فایل پاورپوینت کامل فلسفه زیارت امامزادگان و نقش آن در جامعه دینی

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل فلسفه زیارت امامزادگان و نقش آن در جامعه دینی :

مقدمه

همواره در طول تاریخ اسلام و حیات جامعه اسلامی، نه تنها مفهوم امامت و تشخیص امام، بلکه هر گونه پیوند و ارتباط با اهل بیت و ائمه معصومین، چه به لحاظ سببی و چه نسبی، از اهمیت و جایگاه خاصی برخوردار بوده است، حتی صحابه، یاران و دوستداران و محبین ایشان نیز، شأن و مقامی والا داشته اند. با دقت بر اینکه نهادی با نام «اوقاف و امور خیریه » متولی امور بقاع متبرکه و امامزادگان گشته است، هرساله سرمایه مالی و انسانی زیادی را صرف نگهداری، رسیدگی و توسعه این اماکن می نماید، ضروری به نظر می رسد که به لحاظ فرهنگی نیز بستر ذهنی مناسبی در سطح کلان جامعه ایجاد شود و دید روشنی نسبت به فلسفه زیارت امامزادگان و تاثیرات سازنده ای که این امر می تواند در جامعه اسلامی به همراه داشته باشد، به آحاد جامعه اعطاء گردد. برای این منظور پژوهش پیش رو به موضوع یاد شده اختصاص یافته در صدد برآمده تا به این پرسش پاسخ گوید که فلسفه زیارت امامزادگان چیست و زیارت امامزادگان چه نقشی در جامعه دینی دارد؟ در پاسخ فرضی به پرسش خود می توان گفت، در نگاه قرآن، احادیث و نیز بزرگان دین، زیارت امامزادگان از جایگاه و اهمیت خاصی برخوردار بوده و لذا بر این امر تاکید فراوان صورت گرفته است. با توجه به این تاکیدات انتظار می رود زیارت امامزادگان در هر دو بعد فردی و اجتماعی و نیز در عرصه های مختلف اجتماعی، سیاسی و اقتصادی تاثیرات پراهمیتی را به دنبال داشته باشد.

زیارت

زیارت در لغت، آهنگ کردن و از نظر شرعی حاضر شدن در محضر پیامبر، امام یا مؤمنی است. بنابراین زیارت پیامبر و امام معصوم یا شهیدان در زمان زنده بودن یا پس از رحلت آنان تفاوتی ندارد (کمونه حسینی، ۱۳۷۱: ۱۵)؛ زیرا آنها در حقیقت همان گونه که در آیه کریمه قرآن آمده است: «زنده اند و در پیشگاه پروردگارشان روزی می خورند». (آل عمران/ ۱۶۸) زائر اسم فاعل زیارت؛ به معنای زیارت کننده، و مزور اسم مفعول و به معنای زیارت شونده است. زیارت در فرهنگ مذهبی در معنای نوعی دیدار خاص(توام با اکرام) از قبور بزرگان و بزرگ زادگان دینی آمده است.

فلسفه زیارت امامزادگان

یاد و زیارت پاکان و معصومان، آدمی را در مسیر پاکی و عصمت قرار می دهد و انسان را بیش از پیش به خدا نزدیک می کند. چنان که در قرآن می خوانیم:«فی بیوت اذن الله ان ترفع و یذکر فیها اسمه…» (نور/ ۳۶). هم چنین متعلقان اولیای الهی مقدس و منشأ اثر دانسته می شوند. چنان که پیراهن حضرت یوسف(ع) پدر را بینا کرد.(یوسف/ ۹۶) از این رو زیارت اولیا و تبرک جستن به آنها دارای اثر خواهد بود. هم چنین بر اساس آیه شریفه «هل جزاء الاحسان الا احسان..»(الرحمن/ ۶۰) خواندن نماز و قرآن و هدیه ثواب آن به آن امام، به حتم دعای آن امام را در حق ما به دنبال خواهد داشت.

مسلماً زیارت پیامبر اکرم(ص) و ائمه معصومین(ع) آثار و اجر فراوان دارد و عرض ارادت به آنان و به زیارت آنان رفتن نوعی ارتباط معنوی بین زائر و ائمه(ع) است. بنا به آن چه از روایات استفاده می شود ائمه معصومین(ع) حاضر و ناظر بر اعمال ما هستند و به خصوص عنایت خاصی نسبت به کسانی که به زیارت قبورشان می روند، دارند. از پیامبر اکرم(ص) نقل شده است که: «من زارنی بعد وفاتی کان کمن زارنی فی حیاتی وکنت له شهیداً و شافعاً یوم القیامه؛ هر کس مرا بعد از وفاتم زیارت کند مثل کسی است که در زمان حیات من مرا زیارت کرده است و من شاهد برای او شفاعت کننده او در روز قیامت خواهم بود»(مجلسی، ۱۹۹۲: ۹۷/ ۱۴۳). امام صادق(ع) می فرماید: «زیارت قبر امام حسین(ع) از بهترین اعمال است» و در حدیث دیگری می فرماید: «من اراد الله به الخیر قذف فی قلبه حب الحسین و حب زیارته و من اراد الله به السوء قذف فی قلبه بغض الحسین و بغض زیارته؛ هرگاه خداوند اراده خیری به بنده خود کند در قلب او محبت امام حسین(ع) و زیارت او را قرار می دهد»(عاملی، ۱۴۰۹).

نقش امامزادگان در جامعه

۱.تاثیرات فردی

دنیای امروز با وجود پیشرفت و تحولی که بر حسب ظاهر پیدا کرده است، در واقع پر از نگرانی ها، اضطراب ها و ترس ها و دلواپسی های شخصی است که ایجاد عقده های روانی می کند. همین عقده ها هم منشأ بسیاری از بدبختی های نسل ماست و این فاجعه ای است که جامعه غرب را در لجنزار خود فرو برده، و دردی است بی درمان که روان شناسان شرق و غرب به آن اعتراف می کنند. این دردها را درمانی نیست جز توجه به معنویت، دین و اخلاق و تقویت آن در وجود انسان ها.

امروزه، نقش مذهب و عقاید مذهبی در بهداشت روانی و سلامت روحی بسیار مورد توجه محققان و دانشمندان قرار گرفته است و منجر به انجام تحقیقات بسیار متعدد و متنوع شده است و در نهایت همه این تحقیقات، نقش مثبت و مؤثر مسایل دینی و مذهبی را در بهداشت روانی تأیید می کند.

بنابراین زیارت و دعا که در آیین نورانی اسلام از جایگاه بسیار رفیع برخوردار است، می تواند در برطرف نمودن نیازهای معنوی و روحی انسان نقش سازنده ای داشته باشد.

می توان تاثیر روحی – روانی زیارت را چنین برشمرد:

گناه زدایی: گناه اثری تاریک بر دل آدمی می گذارد و میل و رغبت به انجام کارهای نیک و خدایی را کاهش می دهد. در عوض زیارت، بندگی و یاد خدا، وجدان خدایی را در دل انسان پرورش می دهد و علاقه به انجام کار نیک را در وجود انسان بیشتر کرده، موجب تقرب به پروردگار و دوری از فساد و شرّ و گناه می گردد. (إِنَّ الصَّلَوهَ تَنْهَی عَنِ الْفَحْشَآءِ وَالْمُنکرِ)(عنکبوت/ ۴۵).

درمان رذایل اخلاقی: در نهج البلاغه پس از اشاره به پاره ای از صفات رذیله در رفتار انسانی، از جمله سرکشی، ظلم و تکبر آمده است: چون بشر در معرض آفات متعدد اخلاقی و بیماری های روانی قرار دارد، خداوند متعال به وسیله نماز و دعا بندگان مؤمن خود را از گرفتاری در دامان این صفات شیطانی حفظ و حراست می کند. (نهج البلاغه/ خطبه۲۳۴) زیارت نیز از این تاثیر بی بهره نیست.

– نورانیت و بصیرت دل، زهد و وارستگی از لذات مادی.

– جلب توجه و نظر الهی به خود.

– آرامش قلبی و قدرت روحی. (سادات، ۱۳۸۹: ۵۶) أَلاَ بِذِکرِ اللَّهِ تَطْمَـلـِنُّ الْقُلُوبُ (رعد/ ۲۸).

اهل ایمان به برکت وجود ارتباط سازنده با پروردگار، طبق تصریح قرآن(فتح/ ۴) در آرامش و امنیت روانی کامل به سر می برند. از آنجا که نابهنجاری های روانی و رفتاری در انسان هنگامی شروع می شود که احساس ناامنی در انسان به شدت حاکم گردد، لذا می توان با الهام گرفتن از آموزه های دینی و انجام مناسکی همچون زیارت و دعا و برقراری پیوندی قوی با خالق متعال، بر این ناامنی غلبه نمود و سرانجام به سلامت روحی و بهداشت روانی فرد کمک کرد.

دکتر احمد بیان معمار روانپزشک ایرانی، می گوید: «حضور در اماکن مقدس و زیارتگاههای شخصیتهای معنوی و الهی، موجب تخلیه هیجانی در انسان می شود و این تخلیه هیجانی با آرامش درونی در آدمی همراه است. مراسمی نظیر نذر، اطعام نیازمندان، عبادات دسته جمعی و شرکت در فعالیت های مذهبی در اماکنی مانند مسجد، اکثراً می توانند کارکردهای روان درمانی داشته باشند».

حضور در اماکن مقدس و زیارتگاهها و یا شرکت در مراسم مذهبی جمعی، سبب می شود که فرد در هماهنگی با محیطی که در آن قرار گرفته برای دقایق یا ساعاتی کشمکش های درونی و تضادهای روانی خویش را به فراموشی بسپارد. “نیس” و “وینتراب” دو پژوهشگر غربی طی بررسی جامعی که در مورد ۴۰۰ نفر انجام دادند، به این نتیجه رسیدند که شرکت افراد در مراسم دینی از قبیل زیارت و عبادت، با کاهش اختلالات روانی آن ها همراه است. همچنین آن ها به این نتیجه رسیدند که شرکت در مناسک دینی و حضور در اماکن زیارتی، باعث کاهش اضطراب و عصبانیت و اختلالات روانی می شود.

۲. تاثیرات اجتماعی

۱- نقش امامزاده در شهر

امامزاده ها در شهرها یک ناحیه مرکزی مهم را به وجود می آورند. در ایران اهمیت مذهبی این ساختمان ها فراتر از اهمیت مسجد جامع است. امامزاده ها اغلب به مکان های اصلی برای دیدار و تجمع شهروندان و نیز زیارت تبدیل می گردند. وجود امامزاده ها در ایران از چنان اعتباری برخوردار بوده است که در بسیاری از موارد دلایل عمده تأسیس اولیه یا توسعه بعدی شهرها به شمار می آمدند. یک مثال بارز از این دست، شهر بزرگ مشهد، دومین شهر بزرگ ایران است. مشهد در اوایل قرن نهم میلادی روستایی به نام سناباد بود. در اثنای آن قرن، امام رضا (ع) هشتمین امام شیعیان مسموم گردیده و به روایت شیعیان در این دهکده مدفون شد. حرم امام رضا (ع) بازدید کنندگان و زایران را از اکناف جهان شیعه جذب کرد و تدریجاً روستای کوچک سناباد به یک شهر عمده مبدل گردید.

نام سناباد به مشهد تبدیل شد و به تدریج از دو شهر باستانی خود یعنی نیشابور و طوس اعتبار بیشتر یافت. این شهرها در خراسان واقع در شمال شرقی ایران قرار داشتند. طوس طی اولین دهه قرن سیزدهم به وسیله قوم مغول ویران گردید و جمعیت بازمانده، به شهر مشهد نقل مکان کردند و به این ترتیب مشهد جایگزین طوس شد و به نخستین شهر خراسان تبدیل شد.

ناحیه پیرامونی حرم شامل حیاط ها، مساجد، شبستان ها، مدارس، کاروانسراها و بازارها می شود.

این مجموعه به تنهایی یک شهر را تشکیل می دهد. تا اواسط قرن گذشته دیواری بر گرد این قسمت وجود داشت که قسمت مطهر را از بقیه شهر مشهد کاملاً مجزا می کرد. حرم به عنوان مرکز اصلی شهر، کانونی بود که خیابان ها و کوچه های بسیاری به صورت شعاعی از آن به اطراف منشعب می شدند. خیابان ها توسط دیوار شهر محصور بودند. این دیوار بارها همراه با رشد شهر در دوره های مختلف تاریخی در مکان جدیدش تجدید بنا گردید.

حرم امام رضا (ع) به خاطر اهمیت فوق العاده مذهبی – فرهنگی خود همچنان به عنوان هسته اصلی شهر مشهد باقی مانده و موقعیت مکانی آن بر ساختار شهر تأثیر داشته است؛ به این معنا که مورفولوژی سنتی مشهد از موفولوژی اکثر شهرهای دیگر ایران تبعیت نمیکند. اغلب شهرها عمدتاً به عنوان مراکز تجاری دارای بازار به مثابه هسته مرکزی به راه توسعه خود افتاده اند، در حالی که در مشهد حرم، هسته اصلی شهر را تشکیل می دهد.

۲- نقش امامزاده بر حفظ هویت اسلامی

مسائل مختلفی در حفظ هویت و ایجاد همبستگی عاطفی اجتماعی جامعه موثر است. از این میان می توان به نقش عمده بناهای مذهبی به عنوان یکی از مکان های هویت بخش و ارتقای دهنده فرهنگ اسلامی اشاره نمود.

بناهای مذهبی در بسیاری از شهرهای کشور اسلامی ایران به عنوان عاملی شاخص هویت شهری شناخته می شود در این راستا می توان نقش امامزاده ها را در تثبیت هویت و فرهنگ اسلامی بیان نمود امام زاده ها از دیرباز سبب جذب جمعیت و تلاقی افکار و فرهنگ مردمی است که بخشی از باورهای اعتقادی و مذهبی شان در آن تجلی پیدا می کند. اهمیت و ضرورت حفظ آثار کهن نه به عنوان پدیده های نمادین، بلکه به دلیل شناخت سیر تحول و تکامل تاریخ شهرسازی و تمدن شهرنشینی، حفظ هویت و اصالت شهری و تبیین حیات شهری بر اساس شواهد و مدارک علمی همواره مورد توجه بوده است. بناهای امام زادگان با توجه به اعتقادات مسلمانان و احترام ویژه آنان، مکان هایی هستند که از دیرباز نقش ارتقای هویت شهری و اسلامی شهروندان را بر عهده داشته اند. هویت شهری وجه تمایز شهری از شهر دیگر است که این امر موجب می شود حس تعلق مکانی در شهروندان به وجود آید و در ساخت و توسعه شهر خود و بهره گیری از اقسام نمادهای مذهبی مشارکت کنند.

۳- نقش مکان های زیارتی در همبستگی اسلامی

اسلام علاوه بر کنگره سراسری سالانه در مکه معظمه توانسته است همواره گردهمایی های مذهبی، فرهنگی و اقتصادی