فایل پاورپوینت کامل پاسخ به منکران

---

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل پاسخ به منکران :

آفتاب، ش ۱۹

چکیده: این مقاله در پی آن است که با نقد ادله منتقدان تجدد، از حقانیت عصر جدید دفاع کند

.

برای پیشبرد بحث، نخست مفهوم «حقانیت » را به معنای «اصالت » می گیریم و «اصالت » را نیز به معنای ریشه در سنت خودی داشتن لحاظ می کنیم . پس از آن، از اصالت به «معنویت » و «اخلاق » تعبیر می کنیم . ابتدا دو نظر انتقادی اصلی بالا را به صورت جدا از هم، و سپس آنها را در عین درهم آمیختگی شان بررسی می نماییم

.

عصر جدید به عنوان پدیده ای بیگانه

فشرده نظر نخست چنین است: تجدد و بینش و سبک زندگی مبتنی بر آن از بیرون آمده، به ما تحمیل شده، اصالت ندارد، و چون اصالت ندارد، حقانیت ندارد . این نظر معمولا با این صراحت بیان نمی شود . ما پیرایه های سخنورانه این نظر را، یعنی حمله های آن به استعمارگران و کارگزاران آنها را کنار می گذاریم و به جان مایه آن می پردازیم: آنچه از بیرون آمده حقانیت ندارد

.

نقد این نظر دشوار نیست . «درون » و «بیرون » مفهوم هایی ناروشن هستند . بار ارزشی کنونی آنها خود برخاسته از عصر جدید است; عصری که در آن، ملت ها شکل می گیرند و میان درون و بیرون خود مرز می کشند . بسیاری از چیزهایی که ما آنها را خودی می دانیم و درون خود را با آنها تعریف می کنیم، از بیرون آمده اند

.

عصر جدید به عنوان پایان معنویت

نظر دوم رو به محتوا دارد . این نظر عصر جدید را پایان معنویت، دین و پارسایی می داند . مشکل بررسی فکری که عصر جدید را پایان معنویت می داند در این است که آن فکر هیچ گاه به شکل منسجمی عرضه نشده است . اندیشه ای با این گرایش درصورتی می تواند حریف گفت وگویی انتقادی باشد که پیش تر درک خود را از «معنویت » روشن کند و دستگاهمندانه برنهد که: (۱) پیش از عصر جدید، جامعه و فرهنگ «معنوی » بوده است; (۲) عصر جدید باعث شد اخلاق و معنویتی که وجود داشت، از میان برود . با در نظر گرفتن کل واقعیت تاریخی، این پرسش طرح می شود که حسرت کدام معنویت ازدست رفته را می خورند . اگر معنویت را به عنوان نیکوسرشتی در هم زیستی بدانند، گذشته ازدست رفته را نمی توان با چنین شاخصی معرفی کرد . آن گذشته با فسادها و خشونت کم نظیری که بر تمامی لحظه هایش چیره بوده است، توصیف می شود . اگر معنویت به معنای دوست داشت و پرورش دانش و هنر باشد، هیچ ادعایی در این زمینه اثبات شدنی نیست . ماده های تاریخی بیشتر به سود اثبات عکس ادعاها هستند

.

فهرست نام هایی را که اینک بدانان افتخار می شود در برابر خود می گذاریم و در مورد تک تک آنها این پرسش را در می افکنیم که

:

دانشمند یا هنرمندی این چنین به سبب آن آیین چیره در این خطه سر برآورد یا با وجود آن؟ در اکثر موردها کفه «با وجود» بسی سنگین تر است و سرانجام اینکه اگر معنویت ازدست رفته پارسایی و پرهیزکاری دینی باشد، پرسیدنی است که گذشته را، به راستی، تا چه حد می توان بدین معنا معنوی دانست؟ معنویت گذشته را آیا تنها در این نمی بینند که در آن روزگار، روحانیت، به عنوان مرجع فرهنگی، حکمران مطلق بوده است؟

برکت ازدست رفته

توضیح ازمیان رفتن برکت، با یاری جویی ازدلیل زوال ایمان به یک وجود متعالی ناب و تجربه های وجودی ناشی از آن، راه به جایی نمی برد; چون ناب بودن تعالی آن وجود، غیرتاریخی بودن حضور آن در گفتمان نظری را پیش می نهد; اما در بحثی که مفهوم عصر مفهوم کانونی آن است، تاریخ و رویکرد تاریخی پیش زمینه بحث است . آن وجود باید به عنوان پدیده ای در قالب یک فرهنگ، و تجربه وجودی ایمان به او به عنوان تجربه ای در قالب یک فرهنگ نگریسته آید، تا بتوان میان آن و پرسش های بالا پیوندی برقرار کرد . هر گونه ناب گرایی در این تجربه فرهنگی، به تحریف تاریخ منجر می شود

.

برکت ازدست رفته همان گونه که روا نیست به عنوان عامل مشوق دانش و تولیدگری و سبب ساز استقلال و ثروت و قدرت تقریر شود، خطاست که به عنوان این یا آن ارزش اخلاق شناسانه ناب تبیین شود . اثبات این نکته ساده است: ارزش های نابی چون راست گویی، نرم خویی، مردمداری و عدالت را در نظر می گیریم . با اینکه در ادبیات دوره های پیشین، بسیاری از کژی ها و کاستی ها و ننگ ها با نام های واقعی شان ذکر نمی شده اند – و از این نظر راست گویی خصلتی است مختص عصر جدید – کار ساده ای است که با کمک آنها برنماییم در آن دوره ها، از جمله در متشرع ترینشان، دروغگویی و خشونت و مردم آزاری و تبعیض چه رواج گسترده ای داشته است

.

اساس حکم نامشروع بودن عصر جدید

دنیای ازدست رفته معنویت، دنیایی است ساکن و با مرزهای بسته; جامعه آن صنف های محدود و بی تحرک را شامل است، و فرهنگ آن تنها یک مرجع را می شناسد که همانا روحانیت است . معنویت این جهان در ایستایی و تک مرجعی بودن آن است . این جهان نیز اروتیسم خود را داشته است; اروتیسمی که با اروتیسم عصر جدید و جهان فرآورده آن، هیچ تفاوت جوهری ندارد و از بسیاری نظرها، عنصر سادومازوخیسم در آن گران سنگ تر است . این دیدگاه، عصر جدید را نامشروع می داند و نامشروعیت آن را در این می بیند که شریعت سامان بخش آن نیست . نامشروعیت عصر جدید از این دیدگاه به دو عامل برگردانده می شود: (۱) از دست رفتن مرجعیت فرهنگی انحصاری روحانیت و (۲) نامشروع شدن رابطه های دو جنس . بنابراین معنویت درعصر جدید ازآن رو از میان رفته است که روحانیت مقام گذشته خود را از دست داده، و زن مقام اجتماعی تازه ای کسب کرده که منجر به رابطه آزادتری میان دو جنس شده است

.

ناگفته نماند کسانی نیز هستند دلبسته گذشته، و در دوران گذشته جویای روحانیتی جدا از صنف روحانی . مهم ترین نکته تحریف آمیز در دیدگاه اینان جداساختن روحانیت دینی از صنف روحانی است . روحانیت دینی نمی توانسته است بدون صنف روحانی هیچ پابرجایی و استمراری داشته باشد . صنف روحانی ستون سنت روحانیت دینی است . دین منهای روحانیت به معنای دین بدون تاریخ است; زیرا تاریخ دین، در درجه نخست، تاریخ روحانیت است و دین خود چیزی نیست جز تاریخ آن . تحریف دیگر اعتقاد به چیزی به نام گوهر ناب دین است; یعنی چیزی ورای تشریفات وسنت ها و دستگاه های دینی . چنین چیزی در تاریخ دین وجود ندارد . این گوهر ناب یکی از اختراع های دین داری عصر جدید است که با گسست خود از سنت مشخص می شود . کسانی که احیانا در گذشته پی گیرانه از چنین چیزی سخن گفته اند، در زمره زندیقان بوده اند . تحریف سوم که می توان آن را جلوه و پیامد تحریف دوم دانست، تاکید بر باطن، در برابر ظاهر، به هنگام معرفی دین و توصیف انسان دینی است

.

چرایی ازدست رفتن برکت گذشته

یک افسانه رایج در مورد ازدست رفتن برکت معنویت دوران به سرآمده این است که چون اعتقاد دینی سستی گرفت و روحانیت نقش رهبری فرهنگی را از دست داد، زوال فرهنگی و فترت سیاسی نیز آغاز گشت . هیچ پژوهش جدی تاریخی پشتیبان این پندار نیست; اما در برابر، اثبات عکس این نظر کاری ساده است

.

پایان صفویان آغاز پایان زندگی جامعه سنتی در این خطه است . جامعه ای آن چنان رابه این اعتبار «سنتی » می خوانیم که همه سازه های آن، خود را در چارچوب مشروعیتی دینی برپامی کنند و استوار نگه می دارند . تا زمانی که مشروعیت بخشی – که ساز و کار پیچیده ای است که به هیچ رو به خواست نهادیا نهادهای فردی معینی فروکاستنی نیست – در چارچوب سنت است و به معنای آن حقانیتی نیست که از عقلانیت هدف بین و راهبردهای هدف وسیله برخاسته باشد، جامعه سنتی خواهد بود . جایی که این مشروعیت بخشی پرسشناک می شود و زیرمجموعه ها خود را از قیدوبند آن رها می سازند، گذار به عصر جدید آغاز شده است

.

فروپاشی جهان کهنه در خطه ما نه با زور و نفوذ و دخالت بیگانگان توضیح دادنی است; نه با خودفروختگی دولتمردان . جامعه ایرانی آن زمان که بحران زده شد، شخصیت و هویتی داشت که در شکل گیری آنها دین، در مفهوم وسیع کلمه، نقش اصلی را داشت

.

بنابراین اساسا خطاست بگوییم فروپاشی نظام کهن بدین سان صورت گرفت که چیزی در اینجا سست شد و برکتی از دست رفت

;

آن گاه بیگانگان از فرصت استفاده جسته و سیاست و فرهنگ خود را به ما تحمیل کردند . علت از دست رفتن آن برکت موهوم را باید در درجه نخست در خود آ