فایل پاورپوینت کامل چاپ نسخه برگردان(۱) مخطوطات / (طرح مقدماتی)(۲)

تحولی در ارائه‌ها با فایل پاورپوینت کامل چاپ نسخه برگردان(۱) مخطوطات / (طرح مقدماتی)(۲)!

اگر به دنبال یک روش ساده اما حرفه‌ای برای ارائه‌ی مطالب خود هستید، فایل پاورپوینت کامل چاپ نسخه برگردان(۱) مخطوطات / (طرح مقدماتی)(۲) بهترین انتخاب شما خواهد بود. فایل پاورپوینت کامل چاپ نسخه برگردان(۱) مخطوطات / (طرح مقدماتی)(۲) از پایه بر اساس اصول طراحی مدرن ساخته شده و تضمین می‌کند که اسلایدهای شما جذاب، منظم و آماده‌ی استفاده باشند.

فایل پاورپوینت کامل چاپ نسخه برگردان(۱) مخطوطات / (طرح مقدماتی)(۲) شامل 120 اسلاید است که با ترکیب بصری زیبا و چیدمانی حرفه‌ای، ارائه‌ی شما را به سطحی بالاتر می‌برد.

چرا باید از فایل پاورپوینت کامل چاپ نسخه برگردان(۱) مخطوطات / (طرح مقدماتی)(۲) استفاده کنید؟

✔ طراحی حرفه‌ای: هر اسلاید فایل پاورپوینت کامل چاپ نسخه برگردان(۱) مخطوطات / (طرح مقدماتی)(۲) با دقت بالا تنظیم شده تا بیشترین تأثیر را روی مخاطبان بگذارد.

✔ صرفه‌جویی در زمان: نیازی نیست ساعت‌ها وقت خود را برای طراحی پاورپوینت بگذارید، همه چیز آماده است.

✔ استفاده‌ی آسان: بدون نیاز به ویرایش‌های پیچیده، کافی است فایل را باز کنید و ارائه دهید.

✔ فایل پاورپوینت کامل چاپ نسخه برگردان(۱) مخطوطات / (طرح مقدماتی)(۲) قابل استفاده در هر محیطی: چه در دانشگاه، چه در جلسات کاری، فایل پاورپوینت کامل چاپ نسخه برگردان(۱) مخطوطات / (طرح مقدماتی)(۲) حرفه‌ای نیاز شما را کاملاً برآورده خواهد کرد.

متمایز باشید!

دیگر نگران بهم‌ریختگی یا طراحی‌های غیرحرفه‌ای نباشید. فایل پاورپوینت کامل چاپ نسخه برگردان(۱) مخطوطات / (طرح مقدماتی)(۲) به شما این امکان را می‌دهد که بدون دغدغه روی محتوای خود تمرکز کنید و ارائه‌ای تأثیرگذار داشته باشید.

همین حالا دریافت کنید و تجربه‌ای متفاوت از ارائه‌های حرفه‌ای را داشته باشید!

---

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل چاپ نسخه برگردان(۱) مخطوطات / (طرح مقدماتی)(۲) :

چکیده

یکی از کارهای شایسته و بایسته در حوزه نسخه های خطی و متن پژوهی، چاپ نسخه برگردان متون با توجّه به ارزشمندی و سودمندی آنها از لحاظ معنوی و بهره علمی، و سرانجام، گسترش ایران شناسی است. نسخه هایی که بایستگی و شایستگی نسخه برگردانی چاپی خواهند داشت، به ده گونه قابل تقسیم هستند: ۱. به خطّ مؤلّف باشد. ۲. کتابت آنها به زمان تألیف متن نزدیک باشد. ۳. از روی خطّ مؤلّف کتابت شده باشد. ۴. منحصر بفرد باشد. ۵. کتابت آنها توسّط دانشمندی مشهور صورت گرفته باشد. ۶. مضبوط باشد (از حیث ضبط و ربط و اسلوب کتابت و منظّم بودن عناوین وابواب و خوانا بودن کلمات من حیث المجموع و به طور کلّی واجد همه مشخّصات لازم برای اعتبار و ارزش نسخه باشد). ۷. از حیث کیفیّت مربوط به ضوابط عارضی و جسمانی (Codicologie) و خصوصیّات خط شناسی و ظواهر اوراق و نشان دادن تمایزات میان نسخ مرتبط به قلمروهای مختلف فرهنگی، واجد دقایق و فواید باشد. ۸. به ملاحظه دقایق رسم الخطّی، یعنی اسلوب ضبط کلمات، برای مطالعه و تحقیق تحوّلات زبان، مؤثّر و مفید باشد. ۹. به خطّ کاتبان مشهور باشد. ۱. از لحاظ ویژگیهای تزیینی، قابل توجّه باشد.

در این گفتار، مشخّصات ۱۶۲ نسخه خطّی که به صورت نسخه برگردان در ایران و کشورهای خارجی چاپ شده، ذکر گردیده است.

کلید واژه: چاپ نسخه برگردان، آلمان، اتریش، افغانستان، امریکا، انگلستان، ایران.

دوستم محمود امید سالار، فاضل مقیم لوس آنجلس، در صدد برآمده است با سرمایه گذاری چند فرهنگ دوست ایرانی باشنده در آمریکا به چاپ سلسله ای از نسخه های خطی مهم زبان فارسی که هر یک به نوعی برای قلمرو پژوهش های ایرانی سودمند خواهد افتاد، به طور عکسی (= فاکسیمیله) اقدام کند. پاسخم این بود: نیّت خیر مگردان که مبارک فالی است.

دوبار، هر بار یک ساعتی بیش دراین باره با هم گفت وگو و همسخنی داشتیم. پس بنا به پیشنهاد ایشان بر آن شدم با توجه به ضرورت هایی که در میان هست و کیفیات متنوعی که در نُسَخ وجود دارد و با عنایت به تجربه های گذشته (بیشتر در ایران) که در همین زمینه انجام شده است، چند نکته اصلی و اساسی را در مورد نوع نسخه ها و خصوصیّتی که هر گروهی دارد، دراین سطور یادآوری کنم. چون فرموده است که آنها را به ذیل یادداشت درآورم این گزارش قلمی شد.

در انتخاب نسخه هایی که بایستگی و شایستگی نسخه برگردانی چاپی توانند داشت می باید درست سنجید که چنین کار پرهزینه و کم فروش براساس کدام معیار و میزان انجام شدنی است؛ بدین معنی که در قبال هزینه گزافی که صرف خواهد شد و طبعا شمار معدودی از کتاب عکسی به طور معمول فروش خواهد داشت، دست کم حاصل کار آن چنان باشد که از لحاظ معنوی و بهره علمی یعنی گسترش ایران شناسی نتیجه بخش باشد. بدین نیت مناسبت دارد نخست فهرستی از حدود یکصد نسخه ای که در مرحله اول می تواند به طور مسابقه دراین میدان قرار گیرد و البته همه جوانب و جهات کار و سودبخشی علمی به رسیدگی درآمده باشد تنظیم و این چنین فهرست را به چند دسته بخش کرد. البته مراد فقط نسخه های زبان فارسی است؛ عربی های تألیف ایرانیان فعلاً در این جدول و مقصود در شمار نمی آیند.

نخستین گونه از نسخه های خطیِ واجد امتیاز برای چاپ، آنها خواهد بود که به خط موءلف باشد (اتوگراف). فرض کنید از شاهنامه و رباعیات خیام و مثنوی مولانا و کلیات سعدی و دیوان حافظ نسخه هایی به دست آید که به خط سرایندگان آنها باشد. پس طبیعی خواهدبود که با چاپ کردن عکسی آنها دیگر هیچ گونه نیازی به تصحیح و مقابله و آوردن نسخه بدل و پیش کشیدن نظریات و احتمالات بجا و بیجا و روده درازی های معمولی و معتاد درباره آن متون نخواهد بود و راه بر هرگونه استنباط و اجتهادی بسته می شود. بنابرین اگر نسخه هایی به خطّ صاحبان تألیف متون اساسی مهم معتبر شناخته شود، چاپ آنها در مجموعه موردِ نظر از شایستگی خاص برخوردار تواند بود. به طور مثال آن پاره هایی از دیوان صائب که به خطّ شاعر شناخته شده و به چاپ رسیده درین رده است. هماره اقران و مشابهات آن گونه آثار را چاپ کردنی باید دانست. البته وقف نامه ربع رشیدی هم که بخش اعظم آن به خطّ مؤلف یعنی رشیدالدین فضل اللّه همدانی است در همین شمارست. این متن، هم از حیث منحصر بودن و هم از حیث خطّ مؤلف بودن خصوصیت چاپ نسخه برگردان داشته است.^(۴)

دومین گونه از نسخه های خطی فارسی که ضرورت تاریخی و فرهنگی ایجاب می کند در چنین سلسه ای به چاپ برسد، مربوط به قُدمت نسخه هاست. یعنی نسخه هایی که کتابت آنها نسبت به زمان تألیف متن نزدیک باشد. بنابراین نسخه قرن هفتم شاهنامه (مورّخ ۶۱۴ ق / فلورانس) اقدم نسخ آن کتاب است،^(۵) همان طور که نسخه مورّخ ۸۰۵ حافظ نسبت به دیگر نسخ آن دیوان هنوز اقدم است. نسخه شاهنامه ۲۱۴ سال نسبت به زمان تألیف آن فاصله دارد، در حالی که نسخه ۸۰۵ حافظ فقط چند سالی از زمان درگذشت حافظ، (اگرچه اکنون با مقاله علی آل داود در مجله نامه فرهنگستان^(۶) خبر از نسخه مورّخ ۸۰۳ به دست آمده است).

قدیمی ترین نسخه زبان فارسی نسخه ای است از کتاب الأَبنیه عن حقائق الأَدویه که اسدی طوسی شاعر (د: ۴۶۵ ق) آن را به سال ۴۴۷ ق کتابت کرده^(۷). بنابرین آن نسخه کهن ترین نسخه موجود زبان فارسی است و قُدمتی نزدیک به هزار سال دارد و تاکنون آن را اقدم نسخ خطی فارسی می دانیم و احتمال داده می شود متن موجود در چنین نسخه ای نزدیک تر به سخن و نوشته موءلف باشد و در آن تصرف کمتر روی آور شده باشد.

تردید نیست چاپ این گروه از نسخه ها به طور طبیعی و در نظر اول فایده بخش تر از نسخ دیگر است و از نسخ پرجلوه ای که جنبه هنری، متنی، رسم الخطّی خواهند داشت برای محقق و مصحح کارآمدتر تواند بود.

سومین گونه از نسخه های خطی فارسی، آنها تواند بود که از روی خطّ مؤلف کتابت شده باشد. در صورتی که نسخه خط موءلف در دست نباشد و قرائن و دلائل روشن سازد که ادعای کاتب درست است، این نسخه اعتبار خاص می یابد. البته هرچه فاصله میان تاریخ تألیف و تاریخ کتابت کم تر باشد اعتبار نسخه بیش می شود. همچنین است نسخه هایی که بر مؤلف قرائت شده باشد، مانند معیار الأَشعار مورّخ ۷۰۲ ق که اظهار شده خواجه آن را مقابله کرده است.

چهارمین گونه از نسخه های خطی فارسی که می باید چاپ عکسی آنها مورد توجه قرار گیرد منحصر بفرد بودن آنهاست. این جنبه البته ممکن است به مرور ایّام و با پیدا شدن نسخه های تازه یاب خدشه پذیر شود. بدین معنی نسخه ای که امروز منحصر بفرد در شمار می آید، فردا که نسخه ای دیگر از آن متن در گوشه ای به دست آمد، دیگر آن نسخه پیشین نسخه یگانه نیست. کما اینکه الأبنیه عن حقایق الأدویه خطّ اسدی طوسی تا موقعی که محمّدتقی دانش پژوه نسخه دیگری از آن را نیافته بود (یعنی حدود بیست و پنج سال پیش) نسخه منحصر بود.^(۸) البته نسخه تازه یاب نتوانست الأبنیه خطّ اسدی را از اهمیت بیندازد، زیرا نسخه تازه یافته نسبتا جدیدنویس است. به علاوه نسخه خطّ اسدی به ملاحظه آنکه به خطّ یکی از اشهر و اولین شعرای زبان فارسی است، واجد خصوصیّت به تمام معنی است و هم اینکه از نظر رسم الخط قدیم و شیوه نگارش دقایقی را دربردارد که همیشه ماندنی است. اگر نسخه های دیگری از آن دستیاب شود، بسیار بعید می نماید که نسخه خطّ اسدی از اعتبار بیفتد، مگر آن که الأبنیه به خطّ موءلفش از گوشه ای به در آید. چون خطّ رودکی و فردوسی و شاعران نخستین را در دست نداریم این نسخه برای ما نموداری است و نشانه ای روشن از اسلوب خطوطی که میان شاعران آن عصور متداول بوده.^(۹)

نسخه یگانه تاریخ سیستان هم همان سرنوشت را یافت؛ یعنی نسخه دومی پیدا شد که اگرچه بسیار تازه نویس است به هر حال دارای اختلافاتی است.^(۱۰)

نسخه جغرافیای حدود العالم من المشرق الی المغرب تألیفِ ۳۷۲ ق و کتابتِ ۶۵۶ ق که یک بار چاپ نسخه برگردان از آن شده است (در مسکو) و چند بار چاپ حروفی، هنوز نسخه منحصر است.

اوراقی از نسخه ناقص وامق و عذرا ی عنصری که به تصادف از لای جلد چرمین مندرس نسخه کتابی به در آمد، فعلاً خصوصیت منحصر بودن را دارد. چون چاپ نسخه برگردان از آن شده، می توان در کمّ و کیف آن درست دقیق شد و بر خصائص رسم الخطی آن دست یافت.

به هر تقدیر، نسخه های یگانه ارزشی بیش بها دارند، مانندِ مجمل التّواریخ و القصص (تا چندی پیش)، وقف نامه ربع رشیدی،^(۱۱) دفتر دلگشا و آنهایی که تاکنون به چاپ عکسی نرسیده اند می توانند در اولویت قرار گیرند. بعضی هم که چاپِ عکسی شده است و امروز نسخه های آنها بسیار کمیاب است باز باید چاپ نسخه برگردان بشود مانند حدود العالم.

پنجمین گونه، نسخه هایی است که کتابت آنها توسط دانشمندی انجام شده باشد. چاپ چنین نسخه ها از لحاظ نشان دادن اسلوب رسم الخط دانشمندان و یادگار ماندن خط آنان در روزگار، خالی از اهمیت نیست. به طور مثال چاپ نسخه برگردان ترجمه صور الکواکب (تألیف عبدالرحمان صوفی) که ترجمه و کتابت آن به خواجه نصیرالدین منسوب شده است برای چنین منظوری مفید بوده است. چاپ نسخه معراج نامه ابن سینا به خطّ مجعول و منسوب به امام فخر رازی هم از این مقوله درشمار آمده.^(۱۲) همچنین است نسخه اشجار و اثمار بخاری به خطّ عبید زاکانی مورّخ ۷۶۷ ق متعلق به کتابخانه ملّی ملک (تهران) که هنوز چاپ نشده است.

ششمین گونه، نسخه های «مضبوط» است، یعنی آنهایی که از حیث ضبط و ربط و اسلوب کتابت و منظم بودن عناوین و ابواب و خوانا بودن کلمات من حیث المجموع و به طور کلی واجد همه مشخصات لازم برای معتبر بودن نسخه باشد و از وَجَنات این گونه نسخه ها برآید که می توان به طور اطمینان بخشی به آنها اتکا داشت. از این قبیل است الأغراض الطبیّه ، ذخیره خوارزمشاهی ، دیوان ذوالفقار شروانی که اگرچه نسخه های دیگری از آنها هست، اما نسخه های چاپ برگردانشان از جلال و کمال خاصی برخوردارند و ارزش نسخه برگردانی را داشته اند.

هفتمین گونه، نسخه هایی است که از حیث کیفیّت مربوط به ضوابط عارضی و جسمانی نسخه (Codicologie) و خصوصیات خطّ شناسی و ظواهر اوراق (Paleographie) و نشان دادن تمایزات میان نسخه های مرتبط به قلمروهای مختلف فرهنگی، واجد دقایق و فوایدی است. به طور مثال از نسخه مثنوی معنوی (چاپ شده در مونیخ آلمان به سال ۱۹۳۲م) باید نام آورد که به خطّ عبدالکریم بن میرملکی است و از حیث نمودن نوعِ خطّ نستعلیقِ مرسوم کتابت هندوستان و طرز تنظیم و آراستگی مغتنم است، ولی اهمیت متنی ندارد.

هشتمین گونه، نسخه هایی است که به ملاحظه دقایق رسم الخطّی یعنی اسلوب ضبط کلمات (مخصوصا پیوستگی و گسستگی آنها) و مشکول بودن کلماتی نظیر سُوار، جُوان، چُنان، بُبُرید و هم چنین نحوه آوردن حروف فارسی (پ، چ، ژ، گ) و تحولاتی که کاتبان در نوع و شکل ضبط این حروف داده اند، و نیز ضبط کلماتی که به ذال فارسی تا حدود قرن نهم مرسوم بود، چاپ کردنشان وسیله مطلوبی برای مطالعه و تحقیق تحولات زبان تواند بود.^(۱۳)

نهمین گونه، نسخه های خوش نوشته است. یعنی آنها که به خطّ کاتبان مشهور به کتابت درآمده و ممکن است از حیث متن شناسی بی ارزش باشند و بسا که چنین است، ولی به مناسبت زیبایی خطّ و سرمشق قرار گرفتن آن چاپ شدنی است. مانند نسخه رباعیات خیام به خطّ میرعماد و کلیات سعدی به خطّ حجابِ شیرازی، یا گلستان سعدی متعلق به کتابخانه سلطنتی که آن را به خطّ یاقوت منسوب کرده اند.

دهمین گونه، نسخه های آرایشی است از حیث به کار گرفتن تذهیب و ترصیع و تشعیر ممتاز در آنها و سرلوحه و شمسه و ترنج داشتن و جدول بندی و دندان موشی بودن میان سطور و دیگر کارهای تزیینی گاه این گونه نسخه ها تصویر هم دارند. دو نمونه ممتاز از این دست نسخه های شاهنامه بایسنغری و شاهنامه طهماسبی است که اولی در تهران و دومی در امریکا طبع شده است.^(۱۴)

در چاپ نسخه های خطی که به طور عکسی (لوحی) نسخه برگردان انجام می شود دو منظور ممکن است وجود داشته باشد: یکی نشر آنها به اعتبار یکی از خصوصیات ده گانه است. در این مورد متنْ مورد نظر نیست که در چه باب و مطلب است، کیفیات و اعتبارات نسخه مدّ نظر قرار گرفته است.

دیگر نشر آنها به مناسبت خود متن است. در این مورد می باید دقت خاص در انتخاب نسخه به کار برد که متنْ اصیل تر، کامل تر و درست تر باشد و طبعا در این موارد دقت در شجره نقل نسخه ها وجوب پیدا می کند. اگر نسخه خطّ موءلف به دست نباشد، باید آن نسخه ای را که نزدیک تر به عصر موءلف و مضبوط است، برای این گونه کار انتخاب کرد.

نکته پایانی سنجش نسخه ها از بابت موضوع هایی است که امروزه برای رشته ایران شناسی در درجه اهمیت بالاتری است و می باید در هر یک از موضوع های تاریخ و جغرافیای تاریخی، ادبیات منظوم و منثور و علوم ادبی، فلسفه و معارف اسلامی، علوم (محض و عملی و خرافی) و عجائب و غرائب، فهرستی باتوجه به موادّ ده گانه از نسخه ها فراهم ساخت و از میان آنها نسخه های واقعاً مهم را برگزید.

مطلب دیگری که ضرورت دارد گفته شود این است که همه نسخه های چاپ شده به طور چاپ سنگی (lithography) و نسخه هایی که به خط کاتبان کتابت شده ولی به طور گراوری به طبع رسیده، در حکم چاپ های نسخه برگردان است. البته فرقی باید قایل شد میان آن چه از قدیم مانده است و امروز عکسی چاپ می شود تا آنچه به قصد چاپ شدن توسط کاتب به نوشته درمی آید و به فاصله کمی به چاپ می رسد. و اکنون هم از خوشنویسان معاصر چنین کتابهایی چاپ می شود.

برای آنکه معلوم باشد که پیش از این چه کتاب هایی به طور عکسی چاپ شده و مقصود و منظور از چاپ هر یک چه بوده است، سعی شده است از حافظه فهرستی تنظیم و ارائه کنم و امید است کتابدار علاقه مندی مشخصات کتاب شناختی آنها را تهیه و الحاق کند.

آن چه فعلاً به یادم می آید که از متون زبان فارسی به طور نسخه برگردان چاپ شده اینهاست که فهرستشان را می آورم. ضمنا می باید این جدول را یک بار به ترتیب سنواتی کتابت و یک بار به ترتیب سنواتی چاپ به تنظیم درآورد تا معلوم شود پسی و پیشی هر یک به چه زمانی برمی گردد. البته نسخه برگردان های متون عربی که در جهان انجام شده بسیار است و بدانها اشارتی نمی رود، زیرا مورد نظر ما نسخه های فارسی است.

آلمان

۱. اوصاف الاشراف موءلف: نصیرالدین طوسی، به اهتمام نصراللّه تقوی، برلن، ۱۳۰۶ (خط میرزا حسین خان سیفی عماد الکتّاب، قرن چهاردهم). ۲. خطای نامه موءلف: علی اکبر خطایی، به اهتمام فوءاد سزگین (F. Sezgin) و اکهارد نویباور (E. Neubauer)، فرانکفورت، ۱۹۹۴ (قرن دهم). ۳. شرف نامه موءلف: عبداللّه مروارید، به اهتمام هانس روبرت رویمر (H. R. Roemer)، ویسبادن، ۱۹۵۱ (مورّخ ۹۵۸). ۴. شمس الحسن موءلف: تاج سلمانی، به اهتمام هانس روبرت رویمر، ویسبادن، ۱۹۵۶ (خط محمّد بروسوی، مورّخ ۸۸۱). ۵. مثنوی معنوی موءلف: جلال الدین رومی، به اهتمام غلام یزدانی، مونیخ، ۱۹۳۲ (خطّ عبدالکریم بن میرملکی قرن دوازدهم).

اتریش

۶. الأبنیه عن حقائق الأدویه موءلف: ابومنصور موفق بن علی هروی، به اهتمام تالبوت (Ch. H. Talbot)، گراتس، ۱۹۷۲ (خطّ علی بن احمد الاسدی الطوسی الشاعر، مورّخ ۴۴۷). ۷. جامع التواریخ (بخش اوغوز) موءلف: رشیدالدین فضل اللّه همدانی، به اهتمام کارل یان (Karl Jahn)، وین، ۱۹۶۹ (قرن هشتم). ۸. جامع التواریخ (بخش چین) موءلف: رشیدالدین فضل اللّه همدانی، به اهتمام کارل یان (Karl Jahn)، وین، ۱۹۷۱ (قرن هشتم). ۹. جامع التواریخ (بخش افرنج) موءلف: رشیدالدین فضل اللّه همدانی، به اهتمام کارل یان (Karl Jahn)، وین، ۱۹۷۷ (قرن هشتم).

افغانستان

۱۰. بوستان موءلف: سعدی شیرازی، کابل (مطبعه ماشین خانه)، بی تاریخ، در زمان امیر حبیب اللّه خان (خط میرعماد؟). ۱۱. چند برگ تفسیر قرآن عظیم با مقدمه غلامرضا مایل هروی، کابل، ۱۳۵۱ (قرن ششم؟). ۱۲. کلیات اشعار حکیم سنائی غزنوی (حدیقه، سیرالعباد، کارنامه، تحریم القلم، غزلیات)، به کوشش علی اصغر بشیر، کابل، ۱۳۵۶ (خط قرن هفتم).

امریکا

۱۳. شاهنامه فردوسی به اهتمام مارتین دیکسن (M. Dickson) و وِلش (S. C. Welch)، کمبریج، ۱۹۸۱، معروف به شاهنامه هوتون (The Houghton Shahnama)، میان ۹۳۷ ۹۲۷.

انگلستان

۱۴. اسناد و فرامین منتشر نشده قاجاری به اهتمام محمّدعلی کریم زاده تبریزی، لندن، ۱۳۶۸ (خط قرن سیزدهم). ۱۵. بوستان موءلف: سعدی شیرازی، به کوشش پلاتز (J. T. Platts)، لندن، ۱۸۹۱ (آن را ندیده ام، به نقل هانری ماسه (H. Massé) ص ×II در بخش بیبلیوگرافی کتاب احوال سعدی). ۱۶. تاریخ جهانگشا (بخشی از آن) موءلف: عطاملک جوینی، با مقدمه دنیسن راس (D. Ross)، لندن، ۱۹۳۱ (مورّخ ۶۹۰). ۱۷. تاریخ گزیده موءلف: حمداللّه مستوفی، به اهتمام ادوارد براون، لندن، ۱۹۱۰ (خط زین العابدین بن محمّد کاتب شیرازی، مورّخ ۸۵۷). ۱۸. دستور الملوک موءلف: ناشناخته، به اهتمام ولادیمیر مینورسکی، لندن، ۱۹۴۳ (قرن دوازدهم). ۱۹. دیوان ذوالفقار شروانی با مقدمه ادوارد ادواردز (E. Edwards)، لندن، ۱۹۳۴، (خط علی بن موسی بن حسن بن علی یعرف بمامیری (؟)، مورّخ ۷۴۵). ۲۰. سنگلاخ موءلف: محمّد مهدی خان استرآبادی، به اهتمام و مقدمه کلاوسن (G. Clauson)، لندن، ۱۹۶۰ (مورّخ ۱۱۸۸). ۲۱. لوایح موءلف: عبدالرحمن جامی، به کوشش و مقدمه وینفیلد (E. H. Whinfield) و میرزا محمّدخان قزوینی، لندن، ۱۹۲۸ (قرن یازدهم). ۲۲. مکارم الاخلاق موءلف: غیاث الدین بن همام الدین محمّد خواندمیر، به اهتمام تورخان گنجه ای، لندن، ۱۹۷۹ (مورّخ ۹۶۵).

ایران

۲۳. آتشکده مؤلف: لطفعلی بیگ آذر بیگدلی، به اهتمام جعفر شهیدی، تهران، ۱۳۳۷ (خط علی متخلص به: شیدا تویسرکانی، مورّخ ۱۲۴۷). ۲۴. الأبنیه عن حقائق الأدویه (بخش هایی از آن) موءلف: ابومنصور موفق بن علی هروی، با مقدمه مجتبی مینوی، تهران، ۱۳۴۴ (خط اسدی طوسی شاعر، مورّخ ۴۴۷). ۲۵. الأغراض الطّبیه و المباحث العلائیه موءلف: زین الدین اسماعیل بن حسن جرجانی، با مقدمه پرویز ناتل خانلری، تهران، ۱۳۴۵ (مورّخ ۷۸۹). ۲۶. انجمن خاقان موءلف: فاضل خان گروسی، با مقدمه توفیق سبحانی، تهران، ۱۳۷۶ (خط کاتب الحضره السلطانی متخلص به عشرت، محمدمهدی الفراهانی ملک الکتّاب، مورخ ۱۲۳۷). ۲۷. بوستان سعدی خطّ احمد قوام السلطنه، زیر نظر ایرج افشار، تهران، بنیاد موقوفات محمود افشار، ۱۳۸۰. ۲۸. بیاض تاج الدین احمد وزیر با مقدمه های ایرج افشار و مرتضی تیموری، اصفهان، ۱۳۵۳ (مورّخ ۷۸۲). ۲۹. بیاض فرامین و احکام صفوی با مقدمه ایرج افشار، مندرج در فرهنگ ایران زمین، جلد ۲۳، تهران، ۱۳۵۷ (قرن دوازدهم). ۳۰. پندنامه ( یحیویه ) موءلف: حسنعلی گرّوسی امیرنظام، به اهتمام نصراللّه تقوی، تهران، ۱۳۱۶، و به اهتمام م. سعید وزیری، تهران، ۱۳۶۶ (خط امیرنظام، قرن چهاردهم). ۳۱. تجارب السلف موءلف: هندو شاه صاحبی نخجوانی، به مقدمه و اهتمام امیر سید حسن روضاتی، اصفهان، ۱۳۶۱ (نوشته در هرات، مورّخ ۸۴۶). ۳۲. تحفه الملوک بی مؤلف. با مقدمه علیرضا انیسی. تهران، ۱۳۷۷ (خط میرعماد، مورّخ ۱۰۱۹) (گنجینه کتب و نفائس خطی کاخ گلستان، ش ۳). این متن همان تحفه الوزراء چهل بابی است که پس از این می آید. ۳۳. تحفه الوزراء بی مؤلف، به اهتمام نصراللّه تقوی. تهران ۱۳۱۴ (خطّ میرعماد) ۳۴. ترجمه تاریخ طبری (تا سال ۱۳۲) موءلف: ابوعلی محمّد بلعمی، با مقدمه مجتبی مینوی، تهران، ۱۳۴۵ (خطّ اسحق بن محمّد بن عمر بن محمّد شروانی، مورّخ ۵۸۶). ۳۵. ترجمه صور الکواکب موءلف: عبدالرحمن صوفی، ترجمه نصیرالدین طوسی، با مقدمه پرویز ناتل خانلری، تهران، ۱۳۴۸ (منسوب به خطّ نصیرالدین طوسی، مورّخ ۶۴۷). ۳۶. ترجمه قانون موءلف: ابن سینا، ترجمه ملاّ فتح الله ابن فخرالدین، تهران، بی تا (از روی چاپ ۱۳۰۶ لکهنو). ۳۷. ترجمه کتاب الأیضاح موءلف: ابومنصور عبدالقاهر تمیمی، ترجمه ابوالفتوح منتجب الدین اسعد بن محمود اصفهانی، با مقدمه احمد گلچین معانی، تهران، ۱۳۴۷ (متن عربی به خط علی بن خلیل تاجر، مورّخ ۷۲۸. ظاهرا ترجمه فارسی هم به خط اوست). ۳۸. ترجیع بند موءلف: هاتف اصفهانی، خطّ حسین سیفی عمادالکُتّاب، به اهتمام محسن صبا، تهران، ۱۳۳۹ (قرن چهاردهم). ۳۹. تفسیر قرآن (جلد اوّل) موءلف: ابوبکر عتیق نیشابوری سورآبادی، تهران، ۱۳۵۳ (شاید قرن هشتم). ۴۰. تفسیر قرآن پاک (جزوی) با مقدمه مجتبی مینوی، تهران، ۱۳۴۵ (حدود ۴۵۰). ۴۱. تفسیر قرآن کریم موءلف: ابوبک