فایل پاورپوینت کامل نتایج سیاسی انقلاب اسلامی ایران

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل نتایج سیاسی انقلاب اسلامی ایران :

طرح مسئله

شکل گیری انقلاب اسلامی در ایران را باید یکی از مهم ترین تحولات قرن بیستم دانست. تقریباً همه تحلیلگران و نویسندگانی که به بررسی انقلاب اسلامی پرداخته اند، این انقلاب را در زمره انقلابات بزرگ سیاسی و اجتماعی دانسته اند. انقلاب ایران ازاین جهت با انقلاب کبیر فرانسه، انقلاب روسیه و انقلاب چین که جزو انقلابات بزرگ اجتماعی هستند، قابل مقایسه است (اسکاچپل، ۱۳۷۶: ۶۱ ۵۹ ) تأثیرات و تحولاتی که درنتیجه انقلاب اسلامی ایران در صحنه داخلی، منطقه ای و جهانی به وجود آمده است را نباید صرفاً به چند سال اولیه پس از انقلاب نسبت داد. بلکه این تأثیرات، در طول تقریباً چهار دهه ای که از انقلاب اسلامی گذشته است، مستمراً ادامه داشته است. انقلاب ایران ازاین جهت که آخرین انقلاب اجتماعی بزرگ است برای نظریه پردازان انقلاب و دانشمندان علوم اجتماعی از اهمیت منحصر به فردی برخوردار است و درواقع موجب تحولات چشمگیری در نظریه های انقلاب شده است. (فوران، ۱۳۷۵: ۲۰۵ ۱۹۷؛ اسکاچپل، ۱۳۷۷: ۱۸۵؛ حجاریان، ۱۳۷۵) همچنین انقلاب اسلامی بازتاب وسیعی در جهان اسلام داشت. (محمدی ۱۳۸۵: ۵۳۸ ۵۰۱؛ اسپوزیتو، ۱۳۸۲: ۳۲۵ ) نوشتار حاضر از میان بازتاب ها و تأثیرات بسیار گسترده ملی، منطقه ای، جهانی و تاریخی انقلاب اسلامی صرفاً به برخی دستاوردها و نتایج سیاسی آن پرداخته است. بر این اساس سوال اصلی مقاله حاضر آن است که نتایج سیاسی انقلاب اسلامی با رویکردی کلان شامل چه مواردی می شود؟

پیشینه موضوع و روش پژوهش

بحث نتایج انقلاب اسلامی ایران، ازجمله موضوعاتی است که مربوط به مطالعات پیشینی درباره انقلاب اسلامی است. به این معنا که برای بررسی نتایج انقلاب اسلامی در سطوح مختلف داخلی، خارجی و همچنین عرصه های مختلف سیاسی، اقتصادی و فرهنگی، باید به لحاظ زمانی از هنگام وقوع انقلاب فاصله گرفت. به این دلیل که گاهی نزدیک بودن و در متن یک واقعه تاریخی یا سیاسی اجتماعی مهم قرار داشتن، ممکن است موجب شود عظمت و تأثیرات آن واقعه به خوبی مورد تفطن قرار نگیرد. بنابراین گذشت زمان فراهم کننده زمینه لازم برای بروز بهتر و درنتیجه مطالعه دقیق تر تأثیرات وقایع عظیم سیاسی و اجتماعی در طول تاریخ بوده است. به عنوان نمونه بسیاری از تأثیرات انقلاب عظیم پیامبر اسلام|، تنها بعد از گذشت چند دهه حتی چند صد سال از زمان وقوع آن، خود را نمایان کرد. این موضوع درباره انقلاب اسلامی ایران نیز صادق است. با این مقدمه باید گفت پیشینه موضوع مورد مطالعه پژوهش حاضر را باید در آن دسته تحقیقاتی جستجو کرد که به بازتاب ها، تأثیرات و دستاوردهای انقلاب اسلامی اختصاص یافته اند. از جمله می توان به کتابی که جان ال. اسپوزیتو تحت عنوان انقلاب ایران و بازتاب جهانی آن تدوین کرده اند اشاره کرد. (اسپوزیتو، ۱۳۸۲: ۳۱ ۱۵) در این کتاب که هر فصل آن توسط یکی از نویسندگان نوشته شده است، بازتاب انقلاب اسلامی در متن خیزش جهانی اسلامی مورد ارزیابی قرار می گیرد. رویکرد اصلی و نقطه تمرکز فصول مختلف کتاب، بحث صدور انقلاب اسلامی است. با این رویکرد، نویسندگان فصول مختلف کتاب که برخی از آنها ایرانی و برخی غیر ایرانی (عمدتاً غربی) هستند تلاش کرده اند نشان دهند انقلاب اسلامی ایران چه تأثیراتی به ویژه در جهان اسلام شامل عراق، لبنان، مصر، تونس، لیبی، افغانستان، آسیای مرکزی، آسیای جنوب شرقی و کشورهای اسلامی در قاره آفریقا داشته است. سطح تحلیل در این کتاب را عمدتاً باید سطح تحلیل منطقه ای و جهانی دانست. محتوای اصلی فصول مختلف کتاب بحث صدور انقلاب اسلامی است و ازاین جهت با بحثی که در مقاله حاضر مطرح می شود، یعنی فایل پاورپوینت کامل نتایج سیاسی انقلاب اسلامی ایران، تفاوت جدی دارد.

پژوهش برجسته دیگر در زمینه نتایج انقلاب اسلامی، کتاب بازتاب جهانی انقلاب اسلامی است که توسط دکتر منوچهر محمدی از محققان برجسته حوزه مطالعات انقلاب اسلامی نوشته شده است. (ر. ک: محمدی، ۱۳۸۵: ۴۹۸ ۱۲۵) فاصله تقریباً سی ساله تألیف این کتاب با زمان وقوع انقلاب اسلامی، موجب شده است نویسنده بتواند به خوبی بازتاب های عظیم این پدیده گسترده را در سطح منطقه ای و جهانی مورد بررسی قرار دهد. تأثیرات و بازتاب های انقلاب اسلامی در نظام بین الملل، حوزه خلیج فارس، منطقه شام، شمال آفریقا، آسیای مرکزی و قفقاز، شبه قاره هند و آسیای جنوب شرقی مورد بررسی قرار می گیرد. همان گونه که پیداست با وجود اهمیت این موضوعات که جزء نتایج انقلاب اسلامی در سطح منطقه ای و جهانی محسوب می شوند، اما با نتایج سیاسی انقلاب اسلامی که در مقاله حاضر با رویکردی کلان و در عمدتاً سطح ملی مورد بررسی قرار گرفته، متفاوت است. کتاب هایی که به بررسی تأثیرات انقلاب اسلامی در یک منطقه خاص از جهان اسلام یا یک موضوع خاص در جهان اسلام پرداخته اند نیز به همین دلیل با مقاله حاضر به لحاظ موضوع و سطح تحلیل متفاوت هستند. (ر. ک: طاهری، ۱۳۸۸: ۴۲ ۳۰) حمید دهقان نیز در کتابی با عنوان پژوهشی نو پیرامون انقلاب اسلامی در فصلی پایانی کتاب، در بحث بسیار کوتاهی با عنوان «آثار و دستاوردهای انقلاب اسلامی» طی دو صفحه مختصر، فهرست وار عناوین این دستاوردها که به زعم نویسنده در دو دسته داخلی و خارجی قابل تقسیم هستند را بیان می کند. (دهقان، ۱۳۷۷: ۲۰۵ ۲۰۴) اما دکتر منوچهر محمدی در کتاب دیگری با عنوان «دستاوردهای کلان انقلاب اسلامی در سطح ملی، منطقه ای، جهانی و تاریخی» به موضوعاتی می پردازد که با بخشی از مطالبی که در مقاله حاضر مورد بحث و تحلیل قرار گرفته است مشترک است. (محمدی، ۱۳۹۳: ۷۸ ۱۷) این کتاب به لحاظ مباحثی که در روش تحلیل و بررسی نتایج پدیده های اجتماعی سیاسی مطرح کرده است، یکی از منابع پژوهش حاضر محسوب می شود. همچنین به لحاظ اینکه این کتاب مردم سالاری دینی را یکی از نتایج انقلاب اسلامی از لحاظ سیاسی در نظر می گیرد، با بخشی از مقاله حاضر اشتراک دارد. نویسنده این کتاب، دستاوردهای انقلاب اسلامی در سطح ملی را شامل دو مورد اصلی معرفی می کند: ۱- تأسیس نظام سیاسی دینی کارآمد، ۲- ایجاد جامعه ولایی. تأثیر اول از بعد سیاسی مورد بررسی و تحلیل قرار می گیرد و تأثیر دوم نیز از بعد اجتماعی. تأکید بر تأسیس مردم سالاری دینی به عنوان یکی از برجسته ترین نتایج سیاسی انقلاب اسلامی، موضوعی است که در مقاله حاضر نیز مورد بررسی قرار می گیرد. اما باید توجه داشت که مقاله حاضر چهار مورد از مهم ترین نتایج سیاسی انقلاب اسلامی را مورد بررسی قرار می دهد. ضمن آنکه تأکید بر بعد نهادسازی سیاسی به عنوان یکی از مهم ترین نتایج سیاسی انقلاب اسلامی، کاملاً بدیع است و کمتر مورد توجه بوده است.

نکته دیگر آن است که نتایجی که در نوشتار حاضر به بررسی آنها خواهیم پرداخت از دو ویژگی مهم برخوردار هستند. اول آنکه این دستاوردها به نحوی در ایران پس از انقلاب نهادینه شده اند، به این معنا که به بخشی ثابت از نتایج انقلاب اسلامی تبدیل شده است. به گونه ای که تغییر تصمیم گیران سیاسی در ایران، در این دستاوردها تأثیر چندانی نداشته است و نتوانسته است آنها را تغییر یا مختل کند. دوم آنکه این دستاوردها به گونه ای است که برای همه کشورهای مسلمان اعم از شیعه و سنی قابل استفاده و الگوبرداری است. به عبارت دیگر این دستاوردها نشان دهنده آن است که انقلاب اسلامی ایران، انقلابی صرفاً شیعه یا صرفاً ایرانی نیست. هرچند این تحول بزرگ در کشور ایران و با اکثریتی شیعه اتفاق افتاده است اما دستاوردها و نتایج آن به گونه ای است که می تواند برای بسیاری از کشورهای مسلمان به عنوان یک عامل حرکت آفرین و اثباتی در نظر گرفته شود. این مسئله به نوبه خود نشان دهنده آن است که انقلاب اسلامی، بخشی از پاسخ به مسائل و معضلات مشترک در جهان اسلام بوده است. به لحاظ نوع دستاوردهایی که در نوشتار حاضر مورد بررسی قرار خواهد گرفت باید گفت که این مقاله به دستاوردهای سیاسی اختصاص دارد. باید توجه داشت که دستاوردها با مسئله «کارآمدی» ارتباط معناداری برقرار می کند. به عبارت دیگر درصورتی که یک نظام سیاسی کارآمد باشد، می توان از دستاوردها و نتایج مثبت آن نظام سیاسی که می تواند برای کشورهای دیگر و با مشکلات مشابه به عنوان یک الگو و الهام بخش در نظر گرفته شود سخن گفت. کارآمدی عبارت است از موفقیت در تحقق اهداف با توجه به امکانات و موانع. در این تلقی از کارآمدی، سه شاخصه مهم برای کارآمدی در نظر گرفته شده است: اهداف، امکانات و موانع. (نصری، ۱۳۹۰: ۷۷) درنتیجه ترکیبی از این سه مؤلفه می تواند مشخص کننده میزان کارآمدی نظام سیاسی باشد. بر این اساس برای بررسی دستاوردهای سیاسی انقلاب اسلامی ایران اولاً باید به اهداف سیاسی، ثانیاً امکانات موجود برای تحقق این اهداف و ثالثاً به موانع موجود در مسیر تحقق این اهداف توجه داشت. با این توضیحات، برخی از مهم ترین نتایج سیاسی انقلاب اسلامی مورد بررسی و تبیین قرار می گیرد.

روش تحلیل و بررسی نتایج و دستاوردهای یک پدیده سیاسی اجتماعی را می توان به دو شیوه مختلف انجام داد. در شیوه اول که می توان آن را روشی جزئی نگر نامید، تغییرات و تحولات قابل شمارش و به عبارت دقیق تر رؤیت پذیر در ابعاد مختلف سیاسی، اقتصادی و فرهنگی در مقایسه با زمانی که آن پدیده وجود نداشته است، مورد بررسی و احصاء قرار می گیرد. در این روش، می توان نتایج وقوع یک پدیده را به صورت آمار و ارقام ثبت کرد. (محمدی، ۱۳۹۳: ۱۴) این روش در جای خود و براساس موضوع مورد پژوهش می تواند سودمند باشد. اما شاید نتواند نشان دهنده سطح دیگری از تأثیرات و پیامدهای وقایع بزرگ سیاسی و اجتماعی را که اهمیتی تاریخی دارند، نشان دهند. در روش دوم که شیوه کلان نگر است، این نقایص تا حدودی جبران می شود. در روش کلان نگر با وجود آنکه نتایج به دست آمده از روش تحلیل نفی نمی شود، اما نتایجی مورد تأکید قرار می گیرد که در روندهای موجود تا قبل از وقوع آن پدیده وجود نداشته است و تحقق آنها نیز چندان قابل پیش بینی نبوده است. به عبارت دیگر تأثیرات کلان و انحصاری یک پدیده سیاسی و اجتماعی مورد توجه قرار می گیرد. (همان: ص ۱۴) در نوشتار حاضر، روش تحلیل دوم، یعنی روش کلان نگر مورد تأکید قرار گرفته است. به نظر می رسد این روش برای بررسی وقایع برجسته و تأثیرگذار که فرایند تحولات و حرکت در یک اجتماع سیاسی یا مجموعه ای از اجتماعات سیاسی را تحت تأثیر قرار داده است و آنها را به صورت بنیادین متحول کرده است، مناسب تر باشد. از جمله این تحولات، انقلاب های بزرگ سیاسی و اجتماعی هستند. برای بررسی فایل پاورپوینت کامل نتایج سیاسی انقلاب اسلامی ایران نیز ازآنجاکه جزء این دست از انقلاب ها محسوب می شود، (خرمشاد، ۱۳۸۴: ۷؛ اسکاچپل، ۱۳۷۷: ۱۸۵؛ دفرونزو، ۱۳۷۹: ۳۰) می توان از این روش تحلیل استفاده کرد.

استقلال سیاسی

یکی از مهم ترین نتایج سیاسی انقلاب اسلامی را می توان «استقلال سیاسی» دانست هم در سطح داخلی و هم در سطح خارجی و بین المللی. مقصود از استقلال سیاسی این نیست که جمهوری اسلامی ایران که نظام سیاسی برآمده از انقلاب اسلامی است در فضایی انتزاعی و بدون تأثیرپذیری از شرایط داخلی و خارجی عمل کند. بلکه مقصود آن است که جمهوری اسلامی در تعیین اهداف داخلی و خارجی خویش و همچنین اقدامات سیاسی مناسب برای نیل به این اهداف به عنوان تابعی مستقیم یا غیرمستقیم از قدرت ها و نیروهای خارجی، عمل نکرده است. به منظور درک بهتر معنای استقلال سیاسی باید نگاهی به نظام سیاسی حاکم بر ایرانِ قبل از انقلاب داشت.

نظام پهلوی، حکومتی بود که در مرحله تأسیس، به وسیله یک کودتای نظامی در سال ۱۲۹۹ هجری شمسی و با حمایت مستقیم و آشکار انگلستان روی کار آمد. در سال ۱۳۲۰ نیز تغییر پادشاه ایران با حمایت و پشتیبانی انگلستان محقق شد. در سال ۱۳۳۲ نیز ایالات متحده آمریکا و انگلستان به صورت مشترک، حکومت پهلوی که در معرض خطر قرار گرفته بود را با یک کودتای نظامی نجات دادند و آن را حفظ و تثبیت کردند. (نصری، ۱۳۹۰: ۸۳) درنتیجه می توان گفت نظام پهلوی یک حکومت دست نشانده بود که توسط قدرت های خارجی در ایران ایجاد شده بود که هم در مرحله تأسیس، هم در مرحله انتقال قدرت و هم در مرحله تثبیت، با دخالت مستقیم و عمدتاً نظامی انگلستان و ایالات متحده، قدرت را به دست گرفته و حفظ کرده بود.

نظام پهلوی همان گونه که در ایجاد و استقرار به قدرت های خارجی وابسته بود، در عملکرد خود نیز تابع همان نیروهای خارجی بود. اظهارات غربیان به ویژه مقامات سیاسی ایالات متحده و انگلستان، گواه این مدعاست. کارتر، رئیس جمهور پیشین آمریکا، در کتاب «۴۴۴ روز» که خاطرات او از تسخیر سفارت این کشور در ایران است تأکید می کند: «شاه تسلیم پیشنهادهایی بود که از سفارت ما انشاء می شد». ریگان، رئیس جمهور پیشین آمریکا نیز در این زمینه می نویسد: «شاه یک متحد پابرجا بود شاه طبق دستور ما عمل می کرد و سال ها حامل بار ما در خاورمیانه بود.» (همان؛ کارتر، ۱۳۶۱: ۱۵) وابستگی نظام پهلوی به غرب و عمل در راستای تأمین منافع آنها، شاید مهم ترین دلیل حمایت دولت های غربی از نظام پهلوی در مقابل انقلاب اسلامی بود. دولت های غربی به ویژه ایالات متحده تا ماه های آخر حکومت پهلوی، از شاه و نظام او حمایت کردند و تنها هنگامی از حمایت او دست برداشتند که دیگر اطمینان یافتند که این نظام توان مقابله با امواج انقلاب مردم ایران را ندارد و قطعاً سقوط خواهد کرد.

درنتیجه پیروزی انقلاب اسلامی، فرآیند وابستگی و دست نشاندگی نظام سیاسی ایران به غرب، در یک تغییر آشکار به اتخاذ سیاست های مستقل از غرب و همچنین شرق منجر شد. طبیعتاً انقلابی که با وجود مخالفت های مستمر نیروهای خارجی توانسته بود به شکل موفقیت آمیزی دست به بسیج سیاسی و اجتماعی بزند و یک نظام سیاسی جدید را ایجاد کند، از زمینه اجتماعی و سیاسی لازم برای استقلال سیاسی برخوردار بود. به ویژه آنکه استقلال خواهی، یکی از دغدغه های مهم ایرانیان در یکصد سال اخیر بوده است و نظام پهلوی نتوانسته بود به این خواست تاریخی پاسخی درست و شایسته دهد. (حاجی یوسفی، ۱۳۸۹: ۳۲۰ ۳۱۹) مبانی و منابع دینی انقلاب اسلامی نیز تصمیم گیران و به ویژه رهبر انقلاب را به اتخاذ سیاست های مستقل از غرب و شرق در عرصه سیاست خارجی و استقلال عمل در عرصه سیاست داخلی دعوت می کرد. در سال ها و دهه های بعد از انقلاب، به موازات اتخاذ سیاست های مستقل در مسائل داخلی، منطقه ای و بین المللی، مخالفت های دولت های غربی به ویژه ایالات متحده با انقلاب اسلامی و نظام سیاسی برآمده از آن استمرار داشته است.

اهمیت استقلال سیاسی برای انقلاب اسلامی و به ویژه رهبر انقلاب تا آنجا بود که این ایده در قانون اساسی برآمده از انقلاب نیز گنجانده شد. فصل دهم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران که شامل اصول ۱۵۲، ۱۵۳، ۱۵۴ و ۱۵۵ است، مربوط به سیاست خارجی است. در اصل ۱۵۲ تأکید شده است که:

سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران براساس نفی هرگونه سلطه جویی و سلطه پذیری، حفظ استقلال همه جانبه و تمامیت ارضی کشور، دفاع از حقوق همه مسلمانان و عدم تعهد در برابر قدرت های سلطه گر و روابط صلح آمیز متقابل با دول غیر محارب استوار است.

درنتیجه می توان استقلال که یکی از مطالبات مردم ایران بوده است را از مهم ترین دستاوردهای انقلاب اسلامی دانست که در طول دهه های گذشته، هم به لحاظ قانون اساسی و هم به لحاظ عملکرد نظام جمهوری اسلامی، ظهور و بروز داشته است.

اما مسئله استقلال یا وابستگی، در طول دو قرن گذشته برای بسیاری از کشورهای جهان اسلام از مهم ترین مسائل بوده است، به ویژه پس از جنگ جهانی اول و فروپاشی امپراتوری عثمانی که بسیاری از کشورهای اسلامی با معضل وابستگی و عدم استقلال سیاسی مواجه بوده اند. توسل به آموزه های لیبرال دموکراسی ازیک سو، توسل به آموزه های مارکسیستی از سوی دیگر و توسل به ملی گرایی که ایدئولوژی مدرنیته محسوب می شود از سوی سوم، نتوانسته است در ایجاد استقلال سیاسی برای جوامع اسلامی موفقیت چندانی ایجاد کند. انقلاب اسلامی با الهام از مبانی اسلامی و آموزه های قرآنی توانسته است به شکل موفقیت آمیز به استقلال سیاسی دست یابد و ازاین جهت می تواند برای بسیاری از کشورهای اسلامی الهام بخش باشد.

ایجاد نهاد های سیاسی جدید

یکی از نتایج بنیادین انقلاب های بزرگ اجتماعی و سیاسی، ایجاد نهادهای جدید و متفاوت از دوران قبل از انقلاب است. وقوع یک انقلاب اجتماعی بزرگ در یک جامعه، نشان دهنده وجود معضلات و مشکلاتی در جامعه و کارکردهای جامعه است. مشکلاتی که آموزه ها و نهادهای موجود در جامعه، به ویژه نهادهای سیاسی موجود، توانایی رفع ورجوع آن را ندارند و لذا برای حل آنها، تحول بنیادین در ساختار اجتماع ضروری می شود. تحولی که به شکل یک انقلاب سراسری بزرگ به وقوع می پیوندد و موجب تغییرات وسیع در ساختار سیاسی، اقتصادی و اجتماعی جامعه می شود.

بر این اساس می توان، «تغییر نهادی» (Institutional change) را یکی از ابعاد برجسته تحولاتی دانست که درنتیجه انقلاب ها به وجود می آید. (کوهن، ۱۳۷۵: ۳۰ ) تحول نهادی که درنتیجه انقلاب بوجود می آید، دربرگیرنده مجموعه ای از تغییرات در نهادها به ویژه نهادهای سیاسی جامعه است. تحول نهادی ممکن است مشتمل بر برچیده شدن کامل یکی از نهادهای برجسته جامعه مثلاً نهاد سلطنت باشد. همچنین ممکن است مشتمل بر ایجاد تغییرات اساسی در وظایف خاص قوه قانون گذاری باشد. یک جنبه مهم تحول نهادی می تواند ایجاد نهادهای سیاسی جدیدی باشد که در گذشته و رژیم سابق وجود نداشته است. درباره اینکه تحول نهادی چه ارتباطی با ارزش های مورد پذیرش جامعه دارد، میان محققان و پژوهشگران انقلاب های اجتماعی و سیاسی توافقی وجود ندارد. (همان: ۳۱) اما آنچه مسلم است آن است که نهادهای موجود در جامعه ارتباط وثیقی با ارزش های جامعه دارند. تغییر و تحول در نهادهای سیاسی جامعه، در مواردی نشان دهنده تغییر در ارزش های سیاسی جامعه است. به عنوان نمونه وقتی نهاد سلطنت درنتیجه انقلاب روسیه در سال ۱۹۱۷ ازبین رفت، این امر به نوبه خود نشان دهنده تحول در ارزش های سیاسی جامعه روسیه است. زیرا اگر مردم روسیه صرفاً از عملکرد تزار ناراضی بودند، ممکن بود صرفاً به تغییر او راضی می شوند و ضرورتی نداشت نظام سلطنتی خاندان رومانف که برای سیصد سال در روسیه حکومت کرده بود را کنار بگذارند. با این وجود، شاهد هستیم که این نظام سلطنتی به راحتی کنار گذاشته شد. این مسئله نشان دهنده تحولی است که در ارزش های سیاسی جامعه روسیه اتفاق افتاده بود. تحولاتی که ریشه های اجتماعی نهاد سلطنت را از میان برد و ضرورت داشت نهاد یا نهادهای سیاسی جدیدی متناسب با ارزش های سیاسی جدید در جامعه ایجاد شود. (همان: ۳۲)

درنتیجه انقلاب اسلامی ایران، تحول نهایی به یکی از گسترده ترین اَشکال، خود را نمایان کرد. به این معنا که هم برخی از نهادهای سیاسی ریشه دار و قدیمی به طور کامل برچیده شدند، هم در وظایف اساسی برخی نهادهای سیاسی موجود تغییرات بنیادینی صورت گرفت و هم اینکه برخی نهادهای سیاسی جدید و بی سابقه در کشور ایجاد شد. البته می توان همه این تغییرات گسترده را به تحولات وسیع تری استناد داد که در ارزش های سیاسی جامعه ایران در مقطع شکل گیری انقلاب اسلامی به وقوع پیوسته بود.

مهم ترین نهاد سیاسی موجود در جامعه ایران قبل از انقلاب، نهاد سلطنت بود. سابقه این نهاد برجسته و مهم به چند هزارسال قبل بازمی گشت و جامعه ایران فقط در قرن هایی که تحت حاکمیت خلافت قرار داشت از یک نهاد فراگیر و یکپارچه سلطنت برخوردار نبوده است. با این وجود، از قرن چهارم و پنجم به بعد شاهد شکل گیری برخی حکومت های ایرانی هستیم که به نوعی از نهاد تاریخی و ریشه دار سلطنت نیز بهره می بردند. در قرن دهم هجری که حکومت شیعه مذهب صفوی در ایران تشکیل شد، نهاد سلطنت و پادشاهی نیز ملازم آن بود. درواقع تشکیل دوباره ایران با هویتی شیعی نیز با تمسک به آموزه های سلطنت و شاه شیعه مذهب صورت گرفت. در قرون بعد، تا مقطع پیروزی انقلاب اسلامی، هرگز نهاد سلطنت و مفهوم مرکزی و بنیادین آن یعنی «شاه» از حیات سیاسی جامعه ایران حذف نشد و صرفاً در اینکه کدام خاندان پادشاهی را در دست گیرد، تغییراتی ایجاد می شد. در مقطع شکل گیری انقلاب اسلامی، این نهاد سیاسی مهم به راحتی کنار گذاشته شد. مخالفت با شاه، صرفاً مخالفت با شخصی که این منصب سیاسی برجسته را در اختیار داشت نبود بلکه فراتر از آن، و در معنایی وسیع تر، مخالفت با این نهاد سیاسی بود. این مخالفت بسیار فراگیر و وسیع بود به گونه ای که عامل وحدت بخش در میان نیروهای طرف دار تغییر در جامعه ایران شده بود. نفی رژیم شاهنشاهی و نه گفتن به نظام سیاسی موجود که مردم مشکلات خود را نتیجه اقدامات آن می دانستند، به پدیده ای عظیم و همگانی تبدیل شده بود. (فوکو، ۱۳۷۷: ۶۳)