فایل پاورپوینت کامل فدئیسم(نگاهی به ایمان گرایی افراطی و اعتدالی)

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل فدئیسم(نگاهی به ایمان گرایی افراطی و اعتدالی) :

مقدّمه

«ایمان گرایی» یا فدئیسم (Fideism) یکی از رویکردهای مهم در فلسفه دین و دین شناسی معاصر می باشد. این واژه در برابر عقل گرایی به معنای کلامی آن قرار دارد. در دیدگاه ایمان گرایانه، حقایق دینی مبتنی بر ایمان است و از راه خردورزی و استدلال نمی توان به حقایق دینی دست یافت. سابقه تاریخی این مدّعا، طولانی است و به زمان «پولس قدیس» می رسد. این واژه، از آن زمان تاکنون با نمودهای گوناگون ظهور یافته است. ابتدایی ترین زمینه های ظهور آن، در عبارات پولس و ترتولیانوس و آگوستین دیده می شود. پولس عقیده داشت که آموزه اصلی مسیحیت با قواعد فلسفی یونان تباه گشت. ترتولیانوس نیز معتقد بود که من ایمان می آورم به چیزی که محال است. شعار آگوستین نیز همواره این بود که «من ایمان می آورم تا بفهمم». اما بروز جدی و پرنفوذ این جریان از قرن نوزدهم تا زمان حاضر است. امروزه با واژه ایمان گرایی در حوزه کلام، نام کیرکگور (Kierkegaard,1855-1813)، و در حوزه فلسفه دین، نام ویتگنشتاین (Withgnestein, 1951-1889) تداعی می گردد.

ایمان گرایی را می توان در دو شکل عمده افراطی (exterme fideism) و اعتدالی (moderate fideism) بررسی نمود. گونه نخست آن خردستیز^(۱) (یا ضدعقل) و گونه دوم، خرد گریز^(۲) (یا غیر عقلی) است. در گونه نخست عقل و ایمان یکدیگر را بر نتابیده و با یکدیگر ضدیت دارند. ولی در گونه دوم، عقل و ایمان صرفا قلمرویی جدا دارند.

کیرکگور، داستایوفسکی، شستوف و مونتنی از جمله

ایمان گرایان افراطی هستند. پاسکال، ویلیام جیمز، تیلیش، ویتگنشتاین و جان هیک را در زمره اعتدالی ها می توان جای داد. ایمان گرایی خرد ستیز به ویژه از نوع کیرکگوری آن در میان متکلمان پروتستان بسیار رایج است. گرچه دیدگاه کاتولیک رسمی از زمان شورای «ترنت» (Trent) تاکنون با نظریه ایمان گرایی محض مخالف بوده است، اما از دیدگاه بسیاری از فیلسوفان و متکلّمان در بن بست معرفتی جهان امروز و نیز در میان معضلات روحی و روانی آن، ایمان گرایی می تواند برای یک نوع از ایمان معنادار، راهی عمده بگشاید. ایمان گرایان اعتقاد یقینی و برهانی را لازمه ایمان نمی دانند و اساسا ایمان را با شک قابل جمع می شمارند.^(۳)

ایمان گرایانی مانند کیرکگور تأکید می کنند که ایمان نلرزیده از شک به هیچ وجه نمی تواند ایمان اصیل و موثق باشد، بلکه یک تصدیق کورکورانه و فاقد محتوای عقلی و تصمیم اخلاقی بیش نیست. مک گرگور می نویسد: «من خود [در آثار دیگرم [ایمان را صدای مشخص تر در زمینه همنوایی شک نامیده ام. مراد من از این تعبیر این است که صدای ایمان از صداهای محوتر شک، بلندتر و مشخص تر است، ولی این صداهای دیگر مقدمه لازم و زمینه ساز برای آن است. چنین صدایی را نمی توان به صورت تک خوانی یا بدون زمینه ای از صداها و نواهای دیگر عرضه کرد. همچنین یک صدای برتر و مشخص تر، صداهای دیگر را بکلی محو نمی گرداند و بقیه نواهای موسیقی را همواره پشت سر نمی گذارد.»^(۴)

ایمان گرایی افراطی^(۵) (سورن کیرکگور)

کیرکگور، متفکر دانمارکی و پدر اگزیستانسیالیسم، و بنا به گفته دان کیوپیت، مهم ترین نویسنده مسیحی دوران جدید است؛ چون اولاً، انسان مداری بنیادی را که نخست کانت و پیروان آرمان گرای او به فرهنگ اروپایی آوردند، می پذیرد و ثانیا نشان می دهد که می توان در همین محدوده به ظاهر تنگ، نوعی ایمان استوار مسیحی ابراز داشت.

شکاکیت^(۶) و ایمان

نظریه کیرکگور را می توان به این صورت بیان کرد که انسان به خودی خود مستعد وصول به معرفت یقینی نیست، و در زندگی خود تنها به واسطه قسمی حادثه فوق العاده و اعجازگونه می تواند چنین معرفتی حاصل کند؛ اما برای آدمی این معجزه دانش و شناخت فقط در صورتی مهم و با معنی و قطعی است که بدون حساب سود و زیان این تبدّل و انتقال، خواهان و آرزومند آن باشد.

کیرکگور پس از ابراز این شکاکیت می گوید: راه نجات انسان از جهل این است که حالت غم انگیز و فاجعه آمیز خود را بشناسد، سپس چشم بسته، یعنی نه به وسیله عقل و منطق، بلکه به وسیله نور ایمان، در جست وجوی راهی برآید که خارج از آن وضع و حالت نکبت آمیز و تأسف آور قرار دارد؛ زیرا فقط ایمان است که می تواند صورتی از رابطه و اتصال میان انسان و خدا در تجربه تاریخی انسان باشد.

تنها آگاهی و اطلاعی که در حالت تاریک جهالت داریم یا آگاهی تاریخی مربوط به واقع امر و درباره تجربه ماست، یا اطلاعی است که منطقا در خصوص مفاهیم حاصل شده است. اما هرگز هیچ کدام از آن ها را نمی توانیم بگوییم که درباره چیزی در عالمِ بالضروره حقیقی است یا نه. ما در حالت ناروشن شده (جهل) خود کاملاً غیرقابل و نامستعدیم که بگوییم خدا وجود دارد. در واقع، جهل ما این است که عدم وجود او با آگاهی ما سازگارتر است تا وجود او.^(۷)

«شهسوار ایمان» که کیرکگور او را در کتاب ترس و لرز تصویر کرده است، در یک حرکت متناقض گرفتار آمده است که فراتر از شجاعت «انسانی صرف» است و از ترک و وارستگی از دنیا حاصل می شود. شجاعت او، یک شجاعت فروتنانه یگانه است که او را یکسره مطیع خداوند می سازد. ایمان بزرگ ترین و دشوارترین کوشش است که انسان به آن می پردازد و مستلزم جهشی حتی فراتر از برترین تصمیم های اخلاقی است که از دست انسان برمی آید. از هر منظر عقلانی که بنگریم، این جهش عبث است؛ یعنی با هر چیز که فرزانگی انسان توجه ما را به عنوان راهنمایی مطمئن برای تصمیم گیری درست و رفتار شریفانه معطوف می دارد، تضاد دارد. کیرکگور می نویسد: «انسان مؤمن، انسان با شخصیتی است که بی قید و شرط در برابر خداوند مطیع است، و این امر را به عنوان یک وظیفه وجدانی تلقّی می کند که انسان نباید اصرار در فهم آن داشته باشد.»^(۸)

مسأله مسیحی شدن

به طور کلی، در اندیشه کیرکگور، مسأله مسیحی شدن، تمامی درون مایه های دیگر را تحت الشعاع خود قرار می دهد. او خود در کتاب نظرگاه به این نکته معترف است: «محتوای این کتاب کوچک به خوبی نشان می دهد که من حقیقتا چگونه نویسنده ای هستم، این که من یک نویسنده دینی بوده و هستم، این که همه فعالیت من در مقام یک نویسنده، با مسیحیت مربوط می شود؛ [یعنی] با مسأله مسیحی شدن…»^(۹)

کیرکگور در مورد تفسیر مفهوم مسیحیت، سؤال جدیدی مطرح می کند. وی هم با بنیادگرایان و هم با آزاداندیشان که بیش از حد با محتوای ایمان دینی مشغول شده بودند، مخالفت می کند؛ چرا که بنیادگرایان بر این عقیده هستند که یک رشته حقایق الهی در دست دارند که به وسیله کتاب مقدس ثابت می شود، و آزاد اندیشان هم معتقدند که ما حقایقی را که برای همه تا حدی روشن است به طور کامل در مسیحیت می یابیم. کیرکگور با هر دو نظر اظهار مخالفت کرده و بر این باور است که به جای پرسش از محتوای مسیحیت، باید از این بپرسیم که «مسیحی بودن یعنی چه؟» باید پرسید: انسان چطور مسیحی می شود؟ این موضوع از این جهت برای کیرکگور اهمیت دارد که احساس نمود اعضای کلیسای دولتی دانمارک مسیحی واقعی نیستند، بلکه فقط به اسم مسیحی هستند. مسیحی اسمی و ظاهری بودن در واقع مانع از این است که انسان مسیحی واقعی بشود. علاوه بر آن، برای کیرکگور این مسأله پیش آمد که چطور می توان یک انسان واقعی شد؛ همان گونه که عضو کلیسا بودن انسان را مسیحی واقعی نمی کند، به همان سان نیز متولد شدن نیز به عنوان انسان، شخص را واقعا انسان نمی کند. در واقع، کیرکگور می گوید: ما به وسیله دانستن چیزهایی که قبلاً نمی دانستیم، مسیحی و انسان نمی شویم، بلکه به وسیله تغییر وجود و زندگی از طریق لطف و فیض الهی نجات می یابیم. کیرکگور اطمینان داشت که هیچ کس نمی تواند مسیحی شود، بلکه تلاش می کند مسیحی شود، ولی به مقصد نخواهد رسید.^(۱۰)

راه نجات انسان فقط در عزم و تصمیم به معتقد بودن و ایمان داشتن است. کسی هرگز نمی تواند قبلاً مطمئن باشد که آن عزم و تصمیم درست است و یا در نتیجه آن تصمیم، زندگی وی با معنی خواهد شد و در جست وجوی شناسایی به مقصود و هدف خواهد رسید. همچنین کسی ممکن است تصمیم غلطی بگیرد و اعتقاد نادرست را اختیار کند. این خطر بسیار بزرگ است و راهی برای اثبات بنیاد اعتقاد وجود ندارد.^(۱۱)

چنانچه دیدیم، مسأله اصلی کیرکگور مسأله مسیحی شدن بود. وی معتقد بود که انسان فقط به وسیله «جهش ایمان» (Leap of faith) می تواند مسیحی شود و مقصود از جهش ایمان عبارت است از تسلیم کامل زندگی. علت این امر آن است که عقل انسان به سر حدی می رسد که دیگر نمی تواند از آن بگذرد، عقل و نطق که می تواند مسائل علمی را اثبات کند، نمی تواند از همان روش برای درک خدا استفاده نماید؛ زیرا خدا شی ء نیست که بتوان وجود یا عدم وجود او را ثابت کرد. وقتی خدا شناخته شود از نظر عقلی برای ما ضد و نقیض جلوه می کند. آن خدایی که انسان ها به وسیله فلسفه های خود ادعای پیداکردن وی را دارند، فقط تصویری از خودشان است. خدای واقعی را فقط تا حدی می توان یافت که خود را به عنوان عامل زنده ای در حیات ما ظاهر سازد.

ولی این جهش ایمان مخالف عقل نیست، هرچند عقل نمی تواند اهمیت آن را ثابت کند. وقتی انسان وضع واقعی خود را بررسی می کند، گرفتار نومیدی می گردد و در این نومیدی حاضر می شود نجاتی را که خدا ارزانی داشته است، درک نماید. انسان متوجه می شود که در جهان محدود گرفتار شده است، ولی به سوی عالم نامحدود کشیده می شود. آرزوهای او فوق درک اوست. در آرزوی زندگی نیکوست، ولی به آن نمی رسد. تا وقتی انسان مشغول خوردن و نوشیدن و شادی های زندگی است، می تواند خود را از اضطراب ها و نا امنی های حیات مخفی سازد. ولی به مجرد این که در مورد زندگی اخلاقی خود مطالعه جدی به عمل آورد، از شکست های خود مأیوس خواهد شد.

شک را هیچ گاه نمی توان به طور کامل از بین برد ولی انسان به وسیله جهش ایمان، که از طریق آن تصمیم می گیرد، مسیح را پیروی کند، در مورد اعتقادات خود اطمینان اخلاقی پیدا می کند. الهیات جدید، به وسیله کیرکگور، درک جدیدی در مورد اطمینان دینی پیدا کرد. کیرکگور هیچ اطمینانی را وعده نمی دهد، بلکه جهشی پیشنهاد می کند که همیشه تا حدی جهشی است در تاریکی، با این احتمال که خدایی هست. ایمان عبارت است از تسلیم زندگی به خدا در عیسی مسیح.^(۱۲)

پارادوکس ایمان و یقین

به نظر کیرکگور ایمان و یقین ناسازگارند و از آن جا که راه نجات و رستگاری از ایمان بی نهایت شورانگیز میسّر است، باید از یقین دوری جست، حتی اگر قابل تحصیل باشد. وقتی که دلایل کافی برای تصمیم در باب یک موضوع به نحوی از انحا در کار باشد، دیگر نیازی به عزم و اراده نیست. اما تعهد پرشور تنها از طریق به کارگرفتن اراده به دست می آید و به همین دلیل، مقتضی عدم کفایت شواهد است. تعریف کیرکگور از حقیقت که دایما نقل و تکرار می شود چنین است. بی یقینی آفاقی که در فرایند تصاحب پرشورترین سیر باطنی سخت بدان می چسبیم، حقیقت است. در برخی از موارد، کیرکگور این نکته را با لحن تندتری بیان می دارد و می گوید: دین نه تنها بی یقینی آفاقی است، بلکه باید نامعقول باشد. وقتی نامعقولیت دین با وضوح هر چه تمام تر آشکار شود، پرشورترین تلاش ممکن برای ایمان آوردن لازم خواهد بود. کیرکگور اعمال چنین تلاش متعالی را از جانب اراده برای ایمان با شور و شوق بی نهایتی، که برای رستگاری ضروری می داند، مرتبط می سازد.^(۱۳)

از نظر کیرکگور، ایمان به این معنی نیست که انسان تعالیمی را که غیرقابل اثبات است بپذیرد، بلکه عبارت است از واگذاری یا تسلیم تمام زندگی. راه میانه ای وجود ندارد. انسان، یا مسیح را می پذیرد و یا ردّ می کند. کسانی که به عنوان افرادی محترم در کلیسا مخفی می شوند، در جست وجوی راه میانه هستند. ولی این ها بیش تر از ملحدان با مسیح دشمنی می نمایند. وی به خصوص واعظانی را مورد تمسخر قرار می دهد که با موعظه در مورد مصلوب شدن عیسی زندگی مرفهی برای خود ترتیب داده اند. از نظر کیرکگور، انسان برای مسیحی شدن باید تمام زندگی خود را تسلیم نماید و راه خطرناک و بی یاور پیروی خدا را طی کند. خطرناک و بی یاور بودن از آن جهت است که غالبا مخالف توده مردم و حتی مخالف کلیسا است. زندگی مسیحی زندگی پر رنج است. برای کیرکگور در مسیحیت آرامش فکری آسان وجود ندارد.^(۱۴)

از نظر کیرکگور، تناقض ایمان به این معنا است که اعتقاد با استدلال نسبت معکوس دارد. هرقدر دلایل کم تر باشد، بهتر است. ایمان و استدلال با یکدیگر ضد و نقیض هستند. به نظر کیرکگور، مهم نیست که چه می دانید، بلکه مهم آن است که چگونه عکس العمل نشان می دهید. موضوع اصلی، دانش واقعی نیست، بلکه درک وسیع از خود و از وجود انسان است. این موضوع بخصوص در مکالمات مسیحی و اعمال محبت روشن است: «امروز خاطره محکوم کننده ای به نظرم رسید. فرض کنیم که این عمل محکوم کننده علنی گردد. می توانم به جای دور دستی بروم و در کشور بیگانه ای زندگی کنم. زندگی جدیدی آغاز کنم و خاطرات خود را فراموش نمایم تا از آن ها آسوده باشم. یا این که می توانم در جایی پنهان شوم. نباید در جای خود بمانم و به کار معمولی خود ادامه دهم و همه چیز را به خدا بسپارم. ماندن در جایی که فقط بر اثر امکانات به وجود آمده بسیار دشوار است.»^(۱۵)

در ایمان باید خلاف عقل عمل کرد و به امور عقلانی نمی توان ایمان داشت. مثال معروف او داستان ابراهیم و فرزندش اسماعیل (به تعبیر او اسحاق) است. خدا به ابراهیم دستور داد تا فرزندش را ذبح کند و اسماعیل هم با طیب خاطر پذیرفت. او می گوید: هر دو خلاف عقل است؛ چه پدر که حاضر به قتل فرزند خود شد؛ زیرا کشتن یک انسان بی گناه بدون دلیل عقلاً صحیح نیست و ثانیا، اگر ابراهیم این عمل را برای تقرب به خدا انجام داد، او می گوید: خدا چگونه موجودی است که برای نزدیک شدن به او باید به قتل نفس دست زد، و چه از ناحیه فرزند؛ چون اسماعیل می توانست بگوید چرا و به چه گناهی می کشی و اگر به او بگویند: برای تقرب به خدا. پاسخ می دهد: ابراهیم می خواهد به خدا نزدیک شود، چرا من باید کشته شوم؟ کیرکگور می گوید: علی رغم این مسائل هم ابراهیم و هم اسماعیل هر دو بدون کوچک ترین مقاومت و حتی خلجان ذهنی با تسلیم محض، فورا برای امتثال امر خدا مهیّا شدند و از خدا هیچ توضیحی نخواستند؛ زیرا می دانستند که خدا در مسائل نظری و عملی فوق منطق است؛ یعنی نه اخلاق و نه منطق هیچ کدام نمی توانند پای او را ببندند.

ایمان از نظر کیرکگور خطر کردن است. جهش است و نوعی ورزش؛ زیرا همان گونه که یک قهرمان می تواند وزنه های سنگینی را بلند کند، با ایمان می توان امور سنگین ضد عقلانی را متحمل شد و قبول کرد. مؤمن باید بتواند مثلاً اجتماع نقیضین را بپذیرد و به وقوع آن اعتراف کند، و اصولاً ایمان از نظر کیرکگور اعتقاد به امور مستحیل است. برای ایمان آوردن باید از عقلانیت دست شست. از این روست که شک و ایمان با یکدیگر آشتی می کنند.^(۱۶)

خطر کردن ایمان

در واقع کیرکگور برای اعتقاد به این امر که شور و نشاط دینی مقتضی ناموجه بودن و یا حتی نامعقول بودن آفاقی آن است، دلایلی ارائه می کند که در این جا به یکی از آن ها (یعنی، خطر کردن) می پردازیم:

کیرکگور اظهار می دارد که بدون خطر کردن، ایمانی نمی توان داشت.

اهمیت این امر را می توان با یک مثال روشن ساخت؛ فرض کنید یکی از دوستان نزدیک شما در آستانه مرگ است. اگر شما یکی از کلیه هایتان را اهدا کنید، وی پنجاه درصد احتمال زنده ماندن خواهد داشت. انجام این کار با وجود این که خطر بسیار بزرگی است، نشانگر میزان عشق شما خواهد بود. حال فرض کنید در صورت اهدای کلیه، تنها پنج درصد امید زنده ماندن برایش وجود داشته باشد، اگر باز هم تصمیم بگیرید کلیه تان را اهدا کنید، این بیانگر عشق و محبت فوق العاده شماست. نتیجه هرچه مخاطره آمیزتر باشد، شور و عشق بیش تر برای خطر کردن مورد نیاز خواهد بود. اما این امر فقط نشان می دهد که اگر آدمی به میزان بالایی عشق بورزد آماده خواهد بود که خطرهای عظیم را به جان بخرد.^(۱۷)

معضل تخمین و تقریب

می توان گفت که کیرکگور در کتاب «تعلیقه غیر علمی نهایی»^(۱۸) خود برای ادعایش، سه دلیل «تخمین» (Approtimation)، «تعویق» (Postponement) و «شورمندی» (Passion) ارائه می کند که در این جا برای جلوگیری از طولانی شدن بحث، تنها به یک دلیل، یعنی دلیل تخمین و تقریب، اشاره می شود:

از دیدگاه کیرکگور ایمان یک کل است که اعتقاد به خداوند، نبوت و معاد را در بر می گیرد. توجه به لزوم اعتقاد به نبوت در ساختار ایمان از نکات مهم و قابل تأمّل در اندیشه کیرکگور است. حال که بدون اعتقاد به ظهور تاریخی عیسی علیه السلام به عنوان نجات بخش انسان، ایمان آدمی سامان نمی گیرد، اگر پای استدلال را به عرصه اعتقاد تاریخی به مسیح باز کنیم، چیزی جز تردید در وجود عیسی ثمر نخواهد داد.

اگر تحقیق تاریخی را به عنوان نمودی از استدلال آفاقی مبنای ایمان به مسیح بدانیم، باید از یقین دست برداریم و به ظن و گمان بسنده کنیم؛ زیرا در حوزه پژوهش تاریخی همواره با احتمال سر و کار داریم. به عقیده کیرکگور با ردّ یقینی بودن برخی مسائل تاریخی هرگز نمی توان قطع و یقین به وجود عیسی داشت. بنابراین، اگر ایمان را به آن مشروط سازیم، جوهر یقینی ایمان را از آن گرفته ایم. از این رو، کیرکگور نتیجه مطالعه انتقادی کتاب مقدس و تاریخ مسیحیت را ایجاد شک و تردید درباره موضوعات اصلی دین مانند نبوت و تعالیم وحی می داند و بدین ترتیب، با توجه به این که سعادت ابدی با ظنّ و گمان حاصل نمی آید، به نفی نقش استدلال آفاقی در ایمان دینی می پردازد.^(۱۹) «به وضوح هرچه تمام تر معلوم است که در امور تاریخی استوارترین یقین ها چیزی بیش از تقریب و تخمین نیست، و تقریب و تخمین سست تر از آن است که کسی بتواند سعادت ابدی خود را بر آن مبتنی سازد؛ چرا که عدم تناسب آن با سعادت ابدی از حصول این سعادت مانع می شود.»^(۲۰) ایمان گرایی کیرکگور با مشکلات جدی مواجه است و امروزه منتقدانی قوی پیدا کرده است. مخالفان، از جمله کی نیلس، ایمان گرایی را با مشکلاتی مواجه دیده اند. آنان با اعتقاد به این که دین صرفا نوعی بازی زبانی نیست، بر این نکته، تأکید می کنند که اگر فرض کنیم ایمان نوعی جهش است، پس چگونه انسان تصمیم بگیرد که به درون کدام ایمان فرو غلتد؟ کسی که در جست وجوی ایمان است و در این مسیر با چندین دیدگاه و طرز تلقّی مواجه است، شایسته است که راه های پیش روی خود را به دقت وارسی کرده و در نهایت، یک راه را برگزیند. پس لازم است قدری نیز خردورزی کند و از روش های عقلانی سود جوید و ملاک هایی معقول برای ردّ یا قبول نظریات مختلف، نزد خود گرد آورد. از این رو، ایمان بدون تعقل و معرفت میسور نیست.^(۲۱) «اگر فرض کنیم که ایمان نوعی جهش است، شخص چگونه تصمیم می گیرد که به درون کدام ایمان جست بزند؟ این امر برای کسی که در جست وجوی ایمان است و با چندین شق بدیل، که بر حسب ظاهر از مقبولیت کمابیش برخوردارند، روبرو است، چگونه است؟ به نظر می رسد که مواجهه معقول این باشد که شقوق بدیل را به دقت بررسی کنیم و ببینیم که احتمال صدق کدام یک بیش تر است. بی شک، ضروری است که پاره ای از روش های معقول و خردپسند را در اختیار داشته باشیم تا بر مبنای آن ها بتوانیم نظام های اعتقادی رقیب را مورد سنجش و ارزیابی قرار دهیم. اما ما حتی برای مردود دانستن آیین های صددرصد موهوم، که مصداق بارز آن آیین پیروان معبد جیم جونز است، چه مبنایی در اختیار داریم؟»^(۲۲)

رابرت مری هیو آدامز،^(۲۳) استاد فلسفه دانشگاه کالیفرنیا در لوس آنجلس، در کتاب «فضیلت ایمان»^(۲۴) به نقد و بررسی دیدگاه کیرکگور پرداخته و اشکالات عدیده ای را بر آن مطرح می کند. آدامز، سه دلیل تخمین، تعویق و شورمندی را که در نوشته کیرکگور تشیخص می دهد، نقد می کند.^(۲۵)

بر اساس دلیل تخمین، بیش ترین یقین قابل حصول در باب مسائل تاریخی، صرف تقریب و تخمین است و تقریب و تخمین نمی تواند پایه سعادت ابدی قرار گیرد. بر اساس این دلیل، اشکال استدلال آفاقی تاریخی این است که نمی تواند یقین کامل به ما بدهد. اما این تنها ایراد کیرکگور به این نوع استدلال، به عنوان مبنای ایمان دینی نیست. استدلال آفاقی اشکال دیگری نیز دارد و آن این که تحقیقات آفاقی تاریخی هرگز به طور کامل به پایان نمی رسد، به طوری که کسی که درصدد است ایمان خود را بر این تحقیقات مبتنی سازد، التزام دینی خود را تا ابد به تعویق می اندازد؛ چرا که در فرایند پژوهش های تاریخی، هر