فایل پاورپوینت کامل رویکرد آیت الله مصباح (ره) در دور? مبارزات انقلابی: اهتمام به اسلامیت نهضت و کادرسازی برای نظام

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل رویکرد آیت الله مصباح (ره) در دور? مبارزات انقلابی: اهتمام به اسلامیت نهضت و کادرسازی برای نظام :

اشاره

شخصیت مرحوم آیت الله مصباح یزدی از زوایای گوناگون و در عین حال مرتبط با یکدیگر قابل بررسی است. یکی از ابعاد مهم، نقش و جایگاه ایشان در «نهضت اسلامی» و «نظام اسلامی» است که دو مرحله اولیه از مراحل پنج گانه شکل گیری «تمدن نوین اسلامی» به شمار رفته است.

فعالیت های انقلابی آیت الله مصباح، از زمان آغاز نهضت اسلامی ضد رژیم محمدرضا شاه در سال های ۱۳۴۱۱۳۴۲ه. ش. ثبت شده است. از میان اقدامات گسترده و حاد آیت الله مصباح در دوره مبارزات قبل از انقلاب می توان به این موارد اشاره کرد: عضویت فعال و مؤثر در گروه یازده نفره (سال های۱۳۴۲-۱۳۴۴)، همکاری با نشریه بعثت (۱۳۴۲-۱۳۴۴)، انتشار نشری انتقام (۱۳۴۳-۱۳۴۴)، همکاری گسترده با گروه هیئت های مؤتلفه (۱۳۴۳-۱۳۴۴)، جدیت در پی گیری برای رفع حصر امام خمینی در سال ۱۳۴۲و پایان بخشیدن به تبعید امام در سال های ۱۳۴۳-۱۳۴۴، عضویت و نقش مؤثر در گروه علمی سیاسی ولایت (۱۳۴۱-۱۳۴۹)، و نگارش و امضای بیانیه های متعدد در انتقاد از اقدامات رژیم پهلوی و مخالفت با آن (۱۳۴۲-۱۳۵۷).

آیت الله مصباح به جهت اقدامات مبارزاتی خود، در نیمه اول سال ۱۳۴۵ تحت تعقیب قرار گرفته و حدود ۶ ماه زندگی مخفیانه داشتند. در نیمه اول سال ۱۳۴۷ نیز در دو مرحله توسط ساواک احضار و مورد بازجویی واقع شدند که زیرکی و مخفی کاری وی موجب شد ساواک نتواند درباره ایشان به نتیجه مشخصی رسیده، وی را دستگیر و زندانی نماید.

در بررسی اقدامات و فعالیت های ایشان درنهضت اسلامی، سه ویژگی مهم به نظر می رسد: ۱. اهتمام به کارهای گروهی و تشکیلاتی ۲. پنهان کاری و عدم تظاهر ۳. اولویتِ رویکرد فرهنگی.

در نوشتار حاضر، به قلم دکتر علیرضا جواد زاده، پژوهشگر تاریخ سیاسی و عضو هیئت علمی دانشگاه ابتدا توضیح مختصری درباره این سه خصیصه ارائه می شود؛ در ادامه به تبیین و توضیح بیشتر درباره ویژگی سوم در دو بخش مستقل تحت عناوین «اهتمام به اسلامیت نهضت» و «پژوهش و کادرسازی برای نظام اسلامی» می پردازد.

آیت الله مصباح از سال ۱۳۴۵به بعد مبارزات سیاسی خود را در کنار فعالیت های فرهنگی به گونه زیر تداوم بخشیدند.

۱. سه ویژگی مهم در فعالیت های انقلابی

الف) اهتمام به کارهای گروهی و تشکیلاتی

از ویژگی های مهم آیت الله مصباح در فعالیت های خویش، اهتمام به کارهای گروهی و تشکیلاتی بود. به گفته آیت الله مسعودی خمینی از دوستان وهمکاران قدیمی ایشان «آقای مصباح از افراد تشکیلاتی بود و هرکجا که وارد می شد، روح همکاری و تشکلی ایجاد می کرد». این رویکرد آیت الله مصباح از قبل از شروع نهضت در سال ۱۳۴۱ شکل گرفته بود؛ چنان که در جریان پی گیری برای انجام اصلاحات در حوزه علمیه در نیمه دوم ده سی، ایشان از جمل مدرسینی بود که طی «جلسات هفتگی» به «بررسی نارسایی های حوزه و تلاش برای رفع این نارسایی ها» می پرداختند. به رغم آن که به دلایلی اصلاحات درحوزه به صورت رسمی و گسترده صورت نپذیرفت، اما آیت الله مصباح به همراه برخی دیگر از فضلای آن زمان با راهنمایی و مسئولیت شهید بهشتی، به فراگیری علوم جدید در دبیرستان دین و دانش، و نیز در سال های بعد به مشارکت در امور مدرسه علمیه حقانی، و تأسیس بخش آموزش مؤسسه در راه حق (برای توانا ساختن طلاب جهت رفع نیازهای جدید دینی جامعه) اقدام کردند.

پس از شکل گیری نهضت اسلامی به رهبری امام خمینی، آیت الله مصباح در کنار برخی اقدامات فردی، به صورت جدی به همکاری های گروهی و انجام کارهای تشکیلاتی اهتمام نمود؛ گروه ها و تشکیلاتی مانند: جامعه مدرسین، جمعیت یازده نفره، حلقه نشریه بعثت، گروه نشریه انتقام، هیئت های مؤتلفه و گروه ولایت.

ب) پنهان کاری و عدم تظاهر

از دیگر خصایص مهم آیت الله مصباح در فعالیت های خویش، پنهان کاری و عدم تظاهر (به جهت اخلاص و نیز رعایت اصول مبارزاتی) بود. مرحوم حجت الاسلام سید هادی خسروشاهی از افراد مطلع و مرتبط با آیت الله مصباح یزدی نوشته است: «روش استاد مصباح مانند دیگر همکاران و برادران از همان دوران، مخفی کاری و راز داری و عدم تظاهر بود؛ به ویژه که ایشان در هیچ زمینه ای از زمینه های علمی، فلسفی، سیاسی و… مایل نبود که خودی نشان دهد.» آیت الله مسعودی خمینی نیز بیان کرده است: «ایشان هیچ گاه سعی نمی کرد که با تظاهر، کاری را انجام دهد و خودنمایی کند.» در گزارش حجت الاسلام محمود دعایی (مدیر مسئول روزنامه اطلاعات و از روحانیان مبارز قبل انقلاب) نیز درباره مخفی بودن فعالیت های آیت الله مصباح، آمده است: «مشی ایشان [آقای مصباح] این بود که به رغم اعتقاد قاطع و شجاعت و تهوّری که در ادامه راهشان داشتند، به شدت از خودنمایی پرهیز می کردند و خودداری از شناخته شدن از خصوصیات ایشان بود و این نه به خاطر ترس و وحشت، بلکه ناشی از یک تدبر و تاکتیکی بود که پیامدهای خوبی هم داشت؛ به طوری که تا مدت های زیادی حضرت آیت الله مصباح شناخته شده نبودند.»

در گزارش ها ی متعددی که درباره مصادیق فعالیت های سیاسی آیت الله مصباح سخن گفته شده است، و نیز در خاطرات بیان شده از سوی ایشان هم می توان پنهان کاری و رعایت اصول فنی مبارزه را دید و هم می توان اخلاص وی را دریافت. ایشان، بعضاً در بیان خاطرات وقایع و مسائلی که خود در آن نقش مهم و برجسته ای داشت (و اسناد و شواهد متقن در این زمینه وجود دارد)، به گونه ای سخن می گوید که به دست می آید به دنبال مطرح کردن خود، و برجسته و مهم نشان دان نقش و فعالیت هایش نیست.

ج) اولویتِ رویکرد فرهنگی

فعالیت های عالمان و روحانیانِ مبارز در نهضت اسلامی و در تقابل با رژیم پهلوی، با دو رویکرد کلی پی گیری شد:

۱. گروهی مانند آیت الله منتظری، آیت الله ربانی شیرازی، شهید سعیدی و مرحوم هاشمی رفسنجانی، به فعالیت های سیاسی مستقیم در قالب سخنرانی علیه رژیم، تنظیم و نشر اعلامیه، ایجاد هماهنگی میان مبارزان و رسیدگی به وضعیت آنان و… ادامه دادند و در این راستا متحمل زندان و تبعید شدند. هر چند این گروه فعالیت های حوزوی و فرهنگی نیز داشتند، اما به نظر می رسد اولویت و دغدغ اصلی آن ها، مبارزات سیاسی مستقیم با رژیم بوده است.

۲. گروه دیگری مانند شهید مطهری، شهید بهشتی، شهید باهنر و آیت الله مصباح، به رغم همراهی و فعالیت در مبارزات سیاسی، اولویت برنامه های خود را به فعالیت های فرهنگی و گفتمانی، تربیت نیرو های فکری و کادرسازی که به صورت غیر مستقیم، می توانست تأثیر عمیقی در مبارزات سیاسی و نیز نظام اسلامی جایگزین برجای گذارد اختصاص دادند.

آیت الله مصباح در این زمینه می گوید: «بنده یک حساسیتی نسبت به مسائل فرهنگی داشتم…. قبل از انقلاب هم فعالیت های سیاسی که می شد، من بیشتر در بعد فرهنگی آن کار می کردم. چه آن هیئت یازده نفری یا کارهای دیگر مثل همکاری هایی که با مرحوم دکتر بهشتی در رابطه با هیئت های مؤتلفه داشتیم، من بیشتر جنبه فرهنگی را عهده دار می شدم.» ایشان در بخش دیگری از سخنانشان می گویند: «بنده از همان سال های اول نهضت به مسائل فرهنگی اهتمام بیشتری داشتم و سعی می کردم در طول دوران مبارزه، اصالت ها و ارزش های اسلامی محفوظ بماند و قربانی مبارزات سیاسی نشود.»

البته درکنار توجه به عدم مرزبندی کاملاً شفاف میان رویکرد فرهنگی با رویکرد سیاسی، و آمیخته بودن این دو در برخی موارد ذکر این نکته لازم است که اولویت دادن به رویکرد فرهنگی در مبارزات و نهضت اسلامی، به معنای عافیت طلبی نیست؛ چنان که آیت الله مصباح با همان رویکرد فرهنگی، نقش مهم و برجسته ای در جمعیت یازده نفره داشت که با کشف اساس نامه آن، ساواک به شدت عکس العمل نشان داده، به دنبال دستگیری اعضای آن برآمد؛ همچنین نشریه انتقام که عمد کارهای آن توسط ایشان منتشر می شد و به نوشته مرحوم هاشمی رفسنجانی، رویکرد فکری و «جنبه ایدئولوژی آن [در مقایسه با نشریه بعثت] قوی بود»، محتوای بسیار تندی ضد رژیم داشت؛ نیز در زمانی که آیت الله مصباح در مقابل جریان التقاطی مارکسیسم اسلامی به ایراد سخنرانی های روشنگرانه می پرداخت، مورد تهدید های جدی از سوی طرفداران این جریان قرار گرفت و با این حال به فعالیت های خود ادامه داد و البته می دانیم استاد مطهری نیز که رویکردش در نهضت اسلامی فرهنگی بود، جانش را در تقابل با همین جریان التقاطی از دست داد و به شهادت رسید.

در هر حال، در ادامه، ذیل دو بخش کلی، به تبیین و توضیح بیشتر در خصوص رویکرد فرهنگی آیت الله مصباح در نهضت اسلامی می پردازیم.

۲. اهتمام به اسلامیت نهضت

به رغم توجه ویژه آیت الله مصباح به رویکرد فکری و فرهنگی از ابتدای مبارزات اسلامی، در سال های میانی نهضت، اتفاقاتی در مسیر مبارزه با رژیم رخ داد، که در تقویت رویکرد فرهنگی ایشان تأثیر جدی گذاشت:

از نیم دوم ده چهل، از یک سو با افزایش سرکوب و خفقان رژیم، امکان فعالیت های سیاسی کمتر شد و از سوی دیگر، به ویژه بعد از سال ۱۳۵۰، در کنار رشد اندیشه ها و گروه های مارکسیستی در ایران، بخشی از مبارزات سیاسی اسلامی با مبارزات افراد و جریان های التقاطی «مارکسیست اسلامی» (به ویژه دکتر شریعتی و سازمان مجاهدین خلق) آمیخته شد؛ به گونه ای که این گرایش در حوزه و میان انقلابیان علاقه مند به اسلام نیز نفوذ کرد. وضعیت به وجود آمده، موجب شد آیت الله مصباح که حساسیت منفی بسیار بالایی نسبت به جریان های انحرافی و التقاطی داشت، نسبت به آینده انقلاب نگران شوند؛ به همین جهت علاوه بر عدم همراهی با چنین مبارزاتی که با جریان های التقاطی گره خورده بود، وظیفه خود را روشنگری فرهنگی در این زمینه بداند.

ایشان در اوایل دهه هفتاد، ضمن بیان خاطرات قبل از پیروزی انقلاب، می گوید:

[در آن زمان] نسبت به مسائل مذهبی یک گرایش های التقاطی پدید آمد…. کسانی بودند از افراد انقلابی و علاقه مند به اسلام و روحانیت و امام که صریحاً می گفتند ما باید اقتصاد سوسیالیستی را در ایران پیاده کنیم، تنها راه اصلاح کشور این است که اقتصاد ایران سوسیالیستی بشود؛ یا کسان دیگری بودند… که صریحاً می گفتند مارکسیست ها یک بخشی از اسلام را گرفته اند و ما [مسلمانان] هم یک بخش دیگرش را، حقیقت اسلام دو چیز است، یکی اعتقاد به خدا و معنویات و یکی هم عدالت اجتماعی که عدالت اجتماعی اش را مارکسیست ها گرفتند و اعتقاد به خدایش را ما؛ اگر ما مارکسیست را توأم با اعتقاد به خدا کنیم، می شود اسلام. صریحاً می گفتند و شخصیت های گمنامی هم نبودند… همچنین گرایش هایی در اشخاص معروف حوزه وجود داشت، چه رسد به طلبه های مبتدی و جوان که شعارهای پر زرق و برق مارکسیست ها در آن زمان این ها را تحت تأثیر قرار می داد…

این وضعیت درحالی بود که از یک سو آیت الله مصباح، حساسیت بسیار زیادی نسبت به انحراف های فکری داشت و از سوی دیگر اقدام جدی در تقابل با این اندیشه ها و جریان های انحرافی انجام نمی شد؛ بلکه بعضاً توصیه به همکاری با جریان های مذکور می شد. ایشان می گوید:

بنده روی سلیق خاصی که داشتم… نسبت به انحراف های فکری خیلی حساس بودم. شاید در آن زمان، هیچ کس به انداز بنده نسبت به این مسئله حساسیت نداشت؛ به همین دلیل هم یک سلیق انحرافی شاذ، تلقی می شد… در بین شخصیت های کشور، تنها شهید مطهری نسبت به این مسئله حساسیت داشت. بقیه به هر دلیلی با مراتب مختلف حساسیت چندانی نداشتند و اجمالاً وظیفه ای برای خودشان برای این که نسبت به این موضوع یک کار جدی انجام بدهند و قدمی بردارند، نمی دیدند؛ یا می گفتند بعد از پیروزی انقلاب این کارها درست خواهد شد، حالا وقتش نیست و یا این که اصلاً احساس خطری از این ناحیه نمی کردند…. نه تنها مبارزه ای در این جهت نمی کردند، بلکه مبارزه با این افکار را نوعی انحراف از مسیر نهضت و انقلاب تلقی می کردند… گاهی حتی بعضی از آن ها… ما را به همکاری با جناح های چپ تشویق می کردند و منطقشان این بود که نظری که ما در ایران داریم، جدا از سایر مبارزات ضداستعماری بین المللی نیست و ما باید با هم کسانی که در عالم علیه استعمار می جنگند، هماهنگ و همکار باشیم و چون عمد اینها چپی و ملحد هستند، ما الآن نباید روی این مسائل مذهبی تکیه کنیم… به همین دلیل با [دکتر] شریعتی هم نباید مخالفت کرد. چون الآن در جبه ضد استعمار است…..

چنین شرایطی موجب شد که آیت الله مصباح «نسبت به آیند روحانیت و نهضت خیلی نگران» شوند و ترس آن که «مبادا اگر انقلاب پیروز شود، باز [همانند نهضت مشروطه] به دست افراد منحرف بیفتد»، در ذهنشان تقویت گردد. بر این اساس، تصمیم می گیرند «با همان نیروی محدود شخصی» و به میزانی که برایشان امکان دارد به روشنگری در این زمینه اقدام کنند. در همین راستا، دو اقدام را در برنامه خود قرار دادند:

کاری که آن وقت می توانستم بکنم، یکی این بود که آن چه مربوط به مسائل عقیدتی می شد را [در مدرسه حقانی] در کلاس درس خلال مطالب مطرح کنم و یکی هم در جلساتی که [عصرهای جمعه در مهدیه قم] با مردم اعم از طلاب و قشرهای دیگر مردم از بازاری ها و دانشگاهی ها داشتیم در آن جا مطرح کنم…

به گفته ایشان، هدف اصلی این بود که مطالب نادرست و انحرافی مطرح، و با نقد آن ها، دیدگاه صحیح بیان گردد و به مشخصات افراد پرداخته نشود. در این راستا، با وجود آن که بسیاری از مطالب ناظر به مباحث دکتر شریعتی بود، اما از ایشان و کتاب هایش به صورت خاص نام برده نمی شد.

این روشنگری ها از یک سو با خطر ها و تهدید هایی از سوی افراد این جریان و به صورت خاص طرفداران دکتر شریعتی نسبت به آیت الله مصباح همراه شد، و از سوی دیگر، زمینه ناراحتی و اعتراض دوستان نزدیک وی را در قبال ایشان فراهم آورد. با این حال، ایشان که به راه خود اطمینان داشت، اقداماتش را ادامه داد.

در خور ذکر است در زمین رسوخ افکار مارکسیستی و اندیشه های التقاطی در میان مبارزین از جمله در حوزه های علمیه و روحانیان انقلابی، گزارش های دیگری در دست است؛ به عنوان نمونه، آیت الله طاهری خرم آبادی (از مدرسین انقلابی شاخص آن دوره) در خاطرات خود از دعوت شهید مطهری به قم برای تبیین و مقابله فکری با اندیشه های مارکسیستی سخن به میان می آورد. به گفته آیت الله طاهری:

در سال ۱۳۵۲ بود که مرحوم شهید مطهری را به قم دعوت کردیم… آن هم زمانی بود که کمونیست ها زیاد شده بودند و افکار و فلسف آنان در حال رسوخ در بین مسلمان ها بود. مسائلی از قبیل اصول دیالکتیک، مسائل تضاد و … مطرح بود و آنان داشتند انقلاب ما را به سوی افکار کمونیستی می بردند. طبیعی است که وقتی برای مثال اصول دیالکتیک مورد قبول کسی قرار گیرد، عقاید اصیل اسلامی سست خواهد شد. من یادم می آید وقتی مرحوم شهید مطهری در یکی از سخنرانی هایشان که به صورت جزوه هم در آمده، اصول دیالکتیک را نقد کردند، از طرف بعضی از انقلابیون مورد حمله واقع شدند؛ انقلابیون اهل علم و حوزه، نه انقلابیونی که مثلاً در حسینی ارشاد جمع می شدند و در رد افکار دکتر شریعتی و امثال وی بودند. در واقع حوزه در تضاد افکار قرار گرفته بود و طلاب با یکدیگر بحث می کردند و این برای حوزه خطر به حساب می آمد، برای جوان ها و برای کل انقلاب خطر محسوب می شد. از طرف دیگر امام هم وقتی این خطر را احساس کردند، از طریق دامادشان مرحوم آقای اشراقی و دیگران پیام دادند که به آقای مطهری بگویید به قم بیاید….

طبعاً، اقدامات و روشنگری های آیت الله مصباح و شهید مطهری، تأثیرات قابل توجهی در جلوگیری از رشد انحراف ها در میان انقلابیان بویژه حوزویان مبارز بر جای گذاشت؛ به عنوان نمونه، یکی از فعالان و مبارزان حوزوی که از تعالیم آیت الله مصباح بهره برده، و توسط رژیم دستگیر و به زندان افتاده بود، ضمن بیان مباحثه های خود با اعضای مجاهدین خلق از جمله مسعود رجوی در زندان، می گوید:

… آن چه در داخل زندان به داد بنده و کسانی که من در آن جا با آن ها کار می کردم، رسید و مانع گمراهی ما شد، در واقع همان آموزش های حضرت استاد مصباح بود. ما در زندان اندیشه های ایشان را در میان زندانیان مطرح می کردیم و برای آنان هم بسیار جذاب بود و آب سردی بود بر آتش های فتنه و گمراهی منافقین. خدا مرحوم شهید رجایی را رحمت کند. یک روز وقتی با ایشان صحبت می کردم و بحث های جناب استاد مصباح را مرور می کردیم، ایشان مرا خیلی تشویق کرد….

۳. پژوهش و کادرسازی برای نظام اسلامی

بخش مهمی از فعالیت های آیت الله مصباح در قبل از انقلاب، به ویژه از نیمه دوم ده چهل تا زمان پیروزی انقلاب اسلامی، تحقیق درباره نظام اسلامی جایگزین، تربیت نیروهای فکری و کادرسازی برای نظام اسلامی بود. موارد و مصادیق مهم از این فعالیت ها که منتشر و ثبت شده است به اختصار ذکر می شود.

الف) نقش مؤثر در «گروه ولایت» برای تبیین «حکومت و نظام اسلامی»

در سال ۱۳۴۱ گروهی به ابتکار شهید بهشتی تشکیل گردید که به نام گروه «ولایت» شناخته شد. آیت الله مصباح دبیری گروه را عهد ه دار بود. ایشان دربار ضرورت و چگونگی شکل گیری این گروه می گوید:

همیشه با دوستان این نکته را مطرح می کردیم که هم فعالیت های ما برای این است که روزی بتوانیم حکومت اسلامی را در ایران و بعد هم ان شاءالله در سایر کشورها برقرار کنیم. از حالا ما باید مسئل «حکومت اسلامی» را مطرح کنیم. معمولاً از طریق بعضی از دوستان پاسخ داده می شد که حکومت اسلامی همان حکومت امیرالمؤمنین(ع) است، ولی به نظر من این جواب ها کافی نبود و می گفتم باید در این زمینه ها مطالعات و تحقیقات عمیقی انجام دهیم و پاسخ مدوّنی برای این سؤالات تهیه کنیم؛ زیرا در مسائل حکومت به این سادگی ها نمی توان برخورد کرد. ما باید دربار اقتصاد اسلامی، روابط بین الملل و مسائل دیگر مربوطه به حکومت طرح و برنام مشخص داشته باشیم. در این زمینه ها کار چشم گیری انجام نگرفته بود. این بود که سعی می کردیم کارهایی شروع شود. از جمله کارهایی که سال های ۱۳۴۱ و ۱۳۴۲ با ابتکار شهید بهشتی آغاز شد، تشکیل گروهی از بین شخصیت های معروف از جمله آقای هاشمی رفسنجانی و مرحوم شهید قدوسی بود. اسم این گروه را «گروه ولایت» گذاشته بودند، برای این که اسم حساسیت برانگیزی نباشد و به اصطلاح دستگاه را خام کنند. معنای «ولایت» هم حکومت بود؛ همین که امروز به آن «ولایت فقیه» می گوییم. محور بحث، حکومت اسلامی بود و طرحی برای تحقیق در مسائل حکومتی تهیه شده بود.

آیت الله یزدی (از اعضای دیگر این گروه)، نیز دربار طرح مذکور و چگونگی پیشبرد و اجرای آن می گوید:

آن شهید [= شهید بهشتی] در ابتدای جلسه عنوان کردند که ما باید راجع به شکل حکومت اسلامی، در این جا بحث کنیم و این بحث تاکنون در جایی مطرح نشده است. برای پربار شدن بحث باید ابتدا تمام اسناد و مدارک موجود در این رابطه، اعم از قرآن و حدیث گردآوری شود و بعد کار طبقه بندی و تنظیم آن ها صورت گیرد تا در نهایت بتوان به شکل کار تحقیقی و دانشگاهی ارائه نمود. در جلس دوم، منابع و مآخذ مشخص و تحقیق درهر یک از آن ها به عهد یکی از افراد جلسه گذاشته شد و به او مأموریت دادند که کتاب مزبور را یک دوره به طور کامل مطالعه کند و هر جا که به بحث حکومت اسلامی مربوط می شود، یادداشت نماید و فیش برداری کند. در هر جلسه نیز افراد، حاصل تحقیقات خود را ارائه کنند تا پس از جمع بندی و تنقیح، شکل حکومت اسلامی، استخراج شود. این کار مدت ها به طول انجامید و بسیار هم ثمربخش بود.

آیت الله مصباح در این گروه، در کنار عهد ه دار شدن بخشی از «کارهای تحقیقاتی»، مسئولیت هماهنگی امور و دبیری جلسه را به عهده گرفت.

هر چند بعدها به دلایلی از جمله رفتن شهید بهشتی به آلمان در اوایل سال ۱۳۴۴، جلسه با وقفه مواجه شد، اما با جذب افراد جدید توسط آیت الله مصباح و سفارش های شهید بهشتی از طریق نامه، جلسه ادامه پیدا کرد و « ده ها هزار فیش» تهیه شد. در سال ۱۳۴۹ با بازگشت شهید بهشتی، مرکزی در تهران برای ادام کار ایجاد گردید، اما متأسفانه ساواک از آن مرکز مطلع شد و با اشغال آن، جلسات تداوم نیافت.

به ر