فایل پاورپوینت کامل شریعتی، مدرنیته و غرب شناسی

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل شریعتی، مدرنیته و غرب شناسی :

همبستگی، ۲۳/۳/۱۳۸۰

چکیده: موضع گیری در مقابل مدرنیته و مؤلفه های آن و همچنین تعیین جایگاه «غرب » بخشی از عمده ترین مسائلی است که روشنفکران دینی با آن مواجه اند . در این مقاله، تلاش شده است که با استناد به آثار مکتوب دکتر شریعتی، دیدگاه های او در سایه مسائل فوق مورد بازخوانی قرار گیرد و با طرح پرسش های فکری معاصر، پاسخ های شریعتی از میان آرای او استخراج شود . خلاصه نظر نویسنده آن است که هرچند درپاره ای موارد، موضع گیری های متعارضی در آثار شریعتی به چشم می خورد، گرایش غالب در آثار او به سوی نفی مدرنیته و مؤلفه های آن است .

شریعتی در سراسر عمرش درصدد تحقق سه آرمان کلی عرفان، برابری و آزادی بوده است . او ابوذر را انسانی می دانست که سه وجه عرفان، عدالت و آزادی را در خود جمع دارد . اما در برخی آثار خود، شریعتی نشان می دهد که ابوذر را بیشتر به دلیل گرایش های تند و قاطع ضد اشرافی او می پسندد .

به دلیل غلبه عنصر فکری عدالت خواهانه و ضدطبقاتی در شریعتی، او در نهایت ابراز می دارد که اسلام و مارکسیسم در مبارزه ریشه ای با سرمایه داری هم هدفند و تنها تفاوت در این است که شعار اسلام که ضداستضعاف است، ماندگارتر از شعار مارکسیسم، که صرفا ضدسرمایه داری است، می باشد . شریعتی در کتاب جهت گیری طبقاتی اسلام (جلد ۱۰ مجموعه آثار) برداشت های سوسیالیستی خود را از اسلام ابراز کرده و از مطالب کتاب روشن می شود که یکی از دلایل مهم انتقاد او از غرب در نگاه سوسیالیستی و جمع گرایانه وی از دین اسلام نهفته است و همین امر او را نسبت به مقوله هایی چون فردگرایی، دموکراسی لیبرال و . . منتقد می سازد .

شریعتی از یک سو، مانند احمد فردید نبود که به صورت بیمارگونه ای از غرب به بدی یاد کند، اما از سوی دیگر فضای اجتماعی ایران در آن زمان و غلبه گرایش های سوسیالیستی در وی به او اجازه نمی داد که در محیطی آرام به نظریه پردازی درباره «غرب » بپردازد و لذا عقاید وی در این باب دچار تضادهای بی شمار بود .

شریعتی، از یک سو، معتقد است که گناه انحطاط مسلمانان را به گردن عوامل بیرونی انداختن، اغفال مردم است (مجموعه آثار، ج ۴، ص ۳۹)، ولی زمانی که احساساتش غلیان می کند ابراز می دارد که «غرب ما را از منابع فرهنگی و معنوی مان محروم کرد» و مفاهیم غربی همچون انترناسیونالیسم، انسان باوری و آرمان جهان شمولی را دروغ های بزرگ غربی ها برای نفی شخصیت جامعه شرقی قلمداد می کند (در کتاب چه باید کرد) و در نهایت تمدن مغرب زمین را بربریت، تکنیک آن را جلادی، علمش را حیله گری، هنرش را جادوگری و … می خواند . (چه باید کرد، ص ۱ – ۸)

شریعتی به دلیل تلقی نه چندان مثبت خود از غرب، بزرگ ترین راه نجات جامعه را ایجاد یک پروتستانتیسم اسلامی می داند و بر پایه آن، نظریه بازگشت به خویشتن را ارائه می دهد . به اعتقاد او، نتیجه غلبه فرهنگ بر ایدئولوژی در جوامع اسلامی، آن بوده است که به جای پرورش ابوذرها، ابوعلی ها و غزالی ها و … ظهور کرده اند . درباره این اعتقاد چند نکته قابل توجه است: نخست آنکه، شریعتی اسلام را آیین تک بعدی به شمار می آورد و آن را نظام عقیده مندی معرفی می کند که سراسر حرکت و شور و آرمان خواهی و عدالت طلبی است و از ابعاد دیگر اسلام، مانند جنبه های اخلاقی آن، غافل می ماند . دوم آنکه، شریعی به دلیل مخالفت با فلسفه رسمی هرگونه کار فکری بیگانه از امور اجتماعی را نفی می کند . شریعتی بیش از تاکید بر کار آکادمیک صرف به کار مبتنی بر عمل اعتقاد داشت، ولی نکته اینجاست که کار مبتنی بر عمل الزاما به مفهوم حرکت و جنبش و اعتراض ابوذروار نیست; نه ابوذر می تواند جای امثال متفکرانی چون ابن سینا را بگیرد و نه ابن سینا می تواند جانشین ابوذر شود .

شریعتی حتی تلاش های مامون عباسی در ایجاد «دارالحمه » یا «بیت الحکمه » را به مثابه حرکتی برای ترویج محصولات فرهنگ یونانی و سریانی، مورد انتقاد قرار می دهد . بدین ترتیب، متاسفانه شریعتی بیش از هر چیز دغدغه تئوریزه کردن اسلام اجتماعی، سیاسی و حرکت آفرین را داشته، از نقش عظیم تفکر فلسفی در تعمیق فرهنگ و شکوفایی تمدن اسلامی غفلت کرده است .

یکی از مهمترین مبانی فکری مدرنیته، اندیویدوالیسم (فردگرایی) است که بر پایه آن، فرد، جدا از جمع، دارای هویت مستقل است . دیگر مبانی تجدد، مانند لیبرالیسم، دموکراسی و پلورالیسم از دل فردگرایی بیرون می آید . حال باید دید که شریعتی تا چه حد به این مبانی وفادار است .

شریعتی در آثار کویری خود به دلیل دارا بودن وجه عرفانی و هنری، به شدت فردگرا و معتقد به آزادی فرد است، ولی در آثار اجتماعی و اسلامیات خویش، به سبب جهت گیری ایدئولوژیک و مواضع سوسیالیستی (جمع گرایی) و تئوریزه کردن مفاهیمی چون امت واحده، بیشتر به جمع گرایی و ارزش های جمعی اعتقاد دارد .

یکی از نشانه های اعتقاد به فردگرایی، احترام به عقاید گوناگون و به رسمیت شناختن تنوع آرای مختل