فایل پاورپوینت کامل شاخصه های جامعه شناختی انتظار راهبردی در مکتب شهید سلیمانی

ارائه‌ی فایل پاورپوینت کامل شاخصه های جامعه شناختی انتظار راهبردی در مکتب شهید سلیمانی – تجربه‌ای خاص و متمایز!

پاورپوینتی حرفه‌ای و متفاوت:

فایل فایل پاورپوینت کامل شاخصه های جامعه شناختی انتظار راهبردی در مکتب شهید سلیمانی شامل 120 اسلاید جذاب و کاملاً استاندارد است که برای چاپ یا ارائه در PowerPoint آماده شده‌اند.

ویژگی‌های برجسته فایل فایل پاورپوینت کامل شاخصه های جامعه شناختی انتظار راهبردی در مکتب شهید سلیمانی:

• طراحی خلاقانه و حرفه‌ای: فایل فایل پاورپوینت کامل شاخصه های جامعه شناختی انتظار راهبردی در مکتب شهید سلیمانی به شما این امکان را می‌دهد که مخاطبان خود را با یک طراحی خیره‌کننده جذب کرده و پیام خود را به بهترین شکل انتقال دهید.
• سادگی در استفاده: اسلایدهای فایل پاورپوینت کامل شاخصه های جامعه شناختی انتظار راهبردی در مکتب شهید سلیمانی به گونه‌ای طراحی شده‌اند که استفاده از آن‌ها بسیار آسان باشد و نیاز به تنظیمات اضافی نداشته باشید.
• آماده برای ارائه: تمامی اسلایدهای فایل پاورپوینت کامل شاخصه های جامعه شناختی انتظار راهبردی در مکتب شهید سلیمانی با کیفیت بالا و بدون نیاز به ویرایش، آماده استفاده هستند.

کیفیت تضمین‌شده با دقت بالا:

فایل فایل پاورپوینت کامل شاخصه های جامعه شناختی انتظار راهبردی در مکتب شهید سلیمانی با رعایت بالاترین استانداردهای طراحی تولید شده است. بدون نقص یا بهم‌ریختگی، تمامی اسلایدها آماده برای یک ارائه بی‌نقص و حرفه‌ای هستند.

نکته مهم:

هرگونه تفاوت احتمالی در توضیحات ممکن است به دلیل نسخه‌های غیررسمی باشد. نسخه اصلی فایل پاورپوینت کامل شاخصه های جامعه شناختی انتظار راهبردی در مکتب شهید سلیمانی با دقت و حرفه‌ای تنظیم شده است.

همین حالا فایل فایل پاورپوینت کامل شاخصه های جامعه شناختی انتظار راهبردی در مکتب شهید سلیمانی را دانلود کنید و ارائه‌ای حرفه‌ای و تأثیرگذار داشته باشید!

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل شاخصه های جامعه شناختی انتظار راهبردی در مکتب شهید سلیمانی :

مقدمه

یکی از محوری ترین دال های مرکزی آموزه مهدویت، مفهوم انتظار است. انتظار در این نظام معنایی به معنای چشم به راه بودن برای آمدن منجی است که جهان پر از ظلم را به جامعه ای پر از عدل و داد تبدیل خواهد کرد؛ البته ایستارهای گوناگونی در برداشت از مفهوم انتظار وجود دارد که پذیرش هر کدام، آثار و نتایج متفاوتی در عرصه عمل به دنبال خواهد داشت. در یک بخش بندی سنخ شناسانه می توان انتظار را به دو گونه انتظار راهبردی و غیرراهبردی تقسیم کرد. در ماهیت انتظار غیرراهبردی، سکون و ایستایی و دست روی دست گذاشتن، چهره غالب است. درمقابل در انتظار راهبردی، حرکت، شور و میل به تغییر وجود دارد. با توجه به اینکه پیامدهای این دو سنخ انتظار، می تواند موجد دو نوع جریان تأثیرگذار اجتماعی رو در رو و گاه مخالف رویکرد انقلاب اسلامی باشد، ضرورت پرداخت به آن احساس می شود. در این نوشتار پرسش اساسی این است که شاخصه های جامعه شناختی انتظار راهبردی چیست؛ البته ازآنجاکه شهید سلیمانی را به تعبیر مقام معظم رهبری نه یک فرد بلکه یک مکتب (خامنه ای، ۲۷ /۱۰ / ۱۳۹۸) در مسیر مکتب اسلام و دو رهبر انقلاب اسلامی می دانیم، می کوشیم تا شاخصه ها را در مکتب این شهید بزرگوار واکاوی کنیم. تلاش می شود تا با استفاده از روش کتابخانه ای و اسنادی به گردآوری داده ها و اطلاعات بپردازیم و در ادامه با به کارگیری روش توصیفی و تحلیلی به طبقه بندی و پردازش آنها همت گماریم.

در خصوص پیشینه پژوهش نیز ذکر این نکته مهم است که با جستجو در آثار نگاشته شده در خصوص آموزه مهدویت و انتظار، به اثری که بیانگر شاخصه های جامعه شناختی انتظار راهبردی باشد، مواجه نشدیم؛ البته در خصوص آموزه انتظار آثاری چند نوشته شده است که بیشتر به بحث از مفهوم شناسی انتظار یا جایگاه آن در آیات و روایات پرداخته اند. برخی نیز به بحث از انتظار پویا – تعبیری دیگر از انتظار راهبردی- پرداخته اند؛ مانند کتاب «الانتظار الموجه» اثر محمدمهدی آصفی که با عنوان انتظار پویا به قلم تقی متقی ترجمه شده است؛ مقاله «انتظار پویا در پرتو آموزه های وحیانی در اندیشه مقام معظم رهبری» اثر محمدهادی منصوری و علیرضا شیرزاد (۱۳۹۸) که در شماره ۶۶ فصلنامه «انتظار موعود» منتشر شده و نیز مقاله «آینده پژوهی در پرتو انتظار پویا با تأکید بر کارکرد وحدت امت اسلامی» نوشته راضیه علی اکبری (۱۳۹۲) که در فصلنامه انتظار موعود به چاپ رسیده است؛ اما هیچ کدام از این آثار یا اصلاً به بحث از شاخصه های انتظار نپرداخته اند یا رویکرد آنها رویکردی متفاوت از رویکرد جامعه شناسانه این نوشتار بوده است؛ افزون بر اینکه نوآوری دیگر این اثر را می توان در واکاوی موضوع در مکتب شهید سلیمانی برشمرد. در این نوشتار به این پرسش پاسخ خواهیم داد: «فایل پاورپوینت کامل شاخصه های جامعه شناختی انتظار راهبردی در مکتب شهید سلیمانی چیست».

. مفهوم شناسی

– . شاخصه

شاخص یا شاخصه در لغت به معنای علامت، نما، نماینده، مشخص و معلوم است و دراصطلاح معیاری است برای ارزیابی، ارزشیابی، سنجش و اندازه گیری متغیرهای اقتصادی اجتماعی، فرهنگی و سیاسی (نائینی، ۱۳۹۳، ص ۱۴۱). اندیشمندان، شاخص را پنجمین رکن از فرایند برنامه ریزی دانسته اند؛ زیرا معتقدند هر برنامه پنج رکن اساسی دارد: هدف، روش، وسیله، نظام و معیارهای ارزشیابی. شاخص درواقع همین رکن پنجم است که در هر مرحله تعیین می کند به سمت هدف در حرکت هستیم یا به سمت هدر (نائینی، ۱۳۹۳، ص ۱۴۱). در این نوشتار نیز منظور ما از شاخصه، همه معیارهایی است که ما را در شناخت بیشتر آموزه انتظار و نیز تعیین کیفیت آن (از حیث راهبردی بودن یا نبودن) یاری می رساند.

– . راهبرد

راهبرد، ترجمان واژه «استراتژی»[۱] است که برگرفته از مفهومی نظامی است که در حوزه هایی مانند اقتصاد، تجارت، مدیریت، سیاست و فرهنگ نیز کاربرد دارد. برای واژه راهبرد تعریف های متعددی بیان شده است؛ اما شاید بهترین تعریف این باشد که راهبرد به معنای سیاست، برنامه یا یک طرحِ کلان به منظور سازماندهی و مدیریت اقدامات گوناگون برای دستیابی به اهداف مشخص و بلندمدت با توجه به تغییرات محیطی و شکل دادن به آینده و کنترل آن دانست؛ ازاین رو یک راهبرد بهینه، حاوی تعریف هدف بلندمدت، راهکارهای دستیابی به آن، چگونگی به کارگیری ظرفیت های گوناگون و پیش بینی منابع لازم است (انوری، ۱۳۸۱، ص ۲۶۸)؛ ازاین رو انتظار راهبردی، طرح و برنامه ای است دارای اهداف مشخص که دربردارنده راهکارهای دستیابی به آن اهداف است.

– . انتظار

انتظار در لغت به معنای چشم به راه بودن (زبیدی، ۱۳۸۵، ج۷، ص ۵۳۹) همراه با نگرانی است (معین، ۱۳۸۷، ج۱، ص ۳۶۴) و از منظر ادبیات دینی انتظار چشم داشتن به تحقق وعده الهی مبنی ظهور حضرت مهدی عجل الله فرجه است که با آمدنش جهان پر از ستم را پر از عدل و داد می کند. بر این اساس، ماهیت انتظار آمیزه ای از دو عنصر نفی و اثبات است. عنصر نفی به معنای بیگانگی با وضع موجود و ناخشنودی از آن و عنصر اثبات، امید به آینده ای روشن و آرمانی و بسترسازی برای آن است (مکارم شیرازی، ۱۳۵۳، ج۷، ص ۳۸۲). به هر روی آنچه در اینجا از انتظار مورد نظر است، همان معنایی است که در آموزه های دینی در خصوص ظهور امام زمان عجل الله فرجه مطرح شده است.

– . مکتب

مکتب یکی از مفاهیم پرکاربردی است که علی رغم استفاده از آن درعلوم مختلف، هنوز اما تفاهم کاملی درباره معنای آن وجود ندارد. مشابهت کاربرد این واژه با مفاهیم دیگری مانند «علم»، «دین»، «مذهب»، «الگو»، «نظام» و «منظومه» (آقانظری و همکاران، ۱۳۹۷، ص ۲۶) بر ابهام معنای آن افزوده است؛ با این همه در تعریفی جامع می توان با استاد مطهری هم نظر بود که در تعریف مفهوم «مکتب» چنین می آورد: «یک تئوری کلی، یک طرح جامع و هماهنگ و منسجم که هدف اصلی، کمال انسان و تأمین سعادت همگانی است و در آن، خطوط اصلی و روش ها، بایدها و نبایدها، خوب ها و بدها، هدف ها و وسیله ها، نیازها و دردها و درمان ها، مسئولیت ها و تکلیف ها مشخص شده باشد و منبع الهام تکلیف ها و مسئولیت ها برای همه افراد بوده باشد» (مطهری، ۱۳۷۵، ج۲، ص ۵۵). برخی پژوهشگران نیز با هدف ابهام زدایی از معنای مکتب به بیان مهم ترین ویژگی های آن پرداخته اند که عبارت اند از: وجود طرح جامع و منسجم، نظام مندی و هماهنگی اجزا، وجود ویژگی متمایزکننده، واجد جهان بینی خاص و دستورالعمل هایی برای تحقق آن، توجه همزمان به جنبه های مختلف درون علمی و برون علمی، تعیین مسئولیت، الهام بخشی، دارای حد و مرز و ضوابط مشخص و اعم از دین بودن (هدایتی، ۱۳۹۳). بدون شک مکتب شهید سلیمانی، جدای از مکتب اسلام و رهبران انقلاب اسلامی نیست؛ ازاین رو در این نوشتار منظور ما از مکتب شهید سلیمانی، سبک و سیره زندگی او است که بنا شده بر ارزش های دینی و الهی است. در ادامه به تحلیل مهم ترین شاخصه های جامعه شناختی انتظار راهبردی می پردازیم.

. شاخصه های جامعه شناختی انتظار راهبردی

– . بهره مندی از رویکرد تمدن سازی اسلامی

محلی و منطقه ای و محدود نیندیشیدن و داشتن رویکردی تمدنی، از مهم ترین شاخصه های انتظار راهبردی است. یکی از مؤلفه های نگاه راهبردی، آگاهی از وضعیت مطلوب و شیوه دستیابی به آن است. داشتن عمق راهبردی به لحاظ فرهنگی، از ویژگی های برجسته رویکرد تمدن سازی است؛ زیرا لازمه گسترش و قوام یک فرهنگ، جهانی شدن آن است و اگر فرهنگی به سمت تمدن سازی حرکت نکند، قابلیت جامعه سازی خود را از دست می دهد و به لایه های درونی و فردی فرو کاسته خواهد شد (عرفان، ۱۳۹۳، ص ۶۸).

بهره مندی از رویکرد تمدن سازی اسلامی بدان جهت اهمیت دارد که در جهان بینی اسلامی «انسان سازی» جهت رسیدن به اهداف متعالی الهی، از اهمیت ویژه ای برخوردار است. قرآن هدف از بعثت پیامبران را انسان سازی برای رسیدن به هدف خلقت می داند. در این میان، تمدن سازی جهت ایجاد فضای مناسب برای تحقق انسان سازی از اهمیت برجسته ای برخوردار است؛ چراکه غایت تمدن اسلامی، رساندن بشر به حیات طیبه و قرب الهی است (پیروزمند و خورشیدی، ۱۳۹۸، ص ۳۳۰). به هر روی، امروزه زندگی انسان، رویکرد جهانی و تمدنی به خود گرفته و چون اسلام دینی آسمانی با آموزه های جهان شمول و با گنجایش تمدن سازی در عرصه جهانی است، کنشگر منتظر، همگام و با تکیه بر این ظرفیت، بهره مند از رویکرد تمدن سازی اسلامی است؛ بدین معنا که پدیده های پیرامون را در افقی جهانی تحلیل می کند و محلی و منطقه ای یا صرفاً «آن جهانی» یا «این جهانی» اندیشه نمی کند، بلکه با نگرش توحیدی، تمدن اسلامی را تمدنی می داند «ایدئولوژیک با مجموعه ای از اندوخته های معنوی و مادی جامعه اسلامی که انسان را به سوی کمال معنوی و مادی سوق می دهد» (جان احمدی، ۱۳۹۳، ص ۵).

این نگرش، خود را به ملیت، نژاد، قومیت و فرهنگ خاص محدود نمی کند، بلکه رسالت خود را در ساحت جهانی و در افقی بالاتر از این ساختارهای محدودیت آفرین تعریف می کند؛ ازاین رو نتیجه تمدن سازی اسلامی، ظهور و بروز مادی و معنوی پیشرفت های هدفمند، نظام مند و نوظهور امت اسلامی براساس تعالیم اسلامی در تمامی عرصه های اجتماعی خواهد بود که جامعه اسلامی را به مقاصد خود نزدیک می کند (غلامی، ۱۳۹۶، ص ۴۳). کنشگر منتظر، از دو سوی در تلاش و تکاپو است: از سویی دینداری را صرفاً به توجه محض به «آن جهان» تعریف نمی کند، بلکه پیشرفت هماهنگ مادی و معنوی را در نظر دارد و از سوی دیگر، پیشرفت مادی و معنوی را صرفاً برای ملیت، نژاد و قومیت خود طلب نمی کند، بلکه افق نگاه او به گستردگی «جهان» است. این نگاه همتراز رویکردی است که در آموزه انتظار وجود دارد. در آموزه انتظار، امام زمان عجل الله فرجه، هم جهانی می اندیشد و هم جهانی عمل می کند. تعابیری که در آیات و روایات در خصوص گستره حاکمیت او بیان شده، حاکی از جهان گستر بودن برنامه ها و اقدامات او است. روایات در توصیف تمدنی که به دست او بنا نهاده می شود، مرزهای آن را مشرق و مغرب عالم می داند (مجلسی، ۱۳۹۷ق، ج۵۲، ص ۱۹۱)؛ ازاین رو انتظاری را می توان راهبردی دانست که هماهنگ با آرمان های منجی، افقی تمدن ساز دارد. چگونه می توان با نگاهی محدود، منطقه ای و محلی، به انتظار موعودی نشست که بهره مند از چشم اندازی جهانی است. در مکتب شهید سلیمانی نیز رویکرد تمدن سازی اسلامی چهره ای غالب است. سلیمانی به عنوان کنشگری منتظر، جهانی می اندیشید و خواستار خوبی و خیر و عدالت برای همه جهانیان بود. همراهی او با جهادگرانی از ملیت های مختلف ایرانی، عراقی، لبنانی، پاکستانی و افغانستانی از یک سو و مواجهه و مبارزه او با نظام سلطه جهانی در بخش های وسیعی از کشورهای اسلامی چون سوریه، لبنان، عراق، یمن و فلسطین از سوی دیگر، ازرویکرد تمدن سازی این مکتب حکایت دارد. رهبر معظم انقلاب با اشاره به همین ویژگی و با معرفی شهید سلیمانی به «چهره بین المللی مقاومت» (خامنه ای، ۱۳ /۱۰ /۱۳۹۸) معتقد است شهید سلیمانی «روحیه فداکاری و نوع دوستی داشت؛ یعنی برایش این ملت و آن ملت و مانند اینها [مطرح] نبود؛ نوع دوست بود، واقعاً حالت فداکاری برای همه داشت» (خامنه ای، ۲۶ /۹ /۱۳۹۹).

– . عقلانیت معطوف به ارزش

از دیگر شاخصه های جامعه شناختی انتظار راهبردی، به کارگیری عقل و خرد در برنامه ریزی ها و انتخاب ها است. علی علیه السلام در بیان فلسفه بعثت به «برانگیزانیدن عقل» اشاره می کند (دشتی، ۱۳۸۳، ص ۲۴)؛ ازاین رو در راستای تلاش انبیای الهی، تقویت قدرت تفکر و عقلانیت معطوف به هدف یک ارزش و حلال مشکلات است؛ زیرا عقل است که انسان را به دین راهبرد می دهد، انسان را به دینداری دعوت و در مقابل خدا به عبودیت وامی دارد (کلینی، ج، ۱۴۱۱ق، ص ). آنچه در این نوشتار بر اهمیت موضوع عقلانیت می افزاید این است که در مطالعات راهبردی (که ناظر بر حرکت از وضعیت موجود به وضعیت مطلوب است) مهم ترین ابزار عقل است.

در ادبیات جامعه شناختی، وبر با تقسیم بندی کنش های انسانی به چهار نوعِ کنش عاطفی، سنتی، عقلانی ناظر به ارزش و عقلانی ناظر به وسیله، کنش ها را با عقلانیت گره زده است. وی در توصیف کنش های عقلانی معطوف به ارزش بر این باور است که کنش ها زمانی به طور خالص عقلانی معطوف به ارزش هستند که کنشگران بدون درنظر گرفتن پیامدهای قابل پیش بینی آنها، براساس تعهدات خود نسبت به چیزی که از نظر آنان مطابق وظیفه، افتخار، زیبایی، ندای دینی یا تقوا است، آنها را به جا آورند؛ به عبارت دیگر کنش عقلانی معطوف به ارزش، کنشی است که براساس دستورهایی صورت می گیرد که شخص خود را ملزم به آنها می بیند (داعی نژاد، ۱۳۸۲، ص ۴۳). او این نوع عقلانیت را در مقابل عقلانیت ابزاری یا معطوف به هدف به کار می برد که شاخصه جوامع مدرن است. عقلانیت معطوف به ارزش اما محافظه کاری نیست؛ زیرا محافظه کاری طرفداری از وضع موجود و بیمناکی از هر گونه تحول است؛ درحالی که محاسبه عقلانی گاهی خود منشأ تحولات بزرگی می شود.

یکی از مهم ترین برنامه های منجی موعود در اسلام، تقویت عقلانیت در جامعه است. عقلانیتی ارزشی که تمام عرصه های زندگی را درمی نوردد و بر همه کنش های انسان، چیرگی می یابد. در آموزه های دینی آمده است پس از ظهور نیز رسالت پیامبرانه پرورش عقل انسانی دنبال خواهد شد؛ به عبارت روشن تر، یکی از برنامه های اصلاح گرایانه امام زمان عجل الله فرجه ارتقای سطح فکری انسان ها و روشن کردن چراغ عقل است تا در سایه آن بشر بتواند الگویی از روابط اجتماعی برای خود برگزیند که تأمین کننده مصلحت دنیوی و اخروی او باشد (مریجی و چراغی کوتیانی، ۱۳۸۹). امام باقر علیه السلام در این خصوص می فرماید: «هنگامی که قائم ما قیام کند، خداوند دستش را بر سر بندگان می نهد و عقل های ایشان را با آن جمع می کند و خِرَدهایشان با او کامل می شود» (کلینی، ۱۴۱۱ق، ج۱، ص ۵۶). به هر روی، عقل در آموزه انتظار، از جایگاه رفیعی برخوردار است؛ چراکه در آموزه های اسلام آن مقدار که از عقل ستایش شده از کمتر مقوله ای تمجید شده است (معین الاسلام، ۱۳۸۴، ص ۲۸۵).

بنابراین در انتظار راهبردی، کنشگر منتظر با بهره مندی از عقل دین مدار و با معیار قرار دادن ارزش ها، مسیر حرکت را بازشناخته و با راهنمایی های روشنگرانه عقل به کنشگری فعال در میدان اجتماعی می پردازد. الگوی جامعه منتظر، همان برنامه هایی است که منجی موعود، در صدد اجرای آنها است. از عدالت گرفته تا گسترش مهرورزی و از احیای آموزهای دینی گرفته تا تقویت و به کارگیری عقل در همه گزینش های فرارو. عنصر عقلانیت ارزشی و تدبیر در مکتب شهید سلیمانی نیز از شاخصه های محوری است. هم آیی این عنصر در کنار شجاعت، به این مکتب ویژگی خاص داده است. رهبر معظم انقلاب با اشاره این شاخصه، شهید سلیمانی را این گونه توصیف می کند: «شهید سلیمانی هم شجاع بود، هم با تدبیر بود؛ صِرف شجاعت نبود؛ بعضی ها شجاعت دارند؛ اما تدبیر و عقل لازم برای به کاربردن این شجاعت را ندارند. بعضی ها اهل تدبیرند؛ اما اهل اقدام و عمل نیستند، دل و جگر کار را ندارند» (خامنه ای، ۱۸ / ۱۰ / ۱۳۹۸). یکی از روحیات سردار سلیمانی این بود که به دنبال علت می گشت و به سراغش می رفت و برنامه ریزی می کرد تا مسئله حل شود. ایشان در برخورد با اشرار شرق کشور با تحلیل دقیق از وضعیت گرایش آنان به شرارت با ایجاد زمینه اشتغال و ترغیب آنان به تشکیل شرکت تعاونی و کار کشاورزی تا حد زیادی به امنیت منطقه کمک کردند (نامجو، ۱۲ /۱۲ /۱۳۹۹).

– . ولایت پذیری

یکی از مهم ترین شاخصه های انتظار راهبردی، ولایت پذیری و پذیرش ولایت الهی است. فلسفه اهمیت و ضرورت ولایت پذیری، ایجاد همبستگی اجتماعی و همگرایی توده ها و بسیج منابع با محوریت ولی خدا است. وجود همگرایی در یکان یکان افراد جامعه اسلامی، زمینه را برای تحقق و گسترش «فرهنگ دینی» و «امر قدسی» فراهم می آورد. از دیگر سو، فقدان ولایت الهی، سبب ساز واگرایی اجتماعی و برهم خوردن زمینه وحدت و هدررفت نیروی های اجتماعی و استعدادهایی است که می توانست در مسیر تحقق امر قدسی به کار آید؛ ازاین رو است که در روایات بر نقش «نظام بخشی» امام تأکید شده است. امام علی علیه السلام یکی از فلسفه های وجودی نهاد ولایت را همبستگی اجتماعی دانسته (دشتی، ۱۳۸۳، ص ۴۸۶، ح ۲۵۲) و جایگاه رهبر را چونان ریسمانی محکم معرفی کرده است که مهره ها را متحد می کند و به هم پیوند می زند و هشدار می دهد که اگر این رشته از هم بگسلد، مهره ها پراکنده خواهد شد و هرکدام به سویی خواهد افتاد (دشتی، ۱۳۸۳، ص ۱۹۰، خ۱۴۷). شیعه در نگرش به آموزه مهدویت نیز بر این نکته تأکید دارد که مهدی موعود عجل الله فرجه به عنوان ولی الهی، پس از ظهور به یکپارچه کردن امت اسلامی همت خواهد گمارد که این خود نشان از ارزش بودن گفتمان «همبستگی اجتماعی» است. از امام صادق علیه السلام نقل شده است: «خداوند به وسیله او دل های پراکنده و مخالف یکدیگر را به هم پیوند می دهد» (کلینی، ۱۴۱۱ ق، ج۱، ص ۳۱۴). نیز امام علی علیه السلام به نقل از پیامبر اسلام| در توصیف مهدی موعود عجل الله فرجه می فرماید: «به وسیله ما خداوند پس از دشمنی فتنه ها و آزمایش های سخت، دل هایشان را با هم الفت می دهد، همان طور که پس از دشمنی شرک، آنان را برادر دینی قرار داد» (مجلسی، ۱۳۹۷، ج۵۱، ص ۸۴) بدون شک امام زمان عجل الله فرجه ، در بسط و گسترش گفتمان همبستگی از معجزه استفاده نمی کند، بلکه این هدف را از مسیر سازوکارها و راهبردهای اجتماعی خاصی به انجام خواهند رساند که در روایات به آنها اشاره شده است که با استخراج و تبیین آنها می توان به گنجینه ای راهبردی از شیوه های ایجاد انسجام اجتماعی دست یافت (مریجی و چراغی کوتیانی، ۱۳۸۹). کنشکر منتظر در انتظار راهبردی، در دو ساحت اندیشه و عمل، ولایت پذیر است؛ چون رسیدن به فلسفه خلقت و اجرای برنامه های دین در سپهر جامعه بشری، با اشراف و رهنمایی ولی خدا صورت می گیرد. افزون بر اینکه ولی خدا، در عمل به نقش خود نیازمند یاری جامعه است. حضرت علی علیه السلام با توجه به همین مسئله زمامداری ظاهری جامعه را با وجود امتناع پیشین می پذیرد (دشتی، ۱۳۸۳، ص ۳۰، خ۳). همین حقیقت در زمان غیبت نیز که ولایت امر به دست نایب عام امام زمان عجل الله فرجه است، قابل طرح است. در این میان، نقش مردم در مقام فعلیت بخشیدن به این نظام مؤثر است و درحقیقت مردم در مقبولیت، عینیت بخشی و کارآمدی حکومت اسلامی نقشی اساسی دارند؛ چراکه حاکمیت دین حق و نظام اسلامی مانند هر نظام دیگری با آرزوها تحقق نمی پذیرد، بلکه حضور مردم و اتحاد آنان بر محور حق را می طلبد. مردم با پذیرش دین و پذیرش ولایت حاکم اسلامی دین خدا را در جامعه متحقق می سازند. اگر مردم در صحنه نباشند و حضور جدی نداشته باشند، حتی اگر رهبر آنان در حد امام علی علیه السلام باشد، نظام اسلامی موفق نخواهد بود (جوادی آملی، ۱۳۷۸، صص ۸۲ – ۸۳). افزون بر اینکه اساساً ولایت پذیری در عصر انتظار، به مثابه تمرینی عملی برای پذیرش و تبعیت از ولایت حضرت مهدی عجل الله فرجه موعود است.

مکتب شهید سلیمانی نیز عرصه تحقق این شاخصه مهم است. این حقیقت را هم در سیره رفتاری و هم ساحت اندیشه ای او می توان دید. وی ضمن توصیه همه جریان های کشور به حفظ اصول انقلاب، تبعیت از ولایت فقیه را به عنوان اولین اصل می خواند و می نویسد: «اول آنها، اعتقاد عملی به ولایت فقیه است؛ یعنی اینکه نصیحت او را بشنوید، با جان و دل به توصیه و تذکرات او به عنوان طبیب حقیقی شرعی و علمی عمل کنید. کسی که در جمهوری اسلامی می خواهد مسئولیتی را احراز کند، شرط اساسی آن [این است که] اعتقاد حقیقی و عمل به ولایت فقیه داشته باشد… ولایت عملی مخصوص مسئولین است که می خواهند بار مهم کشور را بر دوش بگیرند، آن هم کشور اسلامی با این همه شهید» (وصیتنامه سیاسی الهی شهید سلیمانی، ۵ /۱۰ /۱۳۹۹).

– . جهانی اندیشی

یکی از مهم ترین شاخصه های انتظار راهبردی، جهانی اندیشی است. منظور ما از جهانی اندیشی، دیدن و تحلیل پدیده در تراز جهانی و نه منطقه ای و محلی است. این را با دو تحلیل می تواند مدلل کرد: نخست هم سنخ بودن این نگاه با آموزه مهدویت است؛ زیرا انقلاب مهدوی، انقلابی جهانی است و خیزشی برای اصلاح همه جهان است و به تعبیری، هدف آن اصلاح انسان است و نه صرفاً اصلاح جامعه اسلامی. بدون شک جامعه ای که به انتظار مصلح جهانی نشسته است، باید نگاهی در تراز همان افق داشته باشد. در روایت نیز حوزه کنشگری امام زمان عجل الله فرجه همه گستره زمین معرفی شده است (کلینی، ۱۴۱۱ق، ج۱، ص ۳۳۸). به هر روی به انتظار مصلح جهانی نشستن و خواسته و آرمان محلی و منطقه ای داشتن، به مثابه ترکیب یک سازه از عناصر ناهمگون است. این ناهمترازی، در رفتار نظام، اختلال ایجاد می کند. اگر رهبر یک جنبش، آرمانی جهانی داشته باشد و پیروان، آرمانی منطقه ای داشته باشند، این گسست آرمانی، انقطاع در همراهی را به همراه می آورد. افزون بر اینکه اساساً امروزه برخلاف دوره های پیشین حیات بشر، پدیده ها از پیوستگی و برهم کنشی بیشتری برخوردارند. اگر در گذشته، پیدایی یک پدیده زندگانی انسان را در منطقه ای خاص، دگرگون می کرد، امروزه پدیده ها هویتی جهانی یافته اند و رخداد یک پدیده در آن سوی جهان، زندگی مردمان در سوی دیگر جهان را متأثر می سازد. چگونه می شود این پندار را پذیرفت که دینداری ناب پیامبرانه را در نقطه ای از زمین، ترویج کرد، بدون آنکه زورمندان در نقطه ای دیگر، در مقابل آن سکوت اختیار یا با آن همراهی کنند؟ آیا نظام سلطه در مقابل انقلاب اسلامی، حزب الله لبنان، انقلاب یمن و… سکوت کرد؟ این تحلیل نیز هماهنگ با آموزه مهدویت است؛ زیرا در روایات آمده است دشمنان و طاغوت ها در مقابل آن انقلاب خواهند ایستاد.

بنابراین انتظار راهبردی را باید انتظاری دانست که جهانی می اندیشد. بدین معنا که هر گونه مسئولیتی را که آموزه انتظار بر عهده جامعه منتظر گذاشته، در گستره ای وسیع تر از چشم انداز منطقه ای می بیند. اگر آموزه انتظار، دستگیری و دفاع از مظلومان را بر عهده او می گذارد، او حوزه کنشگری خود را جهانی می بیند و حمایت از مظلومان را در چشم اندازی به وسعت همه عالم می بیند. این را به روشنی می توان در مکتب شهید سلیمانی نیز مشاهده کرد. در مکتب او، دفاع از مظلومان منحصر در حمایت از مردم ایران نبود، بلکه از سوریه گرفته تا عراق و یمن و حتی فلسطین حوزه فعالیت او بود. با توجه به همین مطلب است که رهبر معظم انقلاب در توصیف شهید سلیمانی او را شهید امت اسلام می نامد و می فرماید: «شهید سلیمانی چهره بین المللی مقاومت است و همه دلبستگان مقاومت خونخواه اویند» (خامنه ای، ۱۳ /۱۰ /۱۳۹۸). به تعبیر برخی دوستان شهید سلیمانی، «ایشان یک نگاه دوراندیشانه و بلندی داشت؛ یعنی فقط به آسیا و خاورمیانه نگاه نمی کرد، بلکه افق دورتری را برنامه ریزی می کرد. شهید حاج قاسم سلیمانی آرام آرام جبهه مقاومت را هویت بخشی کرد» (فضلی، ۱۳ /۱۰ /۱۳۹۹).

۲- ۵. عمل انگاری انتظار

در نگرش به انتظار می توان دو نوع مواجه داشت: عمل انگاری انتظار و سکون انگاری آن. در نگرش نخست، انتظار بی عملی نیست، دست روی دست گذاشتن نیست، بلکه حرکت است. در نگرش دوم اما انتظار نوعی ایستایی برای ظهور است. نوعی رکود و بی عملی و ساکن انگاری انتظار است. انتظار راهبردی، از سنخ دسته اول است. در انتظار راهبردی، نگاه فرد و جامعه منتظر، به یافتن وضعیت های تازه و مطلوب و تغییر وضعیت خود از وضعیت موجود به وضعیت مطلوب است.این ویژگی، جامعه منتتظر را به تکاپو، جستجو و یافتن عرصه های نو واداشته و از بی عملی بازمی دارد. در آموزه های دینی نیز گفته شده است که انتظار معطوف به عمل است. از حضرت علی علیه السلام نقل شده است: «منتظر فرج باشید و از رحمت خدا ناامید نگردید؛ زیرا محبوب ترین اعمال نزد خدای عزوجل، انتظار فرج است» (مجلسی، ۱۳۹۷ق، ج۵۲، ص ). در این روایت انتظار فرج از سنخ «عمل» و رفتار شمرده شده است. دلالت معنایی این مفهوم این است که انتظار فرج، مقوله ای «حرکت آفرین» و «تعهدآور» است و نه مفهومی «بازدارنده» که سر از «اباحی گری» درآورد. به تعبیر استاد مطهری «انتظار فرج دو گونه است: انتظاری که سازنده است، تحرک بخش است، تعهدآور است، عبادت بلکه بافضیلت ترین عبادت است و انتظاری که ویرانگر است، بازدارنده است، فلج کننده است و نوعی اباحی گری محسوب می شود» (مطهری، ۱۳۸۸ج۲۴، ص ۴۳۶). ایشان با عمل انگاری انتظار فرج آن را با مفاهیمی تعریف می کند که از آنها همگرایی «انتظار» و «عمل» به روشنی فهمیده می شود. از نظر ایشان «انتظار فرج داشتن یعنی انتظار در رکاب امام بودن و جنگیدن و احیاناً شهیدشدن، یعنی آرزوی واقعی و حقیقی مجاهدبودن در راه حق، نه آرزوی اینکه تو برو کارها را انجام بده، بعد که همه کارها انجام شد و نوبت استفاده و بهره گیری شد آن وقت من می آیم!» (مطهری، ۱۳۸۸، ج۲۳، ص ۵۹۷). بدین سبب است که در روایات پیشوایان دین بر اموری چون «آمادگی نظامی» (مجلسی، ۱۳۹۷ق، ج۵۲، ص ۳۶۶)، «پرهیزکاری و اخلاق نیکو» (نعمان