---

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل عامل باروری در قرآن کریم :

در آمد

باید اعتراف نمود می توان قرآن را به عنوان تنها منبع قابل اطمینان برای موضوعات قطعی پزشکی در نظر گرفت؛ چرا که قرآن به عنوان آخرین و کامل ترین کتاب الهی مطرح است. پس طبیعی است گزاره هایی در آیات درباره زیست همه جانبه انسان نیز وجود داشته باشد و تمام جوانب و ابعاد این موجود و موضوعات زندگی وی را مد نظر قرار داده باشد. از سوی دیگر، طبیعی است قرآن مفاهیم را به ظاهر ساده، اما بسیار دقیق بیان نموده است. البته ممکن است این مفاهیم با ره آوردهای علمی و دانش روز بشر در علوم پزشکی به ظاهر سازگار یا ناسازگار باشند، اما باید دانست گزاره های قرآنی در موضوعات پزشکی را بر اساس پزشکی رایج می توان این گونه تقسیم بندی نمود:

یک. گزاره های هم خوان با پزشکی جدید

برخی گزاره های قرآن هر گاه در قالب پزشکی رایج ارائه گردد، چه بسا همانی را بیان می کند که در عرصه پزشکی جدید پذیرفته شده است. این گزاره ها معمولاً با روند متعارف پزشکی نوین همخوانی دارد و بیان کننده بخش مورد پذیرش این نگرش حاکم بر پزشکی می باشد؛ مانند نظریه «تغذیه ای فراگیر» که قرآن انسان را موجودی همه خوار (گیاه خوار و گوشت خوار) در قلمرو خاص معرفی می نماید.

دو. گزاره های ناهم خوان با پزشکی جدید

برای درک این بخش ناگزیر از بیان موضوع بسیار گسترده و دقیق نوع ارتباط علم ـ به همان مفهوم رایج یعنی علم تجربی ـ و دین هستیم، اما به اختصار می توان گفت: علم تجربی ظنی است و مرکّب از گزاره های درست و نادرست است که به دو بخش تقسیم می شود:

الف) علوم به ظاهر قطعی: این بخش از گزاره های علمی تا حدّی از قطعیت برخوردار است و تأثیرپذیری کمتری از عوامل ظنی دارد، مثل ریاضیات و قوانین علمی. این قضایا معمولاً با گزاره های قطعی دینی هیچ گونه برخورد و تعارضی ندارد.

ب) علوم ظنی: این بخش بیشتر شامل گزاره های علوم تجربی می باشد. با توجه به اینکه این بخش از قطعیت برخوردار نیست و در موارد بسیاری دچار ابطال و دگرگونی می شود؛ بنابراین، نباید انتظار داشت که همیشه این گونه گزاره ها با داده های دینی هماهنگ و کاملاً سازگار باشد؛ زیرا مستلزم آن این است که دین مانند آرای ظنی و تجربی دانشمندان همواره دچار تفسیر و دگرگونی شود.

نکته حائز اهمیت، تفکیک میان تعارض ظاهری و واقعی است. تعارض واقعی بین گزاره های پزشکی و گزاره های قرآنی امکان پذیر نیست؛ زیرا گزاره های قرآنی که از سوی خداوند آگاه به تمام هستی صادر شده، قطعاً هم خوان با حقایق جهان هستی است؛ گرچه پزشکی رایج در هر دوران به علت کاستی فهم یا نبود ابزار مناسب برای درک کامل تمام حقایق جهان هستی نتواند پذیرای گزاره های قرآنی باشد. اما اگر مراد تعارض ظاهری باشد، در امکان وجود این تعارض میان پزشکی و قرآن هیچ شکی نیست. تصور این تعارض نیز به دو صورت ممکن می باشد:

اول) گاهی ممکن است برخی از گزاره های قرآنی با برخی از گزاره های پزشکی در مقطع زمانی خاص ناسازگار بوده باشد؛ یعنی در زمانی با هم تعارض داشته باشند و در زمان دیگر، نه؛ برای نمونه می توان به دیدگاه قرآن درباره نوع ارتباط پدر و مادر در پیدایش جنین اشاره نمود که تا اواخر قرن نوزدهم، مغایر نگرش علمی رایج در جنین شناسی بود، ولی در نیمه دوم قرن نوزدهم نظریه های مبتنی بر پیوند یک سویه جنین با پدر و مادر منسوخ گردید و جنین شناسی جدید با دیدگاه قرآن دراین زمینه همسو شد که پدر و مادر هر دو در تشکیل جنین نقش دارند.

دوم) گاهی ظاهر برخی گزاره های قرآن با گزاره های پزشکی برای همیشه ناسازگار به نظر می رسد. این مسئله چالش گزاره های ناهم خوان قرآن با گزاره های مطرح در پزشکی کنونی را به دنبال دارد؛ برای مثال، در ظاهر، گزاره حرمت شراب و زیان های ناشی از آن حتی با مصرف اندک آن با دیدگاه پزشکی مبنی بر وجود برخی فواید مصرف شراب در طب قدیم و جدید ناسازگار می باشند. در این صورت، اگر فرض شود هر دو گروه گزاره های قرآنی و پزشکی به دنبال بیان یک واقعیت است و به هر دو به عنوان ابزاری برای شناخت حقیقت نگریسته شود، ناگزیر از گزینش یک گزاره هستیم؛ چرا که حقیقت یکی بیش نیست. بنابراین، اگر بپذیریم: ۱. برای هر چیزی یک حقیقت واحد بیشتر وجود ندارد؛ ۲. پذیرش تعارض واقعی قرآن و علم به پذیرش وجود دو حقیقت متعارض برای یک چیز منجر می شود؛ و ۳. پس تعارض واقعی قرآن و علم محال می باشد.

با پذیرش اصل «محال پنداشتن تعارض واقعی قرآن و پزشکی» طبیعی است که تنها دو راهکار پیش رو می ماند:

الف) در صورت امکان، اگر بتوان منشأیی برای تعارض میان آیات و مطالب پزشکی یافت، باید منشأ این تعارض را برطرف نمود؛ برای مثال، اگر اشخاص یا ابزار موجود سرچشمه این تعارض باشند (مانند فهم نادرست از ظاهر آیه قرآن یا خطای دانشمند علوم پزشکی در مقدمات گزاره یابی خویش) باید با دقت در فهم صحیح از قرآن و اصلاح خطاهای مقدماتی و تهیه ابزار مناسب تعارض را بر طرف نمود.

ب) اگر سرچشمه تعارض از اختلاف در باورها، نگرش ها، روش حقیقت یابی، مفهوم واژگان و… باشد که امکان یکسان سازی گزاره های قرآنی با گزاره های پزشکی وجود ندارد و تعارض پا بر جا باشد، گزینش با گزاره های قرآنی است؛ چرا که گزاره های قرآنی بیان گر حقیقت است، اما به دلایلی مانند محدودیت سخت افزاری و نرم افزاری، امکان فهم کامل این حقیقت وجود ندارد و کاروان فهم حقیقت بشر در میانه راه است. بنابراین، باید اعتراف نمود که با داده های فعلی بشر هنوز راه و فاصله بسیاری برای فهم حقایق پزشکی قرآن وجود دارد که شاید بتوان این گفتار بوعلی سینا را پذیرفت؛

دل گرچه در ایـن بادیه بسیار شتافت یک موی ندانست ولی موی شکافت/انــدر دل من هــزار خورشید بتافت اخــر بــه کمــال ذرّه ای راه نیافت. اما باید اعتراف نمود هر گاه پژوهشگر میان رشته ای بدون هیچ گونه سونگری و تعصب به این آیات بنگرد، می تواند هماهنگی آنها را با دست آوردهای فعلی علوم پزشکی نیز تأیید نماید.

سه. گزاره های مسکوت از نظر پزشکی جدید

برخی آیات پزشکی قرآن موضوعاتی را بیان می کند که هنوز علم پزشکی توانایی دسترسی به آنها را به دست نیاورده است. این موضوعات هر چند که از نظر علوم پزشکی به اثبات نرسیده، دلیلی نیز برای نفی آنها نیز نداریم، اما از آنجا که وحی و گزاره های آن، نوعی دانش قطعی است و سرچشمه الهی دارد، حتماً صحیح می باشد؛ هر چند که در حال حاضر شواهد تجربی برای اثبات آنها در دست نداریم. ممکن است این موضوعات نیز مثل برخی موارد دیگر از پیش گویی های علمی قرآن (مثل نیروی جاذبه طبق آیه ۲ سوره رعد و آیه ۱۰ سوره لقمان و…) در آینده اثبات شود. این گونه موارد می تواند به عنوان نظریه های علمی قرآنی مطرح شود تا به دنبال شواهد اثباتی آنها باشیم.

البته نباید فراموش کرد در حوزه ای که گزاره ها بر پایه شناخت ویژه ای از جهان و انسان صورت گیرد و آزمون های تجربی قاطعی هم برای اثبات یا ابطال آنها وجود نداشته باشد، گزاره هایی که بر محور شناختی که قرآن کریم در اختیار ما می گذارد، خود ضامن عینیت و واقع گرایی آن خواهد بود؛ چرا که این شناخت از آنجا که از منبع علم الهی سرچشه می گیرد، هرگز در آن باطلی راه نمی یابد و این خود موهبت بزرگی است که دین در اختیار بشریت می گذارد. نمونه این بخش، گزاره های حوزه متاسایکولوژی (ماورای روان شناسی) قرآن است که بر اساس آن، امکان ارتباط انسان با برخی موجودات هوشمند مانند جن وجود دارد که از آنان تأثیر می پذیرد یا بر آنان تأثیر می گذارد. پرداختن به این گزاره ها از حوزه درک علم بشری خارج است؛ بنابراین نه تنها پزشکی از نفی آن ناتوان است، بلکه از سخن گفتن درباره آن نیز عاجز است.

با بیان این مطالب، اکنون به موضوع نوشتار وارد می شویم.

۱.لفظ مطلق «مایع»

در سه آیه قرآن از این لفظ استفاده گردیده است که به بررسی آن پرداخته می شود:

وَ جَعَلْنا مِنَ الْماءِ کلَّ شَیءٍ حَی أَ فَلا یؤْمِنُونَ (انبیاء: ۳۰)؛ «و هر چیز زنده ای را از آب قرار دادیم؟! پس آیا ایمان نمی آورند؟!».

مفسران در مورد پیدایش همه موجودات زنده از «آب» دو تفسیر بیان کرده اند:

اول) آب معمولی: بنابر این تفسیر، مفهوم آیه آن است که هر چیز زنده از «آب» (به عنوان ماده اصلی) ساخته شده یا هر چیز زنده، اصل و حیاتش وابسته به «آب» است. هر دو معنا نیز کاملاً با داده های علمی موافق است که «آب» منشأ حیات و زندگی موجودات زنده است و «آب» اولین ماده تشکیل دهنده هر سلول زنده است. این تفسیر در میان برخی مفسران مطرح گردیده است (مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴: ۱۳/۳۹۶؛ کاشانی، تفسیر منهج الصادقین، ۱۳۳۶: ۶/۵۷؛ شریف لاهیجی، تفسیر شریف لاهیجی، ۱۳۷۳: ۳/۱۱۵؛ طبرسی، ترجمه تفسیر مجمع البیان، ۱۳۷۲: ۱۶/۱۱۵؛ گنابادی، ترجمه تفسیر بیان السعاده، ۱۴۰۸: ۹/۳۴۵؛ سبزواری نجفی، الجدید فی تفسیر القرآن المجید، ۱۴۱۹: ۴/۴۹۲؛ ابن شهر آشوب، متشابه ا لقرآن و مختلفه، ۱۴۱۰: ۱/۲۰۹؛ شیبانی، نهج البیان عن کشف معانی القرآن، ۱۴۱۳: ۳/۳۵۵؛ شوکانی، فتح القدیر، ۱۹۷۳: ۳/۴۷۸).

دوم ) آب نطفه (semen): آن چه در آیه به عنوان «آب» ترجمه شده، کلمه «الماء» است که بهتر است این کلمه به عنوان «مایع» ترجمه گردد؛ زیرا اصل ماده «الماء» مطلق چیزی است که مایع، سیال و روان باشد؛ خواه آب باشد یا سایر مایعات (مصطفوی، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ۱۳۶۰: ۱۱/۲۲۰-۲۱۱)؛ به عبارتی، هر چیزی که روان و جاری باشد، عرب به آن «ماء» می گوید که در صورت اطلاق و نداشتن صفت یا قیدی ممکن است به «آب» ترجمه شود، ولی نباید این لفظ را همیشه به معنای «آب» که یکی از مصادیق مایع است، ترجمه نمود.

برخی از مفسران نیز می گویند مراد از مایع در این آیه، همان «نطفه» یا «مایع منی» است که معمولاً موجود زنده از آن به وجود می آید. دلیل آنان نیز این آیه است که می فرماید: وَ اللَّهُ خَلَقَ کلَّ دَابَّهٍ مِنْ ماءٍ فَمِنْهُمْ مَنْ یمْشی عَلی بَطْنِهِ وَ مِنْهُمْ مَنْ یمْشی عَلی رِجْلَینِ وَ مِنْهُمْ مَنْ یمْشی عَلی أَرْبَعٍ یخْلُقُ اللَّهُ ما یشاءُ إِنَّ اللَّهَ عَلی کلِّ شَیءٍ قَدیرٌ (نور: ۴۵)؛ «و خدا هر جنبنده ای را از آبی آفرید؛ پس برخی از آنها کسانی هستند که بر شکم خود راه می روند و برخی از آنها کسانی هستند که بر دو پای خود راه می روند و برخی از آنها کسانی هستند که بر چهار (پا) راه می روند؛ خدا آنچه را بخواهد می آفریند، [چرا]که خدا بر هر چیزی تواناست».

بیشتر مفسران کلمه «ماء» در این آیه را به معنای «نطفه» و «منی» گرفته اند. این تفسیر در میان برخی مفسران مطرح گردیده است (قمی، تفسیر قمی، ۱۳۶۷: ۲/۱۰۷؛ فیض کاشانی، الاصفی فی تفسیرالقرآن، ۱۴۱۸: ۲/۸۵۱؛ حسینی همدانی، انوار درخشان، ۱۴۰۴: ۱۱/۳۹۰؛ حسینی شیرازی، تبیین القرآن، ۱۴۲۳: ۱/۳۶۸؛ قرشی، تفسیر احسن الحدیث، ۱۳۷۷: ۷/۲۳۲؛ حسینی شاه عبدالعظیمی، تفسیر اثناء عشری، ۱۳۶۳: ۱/۲۶۵).آنان معتقدند منظور از «مایع» که خداوند جنبندگان را از آن آفریده، همان «نطفه» است؛ به همین دلیل، لفظ «ماء» به صورت نکره آمده است تا به نوع خاصی یا جنس خاصی از «مایع» اشاره کند که همان «منی» است (گنابادی، ترجمه بیان السعاده، ۱۴۰۸: ۱۰/۳۷۷).

اگر اشکال شود که برخی از موجودات زنده از «منی» به وجود نمی آیند، در جواب گفته اند؛ لفظ «کل» در آیه به معنای تمام موجودات زنده نیست، بلکه به تناسب آیه، موجوداتی است که آیه، مصادیق آن را ذکر می‎کند (نجفی، تفسیر آسان، ۱۳۹۸: ۱۴/۱۱۹).وَ هُوَ الَّذی خَلَقَ مِنَ الْماءِ بَشَراً فَجَعَلَهُ نَسَباً وَ صِهْراً وَ کانَ رَبُّک قَدیراً (فرقان/۵۴)؛ «و او کسی است که از آب، بشری را آفرید و او را (دارای خویشاوندی) نَسَبی و دامادی قرار داد؛ و پروردگار تو توانا است».

مفسران و مترجمان کلمه «الماء» را به عناوین مختلف ترجمه کرده اند:

الف) بیشتر مترجمان کلمه «الماء» را به معنای آب ترجمه نموده اند، گرچه همان طور که گفته شده، بهتر است به «مایع» ترجمه نمایند.

ب) برخی نیز مانند ترجمه خواجوی، نوری و احسن الحدیث کلمه «الماء» را به نطفه ترجمه نموده اند.

ج) بعضی دیگر مانند الهی قمشه ای، بروجردی، مشکینی، سراج و ترجمه جوامع الجامع نیز از آب (نطفه) استفاده نموده اند.

د) برخی دیگر مانند فیض الاسلام به آب (نطفه پدر و مادر) ترجمه کرده اند که تفسیر شریف لاهیجی تأیید برای درستی ترجمه فیض الاسلام می باشد؛ در این تفسیر ترجمه آیه اینگونه آمده است: «اوست آن قادری که به قدرت کامله خود از نطفه مادر و پدر آدمی را آفرید» (شریف لاهیجی، تفسیر شریف لاهیجی، ۱۳۷۳: ۳/۳۴۵).

به هر صورت، گرچه چندین احتمال در مفهوم آیه وجود دارد، بیشتر مفسران «الماء» را به «نطفه» یا «منی» تفسیر نموده اند؛ یعنی پیدایش تمام افراد انسان از «نطفه» و «منی» است و بشر را به دو دسته تقسیم نموده اند؛ یکی پسر که نسبت خانوادگی به وی برمی گردد و دیگری دختر که از طریق ازدواج و گزینش داماد، خویشاوندی سببی می آورد. این تفسیر در میان برخی مفسران مطرح گردیده است (سبزواری نجفی، ارشاد الاذهان فی تفسیر القرآن، ۱۴۱۹: ۱/۳۶۹؛ صادقی تهرانی، البلاغ فی تفسیر القرآن بالقرآن، ۱۴۱۹: ۱/۳۶۴؛ حسینی استرآبادی، تأویل الآیات الظاهره، ۱۴۰۹: ۱/۳۷۳؛ قرشی، تفسیر احسن الحدیث، ۱۳۷۷: ۷/۳۰۶؛ طوسی، التبیان فی تفسیر القرآن، بی تا: ۷/۴۹۹؛ حسینی شیرازی، تبیین القرآن، ۱۴۲۳: ۱/۳۷۶؛ طباطبایی، ترجمه تفسیر المیزان، ۱۴۱۷: ۱۵/۳۱۷؛ طبرسی، ترجمه تفسیر جوامع الجامع، ۱۳۷۷: ۴/۳۷۷؛ طبرسی، ترجمه تفسیر مجمع البیان، ۱۳۷۲: ۱۷/۲۱۶؛ مغنیه، تفسیر الکاشف، ۱۴۲۲: ۵/۴۷۷؛ مغنیه، التفسیر المبین، بی تا: ۱/۴۷۶؛ فضل الله، تفسیر من وحی القرآن، ۱۴۱۹: ۱۱/۶۳).نکته تأسف انگیز آن است که تمامی مترجمان قرآن به زبان انگلیسی نیز از کلمه «water» برای ترجمه استفاده نموده اند بدون آنکه به مفهوم صحیح آیه توجه نمایند و از الفاظی مانند «fluid» یا «liquid» استفاده کنند.

۲.مایع آمیخته یا ریخته شده

فَلْینْظُرِ الْإِنْسانُ مِمَّ خُلِقَ خُلِقَ مِنْ ماءٍ دافِقٍ یخْرُجُ مِنْ بَینِ الصُّلْبِ وَ التَّرائِبِ (طارق/۵-۷)؛ «پس انسان باید بنگرد که از چه چیز آفریده شده است! از آبی جهنده آفریده شده است؛ آبی که از میان پشت و (دو استخوان) پیش (مرد) بیرون می آید».

بررسی ترجمه های فارسی

برای فهم صحیح از اصطلاح «ماء دافق» لازم است به ترجمه های فارسی توجه شود:

۱.آبی جهنده؛ بیشتر مترجمان مانند الهی قمشه ای، انصاریان، اشرفی، آیتی، ارفع و احسن الحدیث از این معادل استفاده نموده اند که قطعاً ترجمه صحیحی نمی باشد.

۲.نطفه جهنده؛ برخی دیگر از مترجمان قرآن مانند خواجوی آن را به کار برده اند.

۳.آب (منی) جهنده؛ سایر مترجمان نیز از این ترجمه استفاده نموده اند.

۴.تمام این ترجمه‎ها مبنی بر آن است که «ماء دافق» در توصیف «مایع منی» مرد باشد، ولی مشکینی این اصطلاح را در ارتباط با زن و مرد می داند؛ به همین سبب، آن را به «آبی جهنده (مختلط از زوجین)» ترجمه نموده است که با توجه به تفاسیر به نظر می رسد این برداشت صحیح باشد…

۳.مایع اندک یا ضعیف

قرآن در دو آیه، عامل پیدایش جنین را با عنوان «ماء مهین» مطرح نموده است:

۱.أَ لَمْ نَخْلُقْکمْ مِنْ ماءٍ مَهینٍ(مرسلات: ۲۰)؛ «آیا شما را از آبی پست نیافریده ایم».

۲.بَدَأَ خَلْقَ الْإِنْسانِ مِنْ طینٍ ثُمَّ جَعَلَ نَسْلَهُ مِنْ سُلالَهٍ مِنْ ماءٍ مَهینٍ (سجده: ۷-۸)؛ «و آفرینش انسان را از گِل آغاز کرد؛ سپس نسل او را از چکیده ای از آبی پست قرارداد».

بررسی ترجمه های فارسی

مترجمان در ترجمه «ماء مهین» نیز دارای عبارات پراکنده هستند که به برخی اشاره می گردد:

۱.آبی بی مقدار؛ الهی قمشه ای، ارفع، آیتی و بروجردی

۲.آب پست؛ ترجمه تفسیر المیزان و رضایی

۳.آبی حقیر؛ بهرام پور، احسن الحدیث

۴.آبی ناچیز بی قدر؛ اشرفی

۵.آب پست و بی مقدار؛ انصاریان

۶.آبی ناچیز؛ پورجوادی و برزی…

بررسی تفاسیر

گرچه برخی خواسته اند برای پست و حقیر بودن «مایع منی» دلایلی مطرح نمایند، عجیب آن است که گفته اند علت پست و بی ارزش بودن «مایع منی» آن است که این مایع از طریق مجرای ادراری بیرون می ریزد. به نظر می رسد که تراشیدن این وجه چیزی جز ترشحات ذهن نیست.

اما نکات برجسته این دو آیه را می‎توان این گونه بیان نمود:

الف ) نکره بودن لفظ «ماء» از نظر ادبیات عرب، وحدت و ابهام را می رساند که می تواند بیان‎گر اسرارآمیز بودن یا ناچیز بودن مایع باشد (طالقانی، پرتوی از قرآن، ۱۳۶۲: ۳/۳۳۰).

ب ) در آیه گفته شده «من ماء» یعنی «از یک مایع» و نگفته است «من مائین» یعنی از دو مایع، با اینکه اصل پیدایش جنین از هر دو یعنی از زن و مرد می باشد. این موضوع به علت آن است که در ابتدای آفرینش جنین، آمیختگی و یکی گشتن آن دو مایع در رحم صورت می‎گیرد (صدرالمتألهین، تفسیر القرآن الکریم، ۱۳۶۶: ۷/۳۳۵).

ج) گر چه برخی کلمه «من» در دو آیه را «من» ابتداییه در نظر گرفته اند ممکن است کلمه «مِن» در این دو آیه از نظر ادبیات عرب «مِن» تبعیضیه باشد؛ یعنی تمام این مایع اندک در پیدایش جنین موثر نیست، بلکه بخش اندکی از آن یعنی «اسپرم» نقش مؤثری در پیدایش جنین دارد.

د) کلمه «سلاله» به معنای شئ استخراج شده از شئ دیگر است. می توان از به کار بردن «سلاله» در آیه که به معنای چکیده و عصاره چیزی است، فهمید که گرچه «مایع منی» حاوی ده ها ماده و ترشحات است، ولی ناب ترین و خالص ترین بخش این مایع یعنی «اسپرم ها»، در پیدایش جنین مؤثر است.

از سوی دیگر، می توان تشبیه زنان به کشت زار در آیه ۲۲۳ سوره بقره را این گونه در نظر گرفت که گرچه واژن زن محل بذرافشانی است و میلیون ها اسپرم در این محل رها می شود، ولی همان گونه که سه مرحله اساسی کشت، داشت و برداشت در تولید محصول لازم است. در زمان کشت، میلیون ها «اسپرم» لازم است تا در یک مسابقه ماراتن گونه، بهترین بذر برای کشت برگزیده شود؛ یعنی یک «اسپرم» از میلیون‎ها اسپرم ریخته شده در رحم زن، سرچشمه آفرینش جنین است، به همین دلیل، به راحتی و در همان ابتدا و آغاز، «اسپرم» با «تخمک» ترکیب نمی‎ شود (تفسیر هدایت، ۱۸/۱۷).

گرچه امروزه ب