---

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل زن در اندیشه ترقی ؛ طرح نظری تحقیق در توسعه زنان (قسمت سوم) :

هر تحقیقی وامدار طرح نظری مسئله تحقیق و در راستای آن الگوی تحلیل یا چارچوبه ای که بر اساس آن می توان به تحلیل صورت مسئله پرداخت.

شناخت و تحلیل سنت بانو به ویژه از منظر علم الاجتماعی و استنباط الگوی مدیریت تغییر اجتماعی از آن و همچنین پردازش الگوی دین شناختی تحقیق و توسعه زنان، به الگوی تحلیل فراگیر دو حوزه اندیشگی و کاربردی مدیریت تغییر و ادبیات فراگیر حوزه تحقیق و توسعه وامدار می باشد. با تعریف روشن از پرسش آغازین، نگاهی فراگیر به اطلاعات جمع آوری شده و مهار ایده های فراهم آمده، می توان محورهای اصلی تحقیق را مشخص کرده، الگویی را برای تحلیل مسئله تعیین نمود. برای این مهم ابتدا بایستی نگرش یا چشم انداز نظری برای بررسی مسئله که در پرسش آغازین به طور روشن تعریف شده، پذیرفته شود. عملیات ما در این مرحله مبتنی است بر تعریف مفاهیم اساسی و ساختار مفهومی که قضایایی را مطرح می کند، این قضایا در پاسخ به پرسش آغازین حک و اصلاح شده و در ساختمان مدل نظری صورت قطعی اش را می یابد. طرح نظری مسئله تحقیق سامانی کلی دارد، اما هنوز خصلت عملی و کاربردی ندارد. خصلت عملی بودن مدل، تحلیلی است که باید به عنوان راهنمای تحقیق به کار رود.

طرح نظری مسئله تحقیق بایستی به روشنی تعریف شده باشد، زیرا به عنوان زیر سازی برای بنای ساختمان مدل تحلیلی به کار خواهد رفت. طرح نظری مسئله تحقیق آن قسمت از مطالعات نظری در هر کار تحقیقی است که قبل از ساختمان مدل تحلیل صورت می گیرد؛ مدل تحلیل فرضیه هایی را که در مقابل با واقعیات مورد رسیدگی قرار خواهند گرفت، توجیه می کند.

مدل تحلیل در ادامه چارچوب نظری مسئله تحقیق ارائه می شود که به صورت عملی، نشانه ها و خط سیرهایی را که برای اجرای کار و تحلیل در نظر گرفته خواهند شد، به یکدیگر مرتبط می کند. مدل تحلیلی از مفاهیم و فرضیه هایی تشکیل شده است که با هم ارتباط تنگاتنگی دارد و مجموعاً چارچوب تحلیلی منسجمی را تشکیل می دهند و البته معلوم است که برای طراحی مدل تحلیل همه وجوه واقعیت مورد نظر برگرفته نمی شود، بلکه فقط به آنچه که از نظر محقق ماهیت اصلی پدیده را بیان می کند، توجه می شود. بنابراین مفهوم سازی با گزینش همراه است.

مبحث اول

تحلیل ابتدایی طرح نظری تحقیق

نگاه به سنت علم الاجتماعی بانو از دیدگاه مرسوم حوزه مطالعات مدیریت تغییر، سه عرصه تحقیقاتی را نشان می دهد:

۱ – یک بخش از سنت بانو نگاه نقدی وی به وضعیت موجود پیرامونی خویش است که البته حاوی عناصر تاریخی نیز می باشد و گزارشگر مسائل و معضلات و وضعیتی است که جامعه مخاطب خویش با آن مواجه می باشد. بروز این وضعیت و شرایط اجتماعی – فرهنگی در مختصات و اوصاف روانشناختی و جامعه شناختی خاص خود در جامعه مورد بررسی، قابل شناسایی می باشد. برای نمونه در نقد مردمان عصر تحریف در خطاب به زنان عیادت کننده اش می گوید:

« به خدا دنیای شما را دوست نمی دارم و از مردان شما بیزارم! درون و برونشان را آزمودم و از آنچه کردند ناخشنودم! چون تیغ زنگار خورده نابرّا و گاه پیش روی واپس گرا و خداوندان اندیشه های تیره و نارسایند. خشم خدا را به خود خریدند و در آتش دوزخ جاویدند».[۱]

۲ – بخش دیگری از تعالیم اجتماعی بانو مربوط به حوزه مطالعات ارزشی هنجاری است. در این حوزه مطالعاتی، به چشم انداز تعلیمی بانو در باره رهیافتها، مسائل ارزشی و هنجاری، مطلوبیتها و غایات تعالی و ترقی جامعه انسانی پرداخته می شود که گزارشگر چهره آرمانی و برگزیده جامعه دینی می باشد.

« و با نماز، خود پرستی را از شما دور نمود. روزه را نشان دهنده دوستی بی آمیغ ساخت و زکات را مایه افزایش روزی بی دریغ و حج را آزماینده درجه دین و عدالت را نمود مرتبه یقین و پیروی ما را مایه وفاق و امامت ما را مانع افتراق و دوستی ما را عزت مسلمانی و بازداشتن نفس را موجب نجات و قصاص را سبب بقا زندگانی کرد».[۲]

۳- سومین حوزه قابل تأمل و تحلیل در سنت آن بانوی بزرگ، حوزه مطالعات و تحقیقات تجویزی و توصیه ای و راهبردی است. این حوزه مطالعاتی، ناظر به راهبردهای گذار از وضع موجود به وضع مطلوب اجتماعی است که با توجه به مسائل خاص فرهنگی – اجتماعی و کالبدی جامعه مورد بررسی، در شرایط موجود جامعه مورد بررسی، سیاستها و برنامه های هدایت و مدیریت گذر از وضعیت موجود به وضعیت مطلوب را به دست می دهد.

– به خدا سوگند، اگر پای در میان می نهادند، و علی را بر کاری که پیغمبر به عهده او نهاد، می گذاردند، آسان آسان ایشان را به راه راست می برد و حق هر یک را بدو می سپرد. چنانکه کسی زیان نبیند و هر کس میوه آنچه کشته است، بچیند. تشنگان عدالت از چشمه معدلت او سیر و زبونان در پناه صولت او دلیر می گشتند. اگر چنین می کردند درهای رحمت از زمین و آسمان به روی آنان می گشود. اما نکردند و بزودی خدا به کیفر آنچه کردند آنان را عذاب خواهد فرمود. [۳]

در مجموع از سه نوع تعالیم یاد شده از سنت بانو(س) در باره مدیریت ترقی جامعه مخاطب، می توان به دیدگاه روشنی رسید.

مبحث دوم

الگوی صوری مسئله تحقیق

شناخت سنت علم الاجتهادی بانوی بزرگ در گرو شناخت اندیشه ترقی علم الاجتماعی اوست. کاوش در ساختار منطقی انواع نظریه های مدیریت ترقی، ما را به شناخت چارچوب یک الگوی صوری (

Formal model

) راهنمایی می کند که می تواند مبنای مطالعاتی درباره سامان علم الاجتماعی سنت بانو(س) باشد. الگوی مزبور را با لحاظ شاخصه مفهومی عنصر سیاستگذاری و برنامه ریزی در گفتمان توسعه ای مدیریت تغییر، اندکی تحلیل می کنیم.[۴]

موضوعات گوناگون توصیفی، هنجاری و ارزشی و راهبردی علم الاجتماعی در سنت بانو در قالب یک الگو و مدل شناختی، قابل تبیین است. حوزه های یاد شده مدیریت تغییر، در راستای نظام منطقی تحقیق و توسعه، به قرار زیر می باشد:

۱ – مدیریت راهبردی نظام

بیرونی ترین وجهه علم الاجتماعی سنت بانو(س) را می توان به مثابه فرآیندی از برآورد و تحلیل وضعیت موجود و ارزشداوری پیرامون آن در چارچوب الگوی نقد ساختار وضعیت و همچنین فرآیند سیاستگذاری و برنامه ریزی، در راستای طرح«الگوی کاربردی توسعه»، تحلیل کرد.

۱ – ۱) تحلیل داده های توصیفی برگرفته شده از سیستم موجود جامعه از وجوه مختلف فرهنگی، سیاسی، اقتصادی و اجتماعی و عرصه های متعلَّق آن، رکن محوری تدوین الگوی کاربردی توسعه است. در این مرحله به طور خاص با در دست داشتن معیار و محکی برای تشخیص رشد نیافتگی، می توان عوامل و موانع (مقدورات و محدودیتها) تحول مطلوب اجتماعی را به دست داد. برای مثال بسته به نظام اندیشگی برگزیده، مانند تأکید بر اعتقاد به رهبری فرهمند(کاریزماتیک) یعنی حاکمیت و زعامت سیاسی صاحب ولایت حقه معنوی پس از پیامبر(اصل وصایت) یا نظر بر توقف این نوع رهبری و ترجیح رهبری دموکراتیک – سنتی در آن دوره خاص، با رأی بانو(س) و در برابر آن، رای اکثریت جماعت آن روزها، دو قرائت متفاوت از عوامل و موانع و نحوه سازماندهی و آرایش از داده های مزبور، در دسترس خواهد بود. در همین مرحله تهدیدات، آسیب پذیری و بحرانهای مقدر اجتماعی در مقیاس کلان از دیدگاه بانو می تواند برآورد شود.

– به گمان خود خواستید فتنه برنخیزد و خونی نریزد، اما در آتش فتنه افتادید و آنچه کشتید به باد دادید، که دوزخ جای کافران است و منزلگاه بدکاران. شما کجا و فتنه خواباندن کجا؟ دروغ می گوئید! و راهی جز راه حق می پوئید! وگرنه این کتاب خداست میان شما! نشانه هایش بی کم و کاست هویداست، و امر و نهی آن روشن و آشکار است، آیا داوری جز قرآن می گیرید؟ یاستمکارانه گفته شیطان را می پذیرید؟ «کسیکه جز دینی پذیرد، روی رضای پروردگار نبیند و در آن جهان با زیانکاران نشیند». [۵]

۲-۱ ) الگوی کاربردی مدیریت یک نظام عبارت است از وضعیتی فرضی از یک نظام که اجزاء معین آن دارای هنجار و مطلوبیت برخاسته از یک الگوی نظامواره بوده که بر اساس هدف غایی (تبیین شده در الگوی نظام مطلوب) و با توجه به شرایط و تغییرات محیطی، پیش بینی شده ودر جهت ایجاد بیشترین سازگاری میان موضع و وضعیت موجود نظام با وضعیت مطلوب و با امید حصول بروز رفتاری مطلوب از نظام، طرح ریزی می شود. در واقع الگوی توسعه نظام، اهداف ساختاری را نشان می دهد. به تعبیری دیگر الگوی کاربردی توسعه، سیستم نظام بخش اهداف کاربردی یا اهداف دست یافتنی در راستای دیدگاه نظام مطلوب متناسب با شرایط اقتصادی، اجتماعی و یا فرهنگی یک جامعه، ملت، سازمان، گروه و تشکل است. در این مرحله می توان از گردآوری غایات عملی و موجود (و نه غایات نهایی) و جمع بندی آن، به شمائی از «تئوری توسعه خود ویژه» رسید. این تئوری باید بتواند علاوه بر قانونمندیهای عمومی شکل گرفته در قالب طرح سیستم اجتماعی و زیر سیستمهای آن سیستمهای فرهنگی، سیاسی و اقتصادی برگزیده و استنباط شود و در قالب یک طرح سیستمی خاص با یکدیگر نسبت نظامواره گیرد و الگوی توسعه را سامان بخشد.

– اهداف کاربردی یا اهداف دست یافتنی در آن مقطع خاص نظام در راستای دیدگاه نظام مطلوب و با سیره بانو، عبارتند از:

– کوشش برای بازگرداندن حق و عدل بر مسند مدیریت جامعه؛

– افشای بدعت و تحریف و ستم؛

– سازماندهی مؤمنان همراه، برای شکستن بدعت و ستم؛

– نشاندن یادگارها و نشانه های تاریخی بیداری مداوم با روشهای گوناگون، با انذار، با سکوت معنی دار، با سرشک، با وصیت و با همه زندگیش؛

– در مثال موردی گزینش رهبری: اعتراض جدی بانو آن است که چرا ملاکهای گزینش رهبری مانند حقانیت و عدالت مورد اعتنا قرار نگرفته است؟

– به خدا سوگند، اگر پای در میان می نهادند و علی را بر کاری که پیغمبر به عهده او نهاد، می گذاردند، آسان آسان ایشان را به راه راست می برد و حق هر یک را بدو می سپرد. چنانکه کسی زیان نبیند و هر کس میوه آنچه کشته است، بچیند. تشنگان عدالت از چشمه معدلت او سیر و زبونان در پناه صولت او دلیر می گشتند. اگر چنین می کردند درهای رحمت از زمین و آسمان به روی آنان می گشود. اما نکردند و بزودی خدا به کیفر آنچه کردند آنان را عذاب خواهد نمود. [۶]

– تدوین و ارائه رهیافت های اجرایی حقوق اساسی

اهداف کاربردی که آرمانهای یاد شده در نظام مطلوب را در قالب اجرایی تر نشان می دهند، اهدافی در حقوق سیاسی می باشد، مانند:

– حق حاکمیت مطلق بر جهان و انسان از آن خداست و هم او، انسان را بر سرنوشت خویش حاکم ساخته است.

– کرامت و ارزش والای انسان و آزادی توأم با مسئولیت او در برابر خدا که از راه نفی هر گونه ستم گری و ستم کشی و سلطه گری و سلطه پذیری، قسط و عدل و استقلال سیاسی و اقتصادی و اجتماعی و فرهنگی و همبستگی ملی را تأمین می کند.

– محو هر گونه استبداد و خودکامگی و انحصار طلبی

– مشارکت عامه مردم در تعیین سرنوشت سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی خویش

– رفع حق کشیهای ناروا و ایجاد امکانات عادلانه برای همه، در تمام زمینه های مادی و معنوی

– تحکیم اخوت ایمانی بین همه مردم

۳-۱ ) فرآیند مهندسی حاکمیت

پس از تدوین الگوی کاربردی اهداف کاربردی، مهندسی حاکمیت، برخورداری از «برنامه» و «راهبرد» به گونه ای که بتوان از امکانات موجود ملت – دولت (از منظر سازمانهای سیاسی اجتماعی و تمایل شدید مردم به مشارکت) در جهت رهیافت های اجرایی برگزیده، بر اساس مراحل پیشین شکل می گیرد و مراحل درونی زیر را در بردارد:

الف – تبیین کلی ترین سیاستها در جهت تحول و بازسازی نهادهای دخیل در امر توسعه؛

ب – همراه با مشخص شدن راستای توسعه در یک بخش از توسعه ملی بلافاصله، فاکتورهای