فایل پاورپوینت کامل نقش کودتای ?? مرداد بر سیاست خارجی ایران در قبال ابرقدرت های انگلیس و آمریکا

ارائه‌ی فایل پاورپوینت کامل نقش کودتای ?? مرداد بر سیاست خارجی ایران در قبال ابرقدرت های انگلیس و آمریکا – تجربه‌ای خاص و متمایز!

پاورپوینتی حرفه‌ای و متفاوت:

فایل فایل پاورپوینت کامل نقش کودتای ?? مرداد بر سیاست خارجی ایران در قبال ابرقدرت های انگلیس و آمریکا شامل 120 اسلاید جذاب و کاملاً استاندارد است که برای چاپ یا ارائه در PowerPoint آماده شده‌اند.

ویژگی‌های برجسته فایل فایل پاورپوینت کامل نقش کودتای ?? مرداد بر سیاست خارجی ایران در قبال ابرقدرت های انگلیس و آمریکا:

• طراحی خلاقانه و حرفه‌ای: فایل فایل پاورپوینت کامل نقش کودتای ?? مرداد بر سیاست خارجی ایران در قبال ابرقدرت های انگلیس و آمریکا به شما این امکان را می‌دهد که مخاطبان خود را با یک طراحی خیره‌کننده جذب کرده و پیام خود را به بهترین شکل انتقال دهید.
• سادگی در استفاده: اسلایدهای فایل پاورپوینت کامل نقش کودتای ?? مرداد بر سیاست خارجی ایران در قبال ابرقدرت های انگلیس و آمریکا به گونه‌ای طراحی شده‌اند که استفاده از آن‌ها بسیار آسان باشد و نیاز به تنظیمات اضافی نداشته باشید.
• آماده برای ارائه: تمامی اسلایدهای فایل پاورپوینت کامل نقش کودتای ?? مرداد بر سیاست خارجی ایران در قبال ابرقدرت های انگلیس و آمریکا با کیفیت بالا و بدون نیاز به ویرایش، آماده استفاده هستند.

کیفیت تضمین‌شده با دقت بالا:

فایل فایل پاورپوینت کامل نقش کودتای ?? مرداد بر سیاست خارجی ایران در قبال ابرقدرت های انگلیس و آمریکا با رعایت بالاترین استانداردهای طراحی تولید شده است. بدون نقص یا بهم‌ریختگی، تمامی اسلایدها آماده برای یک ارائه بی‌نقص و حرفه‌ای هستند.

نکته مهم:

هرگونه تفاوت احتمالی در توضیحات ممکن است به دلیل نسخه‌های غیررسمی باشد. نسخه اصلی فایل پاورپوینت کامل نقش کودتای ?? مرداد بر سیاست خارجی ایران در قبال ابرقدرت های انگلیس و آمریکا با دقت و حرفه‌ای تنظیم شده است.

همین حالا فایل فایل پاورپوینت کامل نقش کودتای ?? مرداد بر سیاست خارجی ایران در قبال ابرقدرت های انگلیس و آمریکا را دانلود کنید و ارائه‌ای حرفه‌ای و تأثیرگذار داشته باشید!

---

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل نقش کودتای ?? مرداد بر سیاست خارجی ایران در قبال ابرقدرت های انگلیس و آمریکا :

۱- مقدمه

از منظر واقع گرایی در طول دوران حکومت های قاجاریه و پهلوی و به مدت دو قرن دکترین سیاست خارجی مستقل و مبتنی بر منافع ملی و مصالح عمومی در دستگاه حکومت وجود نداشت و بجز دوره های کوتاه مدتی عمدتاً چارچوب و شناخت روشنی از دیپلماسی و سیاست خارجی با نگرش حفظ اعتبار، منافع و اقتدار ایران در روابط با دول خارجی وجود نداشت و همین خلأهای بزرگ در کنار ضعف های ساختاری و عدم اعتماد به نفس و وابستگی پادشاهان راه را برای دخالت استعمارگران در امور داخلی کشور فراهم ساخته بود.

در نوع نگاه پادشاهان ایران در حوزه سیاست خارجی هدفمند و با فاکتور حفظ منافع ملی قطعاً بایستی تفاوت هایی قائل بود، به طور مثال پادشاهی چون رضاشاه با وجود اینکه انگلیسی ها در روی کار آمدنش نقش بسیاری داشتند ولی در عرصه ی داخلی به کمک ارتش و با روحیه نظامی گری که داشت، امنیت و نظمی فراگیر ایجاد کرده بود و به این نتیجه رسیده بود که بایستی به دنبال قدرت سومی همچون آلمان نازی در روابط خارجی بود تا کشور از زیر بار نفوذ و سلطه ی روس و انگلیس خارج شود، که همین امر موجب حمله متفقین به کشور و اشغال ایران در جنگ جهانی دوم و کناره گیری وی از قدرت گردید. دوران ۲۸ ماهه زمامداری دکتر مصدق را بایستی دوران تلاش برای احیای استقلال کشور از هر حیث و طرح تز «موازنه ی منفی» بر اساس گفتمان «ناسیونالیسم بیگانه ستیز» دانست که کودتای ۲۸ مرداد مجالی برای تحقق اهداف ناسیونالیستی و ملی گرایانه به دکتر مصدق و دولت ملی وی نداد.

بدون تردید و به طور قطع و یقین ابرقدرت های انگلیس و آمریکا به عنوان طراحان کودتای سیاه ۲۸ مرداد نقش مهم و بارزی در سرنگونی دولت دکتر مصدق داشتند و دربار محمدرضا پهلوی که در ۲۵ مرداد به عراق و سپس رم گریخته بود بازگشت خود به قدرت را مدیون این دو ابرقدرت و حامیان داخلی اش می دانست و همین امر باعث تغییرات بنیادین در سیاست خارجی ایران پس از کودتا گردید که تفاوت های بسیاری با سیاست های ضد استعماری دولت دکتر مصدق داشت.

پس از کودتا، سیاست خارجی ایران متأثر از یکسری شاخصه ها و مؤلفه ها در همان فضای سیاسی دچار اتخاذ رویکردهای جدید و به تبع تغییرات جدیدی گردید که باید ضمن ارزیابی و تحلیل و بازتعریف متغیرهای مهم، میزان تأثیرات سیاست خارجی جدید در سپهر سیاست داخلی مشخص شود و در پایان به این پرسش پاسخ داده شود که سیاست خارجی ایران با لحاظ نمودن نقش ابرقدرت ها چه تأثیری در سقوط این رژیم و پیروزی انقلاب اسلامی داشت؟

۲- چهارچوب نظری

برای بررسی و تحلیل موضوع مقاله حاضر “تأثیرات کودتای ۲۸ مرداد برسیاست خارجی ایران در قبال ابرقدرت های انگلیس و آمریکا” می توان از دو دسته نظریات استفاده نمود. اما به دلیل آنکه بایستی به زمینه ها و اهداف و طرح کلی موضوع نیز توجه نمود، قدری برکاربرد چارچوب نظری و راهبرد اصلی مسئله تأثیر خواهد گذاشت و این نکته سبب اتخاذ نگاهی متفاوت به حوزه ی روابط بین الملل در این مورد خواهد گردید. چرا که موضوع حاضر از یک منظر موضوعی تاریخی، سیاسی و اجتماعی قلمداد می گردد و از منظر دیگر در چارچوب قواعد، اصول روابط بین الملل قابل تحلیل و بررسی و قالب گذاری می باشد و نتیجتاً این عنوان هم ویژگی قابلیت طرح از منظر روابط بین الملل را خواهد داشت و از سوی دیگر در قالب بررسی شکل گیری انقلاب ها و سقوط برخی از رژیم ها قابل طرح می باشد.

اگر از زاویه روابط بین الملل بخواهیم به مسئله بپردازیم می توان سیاست خارجی ایران در دوره ی ۲۵ ساله ی پایانی رژیم پهلوی را در چارچوب نظریه وابستگی ارزیابی کرد. این دیدگاه معتقد است که تنظیم روابط اقتصاد بین المللی از سوی کشورهای مرکز موجب مشروط شدن اقتصاد کشورهای حاشیه ای نسبت به تحولات کشورهای مرکزی می شود به طور کلی کشورهای جهان در یک طبقه وابستگی به هم پیوند می خورند و دو نوع کشور مذکور را به وجود می آورند.

آنچه این دو کشور را به هم پیوند می دهد، وابستگی است (سیف زاده، ۱۳۸۹: ۱۰۳). وابستگی خود انواع گوناگونی دارد که نظریه وابستگی به شکل محض ابتدا توسط آندره گوندرفرانک مطرح گردید که در نهایت برای کشورهای حاشیه ای چون ایران مفهوم توسعه نیافتگی استنباط می گردد و اما در مقابل افرادی چون سمیر امین، فرناندو کاردوز و هنریک فالتو با تعدیل این نظریه معتقدند که برغم مناسبات نابرابر کشورهای توسعه نیافته به عناصر و صورت هایی از توسعه سرمایه دارانه دست می یابند که می تواند در جهت دستیابی آنان به مراحل مستقل تری از توسعه اقتصادی مفید واقع شود. بدین لحاظ آنان مفهوم “توسعه ی وابسته ” را ارائه می دهند (همان؛ ۱۰۶) که مفهوم اخیر را می توان به عنوان روشی برای ارزیابی سیاست خارجی ایران عصر پهلوی پس از کودتای ۲۸ مرداد مورد بهره برداری قرار داد.

اما در کنار تحلیل بر اساس گفتمان های مربوط به نظریه وابستگی، می توان ترجیحاً از روش و نظریه “تحول انقلابی ” چالمرز جانسون نیز استفاده نمود که اساساً نظریه کارکردگرا- ساختاری[۱] است که یکی از مشهورترین نظریه های جامعه شناختی انقلاب است.

جانسون می گوید: انقلاب درصحنه نظام اجتماعی نامتعادل رخ می دهد و تا زمانی که ارزش های یک جامعه و واقعیت های محیطی آن با هم سازگار باشند، نظام حالت تعادلی خود را حفظ می کند (ملکوتیان، ۳۹۱ : ۵۰). برخی از منابع تغییر داخلی و خارجی می توانند این حالت تعادلی را از بین ببرند و در نهایت در کنار عوامل شتاب زا و قهر انقلابی مردم انقلاب رخ می دهد.

یکی از مفروضات اصلی این مقاله این است که نوع سیاست خارجی جهان غرب و دخالت بیگانگان (آمریکا و انگلیس) در کودتای ۲۸ مرداد از منابع تغییر تعادل نظام سیاسی – اجتماعی و ایجاد تحول انقلابی در ایران بوده است. نمای کلی سیاست خارجی ایران در دوره محمدرضا شاه متأثر ازتحولات بین المللی و حوادث و رخدادهای داخلی فراز و فرودهای بسیاری داشته است اگر بخواهیم تقسیم بندی جامعی از این دوران ۳۷ ساله داشته باشیم، بایستی ابتدا به تحولات مهمی اشاره کنیم که تعیین کننده استراتژی ها و تاکتیک های سیاست خارجی ایران بوده اند.

۱- اشغال ایران توسط متفقین در شهریور ۱۳۲۰.

۲- پایان جنگ جهانی دوم و آغاز جنگ سرد میان آمریکا و شوروی.

۳- روی کارآمدن دولت ملی دکتر مصدق و ملی شدن صنعت نفت و سیاست موازنه ی منفی (۱۳۳۲ -۱۳۳۰).

۴- کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ و آغاز وابستگی به بلوک غرب.

۵- سال های تنش زدایی در سیاست خارجی پس از قیام ۱۵ خرداد (۵۱ – ۱۳۴۲).

۶- خروج انگلیسی ها از خلیج فارس و حضور ایران به عنوان ژاندارم منطقه ( ۵۷-۱۳۵۱).

دو مورد نخست به دهه ی بیست خورشیدی قرن چهاردهم مربوط می شود، در همین دوره آمریکا به عنوان ابرقدرتی تازه نفس و نوظهور وارد عرصه نظام جهانی می شود که یکی از کشورهای هدف ایالات متحده برای بسط هژمونی و حوزه ی نفوذ و مقابله با کمونیسم در طول دوران جنگ سرد با کمونیسم (اتحاد جماهیر شوروی) ایران می باشد که بدلیل دارا بودن منابع سرشار نفتی مطمع نظر این ابرقدرت نوظهور می باشد.

جامعه ایرانی در ابتدا ذهنیت بسیار مثبتی نسبت به آمریکا داشت و حتی برخی از نخبگان سیاسی قدرت یافتن ایالات متحده را راه نجاتی برای خلاصی از زیر سلطه ی استعمارگران سنتی (انگلیس و شوروی) می دانستند که تصور می کردند ایران با گرایش به سوی این کشور بزرگ می تواند در مقابل ابرقدرت های سنتی جهان بایستد و بعنوان کشوری بزرگ استقلال واقعی خود را بدست بیاورد.

۳- سیاست موازنه ی منفی دکتر مصدق

مصدق طی ۲۷ ماه زمامداری خود اجرای دقیق سیاست موازنه منفی را نصب العین قرار داد:

اولاً در ۲۹ خرداد ۱۳۳۰ از شرکت نفت ایران و انگلیس خلع ید کرد و اداره صنایع نفت را به شرکت ملی نفت ایران سپرد. درثانی در ۹ بهمن ۱۳۳۱ شیلات دریای خزر را که همچنان در دست شوروی ها بود ملی کرد و بدین سان آخرین حلقه های زنجیر استعمار دوران های گذشته را از دست و پای ملت ایران گشود و پس از یکصد و پنجاه سال ملت استعمارزده ایران را در میان ملل جهان آزاد و سربلند ساخت. (مهدوی، ۱۳۸۹: ۱۶۴)

برداشت آشکار و مستقیم از اقدامات دکتر مصدق این است که وی بر خلاف آنچه در گذشته بر سر ایرانیان رفته و هیئت حاکمه ی ایران برای راضی نگه داشتن ابرقدرت ها به سیاست “موازنه – ی مثبت ” روی آورده بودند کاملاً رویگردان بود و با طرح سیاست “موازنه ی منفی ” تلاش خود را برای حفظ استقلال واقعی و آزادی ایران آغاز کرد.

بدین معنا که کشور نباید به هیچکدام از ابرقدرت ها امتیازی بدهد بلکه بایستی نسبت به ایران به عنوان کشوری مستقل و با تاریخی کهن احترامی در خور شأن ملل آزاد گذاشته شود. مصدق برای جلوگیری از تکرار تاریخ از بی طرفی مطلق پشتیبانی می کرد و باور داشت که قدرت های بزرگ زمانی دست از کشور بر خواهند داشت که مطمئن شوند هیچ گونه امتیاز خاصی به آنها داده نخواهد شد این سیاست را “موازنه ی منفی ” یا به تعبیر ایرانی بی طرفی و عدم تعهد نامید. (آبراهامیان، ۱۳۹۶: ۷۲).

طرح دکتر مصدق و همفکرانش در جبهه ی ملی دقیقاً نقطه مقابل سیاست استعمارپذیر موازنه – ی مثبت قرار داشت که در آن پادشاهان ایرانی در ۱۵۰ سال قبل از ملی شدن صنعت نفت، برای راضی شدن ابرقدرت های روس و انگلیس به هرکدام امتیازات خاصی می دادند تا حمایت این دو قدرت را در حفظ تاج و تخت توأمان کسب کنند. علاوه بر اعطای امتیازات تجاری و حق اکتشافات و بهره برداری از منابع کشور در طول این دوران شبه استعماری در ایران (روس های تزاری و انگلیس ها) در عزل و نصب وزرا و مقامات و حتی گاهی انتخاب پادشاهان و دیگر امور داخلی کشور در ولایات مختلف مداخله می کردند. حاصل این سیاست شوم که عملا راه را برای دخالتهای بی حد و حصر ابرقدرت ها در کشور فراهم آورده بود عقب ماندگی، وابستگی، ضعف سیاسی در اعمال حاکمیت، به یغما رفتن منابع و ثروتهای کشور، جدا شدن بخش های زیادی از کشور، انفعال دربار ایران نسبت به قراردادهای ننگین ۱۹۰۷ و ۱۹۱۹ و اشغال کشور در دو مقطع حساس جنگ های جهانی اول و دوم بود و البته باید به صراحت هم گفت که پهلوی اول تلاش – هایی برای ممانعت از دخالت های روس و انگلیس در امور داخلی کشور انجام داد اما به دلیل تمدید قرارداد نفت در سال ۱۹۳۳ به مدت ۶۰ سال ذهنیت منفی ایرانیان به وی به عنوان عامل انگلیسی ها همواره وجود داشته است .

سیاست موازنه ی منفی دکتر مصدق باعث حفظ استقلال کشور، قطع رابطه با انگلیس، ملی شدن صنعت نفت، پیروزی ایران در دادگاه بین المللی لاهه و احیاء روح هویت و اتحاد ملی ایرانیان گردید که متأسفانه کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ همه این دستاوردهای بزرگ را که با جانفشانی های ملت ایران در سایه روحیه ملی گرایی و استبداد و استعمارستیزی دکتر مصدق به دست آمده بود را ناکام و بی نتیجه گذاشت.

۴- تحول در سیاست خارجی ایران پس از کودتای ۲۸ مرداد

از پیامدهای مهم کودتای ۲۸ مرداد، آزادی عمل شاه در همه ی امور و به ویژه سیاست خارجی بود به طوری که خود مستقیماً تعیین کننده ی سیاست های کلان کشور در روابط خارجی به شمار می رفت و حتی وزرای امور خارجه را خود شخصاً انتخاب می کرد و برخی از سفرای ایران در خارج از کشور با نظر مستقیم وی تعیین می شدند.

عرصه سیاست خارجی یکی از جلوه های اقتدارطلبی شاه از حیث تعیین خط مشی ها و دکترین سیاست خارجی کشور به شمار می رفت. به طور کلی شاه شخصاً تمام وزیران مقامات نظامی و سفیران را منصوب می کرد. البته هیچ یک از افرادی که به این مناصب برگزیده می شدند پیش از انتخاب خود طرف مشورت قرار نمی گرفتند و از انتخاب خود بی خبر بودند (کامروا، ۱۳۹۸: ۳۳). شاه از همان ابتدای سلطنت خود کاملاً به غرب و به ویژه آمریکا برای بازسازی یک دولت ایرانی قوی پشت گرم بود. به دنبال جنگ , کمک نظامی آمریکا برای بازسازی ارتش ایران ضروری و اساسی می نمود و با شکست نهضت ملی در کودتای آمریکایی ۱۹۵۳ منافع آمریکا در ایران و در نهاد سلطنت ابعاد جدیدی به خود گرفت . نفت ایران در میان کشورهای غربی عمده از جمله آمریکا تقسیم شد و کنسرسیومی بین المللی از شرکت های نفتی غربی کنترل تولید قیمت گذاری و بازاریابی نفت را از شرکت نفت انگلیس – ایران تحویل گرفت. علاوه بر این در دهه ی ۱۹۵۰ کمک اقتصادی و مالی آمریکا به ایران گسترش یافت . در ۱۹۵۷ آمریکا در تاسیس پلیس امنیت (ساواک) ارتش کمک کرد و در ۱۹۵۹ شاه موفق به انعقاد پیمان نظامی دوجانبه ای با آمریکا شد که آمریکا را مستقیماً متعهد به دفاع از ایران می ساخت. بنابراین تا اواخر دهه ی ۱۹۵۰ ایران کاملاً در نظام سیاسی و نظامی غرب ادغام شد و این امر موقعیت شاه را کاملاً تحکیم بخشید(بشیریه، ۱۳۹۷: ۴ ۴۱)

صرف نظر از اینکه آمریکاییها و انگلیسی ها علت طراحی کودتا را تمایل دکتر مصدق به حزب توده و کمونیست ها و به بهانه ی نجات مردم ایران از غلتیدن در دامن کمونیسم شوروی در خلال جنگ سرد عنوان کرده اند، بایستی گفت که درست است رقابت بین المللی دو ابرقدرت آمریکا و شوروی تحت عنوان جنگ سرد بر سر هژمونی خود در مناطق مختلف دنیا قابل ارزیابی است اما بر خلاف ادعای آنها مدرکی دال بر گرایش دکتر مصدق به اردوگاه شرق و نمایندگان آنها در ایران (حزب توده) و دیگر کمونیست ها ارائه نکرده اند بلکه در واقع به خطر افتادن منافع اقتصادی شأن در ایران و ترس از الگو قرار گرفتن ملی شدن صنعت نفت ایران در دیگر نقاط خاورمیانه و مناطق نفت خیز جهان انگیزه ی اصلی آنان برای طراحی کودتای ۲۸ مرداد بوده است .

از این رو تأثیرات مستقیم و عینی کودتای ۲۸ مرداد از منظر روابط بین الملل و سیاست خارجی ایران را باید چنین عنوان کرد:

۱. حل مسئله نفت و انعقاد قرارداد با کنسرسیوم بین المللی نفت .

۲. جایگزینی آمریکا با دیگر ابرقدرت ها و تبدیل شدن این کشور به عنوان متحد طراز اول شاه در ابعاد مختلف.

۳. تجدید مناسبات با انگلیس.

۴. انعقاد قراردادهای نظامی دوجانبه و چندجانبه و تبدیل ایران به ژاندارم منطقه

۱-۴- حل مسئله نفت و انعقاد قرارداد با کنسرسیوم بین المللی نفت

پروفسور آبراهامیان اولین میراث کودتا را ملی زدایی از صنعت نفت (آبراهامیان، ۱۳۹۶: ۲۸۵) می داند که به واقع تعبیر بسیار درستی می باشد که بیانگر عمق فاجعه ی کودتا و حراج نفت ایران توسط کنسرسیوم بین المللی نفت می باشد که کاپیتالیسم غربی را نمایندگی می کردند و در تقویت روز افزون امپریالیسم آمریکا و تداوم حضور بریتانیا در ایران کمک می کردند.

در اوت ۱۹۵۴ (شهریور ۱۳۳۳) کنسرسیوم مزبور با دولت ایران به توافق رسید. این توافقنامه با مخالفت کمی از تصویب مجلس نیز گذشت و در اکتبر همان سال به اجرا درآمد. بر مبنای این توافقنامه، منافع حاصل از عملیات نفتی به صورت ۵۰ – ۵۰ بین طرفین تقسیم می شد، این روشی بود که آن روزها در منطقه خاورمیانه رایج بود و ملی شدن نفت را نیز فقط به صورت تئوری باقی می گذاشت. (کدی، ۱۳۸۵: ۲۵۹)

ترکیب اعضای کنسرسیوم و میزان سهام آنها به این صورت بود که شرکت نفت بریتانیا ۴۰%، پنج شرکت آمریکایی شامل استاندارد نیوجرسی، گلف، نفت تگزاس، استاندارد کالیفرنیا و سوکونی واکیوم هر یک ۸ درصد سهام جمعاً ۴۰ درصد، شرکت نفت فرانسه ۶% درصد و شرکت هلندی رویال داچ شل ۱۴ درصد، و چون شرکت نفت انگلیس و ایران (شرکت سابق نفت جنوب) دو پنجم از سهام شرکت رویال داچ شل را دارا بود لذا آن شرکت روی هم رفته مالک ۴۵/۶ درصد سهام کنسرسیوم شد. ضمناً با توجه به اینکه انگلیسی ها در شرکت نفت آمریکایی گلف اوایل نیز سهیم بودند و با شرکت فرانسه هم که ۲۳ /۵ درصد شرکت عراق پترولیوم را داشت مشارکت و هماهنگی داشتند. بنابراین شرکت نفت انگلیس و ایران بزرگترین سهامدار کنسرسیوم گردید. (مقصودی و سلطانلو، ۱۳۹۱: ۱۶۱).

بدین ترتیب بود که مجاهدت های ملی گرایانه ی مردم ایران نه تنها ابتر و بی سرانجام ماند بلکه موجی از یأس و نفرت توأمان با خفقان در ذهنیت ایرانیان و به ویژه نخبگان سیاسی مبارزه با استبداد و استعمار پدید آورد که گاه خود را نمایان می ساخت و گاه ناگزیر بود در لایه های پنهان سیاسی – اجتماعی به تداوم خود بیندیشد. علاوه بر زنده شدن منافع نفتی بریتانیا در ایران، آمریکا نیز از خوان گسترده و مهیا شده ی نفت ایران در قرارداد مزبور سهم ۴۰ درصدی به دست آورد که مزد طراحی، همراهی و اجرای کودتا و بازگرداندن شاه به قدرت را به دست آورد.

قرارداد نفتی کنسرسیوم با قانون ملی شدن صنایع نفت مصوب ۱۹۵۱ کاملا مغایرت داشت. طبق قانون ملی شدن صنعت نفت مقرر شده بود که خود ایران باید از نفت ایران بهره برداری کند و حال آنکه طبق شرایط موافقت نامه میان ایران و کنسرسیوم، اکتشاف استخراج و حمل و نقل نفت جنوب ایران به کنسرسیوم واگذار شده بود. (جمعی از نویسندگان، ۱۳۸۴: ۵۷۲).

۲-۴- تبدیل شدن آمریکا به متحد طراز اول ایران

ایالات متحده کشوری بود که با ورود به جنگ جهانی دوم و با پیوستن به جبهه ی متفقین خود را به عنوان ابرقدرتی با انگیزه و تازه نفس مطرح ساخت. این ابرقدرت بیشترین دستاورد سیاسی، نظامی و اقتصادی را از پیروزی در جنگ جهانی دوم کسب کرد. بر خلاف انگلستان و شوروی که در خلال جنگ با آلمان ها بیشترین خسارات و تلفات را متحمل شدند، آمریکا با در اختیار داشتن بمب اتمی و آزمایش جنون آمیز در ژاپن (هیروشیما و ناکازاکی) در پی برتری جویی و هژمونی در سراسر جهان بود. آمریکاییها در جریان خروج ارتش سرخ شوروی از آذربایجان ایران و با اهتمام و با اولتیماتوم ترومن رئیس جمهور این کشور به استالین وجهه ی خوبی نزد ایرانیان کسب کردند و رژیم ایران در معنای عام برای خلاصی از سلطه ی تاریخی انگلیس و شوروی، آمریکا را کشوری حامی ملل ضعیف می پنداشتند.

در ابتدا با روی کارآمدن دولت دکتر مصدق همچون سال های گذشته از در دوستی وارد شدند. با بالا گرفتن دعوای بین المللی ایران و انگلیس، ابتدا نقش میانجی ایفا کردند و سپس با روی کار آمدن جمهوری خواهان در آمریکا (دیوید آیزنهاور) و وینستون چرچیل در بریتانیا همسویی دو کشور در برخورد با دولت دکتر محمد مصدق شکل گرفت . آمریکاییها مدعی بودند که مماشات در مقابل مصدق در نهایت به پیروزی حزب توده و فرو افتادن ایران در دامان اتحاد شوروی خواهد انجامید. در نتیجه آمریکا از ایده ی سرنگونی مصدق و بازگشت شاه حمایت کرد.

یعنی به طور خلاصه رویکرد امریکا در قبال ایران نوعی دگردیسی امپریالیستی داشت که به سه شکل خود را نشان داد: همراهی با ایران، میانجیگری و همراهی با بریتانیا.

پس از کودتا آمریکا در دهه ی ۱۹۵۰ میلادی (۱۳۳۳) با تشکیل کنسرسیوم نفت با انگلستان شریک شد. واشینگتن پرداخت وام ۴۵ میلیون دلاری به ایران را تصویب کرد و ریچارد نیکسون معاون رئیس جمهور ایالات متحده آمریکا از تهران دیدار کرد. این سفر با سفر شاه از واشینگتن جواب داده شد. در سال ۱۳۳۶ قرارداد مودت میان ایران و امریکا به تصویب مجلس شورای ملی رسید.

با ورود جان اف کندی به کاخ سفید فشار آمریکا بر شاه برای در پیش گرفتن اصلاحات افزایش یافت، شاه در اواخر سال ۱۳۴۱ از آمریکا دیدن کرد و توانست حمایت کندی را جلب کند. در مراجعت از آمریکا شاه انقلاب سفید به همراه اصول ششگانه شاه و ملت را به رفراندوم گذاشت.

بعد از کودتا نقش آمریکا به عنوان قدرت جدید در صحنه ی سیاسی ایران نمود بیشتری پیدا کرد و با توجه به اینکه محمدرضا شاه به یاری آمریکا و از طریق کودتای آمریکایی مجددًا به سلطنت بازگشت از این تاریخ بر میزان وابستگی او به این قدرت استعماری افزوده شد(نجفی و فقیه حقانی، ۱۳۸۴: ۴۹۷).

مادامیکه هری ترومن رئیس جمهور آمریکا بود ضمن آنکه با انگلیسی ها به گفت وگو با دولت مصدق در خصوص قضیه نفت تشویق می کرد، با اشغال نظامی جنوب جنوب ایران توسط انگلیسی ها مخالفت کرد. ولی درست پس از روی کار آمدن آیزنهاور جمهوری خواه بین وی و چرچیل برای سقوط دکتر مصدق، نخست وزیری زاهدی و حمایت از شاه توافق شکل گرفت که پیامد آن عملیات سری آژاکس و اجرای کودتای ۲۸ مرداد بود.

گرچه اولویت همه ی روسای جمهوری آمریکا از هر دو جناح دموکرات و جمهوری خواه حمایت از شاه بود، ولی تفاوت هایی در سیاست خارجی این دو جناح وجود داشت که طبعاً در دکترین سیاست خارجی و روابط بین الملل ایالات متحده نمود پیدا می کرد. نباید از سیاستمداری و هوشمندی شاه در سازگار کردن خود با شرایط و مقتضیات متفاوت سیاست خارجی آمریکا غافل بود. بجز دو مورد که بار اول در سال ۱۳۳۲ از سقوط نجات پیدا کرد ولی در نوبت دوم در دوره ی یک رئیس جمهوری دموکرات سلطنتش فروپاشید.

در مبارزه ی سه شاخه ای که میان قدرت های بزرگ در جنگ جهانی دوم بر سر ایران صوت می گرفت، که ابتدا اتحاد شوروی به دنبال شکست جنبش های جدایی خواهانه ۱۹۴۶ م / ۱۳۲۵ ش از صحنه کنار زده شد. بعد بریتا