باورهای بی پایان دین اسلام است که متاسفانه بخش عظیمی از پیکره آن، هنوز ناشناخته مانده است . تعریف سنت در چارچوب دین و تمدن دینی، هر گونه وجه تمایز بین علوم دینی با علوم غیر دینی را مردود می کند . در این زمینه استاد مطهری می فرماید: «فرض واجب است بر مسلمین که همه علومی را که مقدمه رسیدن به هدف های اسلامی است، فراگیرند و کوتاهی نکنند . با این قیاس می توانیم همه علوم مفید را علوم دینی بدانیم » .

اگر مفهوم سنت، مجموع تعالیم دینی و فهم و عمل دین داران است، پس یقینا باید کارکرد آن را برای جامعه دین دار، روزآمد و، بر مبنای مقتضیات، مشخص و معین کرد; چرا که تمدن دینی مساوی است با عملکرد دین داران در طول تاریخ .

شهید مطهری به این نکات توجه عمیق کرده است و گاهی از آن با عنوان «دین و فکر دینی » یاد می کند و می گوید: «دین یعنی حقایق و اصول کلی ای که ذکر کرده، و این با فکر دینی، یعنی فکر دین داران و طرز تلقی آنها از دین و شیوه عمل آنها به تعالیم دین، متفاوت است » و تصریح می کند که «اسلام یک، حساب دارد و مسلمین، حساب دیگری » .

شناخت تجدد

آنچه در باب ابهام و نارسایی تعریف سنت ذکر شد، عینا درباره تجدد نیز صادق و جاری است در شناخت تجدد، دو نکته اساسی مطرح می شود: اول، این که دشمن شناسی مبتنی بر حقایق، و به معنای عام آن است; چرا که حق و حقانیت همیشه دشمن داشته و، به علاوه، ادیان آسمانی – به ویژه دین اسلام، که در همه زمان ها انعطاف دارد – بیش از دیگر گونه های هویتی در معرض آسیب پذیری قرار می گیرند . به فرموده قرآن کریم، «بسیاری از اهل کتاب دوست دارند که ما را پس از ایمانمان کافر کنند .» و یهودیان و مسیحیان از ما راضی نخواهند شد، مگر آن که از آیین آنها پیروی کنیم . این همان چیزی است که امروزه به نام تجدد و مدرنیته، در سایه تولیدات اقتصادی و ابزار فرهنگی، بیش از هر زمان دیگر از آن سوء استفاده شده و، با مفهومی کاربردی، در خدمت متلاشی ساختن سنت قرار گرفته است . دوم، شناخت جهان جدید و مقتضیات زمان است .

شهید مطهری ضمن موافق بودن با اصل تغییر و تحولات زمانه و ضرورت شناخت آنها، در دو قسمت، این موضوع را مطرح کرده است: اول، انحرافات زمانه که باید با آن مبارزه کرد; دوم ، مقتضیات زمانه که باید به طور اصولی از آن پیروی کرد . نکته مهمی که در دیدگاه های تاریخی و پی گیری ریشه های تجدد حائز اهمیت است، تفکیک دلایل معرفتی از عوامل وضعیتی است . به این معنی که باید توجه کنیم سلسله ای از آرا و عقاید، از یک سو، و زنجیره ای از وقایع و حوادث، از سوی دیگر، با فراز و نشیب و تحولاتی خاص، زمینه ساز به وجود آمدن عقاید و پدیده های خاصی در دنیای جدید بوده اند . امروزه، در تمام کشورهای مبتنی بر اصول سنت ها و باورها، فوتبال همانند دنیای مدرن رواج دارد . هر مسابقه با هر هدفی تماشاگران زیادی را به سوی خود جلب می کند . در کشور ما به هنگام تلاوت قرآن، پیش از شروع یک بازی ملی، همه تماشاگران از جا بلند می شوند و با سکوت دل نشین به آن گوش فرا می دهند (این یعنی یک علت معرفتی که همه معلول را در بر می گیرد) . اما درست دقایقی بعد، در حین بازی یا پس از کسب نتیجه، واکنش ها با اصول سنتی فاصله می گیرد و هیچ یک از رفتارهای تماشاگران (اعم از بروز شادی برای برد یا بروز خشم و ناراحتی برای باخت) مصداق سنتی ندارد و ناشی از دلایل وضعیتی این جماعت است . در واقع، آمیزه هایی از الگوهای تجدد و تجددگرایی است که منجر به بروز چنین رفتارهایی می شود . لذا باید تلاش کرد تا این دو واکنش متفاوت از یک جریان مشترک را به هم متصل نکنیم . با توجه به مثال فوق می توان اذعان کرد آخرین نکته ای که در شناخت تجدد نقش دارد، مستقل بودن آن است; به گونه ای که تقریبا تمام عقیده های مدرن امروزی میوه های این درخت مستقل هستند که، به عقیده بسیاری، در اومانیسم ریشه دارد .

در مقابل دیدگاه فوق، نظر دیگری نیز وجود دارد که می گوید عقیده ها و پدیده های جهان جدید میوه های یک درخت نیستند، بلکه همه این عقاید منفک از یکدیگر هستند . اتخاذ هر یک از دو موضع فوق در شناخت تجدد، تاثیری جدی در قضاوت های بعدی خواهد گذاشت .

تعارض سنت و تجدد

تعارض های سنت و تجدد را می توان مشتمل بر دو قسم دانست: تعارض های نظری و تعارض های عملی .

نوع اول، بیان گر تعارض در جهان بینی ها، دیدگاه ها، طرز تلقی ها و آرا و عقاید است و دنیای جدید را در مقابل دنیای سنتی قرار می دهد . اما تعارض های عملی حکایت از شرایطی دارد که در آن، نهادها، پدیده ها، نیازهای زندگی و رفتارهای فردی و اجتماعی انسان متجدد، مغایر و بلکه متضاد با آن چیزی است که در دنیای سنتی جریان دارد . استاد مطهری بروز تعارض ها و ایراد شک و شبهه ها را مجال و فرصت مغتنمی برای آشکار شدن حقانیت تعالیم اسلام می داند .

 اشتراک گذاری در شبکه های اجتماعی، به دوستانتان معرفی کنید.