فایل پاورپوینت کامل نظام بهداشت و سلامت در اسلام

فایل پاورپوینت کامل نظام بهداشت و سلامت در اسلام؛ انتخابی هوشمند برای ارائه‌های حرفه‌ای

با پاورپوینت فایل پاورپوینت کامل نظام بهداشت و سلامت در اسلام، محتوای خود را در قالب 120 اسلاید استاندارد و جذاب ارائه دهید و در نگاه اول تاثیرگذار باشید.

چرا باید از پاورپوینت استفاده کنید؟

1. چیدمان دقیق و کاربرپسند: فایل پاورپوینت کامل نظام بهداشت و سلامت در اسلام با طراحی ساختاریافته و اصولی، مخاطب را به‌خوبی درگیر محتوا می‌کند.
2. صرفه‌جویی در زمان: تمامی اسلایدهای فایل پاورپوینت کامل نظام بهداشت و سلامت در اسلام آماده‌ی استفاده هستند؛ بدون نیاز به هیچ‌گونه ویرایش.
3. نمایش با وضوح بالا: کیفیت طراحی در فایل پاورپوینت کامل نظام بهداشت و سلامت در اسلام به‌گونه‌ای است که در هر صفحه‌نمایشی عالی به‌نظر می‌رسد.

هشدار: استفاده از نسخه‌های ناقص فایل پاورپوینت کامل نظام بهداشت و سلامت در اسلام ممکن است باعث بروز اختلال در نمایش یا افت کیفیت شود. تنها نسخه اصلی فایل پاورپوینت کامل نظام بهداشت و سلامت در اسلام، کیفیت تضمین‌شده دارد.

---

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل نظام بهداشت و سلامت در اسلام :

مقدمه

قرآن و سنّت بر اهمیت و تأثیر بهداشت در زندگی دنیوی و اخروی اشاره فراوان دارد، برای نمونه می­توان به استناد، یکی از مصادیق آیه شریفه Gوَلاَ تُلْقُوا بِأَیدِیکمْ إِلَی التَّهْلُکهِF؛ (بقره/ ۱۹۵) ضرورت رعایت بهداشت را برای پیشگیری از هلاکت استنباط کرد و چون مقدمه واجب، واجب است، رعایت بهداشت و پیش­گیری از بیماری­ها برای حفظ جان مسلمانان واجب خواهد بود و اگر آگاهانه و از روی عمد در حفظ جان مسلمانان کوتاهی شود، کاری بسیار ناپسند و شایسته عقوبت خواهد بود.

اسلام چون سلامتی را نیاز اساسی و ضامن بقای نسل آدمی می داند، راه کارهای فراوانی برای حفظ و تأمین آن پیش روی بشر قرار می دهد. در آموزه های دینی به صدها رهنمود در زمینه تغذیه، خواب، آمیزش جنسی، کار و محیط برمی­خوریم که پی کشاندن انسان به سوی سلامتی فردی می باشند. علاوه بر این، رهنمودهای فراوانی درباره سلامت روانی، روحی، خانوادگی، اجتماعی و… وجود دارد که گویای جامع نگری اسلام به موضوع سلامت می باشد.

در این نوشته ضمن طرح و تحقیق این موضوعات، مبانی، اصول و قواعد بهداشت و سلامتی، نظام بهداشتی اسلام تبیین و بررسی می گردد.

تعریف سلامت

معمولاً کسی را که بیماری جسمی نداشته باشد، سالم می­نامند؛ در حالی که تعریف سلامت گسترده تر از این است. سازمان جهانی بهداشت در تعریف سلامت معتقد است:

«سلامت عبارت است از تأمین رفاه کامل جسمی و روانی و اجتماعی نه فقط نبودن بیماری و نقص عضو» (شجاعی تهرانی، حسین، کلیات خدمات بهداشتی، ۲۹).

به این ترتیب کسی را که بیماری جسمی ندارد، نمی­توان سالم دانست؛ بلکه شخص سالم کسی است که از سلامت روح نیز برخوردار و از نظر اجتماعی در آسایش باشد؛ زیرا پژوهش­های علمی نشان می دهد که ممکن است ریشه بسیاری از ناتوانی­های جسمی، نابسامانی فکری و عاطفی باشد. مثلاً دلهره­ها و ناراحتی های فکری می­تواند عامل مهمی در ایجاد زخم­های معده باشد و چون دلهره و بسیاری از احساسات عاطفی انسان در اثر زندگی با مردم و به علت فرهنگ جامعه به وجود می آید، سلامت جسم تا حد زیادی به سلامت فکر و شرایط فرهنگی و اجتماعی مربوط می­شود و به عبارت دیگر تندرستی یا سلامت سه بعد جسمی، روانی و اجتماعی دارد (کتاب بهداشت حوزه).

تعریف بهداشت

بهداشت، به معنای حفظ صحت است و در اصطلاح به مجموعه فعالیت ها و اقداماتی که برای بهبود و ارتقای تندرستی و توانایی فرد یا جامعه انجام شود، بهداشت می گویند و شامل همه دانش ها و روش هایی است که به حفظ سلامت فرد و جامعه کمک می کنند. در قرآن کریم برای این معنا از واژه های «طیبات»، «طهارت» و مشتقّات آن استفاده شده است.

بهداشت به طور کلی عبارت است از: «ایجاد کامل تندرستی بدنی، روانی، اجتماعی؛ نبود هر نوع ناتوانی جسمانی؛ مبارزه با بیماری های همه­ گیر؛ بالا بردن سطح زندگی؛ اصلاح محیط؛ کشف داروهای تازه برای نابودی امراض؛ پاک سازی محیط روستایی و آلودگی آب ها؛ مبارزه با عوامل مزاحم تمدن، مانند: سر و صدا، ازدحام و غیره» (مولوی و گیتی ثمر، بهداشت همگانی، ص ۳).

مبانی نظام بهداشت و سلامتی در اسلام

الف) بناگذاری نظام سلامتی و بهداشت بر فطرت انسان

خداوند یکتا خداپرستی، طلب خیر و پاکی، بیزاری از ناپاکی را در فطرت آدمی به ودیعت نهاده است. فَأَقِمْ وَجْهَک لِلدِّینِ حَنِیفاً فِطْرَتَ اللَّهِ الَّتِی فَطَرَ النَّاسَ عَلَیهَا؛ (روم/ ۳۰) «پس روی (وجود) خود را به دین، حق گرایانه، راست دار؛ (و پیروی کن از) سرشت الهی که (خدا) مردم را بر (اساس) آن آفرید، که هیچ تغییری در آفرینش الهی نیست».

بر این اساس قوانین اسلام بر مبنای فطرت بنا شده است و مصلحت انسان در آن چه که از حلال و حرام و امر و نهی می­بینم، به دقت لحاظ شده است. امام محمد باقر علیه السلام فرمود:

«ان الله تبارک وتعالی لم یحرم ذالک علی عباده واحل لهم ما سوی ذالک من رغبته فیها احل لهم ولا زهد فیها حرمه علیهم ولکنه تعالی خلق الخلق فعلم ما یقوم به ابدانهم وما یصلحم واحله لهم واباحه وعلم ما یضرهم فنهاهم وحرمه علیهم»؛ (شیخ صدوق، علل الشرایع، ۲، ۴۸۳).

آن چه در باب بهداشت و تغذیه در تعالیم اسلامی می­بینیم، این خصوصیت را دارد و چون نیاز به سلامت، نیازی فطری و ضامن بقای نسل آدمی است، اسلام با تحریم خبائث و پلیدی­ها و حلال کردن پاکیزگی و پاکیزه­ها و مطرح کردن قاعده حفظ اعتدال، راه وصول به این مقصود را فراهم ساخته است.

قوانین بهداشتی اسلام با ظرافتی خاص طراحی و بیان گردیده است تا با طبیعت و فطرت انسان سازگار باشد. شاید قراردادن بهداشت و پاکیزگی در بطن دین، به این جهت باشد که خداوند طلب پاکی و بیزاری از ناپاکی (اعم از جسمی، روانی، روحی و…) یا میل و گرایش به پاکیزگی و تنفر از ناپاکی ها را در فطرت آدمی به ودیعت نهاده است. توصیه های مطرح در آموزه های دینی نیز بیانگر این امر فطری می باشند.

ب) ارتباط مسئولیت همگانی در اسلام با بهداشت

در اسلام همه کارها با توجه به فلسفه و هدف آفرینش انسان طراحی می شوند و چون آفرینش بیهوده نیست. أَفَحَسِبْتُمْ أَنَّمَا خَلَقْنَاکمْ عَبَثاً وَأَنَّکمْ إِلَینَا لاَ تُرْجَعُونَ؛ (مؤمنون/ ۱۱۵) همه در برابر وظایف الهی، یک دیگر و جامعه اسلامی مسئول هستند.

سخنان رسول خدا: «من اصبح ولم یهتم به امور مالمسلمین فلیس بمسلم» (ری شهری، همان، ۴، ۵۳۰) و «کلکم راع و کلکم مسئول عن رعیته»، (همان، ۴، ۳۲۷) این تکلیف همگانی را در برابر جامعه مشخص می­کنند. بخشی از امر به معروف و نهی از منکر، اموری را که در ارتباط با سلامت فرد و جامعه است، در بر می گیرد و همان گونه که می­دانیم این دو از واجبات و لازم الاجرا هستند؛ لذا اداره امور بهداشتی، شناسایی عوامل بیماری و کنترل و آموزش آن ها به همه مردم، بخشی از تکالیفی است که دست کم گروهی از انسان­ها دارند تا جلوی اتلاف جان­ها را بگیرند.

پزشکی و حرفه­های وابسته به آن که امروزه خدمات بهداشتی را نیز به طور ویژه انجام می دهند، از نیازهای اولیه جامعه انسانی است و با این که اسلام هدفی فراتر از تأمین بخشی از نیاز جامعه دارد، مسائل بسیاری در زمینه بهداشت، تغذیه و. .. به انسان می­آموزد.

ج) اصل تقدم مصلحت عمومی بر منافع شخصی

رعایت مصلحت جامعه اسلامی در همه زمینه­ها بر همه مسلمانان لازم است و ایجاد آمادگی در همه زمینه­ها، مطابق آیه وَأَعِدُّوا لَهُم مَااستَطَعْتُم مِن قُوَّهٍ وَمِن رِبَاطِ الْخَیلِ تُرْهِبُونَ بِهِ عَدُوَّ اللّهِ وَعَدُوَّکمْ؛ (انفال/ ۶۰) بر همه واجب می­باشد. ایجاد امنیت جانی، اجتماعی و همچنین سلامتی در جامعه از مهم ترین مصالح مسلمانان است و تأثیر بسزائی در رشد، آرامش و رفاه عمومی دارد. بر اساس این بینش باید هر جا که ضرورت ایجاب کرد در امور بهداشتی سرمایه گذاری شود. پربارترین و شاید کم خرج­ترین سرمایه­گذاری، گسترش آموزش بهداشت و دانش بهداشتی مردم است و این میسّر نمی­گردد، مگر این که ضرورت آگاهی از اصول بهداشت، در کنار دیگر مسائل ضروری دینی و سیاسی مطرح شود.

د) اصل تکلیف

نگاهی گذرا به آموزه های دینی نشان می دهد که بخش زیادی از نظام آموزشی اسلام در قالب احکام شرعی (وجوب، استحباب، حرمت و کراهت) بیان شده است. این گونه بیان، می تواند برای فرد مسلمان، به عنوان یک تکلیف مطرح باشد و او خود را ملزم به رعایت آن بداند. به عبارتی دیگر، قرار دادن مسائل بهداشتی در برنامه عبادی مسلمان، انگیزه لازم را برای اجرای آن ایجاد می نماید و این در حقیقت نوعی ضمانت اجرا است.

آیه مبارکه أَلَمْ یعْلَمْ بِأَنَّ اللَّهَ یرَی؛ (علق/ ۱۴) همان ضمانت اجرایی که در احکام دین بر فکر و عمل مسلمان حاکم است و او را از گناه در خلوت و خیانت به مسلمانان باز می­دارد، آن جایی هم که رعایت اصول بهداشتی با الزام شرعی همراه باشد، مسلمان را از زیر پا گذاشتن آن اصول در خلوت و آشکار باز خواهد داشت. در این صورت ریختن فضولات آلوده در معابر و آلوده کردن آب ها، ایجاد کانون های آلودگی و عفونت و آماده ساختن محیط برای رشد و فعالیت حشرات که عوامل توسعه آلودگی اند و نظایر این اعمال، توسط پاسبان درونی و ایمان هر شخص منع خواهد شد.

از این گذشته مسلمانی که بداند هر کاری که باعث آسایش مسلمانان و حفظ سلامت آن ها باشد خدمتی در جهت رضای خدا است، از پاک سازی محیط و کمک به حفظ بهداشت عمومی به عنوان عمل خیر استقبال خواهد کرد. برای نمونه در باب وقف و خدمات عامه، با تکیه بر این حدیث معروف «اذا مات ابن آدم انقطع عمله الاّمن ثلاث صدقه جاریَهَ، او علم ینتفع به، او ولد صالح یدعو له» (دیلمی، ارشادالقلوب، ۱، ۱۴)، بسیاری از بناها و اعمال بهداشتی نظیر بهسازی محیط، ایجاد حمام، آب لوله کشی، مرکز بهداشت و آموزش بهداشت، از مصادیق روش و مسلم صدقه جاریه «وعلم ینتفع به» خواهد بود. به همین دلیل مسلمانان انگیزه­ای قوی برای توسعه بهداشت خواهند یافت.

ح) ایمان بزرگ ترین انگیزه حفظ سلامتی و رعایت بهداشت

اسلام بر بهداشت و نظافت تأکید فراوان کرده و آن را بخشی از ایمان و لازمه آن معرفی نموده است. در واقع یکی از ویژگی های اسلام، تشویق به رعایت پاکی در ابعاد گوناگون زندگی است؛ زیرا دوری از آلودگی جسمی و روحی خواسته فطری هر انسان است. اسلام با قراردادن نظافت در برنامه عبادی فرد مسلمان، انگیزه لازم برای رعایت بهداشت و پاکیزگی را در او ایجاد نموده است. پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله و سلم می فرماید:

«تنظفوا بکل ما استطعتم فان الله تعالی بنی الاسلام علی النظافه ولن یدخل الجنه الا کل نظیف»؛ (کنزالعمال، ح ۲۶۰۰۲) «به هر مقدار که می توانید نظافت را رعایت کنید؛ زیرا خداوند متعال اسلام را برپایه نظافت بنا نهاده است و هرگز کسی وارد بهشت نمی گردد؛ مگر این که پاکیزه باشد».

بنابراین نظافت و بهداشت در اسلام، نظام خاصی دارد؛ به گونه ای که فرد مسلمان خود را ملزم می داند بهداشت را امری شرعی و دینی بداند و آن را در هرحال و به طور مستمر رعایت نماید.

هـ ) جامعیت نظام بهداشتی و سلامتی در اسلام

نظام بهداشـتی اسـلام، برنامـه­ای فـراگیر است کـه از بهداشت فـردی در بعـد جسـمی (شامل: بهداشت اعضای بدن و ابزار و لوازم فردی) و روانی آغاز می گردد و آن گاه به ارتباط فرد با دیگران می پردازد و با عنوان بهداشت خانوادگی، اجتماعی، حرفه ای، محیط، مسکن، تغذیه، اقتصادی و…، می توان آموزه های فراوانی در دین اسلام یافت.

اهداف نظام بهداشت و سلامتی در اسلام

۱.قرب الهی بزرگ ترین هدف نظام سلامت و بهداشت در اسلام

در اسلام مسائل به صورت انتزاعی مطرح نمی­شود. آن جا که صحبت از بهداشت و طهارت است، نیت و انجام اعمال قربه الی الله نیز هم زمان مطرح است. عمل صالح در کنار ایمان ارزش می­یابد و چه بسیار اعمال به ظاهر نیکی که به علت ریا و نیت غیر خدا، بی ارزش می گردد و انسان ساز نمی شود به همین دلیل در همه کارها و عبادات، هدفی (قرب الهی و جلب رضای) هست و نتیجه این هم سویی و هدف­داری، سیر تکاملی انسان است و این ویژگی است که اعتبار و ارزش کارها را مشخص می­کند.

اسلام با تکیه بر وحی، عالی­ترین رهنمودهای بهداشتی را در اختیار مسلمانان قرار داده است. برای مثال وقتی قرآن با لفظ یا أَیهَا النَّاسُF پیام Gکلُوا مِمَّا فِی الْأَرْضِ حَلاَلاً طَیباً؛ (بقره/ ۱۶۹) را به گوش مردم می­رساند یا می­فرماید فَلْینظُرِ الْإِنسَانُ إِلَی طَعَامِهِ؛ (عبس/ ۲۴)، همه انسان ها را به دقت در غذای خود ـ اعم از غذای جسم یا بنا به قول معصوم۷ حتی غذای روح و دانشی که می آموزد ـ فرا می خواند تا انسان به دقت، همه چیز را در غذایی که می­خورد، مطالعه کند و ببیند آیا آن چه می­خورد با نیاز بدنش مطابقت دارد؟ آیا حلال و حرام خدا و حقوق جامعه در آن رعایت شده برای او نوش است یا نیش، حق است یا ناحق، بد است یا خوب؟

۲.بهره مندی از نعمت های الهی و ارتباط آن با بهداشت و سلامتی

قُلْ مَنْ حَرَّمَ زِینَهَ اللّهِ الَّتِی أَخْرَجَ لِعِبَادِهِ وَالطَّیبَاتِ مِنَ الرِّزْقِ قُلْ هِی لِلَّذِینَ آمَنُوا؛ «[ای پیامبر!] بگو: چه کسی زیور الهی را که برای بندگانش پدید آورد، و روزی های پاکیزه را، حرام کرده است؟! بگو: «این [ها] در زندگی پست (دنیا)، برای کسانی است که ایمان آورده اند (اگر چه دیگران نیز از آن ها استفاده می کنند)»؛ (اعراف/ ۳۲).

بهره­ بردن از نعمت های خدا که پروردگار یکتا برای استفاده بندگان آفریده است، جایگاه ویژه ای در سلامت و رفاه انسان دارد و انسان باید در برابر استفاده از نعمت های پروردگار شاکر باشد و توانی را که از آن کسب کرده است در جهت نافرمانی او به کار نبرد. «اقل ما یلزمکم لله ان لا تستعینوا بنعمه علی معاصیه»؛ (نهج ­البلاغه، ص ۳۳۰). این حداقل الزامی است که آدمی در برابر پروردگار دارد و اگر این نعمت را در جای خود و به نفع تکامل معنوی و جسمی خود و دیگران به کار برد، در واقع شکر نعمت را به جای آورده است.

اگر هدف آفرینش، انسان کامل است؛ چنانکه در «لولاک لما خلقت الافلاک» (مجلسی، بحارالانوار، ۵۴، ۱۹۹) خطاب به رسول اکرم می­بینیم، آیا کسی شایسته­تر از انسان با ایمان و صالح برای بهره­ بردن از نعمت های خدا وجود دارد؟ در این صورت، شایسته است انسان رو به کمال از نعمت ارزنده و ناشناخته سلامت «نعمتان مجهولتان، الصحه و الامان»؛ (گنج حکمت، احادیث منظومه، ۱۹۶) کاملاً بهره ببرد و نیز از دیگر نعمت ها در حدود تعیین شده اش استفاده کند، زیرا «ان الله تعالی اذا انعم علی عبد نعمه احب ان یری علیه اثرها»؛ (مجلسی، ۴۷، ۳۶۱) خدا ظاهر شدن آثار نعمتش را بر مؤمن می­ پسندد.

۳.دوستی خدا

مراعات بهداشت و پاکیزگی، باعث جلب دوستی خدا می شود. إِنَّ اللّهَ یحِبُّ التَّوَّابِینَ وَیحِبُّ الْمُتَطَهِّرِینَ؛ (بقره/۲۲۲) «… خداوند توبه کاران را دوست دارد، و پاکان را (نیز) دوست دارد».

۴.رستگاری در روز قیامت

در قرآن کریم پرهیز از آلودگی ها، زمینه دست یابی به رستگاری و آسایش روز قیامت معرفی شده است: یا أَیهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِنَّمَا الْخَمْرُ وَالْمَیسِرُ وَالْأَنْصَابُ وَالْأَزْلاَمُ رِجْسٌ مِنْ عَمَلِ الشَّیطَانِ فَاجْتَنِبُوهُ لَعَلَّکمْ تُفْلِحُونَ؛ (مائده/ ۹۰) «ای کسانی که ایمان آورده اید! شراب و قمار و بت ها و چوب های شرط بندی، فقط پلیدند [و] از کار شیطان اند؛ پس، از آن [ها] دوری کنید، باشد که شما رستگار شوید».

قُل لاَ یسْتَوِی الْخَبِیثُ وَالطَّیبُ وَلَوْ أَعْجَبَک کثْرَهُ الْخَبِیثِ فَاتَّقُوا اللّهَ یاأُولِی الْأَلْبَابِ لَعَلَّکمْ تُفْلِحُونَ؛ (مائده / ۱۰۰) «بگو: «پلید و پاک [نیکو] مساوی نیستند، هر چند فزونی پلید [ها] تو را به شگفتی اندازد؛ پس ای خردمندان! خودتان را از [عذاب] خدا نگه دارید، باشد که شما رستگار شوید».

در این آیه خباثت در مقابل پاکیزگی قرار دارد. با توجه به معنای خباثت و تأکید قرآن بر رعایت تقوی و تفکر اهل نظر و اندیشه، روشن می شود که بهداشت و سلامتی در اسلام فقط در گستره جسمانی نیست، بلکه روح و روان انسان را نیز شامل می شود.

روش های تأمین بهداشت و سلامتی اسلام

اول: بخش روانی

تعالیم اسلامی روش هایی برای رویارویی مقابله با ناکامی ها و شیوه های سازگاری با سختی ها ذکر کرده اند. ما آن ها را در سه بخش «روش های شناختی» «روش های رفتاری» و «روش های عاطفی» بررسی می کنیم.

۱.روش های شناختی

دراین روش ها که برشناخت فرد نسبت به جهان و زندگی فردی و اجتماعی تأکید می شود، فرد با استفاده از شناخت ها در پی مقابله با تنیدگی ها بر می آید و به کمک توانایی فکری و ذهنی خود، با مشکل برخورد می کند. از جمله روش های شناختی می توان به موارد زیر اشاره نمود:

الف) ایمان به خدا: باعث می شود فرد بر موجودی تکیه کند که علم، قدرت و خیر خواهی بی نهایت دارد، لذا ترس، دلهره، اضطراب و تزلزل در او ایجاد نمی شود و احساس بی نیازی و آرامش به او دست می دهد.

هُوَ الَّذِی أَنزَلَ السَّکینَهَ فِی قُلُوبِ الْمُؤْمِنِینَ…؛(فتح/ ۴) «او (خدا) کسی است که آرامش را در دلهای مؤمنان نازل کرد…».

ب) بینش فرد نسبت به وقوع سختی ها و مشکلات: در تعالیم اسلامی تأکید شده است که طبیعت زندگی، آمیخته با سختی هاست.

لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنسَانَ فِی کبَدٍ. (بلد/ ۴) «به یقین، انسان را در رنج و مشقت آفریدیم».

اگر انسان وقوع سختی ها را اجتناب ناپذیر بداند، خود را برای رویارویی با آن ها آماده می کند.

ج) توکل به خدا: پشتیبان قدرتمندی برای انسان در حل مشکلات است. اهل توکل ناامید نمی شوند و از انجام تکالیف باز نمی مانند و نگران آینده نیستند، چون در هر صورت به وظیفه عمل می کنند.

… وَمَن یتَوَکلْ عَلَی اللَّهِ فَهُوَ حَسْبُهُ. ..؛ (طلاق/ ۳) «و هرکس بر خدا توکل کند، پس او برایش کافی است».

د) اعتقاد به مقدرات الهی: چنین اعتقادی از مراتب بالای ایمان و مورد تأکید است، چرا که سازگاری فرد را با تبعات حوادث آسان تر می سازد.

قُل لَن یصِیبَنَا إِلَّا مَاکتَبَ اللّهُ لَنَا هُوَ مَوْلاَنَا. ..؛ (توبه/ ۵۱) «بگو: جز آن چه خدا بر ما مقرر داشت، به ما نمی رسد؛ او سرپرست ماست؛ و مؤمنان، پس باید تنها بر خدا توکل کنند».

۲.روش های رفتاری

در روش های رفتاری، دستورات و توصیه های عملی، از جمله آداب برخورد و رفتار متقابل، مورد نظر است. برخی از این روش ها چنین است:

الف) خویشتن داری: آموزه های قرآنی، افراد را در برابر تضادهای اجتماعی و مشکلات، به صبر و عکس العمل منطقی دعوت می کنند، چون اگر فرد واکنش های عجولانه و حساب نشده نشان ندهد، دچار استرس کمتری خواهد شد.

ب) تفریحات سالم: فعالیت و کار مداوم، فشار جسمی و روحی بر فرد وارد می آورد، پس باید تفریحات سالمی باشد که به او روحیه و آرامش بخشد، مانند: بازی (یوسف/ ۱۲)، هم نشینی، شوخی با دوستان، ورزش، مسافرت سِیرُوا فِی الْأَرْضِ…

ج) ازدواج و روابط خانوادگی: اسلام به ازدواج و روابط خانوادگی بسیار اهمیت می دهد و از تنهایی و گوشه گیری نهی می کند و این گویای تأثیر عمیق دینی، اجتماعی و روانی آن بر فرد است.

وَمِنْ آیاتِهِ أَنْ خَلَقَ لَکم مِنْ أَنفُسِکمْ أَزْوَاجاً لِّتَسْکنُوا إِلَیهَا. ..؛ (روم/ ۲۱) «و از نشانه های او این است که همسرانی از (جنس) خودتان برای شما آفرید، تا بدان ها آرامش یابید».

د) حمایت اجتماعی: گستره حمایت اجتماعی در اسلام، از محدوده کوچک خانواده آغاز می شود و خویشاوندان، همسایگان، شهروندان، و حتی به گونه ای کل جامعه بشری را در بر می گیرد.

إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَهٌ. ..؛ (حجرات/ ۱۰) «مؤمنان فقط برادران یک دیگرند».

۳.روش های معنوی ـ عاطفی

در این روش ها فرد نوعی ارتباط عاطفی با خدا و اولیای دین برقرار می کند؛ به گونه ای که این روابط او را در مواجهه با مشکلات و حل آن ها یاری می رساند.

الف) یاد خدا: یکی از اموری است که به انسان آرامش می بخشد…. أَلاَ بِذِکرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ؛ (رعد/ ۲۸) «آگاه باشید، که تنها با یاد خدا دل ها آرامش می یابد».

این موضوع باعث ایجاد آرامش در روان و جسم فرد می شود…. ثُمَّ تَلِینُ جُلُودُهُمْ وَقُلُوبُهُمْ إِلَی ذِکرِ اللَّهِ…؛ (زمر/ ۲۳) «… سپس پوست هایشان و دل هایشان به یاد خدا نرم می شود…».

در مقابل، دوری از یاد خدا، زندگی را دشوار می سازد، وَمَنْ أَعْرَضَ عَن ذِکرِی فَإِنَّ لَهُ مَعِیشَهً ضَنکاً. ..؛ (بقره/ ۴۵) «و هر کس از یاد من روی گرداند، پس حتماً زندگی (سخت و) تنگی برای اوست».

ب) دعا: یاری خواستن از قدرت بی نهایت خداوند نوعی رابطه بین انسان و پروردگار برقرار می سازد:

أَمَّن یجِیبُ الْمُضْطَرَّ إِذَا دَعَاهُ وَیکشِفُ السُّوءَ. ..؛ (نمل/ ۶۲) «بلکه آیا (معبودان شما بهترند یا) کسی که درمانده را، به هنگامی که او را می خواند، اجابت می کند و (گرفتاری) بد را برطرف می سازد».

ج) نماز: راز و نیاز با خدا با آداب مخصوص، به صورت منظم می باشد.

وَاسْتَعِینُوْا بِالصَّبْرِ وَالصَّلاَهِ. ..؛ (بقره/ ۴۵) «و به وسیله ی شکیبایی و نماز یاری بجویید».

د) توسل: اتصال به ائمه معصوم و اولیای خدا، برقراری ارتباط با کسانی است که قدرت تصرفی بیش از سایر انسان ها در نظام هستی دارند و دارای صفات والای اخلاقی هستند. از همین رو فرد به نیرویی ماورای طبیعی دل می بندد که به طور دو طرفه به فرد توجه و عنایت فراوان دارد، لذا احساس تنهایی و درماندگی نمی کند.

دوم: بخش جسمانی

در بخش جسمانی نیز آیات زیادی داریم که به رعایت و فواید موارد بهداشتی اشاره دارند در این بخش به مهم ترین روش ها اشاره می­شود.

الف) روش های عام

۱.اصل پیشگیری بهتر از درمان

امیر مؤمنان علیه السلام در بیان اهمیت پیشگیری از بیماری فرمود: «لاوقایه امنع من السلامه» (مجلسی، بحارالانوار، ۷۴، ۲۸۲).

اسلام با بیان قانون کلی «پیشگیری بهتر از درمان است»، همگان را به حفظ سلامتی دعوت می کند تا از بروز بیماری پیشگیری نماید.

توصیه های طبی قرآن گاه در شکل نهی مخاطب از برخی امور است که در حقیقت نقش «پیشگیری» دارد، مانند نهی از پرخوری و اسراف.

۲.اصل رعایت اعتدال در امور

قرآن در توصیه ای فراگیر، مخاطبان را از «اسراف» برحذر می دارد و می فرماید؛ «اسراف کاران برادران شیطان هستند» اسراف شامل همه گونه زیاده روی در خوردن، خوابیدن، پوشیدن و… می گردد.

آیات قرآن در توصیه ای خاص تر انگشت تأکید بر نهی از اسراف در خوردن و آشامیدن می گذارند: وَکلُوا وَاشْرَبُوا وَلاَ تُسْرِفُوا إِنَّهُ لاَیحِبُّ الْمُسْرِفِینَ؛ (اعراف/ ۳۱) «وبخورید و بیاشامید، و [لی ] زیاده روی نکنید».

در روایات نیز چنین تأکیداتی دیده می شود، لذا اگر تغذیه از حالت اعتدال خارج شود، برای سلامتی انسان مضّر است؛ البته این مسئله تنها به تغذیه مربوط نیست و شامل تمام فعالیت های فردی و جمعی می­ شود.

ب) اصول و قواعد خاص

بخشی از اصول و قواعد اسلامی مورد نظر است که می­تواند در موارد و مسائل مربوط به بهداشت روان و سلامتی ارتباطات اجتماعی، از جمله نهاد خانواده، نهادهای مدنی، اجتماعی، سیاسی و فرهنگی تأثیرگذار باشد و به تعبیر دیگر این اصول (اصل طهارت، برائت، حلّیت، عسر و حرج، اضطرار و…) می توانند در بهداشت روابط اجتماعی و حفظ سلامتی جامعه و از بین بردن یا کنترل ذهنیت مسموم و کدورت های قلبی نسبت به هم از جمله سؤظن، انتقام جویی، جدل، مشاجره و آسیب به خود و دیگران، زیاده روی و تفریط، فقدان آرامش و اضطراب، استرس و تجاوز در حقوق دیگران و موارد دیگری که بیشتر به قلمرو بهداشت روان مربوط می­باشد، مؤثر باشد و در مقابل باعث می­شود شور نشاط، آرامش، اطمینان خاطر، عزت نفس، تفاهم، اعتدال در امور رضایتمندی، انتظام اجتماعی، حسن روابط و معاشرت و. .. در دو قلمرو فردی و جمعی به وجود بیاید.

۱.قاعده طهارت

هرگاه دلیل و نشانه ای برحکم واقعی در مسئله ای وجود نداشته باشد، باید به قواعد عام فقهی یا اصول عملیه و احکام ظاهری آن رجوع شود. «قاعده طهارت» از قواعد مسلّم فقهی شیعه است و مهم ترین سند آن موثقه عمار می باشد:

«موثقه عمار عن ابی عبدالله علیه السلام فی حدیث، قال: «کل شی نظیف حتی تعلم انه قذر، فاذا علمت فقد قذر، و ما لم تعلم فلیس علیک »؛ (صدوق، من لایحضره الفقیه، ۱، ۵) «هر چیزی اصولاً پاکیزه است؛ مگر آن که بدانی که نجس است. آن گاه که علم به نجاست آن پیدا کردی، نجس خواهد بود، و تا وقتی علم پیدا نکرده ای، هیچ باکی بر تو نیست».

این قاعده موارد کابردی زیادی در نظام بهداشتی و سلامتی دارد که یک مسلمان می­تواند مطابق آن رفتار کند و آن را در رعایت بهداشت فردی، جمعی، محیطی، و تغذیه به کار ببندد.

۲.اصالت برائت

برائت یعنی این که ذمّه انسان بدون تکلیف باشد. اصالت برائت هنگامی جاری می شود که هیچ دلیل و اماره ای بر حکم خاص یا عام آن مورد، موجود نباشد. ادلّه اصالت برائت و مفهوم و موارد به کارگیری آن