بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل گام های چهارگانه رستگاری :

گام اول: ترک گناه

گام اول در مسیر رستگاری گناه نکردن است. مرحوم شیخ محمد بهاری دراین باره می نویسد:«الاوّلُ: تَرک المَعاصِی و هذا هو الّذی بُنی علیه قِوامُ التَّقوَی و اُسّسَ علیه اَساسُ الآخرهِ و الاُولی و ما تَقَرّبَ المُتَقرّبونَ بِشئٍ اَعلی و افضل منه[۱]؛ گام اول ترک معاصی و این آن چیزی است که قوام و بنیان تقوا بر آن است و اساس آخرت و دنیا بر آن استوار و اهل تقرب به وسیله چیزی بهتر و بالاتر از آن به خدا تقرب نمی جویند. »شعار تمام انبیاء: کلمه «لا اله الا الله» بود. گام اول انجام ندادن و نخواستن، یعنی «لا اله» است. هنگامی که انسان گناه و اشتباه را کنار بگذارد، «الا الله» در وجودش تجلّی پیدا می کند. اگر انسان از مرحله «لا اله» عبور نکند، بین او و خداوند حجابی وجود دارد که نمی تواند با خداوند ارتباط برقرار کند؛ اگرچه که خداوند همواره از انسان آگاه است.

هرگز نبری راه به سرمنزل الا

تا مرحله پیما نشوی وادی لا را

وحدت کرمانشاهی

و در شعری دیگر نیز می فرماید:

نفی من شد باعث اثبات من

خواجه در لای من الای من است

وحدت کرمانشاهی

هنگامی که انسان محو خدا شود، گناه نخواهد کرد؛ زیرا محو شدنش عین طاعت و تسلیم است و «الا الله» از وجودش ظهور می کند. ولی اگر خود را در مقابل خدا کسی بداند و اظهار وجود کند، در برابر دستورات خدا مانند نماز، روزه و سایر عبادات بی اعتنا شده و در نتیجه غرق گناه و عصیان می شود.چنان که شاعر فرموده:

میان عاشق و معشوق هیچ حائل نیست

تو خود حجاب خودی حافظ از میان برخیز

حافظ شیرازی

اگر کسی منیّت داشته باشد و در مقابل خداوند اظهار وجود نماید، این وسوسه های شیطانی اجازه ملاقات خدا را به او نمی دهد. اما هنگامی که انسان منیّت را کنار بگذارد، خداوند او را برای ملاقات با خودش برمی گزیند. در این هنگام، حال انسان متحول شده و قلبش برای یاد خدا خاشع می شود:أَلَمْ یأْنِ لِلَّذِینَ آمَنُوا أَنْ تَخْشَعَ قُلُوبُهُمْ لِذِکرِ اللَّهِ؛ [۲] «آیا برای مؤمنان وقت آن نرسیده که دل هایشان به یاد خدا و [قرآنِ] حقی که نازل شده فروتن و نرم شود؟. »ترک گناه به عنوان قدم اول رستگاری از واجباتی مثل نماز، روزه، حج و جهاد نیز مهم تر است. زیرا ترک کردن گناه، حقیقتی است که بنای تقوا بر آن نهاده می شود و وقتی انسان به مقام تقوا برسد، محبوب خداوند خواهد شد.چنان که قرآن کریم می فرماید:فَإِنَّ اللَّهَ یحِبُّ الْمُتَّقِینَ[۳]؛ «بی تردید خداوند مطیعانِ پرهیزگار را دوست دارد. آباد کردن دنیا و آخرت، بر ستون ترک گناهان استوار است و انبیاء و اولیا الهی: به چیزی بالاتر و شریف تر از ترک گناه برای رسیدن به این مقام تأکید نکرده اند.روایت شده مردی به محضر امام حسین(ع) شرفیاب شد و عرض کرد:مردی گناهکارم و در برابر گناه صبر و طاقت ندارم، مرا موعظه کن. حضرت به او فرمودند پنج کار را انجام بده و آن گاه هر گناهی که می خواهی انجام بده.

اول: روزی خدا را مخور و هر چه می خواهی گناه کن.

دوم: از حکومت خدا بیرون برو و هر چه می خواهی گناه کن.

سوم: جایی را انتخاب کن تا خداوند تو را نبیند و هر چه می خواهی گناه کن.

چهارم: وقتی عزرائیل برای گرفتن جان تو آمد او را از خود دور کن و هر چه می خواهی گناه کن.

پنجم: زمانی که مالک دوزخ تو را به سوی آتش می برد در آتش وارد مشو و هر چه می خواهی گناه کن. [۴]

البته باید توجه داشت که سالک در مسیر رستگاری، علاوه بر ترک گناه باید از یاری دیگران در گناه نیز بپرهیزد. خداوند متعال دراین باره فرموده است:وَلَا تَعَاوَنُوا عَلَی الْإِثْمِ وَالْعُدْوَانِ[۵]؛ «و بر گناه و تجاوز [از حدود الهی] به یکدیگر کمک ندهید!. »اگر دیگران قصد انجام گناه کردن دارند و مسیر گمراهی را انتخاب نموده اند، انسان نباید در این مسیر به آن ها کمک کند. بنابراین در گام اول، علاوه بر ترک گناه، باید از کمک کردن دیگران در گناه نیز اجتناب کرد.

اولیاء الهی هیچ گاه برای به دست آوردن کالای دنیا، مرتکب گناه نمی شوند و آخرت خود را با دنیای زودگذر نمی فروشند. آیت الله حاج فاضل اردکانی [۶]یکی از این اولیاء الهی بود که دین خود را با دنیا معامله نکرد. ایشان از قلبی پاک و طهارت یافته برخوردار بود در نجف زندگی می کرد. خدمتکارش به شخصی گفته بود که تنگدستی به اندازه ای ما را احاطه کرد که نمی توانستیم برای میهمان، یک استکان چای کمرنگ بیاوریم. یک بار از شهر اردکان همشهری های فاضل اردکانی با کیسه ای پُر از پول به نجف آمده و به منزل این عالم ربانی رفتند. وقتی خدمتکار نگاهش به کیسه پول افتاد، نزد فاضل اردکانی رفت و به ایشان عرض کرد: هفتاد سال است که ما در نجف فقط نان خشک خوردیم. حال که آنان چنین کرده اند، شما نیز لباس های شایسته ای بپوشید و بسیار مهمان نوازی کنید! ایشان نیز پذیرفتند.

هنگامی که وارد اتاق شد، با همه احوال پرسی کرد. سپس از آنان خواست تا خواسته خود را بگویند. آنان نیز مسئله ای را درباره اردکان مطرح کردند. هنگامی که فاضل اردکانی سخنان آنان را شنید، با همه بزرگی علمی و وجاهتش در بین مردم، خود را به دیوانگی زد و با صدای بلند شروع کرد به خندیدن؛ سپس گریه کرد. او سخنانی بی معنا می گفت. میهمانان که متعجب شده بودند، کیسه را برداشته و از خانه او رفتند. خدمتکار به ایشان عرض کرد: چرا این چنین کردید؟ چرا کیسه پول را نگرفتید؟ فاضل اردکانی شروع کرد به گریستن.ایشان فرمودند: به خدا سوگند، دیوانه نشده بودم! آنان می خواستند با کیسه ای پول دینم را بخرند و از من تأیید و امضایی گرفته، با آن در اردکان کلاهبرداری کنند. آنان خان زاده هایی هستند که برای دین اهمیتی قائل نیستند؛ از این رو قصد داشتند با پنبه دین، سر از پیکر دین ببُرّند. به همین دلیل من دین خود را به آنان و به کیسه ای پول نفروختم.انسان باید هواره از خداوند توفیق برداشتن گام در مسیر فلاح و رستگاری را درخواست کند؛ زیرا او به تنهایی توان و قدرت گام برداشتن در این مسیر را ندارد.

موجه طوفانِ عشق، کشتیِ مابشکند

دست ضعیفان بگیر، بهر خدا ناخدا

خضرِ رهی کو که ما، عاجز و درمانده ایم

کعبمقصود دور، خار مغیلان بپا

ملاهادی سبزواری

گام دوم: حضور قلب در عبادت

گام دوم در مسیر رستگاری انجام واجبات الهی با حضور قلب است؛ چنان که در حین انجام عبادات، انسان از پروردگار عالم غافل نباشد. «الثَّانِی: الِاشْتِغَالُ بِالطّاعاتِ أَی طَاعَهٍ کانَتْ بَعْدَ الفرایضِ لْیکنْ بِشَرْطِ الْحُضُورِ[۷]؛ اشتغال به طاعات، هر طاعتی که بعد از واجبات قرار دارد، اما به شرط حضور قلب. »به عنوان مثال در هنگام نماز، تنها بدن رو به قبله نباشد؛ بلکه بدن و قلب هر دو رو به حضرت حق و در جهت کعبه باشد.

کعبه یک سنگ نشانی است که ره گم نشود

حاجی احرام دگر بند ببین یار کجاست

مولوی

همچنین باید دانست که نماز برای رسیدن به قرب خداوند و روزه برای مشاهده اوست. امام صادق(ع) می فرماید: «صُمْ لِلرُّؤْیهِ وَ أَفْطِرْ لِلرُّؤْیه[۸]؛ روزه بگیر در هنگام روئیت و افطار کن در هنگام روئیت. »فقهای بزرگ از این حدیث چنین استفاده کرده اند که در شب اول ماه مبارک رمضان با دیدن ماه باید روزه را شروع کرد[۹]؛ اما اهل عرفان این معنا را استفاده می کنند که روزه بگیر تا با چشم دل به مقام زیارت خدا برسی، نه دیدن هلال ماه. انسان باید برای مشاهده خداوند و همرنگ شدن با او روزه بگیرد. عید فطر نیز به قصد دیدن خدا طعام بخورد و آن خوردن کاملاً حلال است، زیرا که تمام بینایی دل باز می شود.

روزه گرفتن دارای مراتبی است، مرتبه ای از روزه گرفتن برای آن است که انسان با کنترل اعضاء و جوارح خود و دوری از گناه، روحش را از آثار گناه پاک گرداند. مرتبدیگر آن که روزه دار به جهت تشنگی و گرسنگی که دارد، حال انسان های فقیر و مسکین را درک کند و به یاری آنان بشتابد. در مرتببالاتر، روزه سبب متخلق شدن انسان به اخلاق و صفات الهی می شود. به این صورت که همان طور که خداوند متعال بی نیاز از همه چیز است، انسان نیز به واسطه روزه گرفتن، خود را از خوردنی ها، آشامیدنی ها و لذات و شهوات بی نیاز کند. حکیم سبزواری دراین باره می فرماید:«آن که روزه می گیری، مرتبه ای به جهت حصول صفای قلب و مرتبه ای به جهت باخبری از حال بطون غَرثی و اکبادِ حَرّی[۱۰]، و مرتبه ای به جهت تخلق به اخلاق صمد لا یطعم. »[۱۱]اگر انسان با معرفت خالص به عالم نگاه کند، به چشیدن شراب حیات بخش عشق موفق خواهد شد و این عشقِ برخاسته از معرفت است که در عبادت و غیرعبادت انسان را با تمام وجود در محضر خداوند حاضر نگه می دارد و او را از غیبت و غفلت – که سرآمد همه گناهان است- حفظ می کند.

در روایات اسلامی ارزش بسیار والایی برای عبادت همراه با حضور قلب ذکر شده است؛ پیامبر اکرم(ص) می فرماید: «مَنْ صَلَّی رَکعَتَینِ لَمْ یحْدِثْ فِیهِمَا بِشَی ءٍ مِنَ الدُّنْیا غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ وَ مَا تَأَخَّرَ[۱۲]؛ کسی که دو رکعت نماز بخواند و در آن دو رکعت، قلب خود را به چیزی از امور دنیا مشغول نکند، خداوند متقدم و متاخر آن را می آمرزد. » امام صادق(ع) نیز می فرماید:«مَنْ صَلّی رَکعَتَینِ یعْلَمُ مَا یقُولُ فِیهِمَا، انْصَرَفَ وَ لَیسَ بَینَهُ وَ بَینَ اللَّهِ ذَنْبٌ[۱۳]؛ هر کس دو رکعت نماز بخواند و بداند چه می گوید، در حالی از نماز فارغ می شود که میان او خداوند گناهی نیست، مگر اینکه خداوند گناهانش را می بخشد. »

یکی از راه های حضور قلب در عبادت، خالص کردن نیت است. اگر انسان تنها برای رضایت خدا مشغول عبادت شود، در عبادتش کمتر متوجه غیر خدا می شود. آیت الله سید مرتضی لاریجانی عالِمی بود که قریب به ۱۵۰ سال پیش زندگی می کرد. از لحاظ علم دینی به سطحی رسیده بود که در آن زمان مراجع بزرگ نجف، همگی به ایشان اجازه اجتهاد داده بودند. پس از رسیدن به رتبه ای از دانش دینی، با خانواده خود برای تبلیغ و تبیین معارف دینی به تهران آمده بود. اما تقدیر چیزی دیگر بود؛ به هر کجا که رفت، جایی برای این کار وجود نداشت. نه مسجدی از روحانی باسواد خالی بود و نه عده ای به علم او نیازی داشتند. روزگار به تدریج برای و خانواده اش سخت تر شد. یک بار به خانواده خود گفت: من فقط یک وعده دیگر می توانم خوراک شما را تأمین کنم؛ آن هم فقط با نان.

در آن دوران پادشاهان قاجاریه[۱۴] حکومت می کردند. اگر او به دربار پادشاه می رفت و دین خود را با دنیا معامله می کرد، ثروتی بسیار نصیبش می شد؛ با وجود این او باز چنین نکرد.فردای آن روز، او با همه مقام علمی والایی که داشت، به میدان شهر آمد. ایشان به دکّان عطاری رفت و به صاحب آن که مردی متدیّن بود، گفت: شاگرد نمی خواهید؟ عطار گفت: من شاگردی داشتم که دیگر نمی توانست کار بکند. من به یک شاگرد دیگر نیاز دارم. آیا تو سواد داری؟ می توانی روی این جعبه ها را بخوانی که کدام یک چه گیاهی است؟ او در کمال فروتنی گفت: ان شاءالله اگر نوشته را ببینم، می توانم آن را بخوانم. عطار دستش را روی یکی از جعبه ها گذاشت و گفت: این چیست؟ او نگاهی کرده و نوشته روی آن را خواند؛ ریشه شیرین بیان! عطار گفت: خوب می توانی بخوانی! قبول است. تو شاگرد این دکّان باش! سپس درباره اجرت ایشان صحبت کردند و بر سر مبلغی با هم توافق کردند.

سید مرتضی لاریجانی قریب به چهار سال در آن عطاری شاگردی کرد. روزی یک روحانی برای خریدن دارو به آنجا رفت. عطار و روحانی بر سر مسئله ای از معارف دینی مشغول صحبت شدند و هر یک از آن ها، فتوایی را از مرجعی بیان می کرد. سیدمرتضی لاریجانی پیش آمد و به روحانی گفت: نه شما درست می گویی و نه عطار! سپس به بیان حکم پرداخت و برای آنان استدلال کرد.

این روحانی که از شاگردان حاج ملاعلی کنی [۱۵]بود، نزد ایشان آمده و درباره شاگرد عطاری با ایشان صحبت کرد و گفت: «امروز در دکّان عطاری کسی را دیدم که مسئله ای فقهی را به خوبی تحلیل کرد. او حتماً