فایل پاورپوینت کامل سیره تربیتی شهید حاج قاسم سلیمانی بسترساز تربیت حماسی متعالی

فایل پاورپوینت کامل سیره تربیتی شهید حاج قاسم سلیمانی بسترساز تربیت حماسی متعالی؛ انتخابی مطمئن برای ارائه‌ای حرفه‌ای

اسلایدهایی آماده برای استفاده:

فایل فایل پاورپوینت کامل سیره تربیتی شهید حاج قاسم سلیمانی بسترساز تربیت حماسی متعالی شامل 120 اسلاید با طراحی دقیق و ساختاری استاندارد است که برای ارائه‌های رسمی یا چاپ، کاملاً مناسب و آماده استفاده می‌باشد.

ویژگی‌هایی که فایل فایل پاورپوینت کامل سیره تربیتی شهید حاج قاسم سلیمانی بسترساز تربیت حماسی متعالی را متمایز می‌کند:

• طراحی بصری حرفه‌ای:فایل پاورپوینت کامل سیره تربیتی شهید حاج قاسم سلیمانی بسترساز تربیت حماسی متعالی با بهره‌گیری از رنگ‌بندی هوشمندانه و چیدمان اصولی جهت انتقال بهتر مفاهیم ارائه.
• سهولت در اجرا: تمامی اسلایدها از پیش تنظیم شده‌اند و بدون نیاز به ویرایش، قابل استفاده هستند.
• وضوح بالا و نظم ساختاری: کیفیت بالای عناصر گرافیکی و هماهنگی کامل در نمایش، تجربه‌ای بدون نقص را فراهم می‌سازد.

استاندارد بالا در تولید محتوا:

فایل فایل پاورپوینت کامل سیره تربیتی شهید حاج قاسم سلیمانی بسترساز تربیت حماسی متعالی با رعایت اصول حرفه‌ای طراحی شده و عاری از هرگونه ایراد گرافیکی یا ناهماهنگی در نمایش می‌باشد.

نکته مهم:

در صورت مشاهده نسخه‌هایی با کیفیت پایین‌تر، توجه داشته باشید که ممکن است نسخه‌های غیررسمی باشند. نسخه اصلی فایل فایل پاورپوینت کامل سیره تربیتی شهید حاج قاسم سلیمانی بسترساز تربیت حماسی متعالی تنها از طریق منبع معتبر در دسترس است.

هم‌اکنون فایل فایل پاورپوینت کامل سیره تربیتی شهید حاج قاسم سلیمانی بسترساز تربیت حماسی متعالی را دریافت کرده و ارائه‌ای حرفه‌ای و متمایز تجربه نمایید

---

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل سیره تربیتی شهید حاج قاسم سلیمانی بسترساز تربیت حماسی متعالی :

مقدمه

ادبیات حماسی پیوندی عمیق و ریشه دار با ادبیات تعلیمی دارد؛ زیرا حماسه در بطن خود گویای مفاهیم ارزشمند تعلیمی است؛ به طوری که می توان گفت: «نوع ادب تعلیمی، همسایه همیشگی همه انواع ادبی دیگر است. با وجود این، از بین انواع ادبی، نوع حماسی بیشترین استعداد را برای درج خصوصیات نوع تعلیمی دارد؛ زیرا بخشی از حماسه با مشکلات فلسفی و مسئله خیر و شر، مظاهر میهن پرستی، فداکاری و تحکیم مبانی ملیت مرتبط است» (خلیلی جهان تیغ و دهرمی، ۱۳۹۰). ازاین رو محدود کردن حماسه در معنای محض آن، نوعی بی مهری و غفلت از آثار پربار این مفهوم، ازجمله آثار تربیتی آن است؛ زیرا در مفهوم حماسه، مفاهیمی همچون غیرت، شجاعت، دلاوری، ایثار، جهاد، حمیت، ازخودگذشتگی، اخلاق مندی، سرسختی مفاهیمی هستند که بیشترین تأکید را دارند (نوروزی، ۱۳۸۶)؛ که مؤید بعد تربیتی حماسه هستند. بنابراین توجه به مفاهیم حماسی در تربیت، به عنوان یک ساحت تربیتی در راستای پرورش متربیان مستقل، مسئولیت پذیر، سخت کوش، آزاداندیش، قوی و انتخاب گر و شجاع، عامل به عمل، ضرورت اجتناب ناپذیر نظام های تعلیم و تربیت، ازجمله نظام تعلیم و تربیت کشور جمهوری اسلامی ایران محسوب می شود؛ زیرا انسان در هزاره سوم به دلیل فرایندهای جهانی شدن، گسترش اتحادیه اروپا، بحران های اقتصادی، پیشرفت تکنولوژی و نوآوری های اجتماعی، مهاجرت و غیره، بیش ازپیش دچار تغییر و تحوت اساسی شده است. همه این تحولات اجتماعی، انسان مدرن را با چالش های جدید در تمام زمینه ها بخصوص تربیتی، اخلاقی و اجتماعی مواجه کرده است و او را در مورد پاسخ به سؤالات اساسی در مورد زندگی انسان و چگونه زیستن دچار تزلزل و درماندگی کرده است (کارکو و دیگران، ۲۰۱۸). به طوری که این امر موجب اهمال و سستی جوانان در پذیرش و حرکت جوان مردانه آنها در همه ابعاد زندگی گردیده است و آنها را فاقد ثبات اخلاقی، وام دار ارزش ها، لذت گرای صرف و مستغرق در سبک زندگی انسان مدرنی کرده که با فرهنگ و آداب و رسوم جامعه ایران اسلامی متفاوت است. در چنین شرایطی، ویژگی بارز افراد، مطالبه گر و پرتوقع، بی مسئولیت، عافیت طلب، ترسو و شکننده است که توسط یک سیستم پرستارانه نیز اداره شده و دائم باید به آنها رسیدگی شود (دیانی، ۱۳۹۲).

توجه به مباحث حماسی و آثار تربیتی حماسی در تربیت متربیان، شکل دهنده ساحتی جدید در تعلیم و تربیت به نام ساحت تربیت حماسی است؛ که انسان تربیت شده براساس این ساحت، بی تفاوت نیست؛ ظلم و عدل نزد او یکسان نیست؛ سستی و رخوت را به رسمیت نمی شناسد؛ بیش از همه از تکلیف گریزی و عافیت طلبی گریزان است. دارای روحی بزرگ، شجاعتی بی بدیل است (موسوی، ۱۳۹۲). به طورکلی، کلم «حماسه» در مواردی از این دست به کار می رود:

شعر حماسی: در آن غیرت، شجاعت و مردانگی موج می زند و روح را تحریک می کند و به هیجان می آورد.

سخن حماسی: سخنی است که در آن بویی از غیرت، شجاعت، مردانگی، ایستادگی و مقاومت باشد.

سرگذشت و تاریخ حماسی: سرگذشتی که پر از غیرت، شجاعت، مردانگی، ایستادگی و مقاومت است.

شخصیت حماسی: اشخاصی هستند که روحی غیرت مندی، حمیت، شجاعت، ایستادگی، حس دفاع از حقوق و حس عدالت خواهی دارند (همان).

از میان این چهار اطلاق، تربیت و شخصیت حماسی، مدنظر پژوهشگر دراین مقاله است. شخصیت حماسی، انسان ساخته شده و تربیت شده ای است که از لحاظ روحی، غیرت و حمیت و شجاعت و سلحشوری را تحریک کند و از لحاظ بدنی، خون را در عروق به جوش آورد و به بدن، نیرو و حرارت و چابکی و چالاکی ببخشد. به عبارت دیگر، روحی انقلابی ایجاد کند و حس مقاومت در مقابل ستم و ستمگر را به وجود آورد (همان).

شهید مطهری در این باره چنین گفته است: یک شخصیت حماسی، آن کسی است که در روحش این موج وجود دارد؛ یک روحی متموجی از عظمت، غیرت، حمیت، شجاعت، حس دفاع از حقوق و حس عدالت خواهی دارد (مطهری، ۱۳۸۸، ص ۳۵). در این میان یکی از شخصیت های حماسی که در این دوره از زمان می تواند الگویی مناسب برای استخراج دلالت هایی برای تربیت حماسی مورد کاوش و بررسی قرار گیرد، شهید حاج قاسم سلیمانی است که در رفتار و کردار وی تمام مؤلفه های حماسی مطلوب موج می زنند و حماسه وی را حماسه ای متعالی و معرفتی می سازد، که آن را از حماسه های مزاجی جدا می سازد؛ زیرا شجاعت که رکن اصلی حماسه است، در پرتو شخصیت وی معرفتی و متعالی است، نه مزاجی که فاقد ارزش است؛ زیرا شجاعت مزاجی فرد از نظر ساختار روانی و شخصیتی؛ فقط شجاع، بی باک، جسور، متهور، جنگ جو و ماجراجو، معترض و مبارز است؛ درواقع تا زمانی که شجاعت در پرتو عوامل معرفتی و تربیتی قرار نگیرد، نه تنها ارزشی ندارد؛ بلکه در بسیاری از موارد موجب انحرافات فراوان همچون جنگ های بی ارزش که حاصل شجاعت و جسارت و تهورهای غیرعقلانی و غیراخلاقی می شود (جمعی از نویسندگان، ۱۴۰۰، ص ۴۵)؛ و بدین جهت است که شهید والامقام سردار دل ها الگویی شایسته و راستین برای تربیت حماسی متعالی محسوب می شود؛ زیرا شجاعتش معرفتی، غیرتش ممدوح، مبارزه اش ظلم ستیزی و جهادش در راه خداست و اینچنین است که تربیت برگرفته از سیره وی تربیت حماسی متعالی است. با توجه به اهمیت تربیت حماسی در عصر حاضر و ضرورت ارائه الگوی مناسب در این حوزه، پژوهش حاضر با هدف استنتاج دلالت های تربیتی حماسه با محوریت تربیت حماسی به عنوان ساحت تربیتی در سیره حاج قاسم سلیمانی شکل گرفت.

شخصیت، منش و کردار شهید سلیمانی در سطح جامعه تا قبل از شهادت ایشان، کم تر شناخته شده بود. پس از شهادت این فرمانده رشید، مجموعه تلاش هایی برای تبیین اندیشه های سیاسی اجتماعی این شهید والامقام در دستور کار پژوهشگران و محققان کشور قرار گرفت. در زیر به برخی از مهم ترین آنها اشاره می شود:

مقاله «حکمرانی امنیتی در اندیشه سپهبد شهید حاج قاسم سلیمانی (امنیت بخشی در محور مقاومت)» (رستمی، ۱۳۹۹)؛ نویسنده آورده است که با تأثیرپذیری از گفتمان انقلاب اسلامی و با تفسیر جدیدی از مفهوم مقاومت، روح تازه ای به کالبد این فرهنگ و اندیشه استکبارستیزی ملل ستمدیده جهان دمید و همواره اقدامات و نقشه های توطئه آمیز استکبار جهانی را با شکست روبه رو کرد و سرانجام در مسیر مجاهدت های بی وقفه، توسط خبیث ترین دشمنان خود به شهادت رسید.

مقاله «واکاوی سبک رهبری شهید حاج قاسم سلیمانی الگوی متعالی رهبری خدمتگزار» (قراباغی و ازگلی، ۱۳۹۹)، که با پژوهش کتابخانه ای در زندگی نامه، سخنرانی ها، یادداشت ها و وصیت نامه شهید و همچنین مصاحبه با افراد صاحب نظر و استفاده از نظر خبرگان و با روش تحلیل مضمون، مکتب این شهید والامقام را در پنج بعد «معنوی و ارزشی»، «فردی و رفتاری»، «فرماندهی و مدیریتی»، «نظامی» و «تأثیرگذاری (عملکردی)» مورد بررسی قرار داده و در نهایت نتیجه گرفته است که پیامد مکتب سلیمانی، «سعادت و شهادت» است.

مقاله «الگوی مطلوب ارتباطات میان فردی در سلسله مراتب فرماندهی: مورد مطالعه شهید حاج قاسم سلیمانی» (بیات و طباطبایی، ۱۳۹۹)، با روش تحلیل مضمون به بررسی و تحلیل جایگاه شهید سلیمانی پرداخته و به این نتیجه رسیده که روابط میان فردی شهید سلیمانی متأثر از «جایگاه افراد در سلسله مراتب فرماندهی»، در طیفی از «قاطعیت و رسمیت تا صمیمت و عدم رسمیت» قرار داشت. هرچه افراد در سلسله مراتب فرماندهی به شهید سلیمانی نزدیک تر بودند، رفتار او با قاطعیت و رسمیت بیشتری همراه بود. هرچه افراد در سلسه مراتب پایین تری قرار داشتند، رفتار آن شهید غیررسمی تر و با صمیمت بیشتری همراه بود.

مقاله «تبیین منظوم (اعتقادی / رفتاری) سپهبد شهید حاج قاسم سلیمانی به عنوان حکمران اسلامی» (امینی و همکاران، ۱۳۹۹)، به تبیین منظومه ای از ویژگی های (اعتقادی رفتاری) سپهبد شهید حاج قاسم سلیمانی به عنوان حکمران اسلامی پرداخته است و با روش کیفی تحلیل مضمون به این نتیجه رسیده که اساساً حکمران اسلامی برخلاف مدل غربی لزوماً بایستی علاوه بر رعایت مؤلفه های مدیریتی متعلق به شاخصه های اعتقادی و رفتاری متعالی منطبق بر موازین اخلاقی و شرعی اسلام نیز باشد.

مقال «ارائه الگوی مدیریتی در تراز انقلاب برای مدیران عالی جمهوری اسلامی ایران مبتنی بر سبک مدیریتی شهید سپهبد قاسم سلیمانی» (مظاهری، ۱۳۹۹)، به بررسی و تحلیل الگوی مدیریتی شهید سلیمانی پرداخته و به این نتیجه رسیده که مبانی اعتقادی به عنوان اثرگذارترین مضمون در سطح چهارم، زمینه های فردی در سطح سوم، مشی های سیاسی فرهنگی اقتصادی و سیاسی در سطح دوم و زمینه های شغلی به عنوان اثرپذیرترین مضمون در الگوی پیشنهادی در سطح اول، قرار گرفت. پیشنهاد می شود مدیران عالی از ویژگی هایی همچون روحیه انقلابی، وحدت آفرینی بین مسئولان و مسئولیت پذیری این شهید تأثیر بیشتری بپذیرند.

مقال «تدوین الگوی فرماندهی شهید قاسم سلیمانی» (دهقانی پوده و پاشایی، ۱۳۹۹)، به بررسی مکتب شهید قاسم سلیمانی به عنوان مکتبی جهان شمول و اخروی و الگو سازی آن برای الگو قرارگیری از سوی فرماندهان و مدیران پرداخته است. این پژوهش با هدف «تدوین الگوی مکتب فرماندهی شهید قاسم سلیمانی» به رشت تحریر درآمده است که با بررسی کتابخانه ای در زندگی نامه، سخنرانی ها، یادداشت ها و وصیت نام شهید و همچنین مصاحبه با افراد صاحب نظر و استفاده از نظر خبرگان با بهره گیری از روش تحلیل مضمون، مکتب این شهید والامقام در پنج بُعد «معنوی و ارزشی»، «فردی و رفتاری»، «فرماندهی و مدیریتی»، «نظامی» و «تأثیرگذاری (عملکردی)» مشخص شد و در نهایت نتیجه گرفته شد که پیامد مکتب سلیمانی، «سعادت و شهادت» است.

کتاب برادر قاسم: سیری در اندیشه حاج قاسم (مهران فر، ۱۳۹۸)، به بررسی سیر اندیشه های حاج قاسم در دفاع مقدس، مقابله با جریان های تکفیری و… پرداخته است. این کتاب به بیان سخنرانی های حاج قاسم در جمع رزمندگان به صورت مستقیم پرداخته و می کوشد شخصیت وی برای ایرانیان و بقیه مناطق دیگر به خوبی تبیین شود.

کتاب این مرد پایان ندارد (بنی لوحی، ۱۳۹۸)، به بررسی و تحلیل جایگاه شهید سلیمانی در میان رزمندگان دفاع مقدس و مدافعان حرم پرداخته است. این اثر که بیشتر با نگاهی تحلیل روایت نگاشته شده، می کوشد با روایت های مختلف ابعاد پنهانی شخصیت شهید سلیمانی برای همگان تبیین و تشریح شود.

مقاله «مکتب شهید حاج قاسم سلیمانی در دفاع از حریم اهل بیت(ع)» (موسوی، ۱۳۹۸)، به بررسی جایگاه شهید سلیمانی در دفاع از اهل بیت(ع) پرداخته است.

نقط اشتراک تحقیقات فوق با پژوهش حاضر در مبحث حاج قاسم سلیمانی در موضوعات گوناگون است؛ با این تفاوت که پژوهش حاضر با محوریت حماسه تبلور دیدگاه های نوین: سیر تربیتی حاج قاسم سلیمانی بسترساز تربیت حماسی متعالی شکل گرفته است. لذا در مجموع می توان گفت که موضوع مقاله حاضر از زاویه ای نو به سیره شهید سلیمانی می پردازد و ظرفیت حماسی و حماسه سازی این شهید بزرگ را از منظر تربیت حماسی مورد توجه قرار داده است، که در هیچ کدام از تحقیقات قبلی بررسی نشده بود.

۱. روش تحقیق

برای پاسخ گویی به سؤالات پژوهش حاضر، از رویکرد کیفی و روش توصیفی تحلیلی استفاده شده است. در این نوع تحقیق، محقق به توصیفی از پدیده یا موضوع مورد مطالعه پرداخته و دلایل چگونه بودن و چرایی وضعیت موجود را بررسی و تشریح می کند (حافظ نیا، ۱۳۸۵، ص ۲۵-۲۷)؛ جامع پژوهش مجموعه ای از خاطرات همرزمان و سیاسیون و وصیت نامه سیاسی الهی وی و بیانات مقام معظم رهبری و چندین مقاله که بعد از شهادت وی به رشته تحریر درآمده اند، می باشد. با توجه به اینکه در این نوع تحقیقات عمدتاً از روش مطالعه کتابخانه ای و بررسی متون و محتوای مطالب استفاده می شود، لذا داده های این پژوهش نیز به شیو مطالعه کتابخانه ای و با استفاده از فیش برداری گردآوری و مورد تحلیل قرار گرفتند. بدین منظور که در منابع مربوط به موضوع تحقیق به گردآوری داده هایی در راستای توصیف و تحلیل مؤلفه های تربیت حماسی پرداخته شد؛ تا با تحلیل این مؤلفه ها در سیره حاج قاسم سلیمانی بتوانیم چشم اندازی دقیق و راهکارهایی روشن برای تربیت حماسی براساس سیر این شهید ارائه بدهیم.

۲. سؤالات پژوهش

ازآنجا که هدف اصلی و اساسی مقاله حاضر بررسی ابعاد تربیتی حماسه و واکاوی این ابعاد در سیره تربیتی سردار شهید، حاج قاسم سلیمانی از منظر تربیت حماسی است؛ بدین جهت در راستای پاسخ گویی به هدف مذکور، سؤالاتی مطرح می گردد که پاسخ گویی به این سؤالات می تواند زمینه ها و بسترهای مناسبی برای تربیت حماسی فراهم آورد:

۱. تربیت حماسی دارای چه معنا و مفهومی است؟

۲. ملاک های تربیت حماسی کدام است؟

۳. رفتارشناسی حاج قاسم سلیمانی براساس ملاک های تربیت حماسی چگونه است؟

۳. مفهوم شناسی پژوهش

۱-۳. تربیت حماسی

تربیت به عنوان یکی از مفاهیم علوم انسانی، ماهیت و محتوایی تفسیری و چندبعدی دارد و تعاریف فلسفی، جامعه شناختی، روان شناختی و سیاسی مختلفی از آن ارائه شده است؛ اما قریب به اتفاق بر این امر متفق القول اند که تربیت همانا مجموعه تدابیر و روش هایی است که برای به فعلیت درآوردن و شکوفا ساختن استعدادهای انسان در زندگی اجتماعی و فردی آنها به کار بسته می شود (موسوی، ۱۳۹۸)؛ و حماسه نیز به معنای دلاوری، دلیری، شجاعت و شدت و سختی در کار آمده و آن را واژه ای با ریش عربی دانسته اند (دهخدا، ۱۳۸۹، ذیل واژ حماسه). کلم «حماسه» به معنای شدت و صلابت است و گاه به معنای شجاعت و حمیت استعمال می شود (مطهری، ۱۳۸۸، ص ۲۴). همچنین حماسه، به چیزی گفته می شود که افتخار و نازیدن به چیزی یا موضوعی که یادآوری آن در روح هیجان به وجود آورد و انسان را به حرکت وادارد و آماد دفاع کند (همان، ص ۶۳۵). شهید مطهری دربار معنای لغوی حماسه می گوید: کلم «حماسه» به معنای شدت و صلابت است و گاه به معنای شجاعت و حمیت استعمال می شود (همان، ص ۲۴). همچنین حماسه، به چیزی گفته می شود که افتخار و نازیدن به چیزی یا موضوعی که یادآوری آن در روح هیجان به وجود آورد و انسان را به حرکت وادارد و آماد دفاع کند (همان، ص ۶۳۵). تربیت حماسی، تربیتی است که «قدرت شناخت حق، امید به تحقق آن و شجاعت اقدام براساس آن را در متربی ایجاد کند» (موسوی، ۱۳۹۲). در تعریفی دیگر تربیت حماسی را همان «تربیت دینی ناب و معتدل با برجسته سازی عنصر حماسه و فتوت که متناسب با نیاز زمان می دانند» (دیانی، ۱۳۹۲). بنابراین تربیتی حماسی، تربیتی است که یک هدف و ارزش مشترک در سطح نظام معانی و بین الاذهانی واقعی جامعه مطرح می شود و ساختار نظام و کلیت می کوشد به آن چشم انداز نائل شود. در این چارچوب، تربیت حماسی و زیرمحور های آن چون فتوت، غیرت، شجاعت، جوان مردی، فضیلت خواهی، اخلاق مندی، بلندهمتی، صبر، توکل و… در سطح زندگی فردی و اجتماعی ما ایرانی ها دارای کارکرد های و کارویژه های مختلفی است که در حوزه ها و سطوح مختلف ازجمله تربیت فردی اجتماعی می تواند اثرات و پیامدهای مختلفی در پی داشته باشد؛ لذا ضروری است در حوزه های مختلف، مورد بررسی و تبیین عمیق و دقیق قرار گیرد.

۴. ملاک های تربیت حماسی

در جوامع و نظام های سیاسی کهن و متمدن، حماسه و شاخصه های حماسی نقشی تعیین کننده در نگرش، بینش و کنش شهروندان و طبقات مختلف جامعه داشت، دارد و خواهد داشت. این مقوله که ابعادی چندوجهی و تودرتو دارد دارای مؤلفه های درهم تنیده و با هم مرتبطی هستند که هویت جمعی آنها را شکل می دهد. یکی از این تمدن ها، جهان بینی اسلامی است که شاکله و روح هویت فردی و جمعی ایرانیان را شکل داده است. این ارزش ها که ماهیتی دینی و بومی دارند در زمان های مختلف بازتولید و استمرار داشته اند. با توجه به ارزش های اسلامی و بومی جامعه، محورهای زیر عناصر تربیت حماسی را در سپهر سیاسی اجتماعی کشور تشکیل داده اند. در زیر به صورت مختصر این موارد تعریف و تبیین می شود:

۱-۴. ولایت مداری

یکی از مؤلفه های اصلی تربیت حماسی این است که نقش رهبری در فرایند تربیت حماسی بارز و کارساز است. رهبری فرایند هدایت و اعمال نفوذ بر فعالیت های کاری اعضای گروه است (کاتز، ۱۹۷۴). مقصود از رهبری قدرتی است که اگر در فرد ظاهر شود، موجب می شود که دیگران فرمان او را بدون مشقت و استقامت بپذیرند (بابایی، ۱۳۹۶). منظور از این مبنا در تربیت حماسی این است که در فرآیند تربیت حماسی حماسه ساز برای رسیدن به مقصد و مقصود، پیرو دستورات شخصی عاقل و بالغ و با عدالت، به نام رهبر یا مدیر گروه است؛ و عامل پیروزی و موفقیت در تربیت حماسی پیروی از دستورات رهبری شایسته است. در مجموع می توان گفت که توجه به این مبنا در حال حاضر در نظام تربیتی ما ضرورتی حیاتی دارد؛ زیرا با وجود شرایط فعلی نظام ما، تنها راه پیروزی و موفقیت در مقابل عوامل سلطه گر و تفرقه افکن، تمسک به گفتار و دستورات و اوامر ولی امر، رهبر معظم انقلاب است.

۲-۴. غیرت

دیگر مؤلفه مهم در حماسه یا تربیت حماسی، غیرت داشتن ممدوح نسبت به خانواده و ناموس، وطن و دین است (خوشناموند، ۱۴۰۰، ص ۳۲). این لغت از دیدگاه لغت شناسانی همچون فراهیدی به معنای «المیره و الانقه» به کار رفته است؛ که اولی به معنای، برای خانواده اش آذوقه آوردن و دومی به معنای زیر بار عار و ننگ نرفتن است (فراهیدی، ۱۴۱۰ق، ص ۴۴۳). دهخدا نیز آن را به رشک، حسد، حمیت، محافظت و نگه داری از عزت و شرف معنا کرده است (دهخدا، ۱۳۸۹). بنابراین با تأمل در معنای لغوی غیرت، درمی یابیم که در هم معانی لغوی، بر متعلق غیرت مندی، خواه ناموس باشد یا وطن یا دین، حساسیت نشان می دهند و برای حفظ و نگه داری آن فداکاری می کنند. تعریف اصطلاحی این واژه، همچون تعریف لغوی آن، تأکید بر محافظت و نگه داری از چیزی است که برای شخص ارزشمند است. چنانچه ملااحمد نراقی در این باره می گوید: غیرت از شریف ترین ملکات و فضایل اخلاقی است که آدمی با آن از دین، عرض، اولاد و مال خود محافظت می کند (نراقی، ۱۳۴۸، ص ۱۸۵).

۳-۴. شجاعت

شجاعت و روحیه بزرگ منشی ناشی از آن، دیگر مؤلفه مهم حماسه و تربیت حماسی است که از آن به عنوان مترادف حماسه یاد می شود (خوشناموند، ۱۴۰۰، ص ۳۷). در لغت نامه دهخدا برای واژ شجاعت، مترادفاتی همچون شهامت، جرئت، تهور، جسارت، بهادری و نیز توانایی روحی و روانی ذکر شده است (ر.ک: دهخدا، ۱۳۸۹). در این مترادفات، برای شجاعت مفاهیم افراطی شجاعت نیز ذکر شده است؛ درحالی که شجاعت حد وسط بین دو رذیلت جبن (ترس) و تهور (بی باکی) است (ابن مسکویه، ۱۳۸۹ق، ص ۳۶۹). زمانی این کار می تواند ارزش تلقی شود و در دایر ارزش ها واقع شود و عنوان شجاعت به خود بگیرد که برای رسیدن به هدف بالایی استفاده شود (اسنایدر، ۲۰۱۰). به همین دلیل، از منظر ابن مسکویه اگر این فضیلت درست مورد استفاده قرارگیرد و حد وسط آن رعایت شود، می توان برای آن فضایلی همچون بزرگواری نفس، دلاوری، بزرگ همتی، پایداری، بردباری، فقدان سبک سری، شهامت، تحمل رنج و سختی را ذکر کرد (ابن مسکویه، ۱۳۸۹ق، ص ۳۷۰). بنابراین از بزرگ ترین و مهم ترین مؤلفه های تربیت حماسی شجاعت است؛ آن هم نه هر شجاعتی؛ بلکه شجاعتی با اهداف متعالی و معنوی؛ زیرا در غیر این صورت نشان تهور و بی باکی است؛ که با مفهوم اصیل شجاعت در تضاد است. بنابراین تربیت حماسی به دنبال تربیت افرادی شجاع است که براساس موازین عقلی و اخلاقی عمل کنند.

۵-۴. فتوت و جوان مردی

بعد بعدی مؤلفه های حماسه و تربیت حماسی، فتوت و جوان مردی است که کل پیکره و بنیان تربیت حماسی بر آن استوار است؛ به عنوان عاملی زیربنایی عمل می کند و سایر مؤلفه های تربیت حماسی همچون شجاعت، غیرت، تواضع، فروتنی و… را در دل خود جای می دهد (خوشناموند، ۱۴۰۰، ص ۵۶). این کلمه به شخصی اطلاق می شد که در اخلاق، انسانیت و فضیلت به کمال می رسید یا دست کم دارای دو صفت سخاوت و شجاعت بود؛ در زمینه سخاوت تا جایی بذل و ایثار می کرد که به خود توجهی نداشت؛ به فقر و تنگدستی دچار می شد؛ و در زمینه شجاعت نیز، در جنگ چنان شجاعتی از خود نشان می داد که ممکن بود جان خود را فدای دیگران کند (ریاض، ۱۳۸۲، ص ۹۵). افرادی با این روحیات در بلاد اسلامی طبقه ای را به خود اختصاص دادند که بخشندگی، کارسازی و دست گیری از مردم را شعار خویش کرده و دارای آداب و رسوم خاصی بودند (صالح بن جناح، ۱۳۷۲، ص ۱۲۵). بنابراین می توان گفت فتوت و جوان مردی موتور حرکت تربیت حماسی است و نقشی مهم در سطوح و ابعاد مختلف جامعه دارد.

۶-۴. ایثار و فداکاری

دیگر مؤلفه ای که جایگاه ویژه در تربیت حماسی دارد، ایثار و فداکاری است (خوشناموند، ۱۴۰۰، ص ۴۰). از منظر لغت شناسان، ایثار به «معنای ترجیح دادن، برتری دادن دیگری بر خود و مقدم داشتن منفعت غیر بر منفعت خویش است» (عمید، ۱۳۷۷، ص ۱۷۶). روشن تر بگوییم، «مقدم داشتن دیگری بر خود در کسب سود و منفعتی، یا پرهیز از ضرر و زیانی است که نهایت برادری و دوستی بین دو نفر را نشان می دهد» (جرجانی، ۱۳۷۹، ص ۵۹). ایثار، روحیه ازخودگذشتگی را در فرد تقویت می کند؛ زیرا شخص با وجود نیازمندی خود به چیزی، دیگران را بر خود مقدم می دارد (اسماعیل پور، ۱۳۸۵، ص ۴۲).

۷-۴. جهاد

جهاد که از آن به عنوان عامل فعلیت بخشی ایثار در عمل یاد می شود (خوشناموند، ۱۴۰۰، ص ۴۴) نیز در فرهنگ و تربیت سیاسی اجتماعی ایرانیان جایگاه ویژه داشته است. ..: «جهاد از ماده جَهد به معنای مشقت و در اصطلاح شرع عبارت از بذل جان، مال و توان خویش در راه اعتلای کلمه اسلام و اقامه شعائر ایمان است؛ با این توجه، جهاد در اصطلاح قرآنی و فقه اسلامی تنها جهاد با اسلحه و نظامی نیست؛ بلکه همه اشکالی که موجب می شود تا اسلام اجرایی شده و در میان مردم و جامعه تحقق یابد، جهاد است» (نجفی، ۱۳۶۸، ص ۳). اهمیت این مبنا در تربیت اسلامی از تأکیدات آیات و روایات مکرر نمایان می شود.

۸-۴. یاد مرگ و ذکر معاد

یاد مرگ و ذکر معاد (مرگ آگاهی و شهادت طلبی) دیگر بعد مهم تربیت حماسی در فرهنگ سیاسی ایران اسلامی است (خوشناموند، ۱۴۰۰، ص ۴۶). در آموزه های اسلامی این مقوله جایگاه برجسته ای را به خود اختصاص داده است. در همین راستا در بسیاری از آیات و روایات اسلامی این گونه آورده شده است که یاد مرگ، انسان را از فرو رفتن در دام دنیای نکوهیده بازمی دارد و سرکشی آدمی را مهار می زند؛ و ازاین رو یاد مرگ و ذکر معاد بالاترین ذکرهاست. امیرمؤمنان علی(ع) فرزند