بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل سخن چینی؛ منکری اعتمادسوز :

برخی از رفتارهای اجتماعی، تاثیرات زیانباری را بر کل جامعه تحمیل می کند؛ چرا که موجب سلب اعتماد متقابل می شود که بزرگترین سرمایه اجتماعی است. از جمله رفتارهای نابهنجار اجتماعی که چنین پیامد زشتی را به دنبال دارد، سخن چینی است. در مطلب پیش رو برخی از ابعاد روان شناختی و جامعه شناختی این پدیده تبیین و تحلیل شده است.

اصطلاح اخلاقی سخن چینی

سخن چینی در زبان فارسی به معنای خبرکشی است.[۱]

سخن چینی در اصطلاح اخلاقی به عمل سخن چین گفته می شود که با کیفیت و رویه خاصی سخن می گوید و رفتاری را انجام می دهد. سخن چین در این اصطلاح کسی است که سخن کسی را به دیگری گوید و موجب اختلاف آنان شود و یا کسی که راز شخصی را افشا کند. پس سخن چینی، نوع چینش خاص سخن و بیان مطالب است که میان دو شخص، اختلافی را موجب شود یا راز و خبر کسی فاش گردد.

در زبان عربی و فرهنگ قرآنی، واژگانی چون نمام، نمیم، هماز و همزه برای این معنا به کار رفته است.[۲] از حضرت رسول اکرم(ص) روایت است که نمام، همان خبرکش است، یعنی کسی است که اخبار کسی را به دیگری می رساند.[۳]

سخن چینی از این جهت زشت دانسته شده که این گونه رفتار موجب می شود که سخن دیگری که به شخص خاصی گفته شده، به دیگران منتقل شود که یا موجب اختلاف می شود یا آن رازش فاش می گردد، در حالی که آن راز را تنها به آن شخص گفته است. به این معنا که شخص به دیگری اعتماد می کند و سخنی را با او در میان می گذارد و این شخص آن سخن را به دیگری منتقل می کند و موجبات اختلاف و یا افشای رازی می شود.

پس سخن چینی به معنای رساندن و گفتن سخن کسی به دیگری است که موجب اختلاف میان آن دو شود و یا راز شخص بدین وسیله فاش گردد.[۴]

آنچه که از کتب لغت درباره اصطلاح سخن چینی گفته شده برگرفته از اصطلاحات اخلاقی و فرهنگ اسلامی است. از این رو در کتب اخلاقی نیز سخن چینی به همین اصطلاح به کار رفته است. در کتب اخلاقی سخن چین به کسی گویند که حرف را از یک فرد بشنود و به فرد یا افراد دیگری انتقال دهد، به طوری که انتقال این حرف باعث مفارقت و قطع ارتباط دوستی میان آن دو فرد و یا افراد گردد و یا راز شخص فاش و آشکار شود در حالی که شخص دوست نداشته است این راز آشکار شود.

رابطه سخن چینی با اعتماد

اما درباره رابطه سخن چینی و اعتماد باید گفت که اشخاص به دلایل روحی و روانی گاه، دیگری را سنگ صبور خود قرار می دهند و می خواهند آنچه که روح و روان آنها را می آزارد بر زبان رانند و خود را سبک کنند. اصولا گفتن، یکی از راه های تخلیه فشارهای سنگین درونی است. از همین رو امیرمومنان علی (ع) برای رهایی از فشارها در نیمه های شب به بیابان می رفت و با چاه سخن می گفت[۵] و یا در برخی از روایات است که هرگاه بر تو امری سنگین شد به چاه سخن بگو جابرین یزید جعفی که از خواص اصحاب حضرت امام محمد باقر و امام صادق علیهما السلام است، می گوید: برای من حضرت باقر هفتاد هزار حدیث و گفتار سری بیان کردند که من تا به حال به هیچ کس نگفته ام و از این به بعد نیز به احدی نخواهم گفت.

او می گوید: من به حضرت امام (ع) عرض کردم: فدایت شوم! شما یک بار بسیار سنگین و بزرگی را بر من حمل کردید، بواسطه بیان اسرار شما که من نمی توانم به کسی بازگو کنم! و چه بسا حرکت و خلجانی از آنها در سینه من پیدا می شود که شبیه حالت جنون است، از بازگو نکردن و پنهان نمودن آنها.

حضرت فرمودند: ای جابر! چون چنین حالی برای تو پیش آید از خانه ات به سوی صحرا برو و گودالی را در زمین حفر کن و سر خود را در آن کن و سپس بگو: محمد بن علی به چنین و چنان سخنانی مرا آگاه کرده است؛ و گودال را از آن اسرار خسته کننده خود آگاه کن!»

اما برخی از انسان ها وقتی این فشارها سنگین شد دنبال سنگ صبوری می گردند که همان دوستان و آشنایان است. پس به سراغشان می روند و اسرارهای مگوی خویش را بر زبان می رانند و آن را در نزدشان امانت می گذارند، در حالی که این افراد در این امانت خیانت کرده و آن را به گوش دیگرانی می رسانند و موجبات اختلاف یا اختلاف بیشتر یا افشای رازی می شوند که شخص تنها در نزد او به امانت گذاشته بود. اینگونه است که عمل خیانت در امانت نیز به رفتار نابهنجار سخن چینی افزوده می شود.

در روایت آمده است مردی به امام علی بن الحسین (ع) عرض کرد که فلان شخص در مورد شما چنین و چنان می گوید حضرت به او فرمود: حق برادری برادرت را به جا نیاورده ای، با اینکه او تو را امین دانست، تو درباره او خیانت کردی و نیز احترام ما را هم نگاه نداشتی زیرا که ما از تو سخنی شنیدیم که نیاز و احتیاجی به شنیدن آن نداشتیم، آیا نمی دانی که سخن چینان، سگ های دوزخند؛ به برادرت بگو مرگ برای همه ماست و قبر، ما را در بر می گیرد روز قیامت وعده گاه ماست خداوند در آن روز بین ما قضاوت کند (ارشاد القلوب، ابومحمد حسن بن محمد ابی الحسن دیلمی).

انسان ها به سبب همان گرایش اجتماعی دوست دارند تا با دیگران باشند و سخنان خویش را با آنان در میان گذارند. در این میان سخنان مگو و اسرار و رازهایشان را به کسانی می گویند که به ایشان اعتماد دارند. حال اگر این افراد این سخنان را به گوش دیگران برسانند، نه تنها خیانت ورزیده اند بلکه اعتماد به دیگران را از وی سلب کرده اند به گونه ای که دیگر حاضر نخواهد بود به کسی اعتماد کند و همین مساله موجبات انزوا و گوشه گیری بیشتر و در نهایت افسردگی و بسیاری از بیماری های روحی و روانی می شود و شخص را از تعادل بیرون می برد.

آموزه های اسلامی به ما هشدار می دهد که نمی توان به سخن چین اعتماد کرد؛ زیرا کسی که سخن دیگری را نزد تو می آورد نمی توان در امان بود که به تو نیز خیانت نکند و سخن تو را به دیگری نرساند. از پیامبر(ص) روایت است: هر که عیب دیگران نزد تو آورد، بی گمان عیب تو را نزد دیگران خواهد برد.(ثواب الاعمال)

با توجه به به ضررهای بسیاری که سخن چینی بر افراد و جامعه می گذارد، اسلام این گونه رفتار را به عنوان منکرات اجتماعی معرفی و به شدت با آن مبارزه کرده است؛ زیرا خداوند خواهان افزایش ارتباط اجتماعی و ارتباط میان انسان ها به ویژه مسلمانان است؛ در حالی که نابهنجاری سخن چینی و نمامی موجب قطع این ارتباط سالم و فسادانگیزی در میان جامعه و افراد آن و نیز گسست و رویگردانی از جامعه می شود. خداوند در قرآن می فرماید: و یقطعون ما امرالله به ان یوصف و یفسدون فی الارض اولئک لهم اللعنه و لهم سوءالدار؛ و کسانی که قطع می کنند آنچه را که خداوند امر به وصل آن فرموده و در زمین فساد می کنند برای آنان دوری از رحمت خداوند و بدی سرای آخرت و عذاب اخروی خواهد بود.[۶]

آثار زیانبار سخن چینی

نابهنجاری سخن چینی که در برخی ها یک خصلت و منش رفتاری شده است، برای جامعه بسیار زیانبار و فسادانگیز است. از این رو در دین مبین اسلام، یکی از گناهانی که بسیار نکوهش شده سخن چینی است. از نظر اسلام این نابهنجاری و منکر اجتماعی چنان زشت و قبیح است که سخن چین از بدترین افراد جامعه اسلامی معرفی شده است. امام صادق(ع) از رسول خدا(ص) روایت می کند که آن حضرت(ص) به صحابه خویش فرمود» الا انبئکم بشر ارکم؟ قالو بلی یا رسول الله قال المثتاؤن بالنمیمهًْ، المفرقون بین الاحبه، الباغون للبراء المعایب؛ آیا شما را به بدترین شما آگاه نکنم؟ گفتند: بلی یا رسول الله! فرمود: آن که سخن چینی کرده و میان دوستان جدایی افکند و برای مردمان پاکدامن عیب جویی کند.[۷] این حدیث از امیرمومنان علی(ع) نیز نقل شده است.[۸]

اینکه سخن چین و سخن چینی این گونه نکوهش می شود، به سبب همان آثار زیانبار و مخربی است که بر جامعه به جا می گذارد. شکی نیست که اسلام به روابط اجتماعی بسیار توجه دارد و از هرگونه علل و عوامل زیانبار به این رابطه پرهیز می دهد. بر همین اساس، سخن چین از نظر اسلام و قرآن، دشمن ترین مردم به خدا معرفی و وعده دوزخ و خشم الهی داده شده است.

از نظر اسلام، زبان یکی از ابرازهایی است که انسان می بایست بسیار مراقب آن باشد؛ زیرا بسیاری از گناهان ریشه در زبان دارد و این زبان است که خاستگاه انجام آن می شود. بسیاری از گناهان کبیره چون غیبت و دروغ به زبان باز می گردد. در این میان سخن چینی نیز یکی از گناهان کبیره ای است که زبان ابزار ارتکابی آن می شود. کسی که سخن چینی می کند مرتکب چند گناه کبیره می شود، هم در امانت خیانت می کند، هم غیبت می کند، هم اسرار مگوی اشخاص را فاش می نماید و چه بسا آبروی شخص یا اشخاصی را می ریزد و هم کینه و دشمنی را میان افراد ایجاد می کند یا افزایش می دهد.

حضرت علی(ع) می فرماید: «بر تو باد که از سخن چینی دوری نمائی که آن کینه را در دل می کارد و شخص را از خدا و خلق دور می گرداند.»[۹]

آن حضرت درباره تاثیر سخن چینی در ایجاد دشمنی و کدورت میان افراد جامعه فرموده است: «هرکس کارش سخن چینی