فایل پاورپوینت کامل طراحی کودتای ۲۸ مرداد

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل طراحی کودتای ۲۸ مرداد :

از اوایل قرن بیستم، براساس امتیازی که ویلیام ناکس دارسی در سال ۱۹۰۱.م از دولت ایران تحصیل نموده بود، انگلیسی ها به استخراج و بهره برداری از نفت ایران مشغول بودند. اما در سال ۱۳۲۹.ش، پس از آنکه پارلمان ایران قانون ملی کردن صنعت نفت را به تصویب رساند، تلاشهای ایرانیان به نتیجه رسید.

هنگامی که متعاقب آن، دکتر محمد مصدق به نخست وزیری منصوب گردید، روابط دیپلماتیک ایران و انگلیس وارد یک مرحله بحرانی شد. این دوره در ۱۳۳۲ با کودتای ۲۸ مرداد پایان گرفت. درواقع این رویداد یکی از حوادث عمده تاریخ سیاسی معاصر ایران است، زیرا از یک طرف برای اینکه کودتای یادشده نهضت ملی کردن نفت را به نابودی کشاند و از طرف دیگر بدین سبب که این کودتا به عنوان نقطه شروع توسعه نفوذ ایالات متحده در ایران مورد ملاحظه قرار می گیرد. کودتا نتیجه همکاری اینتلیجنس سرویس و سیا بود و اجرای آن با مشارکت مزدوران داخلی و نیروهای نظامی تسهیل گردید.

قدرت های خارجی و آماده سازی کودتا

نفت انگیزه اساسی آماده سازی کودتا بود. همان طور که گفته شد، در سال ۱۹۰۱.م مظفرالدین شاه، پادشاه ایران، امتیاز بهره برداری از نفت جنوب ایران را به مهندسی استرالیایی به نام ویلیام ناکس دارسی اعطا کرد. دارسی توانست از ۲۸ مه ۱۹۰۸، یعنی هفت سال پس از امضای قرارداد امتیاز، استخراج نفت ایران را آغاز کند و شرکت بهره برداری اولیه با کمک یک کمپانی انگلیسی (شرکت نفت برمه) از ورشکستگی نجات یافت. همچنین در سال ۱۹۰۹ شرکت نفت انگلیس و فارس (Anglo – persian oil company)، که در سال ۱۹۳۳ کمپانی نفت انگلیس و ایران oil company ) (Anglo-Iranian نامیده شد، بنیان گذاری گردید.[۱]

به دلیل اختلافات بین دو طرف، در سال ۱۹۳۲، دولت ایران امتیاز سال ۱۹۰۱ را لغو نمود. با وجود این، در آوریل ۱۹۳۳ قرارداد جدیدی که تا سال ۱۹۹۳ اعتبار داشت به امضای طرفین رسید.[۲] در ۲۱ اکتبر ۱۹۴۷ پارلمان ایران طرحی را تصویب کرد که بر اساس آن دولت ماموریت می یافت در مواردی که تضیعی نسبت به حقوق ایران در منابع نفتی بخش جنوبی کشور صورت گرفته باشد، اقدامات لازم را برای استیفای تمام حقوق ملت به عمل آورد.

متعاقب این طرح، دولت ایران با شرکت وارد مذاکره شد و نهایتا در ۱۷ ژوئیه ۱۹۴۹ قراردادی بین آقای گس (Gass )، نماینده شرکت، و آقای گلشائیان، وزیر دارایی ایران، به امضا رسید.[۳]

برای بررسی این قرارداد یک کمیسیون پارلمانی در ۱۸ نوامبر به ریاست مصدق، رهبر جبهه ملی، تشکیل شد. این کمیسیون در دسامبر ۱۹۵۰ درخصوص قرارداد نظر منفی داد. در ۱۱ ژانویه ۱۹۵۱، پارلمان نظر کمیسیون را تایید کرد و به آن ماموریت داد تا گزارش جدیدی ارائه کند که مشخص کننده اقداماتی باشد که باید انجام پذیرد.[۴]

نهایتا این کمیسیون قانون ملی شدن نفت در ایران را تصویب کرد که در ۱۴ مارس توسط مجلس شورای ملی و در ۱۹ مارس توسط مجلس سنا به تصویب رسید. در نتیجه صنعت نفت ایران پس از پنجاه سال ملی شد و در آوریل ۱۹۵۱ محمد مصدق نخست وزیر ایران گردید و قانون ملی شدن نفت را اجرا کرد.

شرکت نفت انگلیس و ایران و دولت بریتانیا با این اقدام مخالفت کردند، اما موفق نشدند از راههای سیاسی و دیپلماتیک به مقصود خود نائل آیند. انگلیسی ها می کوشیدند در اقدام خود علیه مصدق حمایت امریکا را به دست آورند.

در این فاصله، انتخابات ریاست جمهوری در ایالات متحده امریکا برگزار گردید و آیزنهاور، کاندیدای حزب جمهوریخواه، جانشین ترومن شد. این واقعه هماهنگ با تمایل بریتانیا بود.

نهایتا، هنگامی که آخرین پیشنهاد مشترک انگلیس و امریکا را دولت ایران رد کرد، دولت بریتانیا موفق گردید دولت جدید امریکا را متقاعد سازد که دولت مصدق به زیان غرب عمل می کند. این هماهنگی راه را برای اجرای کودتایی علیه مصدق هموار کرد.[۵]

تصمیم گیری بریتانیا برای سقوط مصدق

به گفته ویلیام روجر لوئیس، انگلستان فقط یک ماه و نیم پس از به قدرت رسیدن مصدق عملیات محرمانه خود را علیه وی آغاز کرد.[۶]

انگلستان تنها راه حل مساله نفت را خلع دولت مصدق می دانست که شرکت نفت انگلیس و ایران نیز با آن موافق بود. آقای جکسون (Jackson) در ژوئن ۱۹۵۱ برای مذاکره با مقامات ایران به تهران آمد، اما نتوانست هیچ نتیجه مساعدی به دست آورد. همچنین وی در کنفرانسی خبری در لندن اعلام کرد تا هنگامی که دولت دکتر مصدق قدرت را در ایران در دست دارد نمی توان به از سرگیری مذاکرات امیدوار بود.[۷]

در ورای راه حل های دیپلماتیک، انگلستان به راه حل های غیرسیاسی نیز توجه نمود؛ از جمله: ارجاع اختلاف به دیوان بین المللی دادگستری و شورای امنیت که نتیجه ای حاصل نکرد. علاوه بر فشارهای اقتصادی بر ایران، بریتانیا می خواست در این کشور مداخله نظامی کند. به همین منظور، چهارهزار چترباز بریتانیا طی ده روز به مدیترانه شرقی فرستاده شدند. این دولت رزمناو ماریتوس (Maritus) و ناوهای ورن (Wren) و فلامینگو (Flamingo) را به سواحل ایران فرستاد و عراق به عنوان مرکز تمرکز نیروهای نظامی انگلیس برای حمله به ایران برگزیده شد.[۸]

اسناد منتشر شده توسط وزارت امورخارجه بریتانیا در دهه های اخیر توضیح می دهد که طرح اشغال آبادان را که مرکز بزرگترین پالایشگاه نفتی در ایران و خاورمیانه است بریتانیا طراحی و آماده کرده بود، اما قبل از شروع عملیات نظامی، موضوع با پرزیدنت ترومن مورد بحث قرار گرفت و رد گردید و دولت امریکا نپذیرفت که در چنین اقدامی از بریتانیا حمایت کند.[۹] زیرا به اعتقاد ترومن، مداخله نظامی در ایران به حمله اتحاد شوروی می انجامید.[۱۰] هنگامی که بریتانیا از موثر واقع شدن راه حل های سیاسی برای بستن راه بر دولت مصدق ناامید گردید، کودتا را به عنوان یک راه حل بررسی کرد. در ۱۶ ژوئیه ۱۹۵۲، مصدق در خصوص وزارت جنگ با شاه اختلاف پیدا کرد و از نخست وزیری استعفا داد. متعاقب آن قوام السلطنه، که با انگلیسی ها هماهنگی بیشتری داشت، جانشین وی شد.

جرج میدلتون (George Middlton)، کاردار وقت سفارت بریتانیا در تهران، بر این باور بود که قوام سیاست مداری بسیار باهوش است که می تواند گرو ه های مختلف پارلمانی در مجلس شورای ملی ایران را تحت نفوذ قرار دهد.[۱۱]

در این زمان، و پس از مخالفت های شدید احزاب و گروه های مختلف سیاسی، نمایندگان طرفدار مصدق، آیت الله کاشانی، رهبر مذهبی و با نفوذ در ایران، و بازار تظاهرات بزرگی در حمایت از مصدق سامان دادند که در آن تعدادی از تظاهرکنندگان کشته و زخمی شدند. لذا مصدق مجددا پست نخست وزیری را در اختیار گرفت.[۱۲]

میدلتون در گزارشی به وزارت امورخارجه بریتانیا، آورده است که برای جلوگیری از افتادن ایران به دامان کمونیسم، راه حلی که پیش می آمد کودتای نظامی بود.[۱۳]

اقدامات اولیه بریتانیا در خصوص طرح کودتا

انگلیسی ها فکر می کردند که مساله نفت را باید با سقوط مصدق حل کرد. همچنین طرح آن ها در مورد این سقوط، در همان زمان که چرچیل و ترومن پیشنهادات مشترک خود را در طی مذاکرات به دولت ایران ارائه می کردند در حال تهیه شدن بود.

هدایت نیروهای داخلی علیه دولت مصدق

برای درک برنامه ریزی انگلیسی ها به منظور به کارگیری گروه های ایرانی علیه دولت مصدق، باید اطلاعات ارائه شده توسط سی. ام. وودهاوس (C. M. Woodhouse) را مطالعه کرد. وی در سال های ۱۹۵۲-۱۹۵۱ در سفارت انگلیس در تهران کار می