فایل پاورپوینت کامل سیری در دعاهای ماه رجب، شعبان و رمضان

---

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل سیری در دعاهای ماه رجب، شعبان و رمضان :

به دور لاله، قدح گیر و بی ریا می باش

به بوی گل، نَفَسی، همدمِ صبا می باش

نگویمت که همه ساله مِی پرستی کن

سه ماه مِی خور و نُه ماه پارسا می باش[۱]

سزاوار است پیش از بیان معارف ادعیه ماه رجب، حدیثی را که مرحوم سیّدبن طاووس(ره) نقل فرموده، یادآور شویم تا اهل ایمان به اهمیّت و عظمت آن بیشتر پی ببرند. در حدیث آمده است: رسول خدا(ص) فرمود:

إِنَّ اللَّهَ تَعَالَی نَصَبَ فِی السَّمَاءِ السَّابِعَهِ مَلَکاً یُقَالُ لَهُ: «الدَّاعِی»، فَإِذَا دَخَلَ شَهْرُ رَجَبٍ یُنَادِی ذَلِک الْمَلَک کلَّ لَیلَهٍ مِنْهُ إِلَی الصَّبَاحِ: «طُوبَی لِلذَّاکرِینَ، طُوبَی لِلطَّائِعِینَ». وَیَقُولُ اللَّهُ تَعَالَی: أَنَا جَلِیسُ مَنْ جَالَسَنِی، وَمُطِیعُ مَنْ أَطَاعَنِی، وَغَافِرُ مَنِ اسْتَغْفَرَنِی، الشَّهْرُ شَهْرِی، وَالْعَبْدُ عَبْدِی، وَالرَّحْمَهُ رَحْمَتِی؛ فَمَنْ دَعَانِی فِی هَذَا الشَّهْرِ أَجبْتُهُ، وَمنْ سَأَلَنِی أَعْطَیْتُهُ، وَمَنِ اسْتَهْدَانِی هَدَیْتُهُ، وَجَعَلْتُ هَذَا الشَّهْرَ حَبْلًا بیْنِی وَبیْنَ عِبَادِی؛ فَمَنِ اعْتَصَمَ بِهِ وَصَلَ إِلَیَّ (مجلسی، ۱۴۰۷ق، ج ۵: ۳۷۷).

خداوند متعال در آسمان هفتم فرشته ای به نام «داعی» [فراخواننده] قرار داده است که هرگاه ماه رجب فرا می رسد، هر شب تا صبح فریاد می زند: «خوشا به حال ذاکران! خوشا به حال اطاعت کنندگان!» و [سپس فرشته از قول خداوند نقل کرده که] خداوند متعال می فرماید: «من همنشین کسی هستم که همنشین من باشد و مطیع کسی هستم که مرا اطاعت کند و آمرزنده کسی هستم که از من آمرزش بخواهد. ماه، ماه من، و بنده، بنده من و رحمت، رحمتِ من است. بنابراین، هرکس در این ماه مرا بخواند، اجابتش می کنم و هرکس از من بخواهد، به او عطا می کنم و هرکس از من طلب بخواهد، هدایتش می کنم و من این ماه را به عنوان رشته ارتباطی میان خود و بندگانم قرار داده ام، هرکس به آن چنگ بزند، به من می رسد.

امام خامنه ای -دام ظله- می فرماید:

ماه های رجب و شعبان، ماه های آماده شدن دل انسان برای ماه رمضان است. (بیانات: ۲۰/ ۸/ ۱۳۸۰) شست وشویی کن و آنگه به خرابات خرام. انسان باید این شست وشو را در ماه رجب و شعبان بکند تا بتواند در ماه رمضان بر سرِ سفره الهی وارد شود و از آن سفره متنعّم گردد و فیض ببرد. (همان: ۴/ ۷/ ۱۳۸۰ ).

دعای رؤیت هلال ماه رجب

مرحوم سیّد بن طاووس برای رؤیت هلال ماه رجب سه دعا یادآور شده است که در این جا به بیان یکی از آن ها اکتفا می کنیم:

أَللَّهُمَّ، بارِک لَنا فِی رَجَبٍ وَ شعْبانَ، وَبلِّغْنا شَهْرَ رَمَضانَ، وَأَعِنّا عَلَی الصِّیامِ وَالْقِیامِ وَحِفْظِ اللِّسانِ وَغَضِّ الْبَصَرِ، وَلا تَجْعَلْ حَظَّنا منْهُ الجوعَ وَالْعطَشَ.» (ابن طاووس، ۱۳۷۶، ج ۳: ۱۷۳ ).

خداوندا، ماه رجب و شعبان را بر ما مبارک گردان و ما را به ماه رمضان برسان و بر روزه داری، شب خیزی، حفظ زبان و پوشیدن چشم یاری ده و بهره ما را از آن فقط گرسنگی و تشنگی قرار مده.

نکات این دعای شریف

۱- شروع ماه رجب و شعبان وقتی برای مؤمن مبارک خواهد بود که پیش از آن، با توبه نصوح، استغفار و نورانیّت تمام وارد آن شود؛

۲- مراد از «بَلِّغْنا شَهَرَ رَمضانَ» و توفیق درک ماه رمضان ممکن است تنها زنده بودن و بهره وری صوری از شب و روز آن ماه به روزه داری، عبادت، دعا و غیره باشد یا رسیدن به نتایج عبادت ها، روزه، درک شبِ قدر و نیل به غرض غایی خلقت باشد؛[۲]

۳- درخواست کمک از خداوند برای روزه، قیام شب، حفظ زبان و چشم در ماه رمضان برای دستیابی به غرض غایی خلقت است؛ چراکه بلافاصله می فرماید: «وَلا تَجْعَلْ حَظَّنا مِنْهُ الْجُوعَ وَالْعَطَشَ»؛

۴- در میان تمام اعضای بدن، تنها استعانت بر حفظ زبان و چشم شده است، زیرا اگر این دو عضو بدن بد عمل کنند، نقش مهمّی در براندازی آثار اعمال و حسنات دارند (ر. ک. سعادت پرور، ۱۳۸۶، ج ۵: ۷ ۹).

دعای امام سجّاد(ع) در ایام رجب

از امام سجّاد(ع) نقل شده که دعای زیر را در حجر اسماعیل(ع) در اوّل ماه رجب قرائت می فرمودند:

یا مَنْ یَمْلِک حَواَّئِجَ الساَّئِلینَ، ویعْلَمُ ضَمیرَ الصّامِتینَ، لِکلِّ مَسْئَلَهٍ مِنْک سَمْعٌ حاضِرٌ وَجَوابٌ عَتیدٌ، اَللّهُمَّ وَمَواعیدُک الصّادِقَهُ، واَیادیک الفاضِلَهُ، ورَحْمَتُک الواسِعَهُ، فَاَسْئَلُک اَنْ تُصَلِّی علی مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ، واَنْ تقْضِی حوائِجی لِلدُّنْیا وَالاْخِرَهِ اِنَّک عَلی کلِّشیءٍ قدیرٌ.

ای خدایی که خواسته های درخواست کنندگان را در اختیار داری و از ضمیر خاموشان آگاهی ای خدایی که برای درخواستی نزد تو، گوش شنوا و پاسخ آماده ای فراهم است، وعده هایت راست، داده هایت گویا، نعمت هایت کامل، فراگیر و برتر و رحمتت گسترده است.

نکات این دعای شریف

۱- عالم، تکویناً در اصل خلقت، بقا و احتیاجاتش به خداوند متعال متکی است: «یا مَنْ یَمْلِک حَوائِجَ…»؛

۲- همه موجودات در تکوین و غیرتکوین سائل درگاه الهی اند: «حوائِجَ السائِلِینَ»؛

۳- حق تعالی از حوایج تکوینی و غیرتکوینی موجودات، که برای ادامه حیات خود بدان نیاز دارند، آگاه است و حوایج آن ها را می دهد: «… ویَعْلَمُ ضَمیرَ الصّامِتینَ لِکلِّ مَسْئَلَهٍ مِنْک سَمْعٌ حاضِرٌ وَجَوابٌ عَتیدٌ»؛

۴- خداوند متعال محیط بر موجودات است و مسئلت های تکوینی و غیرتکوینی و گفتاری آن ها را دانسته و می شنود و پاسخ گوی آن ها می باشد؛ «لِکلِّ مسْئَلَهٍ مِنْک سَمْعٌ حاضِرٌ وَجَوابٌ عَتیدٌ»؛

۵- منظور از مسئلت ها، تنها درخواست های ظاهری نیست، زیرا خواسته های باطنی و معنوی هرموجودی را نیز شامل می شود: «مَواعِیدُک الصّادِقَهُ، وَنِعَمُک السّابِغَهُ، وَأَیادِیک الْفاضِلَهُ، وَرَحْمَتُک الْواسعَهُ». (ر. ک: همان، ج ۴: ۵۰۹ ۵۱۱).

دعای حضرت صادق(ع) در ایام رجب

دعای زیر را امام صادق(ع) در هر روز ماه رجب می خواندند. این دعا را در سه بخش می توان ارائه کرد:

بخش اول: خابَ الوافِدُونَ عَلی غَیْرِک، وَخَسِرَ المُتَعَرِّضُونَ اِلاّ لَک، وَضاعَ المُلِمُّونَ اِلاّ بک، وَاَجدَبَ الْمُنْتَجِعُونَ اِلاّ مَنِ انْتَجَعَ فَضْلَک.

بخش دوم: بابُک مَفْتُوحٌ لِلرّاغِبینَ، وَخَیْرُک مَبْذُولٌ لِلطّالِبینَ، وَفَضْلُک مُباحٌ لِلسّاَّئِلینَ، وَنَیْلُک مُتاحٌ لِلا مِلینَ، وَرِزْقُک مَبْسُوطٌ لِمَنْ عَصاک، وَحِلْمُک مُعْتَرِضٌ لِمَنْ ناواک، عادَتُک الاحْسانُ اِلَی الْمُسیئینَ، وَسبیلُک الاِبقاءُ عَلَی الْمُعْتَدینَ.

بخش سوم: اَللّهُمَّ فَاهْدِنی هُدَی الْمُهْتَدینَ، وَارْزُقْنی اجْتِهادَ الْمُجْتَهِدینَ، وَلاتَجْعَلْنی مِنَ الْغافِلینَ الْمُبْعَدینَ، واغْفِرْلی یَوْمَ الدّینِ.

نکات این دعای شریف

۱- امام صادق(ع)، در این دعا خبر از شهود و بهره مندی کامل خویش از تجلیّات الهی می دهد و می خواهد بفرماید آنان که از این مشاهده محروم اند، به خسران مبتلایند؛

۲- سخن آن حضرت که فرمود: «خابَ الْوافِدُونَ عَلی غَیْرِک…»، تنها با بت پرستان، کفار و مشرکان نیست، بلکه با همه کسانی است که توجهشان در تمام امور زندگی مادّی، به غیر خدای سبحان است و به مظاهر عالم استقلال می دهند و آن ها را همه کاره می پندارند؛

۳- امام(ع) با چنین بیاناتی، بندگان الهی را از توجّه به عالم خلقت به ملکوت شان راهنما می گردد؛

۴- از «خابَ»، «خَسِرَ»، «ضاعَ» و «أَجْدَبَ» محرومیّت از عطایای معنوی و شهود الهی اراده شده، زیرا بالعیان می بینیم از اوّل عالم، همه بشر، جز عدّه کمی، گرفتار بی توجّهی به خداوند متعال در تمام امورشان بوده اند و درعین حال، خداوند سبحان هیچ گاه، به طور عموم آنان را از زندگی مادّیشان محروم نکرده، بلکه بسیاری از آنان، پیوسته در ناز و نعمت به سر برده و می برند و این، عین عدل اوست که احتیاجات آنان را براساس خلقتشان برآورده فرماید؛

۵- بی توجهان به خداوند که با استقلال دادن به اسباب مادی و ظاهری از حقّ تعالی غافل مانده و او را در هر امری نمی بینند، زیان کارند؛ ازاین رو، فرمود: «خابَ الْوافدُونَ عَلی غَیْرِک، وَخَسِرَ الْمُتَعَرِّضُونَ إِلّا لَک…»؛

۶. امام(ع) در بخش «بابُک مَفْتُوحٌ لِلرّاغِبِینَ…»، در مقام آن است که خوانندگان را راهنمایی فرماید که چگونه باید باشند تا بتوانند از عطایای معنوی و مشاهدات و دیدار او سبحانه بهره مند شوند. افزون به رحمت واسعه الهی امیدوارشان بنماید تا گمان نکنند گناهان و نافرمانی آنان باعث خواهد شد که از نیل به کمال و دیدار حقّ سبحانه محروم بمانند، بلکه او گناهکاران را نیز، اگر به حضرتش رجوع کنند، از رزق معنوی برخوردار می نماید؛ چراکه او حلیم است و با رجوع کنندگان به پیشگاهش مدارا خواهد کرد و احسان معنوی خویش را از آنان دریغ نمی دارد و چنان که به تمام معنا انحراف از حق را اختیار نموده باشند، باز مهلتشان می دهد تا شاید به او روی آورند و به قرب خود بپذیردشان (ر. ک. سعادت پرور، ۱۳۸۶، ج ۵: ۷۴ ۸۱)؛

۷- همه افراد بشر می توانند و شایستگی دارند که در سیره مهتدین و مجتهدین قرار گیرند: «أَللَّهمَّ فَاهْدِنِی هُدَی الْمُهْتَدِینَ، وَارْزُقْنِی اجْتِهادَ الْمُجْتَهِدِینَ…». این سه فراز بسیار حائز اهمّیّت است. امام خامنه ای -دام ظله- می فرماید:

هدایتِ هدایت یافتگان و تلاش تلاشگران آن چیزی است که در این دعا از خدای متعال می خواهید. شما تأمّل بفرمایید اگر همین دو عامل در من و شما باشد، همه مشکلات حل خواهد شد؛ هم هدایت هدایت یافتگان الهی نصیب ما بشود، هم تلاش تلاشگران تاریخ بشریّت در رفتار ما، در گفتار ما، در منش ما محسوس باشد. (بیانات امام خامنه ای -دام ظله-: ۹۴ / ۲ / ۱۶)

۸- جمله «وَلا تَجْعَلنِی مِنَ الْغافِلِینَ الْمُبْعَدِینَ» به قرینه مقابله، بیان می کند که مهتدین و مجتهدین چه کسانی هستند. آنان کسانی هستند که خدای تعالی به آنان نعمت داده و در صراط مستقیم الهی هستند،[۳] ایمان خود را به شرک نیالوده اند،[۴] در راه ایفای رسالت خود پاداشی نمی خواهند،[۵] و کسانی که در راه خدا به مجاهدت می پردازند؛[۶]

۹. در فراز «وَلا تَجعَلنی مِنَ الغافِلینَ المُبعَدین»، آسیب مورد اشاره قرار گرفته است. امام خامنه ای -دام ظله- می فرماید:

غفلت بزرگ ترین آسیب است؛ غفلت از مسیر، غفلت از هدف، غفلت از توان، غفلت از فرصت، غفلت از دشمن، غفلت از وظیفه ای که امروز بر دوش من و شماست؛ غفلت. بزرگ ترین دشمن ما غفلت است. اوّلین دشمنی که ما را در مقابل دشمنان دیگرمان به خاک می نشاند، غفلت است: وَلا تَجعَلنی مِنَ الغافِلینَ المُبعَدین. نتیجه این غفلت دور شدن است؛ دور شدن از خدا، دور شدن از هدف، دور شدن از کامیابی (همان، ۱۶ / ۲/ ۱۳۹۴)؛

۱۰- جمله «وَاغْفِرْلِی یَوْمَ الدِّینِ» اشاره به نتیجه گیری آخرت کسانی است که تقاضاهای بخش دوم: «بابُک مفْتُوحٌ لِلرّاغِبِینَ…» و بخش سوّم: «فَاهْدِنِی هُدَی الْمُهْتَدِینَ…» را در این جهان از خداوند متعال دریافت کرده و در آخرت به مغفرت خاص الهی، دیده دل می گشایند (سعادت پرور، ۱۳۸۶، ج ۵: ۷۴ ۸۱).

بال های پرواز

مضامین دعاها معرفت است، توحید است، درس زندگی است؛ با این توجّه دعاها را بخوانیم و از فضای این ماه بهره ببریم (بیانات امام خامنه ای -دام ظله- ۱۳۹۴ / ۲ / ۱۶)

اَللّهُمَّ اِنّی اَسئَلُک صبْرَ الشاکرینَ لَک، وَعَمَلَ الْخائِفینَ مِنْک، وَیَقینَ الْعابِدینَ لَک….[۷]

امام خامنه ای -دام ظله- درباره این فقره دعا می فرماید:

این ها بال هایی است که یک انسان با آن ها می تواند پرواز کند. صبر شکرگزاران، تلاش و عمل خائفان و یقین عبادت گران، ویژگی هایی است که هم در این ماه از خدا آن ها را می طلبیم و درخواست می کنیم و هم از این ادعیه درس می گیریم که در این ماه باید این ها را در خودمان فراهم کنیم. (همان، ۲۳ / ۱۰ / ۱۳۷۱).

شایسته است انسان توجّه کند که شکرگزاران واقعی حقّ تعالی کیانند و شکرشان در مقابل نعمت بوده یا ابتلائات؟ همچنین، صبر آنان در مقابل چه امری بوده و چه ربطی است میان صبر و شکر و آیا صبر آنان در مقابل نعمت بوده یا نقمت؟

مراد از خوف در جمله«عَمَلَ الْخائِفینَ مِنْک» خشیت و ترس از عظمت الهی است که مخصوص انبیا و اوصیا(ص) و علمای باللَّه می باشد زیرا عملی که از ترس آتش انجام شود، با عملی که در پیشگاه شهود عظمت خدای سبحان انجام پذیرد، از نظر معنوی، بسیار فرق دارند. بنابراین، معلوم می شود تقاضای فوق تقاضایی بس بزرگ و باعظمت است.

از «یَقِینَ الْعابِدِینَ لَک» راه یافتگان به عبودیّت و مشرّف شدگان به شرافت صراط مستقیم اراده شده است و پیشگامان این امر، انبیا و اوصیا(ص)می باشند که مدال عبودیّت را از حضرت حقّ سبحانه دریافت کرده اند؛ چراکه اینانند که به عین الیقین و حقّ الیقین، به عبودیّت حقیقی الهی راه یافته و دوام آن را در بیان دعا خواهانند(سعادت پرور، ۱۳۸۶، ج ۵: ۸۵ ۸۹).

دعاهای ماه شعبان

ماه شعبان برای سالک الی الله بسیار باارزش است. اهمیت این ماه عظیم الشأن در فرازی از صلوات شعبانیه این گونه بیان شده است:

وَ هذا شَهْرُ نبِیِّک، سیِّدِ رُسُلِک شَعْبانُ الَّذِی حَفَفْتَهُ مِنْک بِالرَّحْمَهِ وَالرِّضْوانِ، أَلَّذِی کانَ رَسُولُ الله صَلی الله عَلَیْهِ وَآلِهِ یدْأَبُ فی صِیامِهِ وَقِیامِهِ فِی لَیالِیهِ وَأَیّامِهِ بخُوعاً لَک فی إِکرامِهِ وَإِعظامِهِ إِلی محَلِّ حمامِهِ.

این ماه، ماه پیامبرت، سرور رسولان، درودهای تو بر او و خاندان او، و ماه شعبان است که رحمت و خشنودی خود را بر آن درپیچیده ای، همان ماهی که رسول تو، درودهای تو بر او و خاندان او، برای اخلاص، بزرگداشت و تعظیم آن، پیوسته تا زمان رحلتش در روزهای آن به روزه داری و در شب های آن به شب خیزی می پرداخت.

در حدیثی، به صورت مفصّل، آمده است که اصحاب رسول اللَّه(ص) و سلّم از فضایل ماه شعبان نزد او سخن می گفتند، حضرت فرمود:

شهْرٌ شرِیفٌ، وَهوَ شهْرِی، وَحمَلَهُ الْعَرْشِ تُعَظِّمُهُ، وَتَعْرِفُ حَقَّهُ، وَهُوَ شَهْرٌ یُزادُ فِیهِ أَرْزاقُ الْعِبادِ لِشَهْرِ رَمَضانَ وَتُزَیَّنُ فِیهِ الْجِنانُ، وَإِنَّما سُمِّی شَعْبانَ لِأَنَّهُ یَتَشَعَّبُ فِیهِ أَرْزاقُ الْمُؤْمِنِینَ، وَهُوَ شَهْرُ الْعَمَلِ فیهِ یُضاعَفُ الْحَسَنَهُ بِسَبْعِینَ، وَالسَّیِّئَهُ مَخْطُوطَهٌ، وَالذَّنْبُ مَغْفُورٌ، وَالْحَسَنَهُ مَقْبُولَهٌ، وَالْجَبّارُ جَلَّ جَلالُهُ یُباهِی بِهِ لِعبادِهِ، وَیَنْظُرُ إِلی صُوّامِهِ وَقُوّامِهِ، فَیُباهِی بِهِمْ حَمَلَهَ الْعَرْشِ. فَقامَ عَلِی بْنُ أَبِی طالِبٍ علیه السّلام فَقالَ: بأَبی أَنتَ وَأُمِّی یا رَسُولَ اللَّهِ! صِفْ لَنا شَیْئاً مِنْ فَضائِلِهِ لِنَزْدادَ رَغْبَهً فِی صِیامِهِ وَقِیامِهِ، وَلْنَجْتَهِدْ لِلْجَلِیلِ عَزَّوَجَلَّ فِیهِ. فَقالَ صلّی اللَّه علیه و آله و سلّم: مَنْ صامَ أَوّلَ یَوْمٍ مِنْ شَعْبانَ، کتَبَ اللَّه عزّوَجَلَّ لَهُ سَبْعِینَ حَسنَهً، أَلْحَسَنَهُ تَعْدِلُ عِبادَهَ سَنَهً (همان، ج ۳: ۲۹۲).

شعبان ماه شریفی است و این ماه، ماه من است و حاملان عرش آن را بزرگ داشته و حقّ آن را می شناسند و این ماه، ماهی است که روزی های مردم برای ماه رمضان در آن افزوده شده و بهشت ها در آن آراسته می گردد و دلیل اینکه این ماه، «شعبان» نامیده شده آن است که روزی مؤمنان در آن پخش میشود و این ماه، ماهی است که عمل نیک در آن هفتاد برابر می گردد و بدی ه