فایل پاورپوینت کامل معرفت شناسی برخی مقولات شایع سیاسی

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل معرفت شناسی برخی مقولات شایع سیاسی :

چکیده:

کاربرد واژه هایی چون «دشمن »، «نظام » و «ملت » در ادبیات سیاسی ما نشان می دهد که این دسته از مقولات از وضوح و شفافیت لازم برخوردار نیستند; این مفاهیم فاقد خصلتهای تبیینی بوده و دلایل ارائه شده ناتوان از توجیه کاربردهای این قبیل الفاظند. از جانب دیگر، تاریخ مصرف این گونه از ادبیات مدتهاست که به پایان رسیده است.

در پس پرده هر حادثه نامطلوب سیاسی دست «دشمن » دیده می شود که کینه توزانه در پی براندازی «نظام » است. این قبیل تحلیلها از نظریه به اصطلاح «توطئه » تغذیه می کند. بنابراین باید به تبیین مبانی معرفتی «نظریه توطئه » پرداخت. مشخصه عمده این نظریه آن است که به نیروی اراده جمعی نسبتا کوچک و محدود از افراد اشاره می شود که در خفا فعالیت کرده و اهداف کینه توزانه ای در سر دارند. البته نظریه های توطئه همگی غلط نیستند بلکه مصادیق اثبات شده ای دارند (مانند واقعه ۲۸ مرداد، ماجرای ایران – کنتراها و غیره) اما بسیاری از نظریه های توطئه ناموجه اند. چگونه می توان نظریه های موجه را از نظریه های ناموجه تمییز داد؟ نظریه های ناموجه توطئه آن قبیل گزاره هایی هستند که شواهد موجود و در دسترس دلالت بر صدق آنها ندارند. اما آنچه سبب جذابیت این قبیل نظریه ها می شود قدرت تبیینی و وحدت بخش فوق العاده آنهاست; زیرا می توانند حوادثی را که ظاهرا ارتباطی با یکدیگر ندارند به هم مربوط ساخته و وحدت منحصر به فردی بر داده های پراکنده تحمیل کنند. همچنین نظریه های ناموجه توطئه می توانند شواهد خلاف خود را به شواهد مؤید تبدیل کنند; زیرا به راحتی می توانند ادعا کنند که این شواهد توسط دشمن نشر داده شده تا از نظرها مخفی بماند. اما همین قدرت تبیینی و وحدت بخشی در نهایت پاشنه آشیل نظریه های ناموجه توطئه است زیرا شواهد موجود، به لحاظ معرفتی، قادر به توجیه آنها نیستند. این نظریه ها قادر به هضم کلیه داده های صحیح و ناصحیح هستند و نتیجتا ابطال ناپذیر می شوند. البته ابطال ناپذیری به خودی خود دلالت بر ضعف این نظریه ها ندارد بلکه پذیرش آنها در نهایت به شکاکیتی تمام عیار منجر می شود، چراکه باید داده های متناقض را در چتر تبیینی خود قرار دهد و هرگونه کوششی در رد نظریه توطئه خود به عنوان توطئه های جدید محسوب شده که هدفش پنهان کردن حقیقت است. برعکس، «دشمن » بهانه ای می شود تا افراد خود را از تقصیر، خطا و در نهایت نقدپذیری مبرا ساخته و در چنبره تحلیلهای سیاسی مبتنی بر توطئه همچنان به تکرار حرفهای همیشگی خود بپردازند.

مقوله دیگری که به شدت در ادبیات سیاسی ما رایج است، مقوله «نظام » است. چنین وانمود می شود که غیر از مردم و رژیم خاصی که بر آنها حکومت می کند، هویت دیگری به نام «نظام » وجود دارد که قابل نقد نبوده بلکه از قداستی ماورایی برخوردار است. نظام یک اسم کلی است که کم و بیش معادل با ساختار یا سیستم است، لیکن در قلمرو ادبیات سیاسی ما «نظام » به یک اسم خاص تبدیل شده است که در روشن ترین و طبیعی ترین حال آن به جمهوری اسلامی (ایران) اشاره دارد. بدین ترتیب، نظام یک هویت ترکیبی (اسلامیت + جمهوری) است. حال باید دید که آیا مصداق این نام یک هویت ترکیبی با وحدت طبیعی مانند «آب » است یا وحدت آن امری عرضی و تصادفی است که تحت شرایط دیگر ممکن است در قالب یک واقعیت نامتجانس ظاهر شود. در نگاه اول، به نظر می رسد که «جمهوری اسلامی » از وحدتی ذاتی برخوردار است زیرا ولایت فقیه هم که سمبل اسلامیت نظام است، در نهایت منتخب مردم است. بدین ترتیب، اگر «انتخاب توسط مردم » را از مقولات اصلی جمهوری اسلامی بدانیم، «نظام » از وحدتی ذاتی برخوردار بوده و به هویت عینی واحدی اشاره می کند. اما این ادعا چند مشکل اصلی دارد: اولا، دقیقا به همان دلیل که مردم به دلیل نداشتن صلاحیت نمی توانند خود ولی فقیه را تشخیص داده و انتخاب کنند، مجمع فقهای خبره را نیز نمی توانند انتخاب کنند. ثانیا، مفهوم «انتخاب » لزوما یک مفهوم متعدی، (transitive) نیست; یعنی اگر الف، ب را انتخاب کند و ب، ج را انتخاب کند، ج لزوما منتخب الف نیست. ثالثا، جامعه خبرگان نمی تواند محصول انتخاب مردم باشد. تعیین خبره (در هر قلمروی) از مکانیزمی برخوردار است که مثلا شامل تعداد کتاب یا مقاله و غیره است. بنابراین انتخاب ولی فقیه توسط خبرگان واجد مشروعیت دموکراتیک نیست; آنچه را که حداکثر می توان از مکانیزم انتخاب بی واسطه خبرگان (و با واسطه ولی فقیه) توسط مردم نتیجه گرفت، تنها مصداقی دیگر از تقسیم کار معرفتی است (تقلید جاهل از عالم). اما این نوع تقسیم کار (مانند سایر موارد تقسیم کار) به لحاظ حقوق سیاسی یا اجتماعی از مبانی ای دموکراتیک برخوردار است. بدین معنا، همچنان که گفته شد، حق خاصی را به لحاظ حقوق مدنی و سیاسی برای هیچ کسی ایجاد نمی کند. اگر منزلتی (به لحاظ تخصص) پدید آید این منزلت تنها مربوط به همان فن خاص بوده و فاقد وجاهت قانونی است. بدین ترتیب، بسیار عجیب به نظر می رسد که با مستمسک قرار دادن تقسیم کار معرفتی بتوان نظریه حکومت فردی و توتالیتر را استخراج کرد. بنابراین در مقام نتیجه گیری باید گفت که وحدت مفهوم «جمهوری اسلامی » وحدتی عرضی و تصادفی بوده و مفهوم «نظام » می تواند تحت شرایط دیگر، مصداقی ناهماهنگ داشته باشد. اما مفهوم «ملت » نیز در ادبیات سیاسی ما به لحاظ معرفت غیرقابل دسترس شده و به عنوان انتزاعی تبدیل شده است. مثلا در جمله «ملت به نظام علاقه دارد» با توجه به آنچه در باب مفهوم نظام (جمهوری اسلامی) گفتیم معلوم نیست علاقه مردم به کدام یک از عناصر این مفهوم راجع می شود. در ادبیات سیاسی کنونی ما گاهی «ملت » به گروهی از مردم اطلاق می شود که در تظاهرات رسمی حضور پیدا می کنند و یا بعضا به آن اکثریتی راجع می شود که خاتمی را به صحنه آورده و مجلس ششم را شکل داده اند. نسبت به اینکه «ملت » را از کدام دسته و گروه بدانیم ارزش جمله فوق تغییر می کند. اگر «ملت » را از دسته اول، یعنی آنها که به نظام اسلامی (با قرائت رسمی آن) تعلق دارند بدانیم، در این صورت جمله یادشده چیزی بیش از بیان یک همانگویی یا توتولوژی نیست و اگر آن را متعلق به دسته دوم بدانیم در آن صورت تبیین ارزشی جمله به صورت ماقبل تجربی ممکن نخواهد بود. تنها با استفاده از مکانیزم انتخاب آزاد است که می توان صحت و سقم آن را مشخص کرد.

این گشت و گذار کوتاه در نحوه کاربرد مقولات سیاسی شایع و کلماتی از قبیل «دشمن »، «نظام » و «ملت » بیش از هر چیز بیانگر این نکته است که کلی گویی فاقد خصلتهای اصیل تبیینی بوده و دلایل معمول ارائه شده ناتوان از توجیه کاربردهای این قبیل الفاظند. از جانب دیگر، تاریخ مصرف این گونه از ادبیات مدتهاست که به پایان رسیده است.

اشاره

مطالب اصلی این مقاله در سالهای اخیر مکررا در برخی مطبوعات بازگو شده است. نوآوری نویسنده، چنان که از عنوان مقاله پیداست، استفاده از روشهای تحلیلی، (Analytical) در بیان همان مضامین سیاسی و احیانا ارائه شواهد جدیدی در اثبات همان مدعاهاست. بنابراین مطالب نویسنده را می توان در دو مقام مورد ارزیابی قرار داد: یکی از جهت روش شناختی و تامل بر اینکه آیا واقعا نویسنده از روشهای درست تحلیلی بهره برده یا بیشتر در پی بیان یک دیدگاه خاص سیاسی بوده است و دیگری، از جهت محتوای مطالب اظهارشده که تا چه اندازه همراه با دلایل و شواهد درست است. بدین منظور به چند نکته کوتاه اشاره می کنیم:

۱. نویسنده محترم از بین مقولات شایع سیاسی تنها به سه مفهوم (دشمن، نظام و ملت) اشاره کرده است و از سایر مقولات شایع سیاسی همچون «آزادی »، «مردم سالاری »، «انحصارطلبی »، «تمامیت خواهی » و «گروه فشار» هیچ سخنی به میان نیاورده است. نپرداختن به مقولات اخیر بی تردید تصادفی نیست. ایشان یا این مقولات را غیرشایع می داند یا معتقد است که از شفافیت و توجیه لازم برخوردارند. به نظر می رسد که این دو احتمال هیچ کدام صادق نیست و مقولات دسته اخیر اگر مبهم تر از دسته اول نباشند، در ه