فایل پی دی اف کامل پاورپوینت شخصیت شناسی معاویه در کلام امیرالمؤمنین علی (ع) PDF

فایل پاورپوینت فایل پی دی اف کامل پاورپوینت شخصیت شناسی معاویه در کلام امیرالمؤمنین علی (ع) PDF؛ راهکاری شایسته برای ارائه‌های موفق

اگر به‌دنبال یک فایل ارائه‌ی آماده با کیفیت بالا و طراحی حرفه‌ای هستید، فایل فایل پی دی اف کامل پاورپوینت شخصیت شناسی معاویه در کلام امیرالمؤمنین علی (ع) PDF انتخابی مناسب برای شماست. این مجموعه شامل 120 اسلاید استاندارد و دقیق است که با هدف ارتقاء کیفیت ارائه‌های شما تهیه شده‌اند.

دلایل انتخاب فایل فایل پی دی اف کامل پاورپوینت شخصیت شناسی معاویه در کلام امیرالمؤمنین علی (ع) PDF:

• طراحی ساختارمند و چشم‌نواز: هر اسلاید با دقت بالا و توجه به اصول طراحی گرافیکی تهیه شده است تا محتوای شما به‌خوبی دیده و درک شود.
• آمادگی کامل برای ارائه: نیازی به ویرایش مجدد نیست؛ فایل فایل پی دی اف کامل پاورپوینت شخصیت شناسی معاویه در کلام امیرالمؤمنین علی (ع) PDF آماده‌ی استفاده در کلاس، جلسه یا کنفرانس است.
• سازگاری کامل با پاورپوینت: نمایش صحیح اسلایدها در تمامی نسخه‌های PowerPoint بدون بهم‌ریختگی یا مشکل ظاهری تضمین شده است.

تولید شده با رویکرد حرفه‌ای:

تمامی بخش‌های فایل پی دی اف کامل پاورپوینت شخصیت شناسی معاویه در کلام امیرالمؤمنین علی (ع) PDF با هدف ایجاد یک تجربه کاربری روان و بی‌نقص طراحی شده‌اند. جزئیات با دقت بالا تنظیم شده‌اند تا ارائه‌ای حرفه‌ای و تأثیرگذار داشته باشید.

توجه:

تنها نسخه رسمی فایل فایل پی دی اف کامل پاورپوینت شخصیت شناسی معاویه در کلام امیرالمؤمنین علی (ع) PDF از کیفیت کامل برخوردار است. نسخه‌های غیرمجاز ممکن است شامل اشکالات طراحی باشند و توصیه نمی‌شود از آن‌ها استفاده شود.

با تهیه فایل فایل پی دی اف کامل پاورپوینت شخصیت شناسی معاویه در کلام امیرالمؤمنین علی (ع) PDF، سطح ارائه‌های خود را ارتقاء دهید و مخاطبان خود را تحت تأثیر قرار دهید

---

بخشی از متن فایل پی دی اف کامل پاورپوینت شخصیت شناسی معاویه در کلام امیرالمؤمنین علی (ع) PDF :

مقدمه

گرچه بسیاری از پژوهشگران حوز مطالعات تاریخ اسلام و تاریخ تشیع کوشیده اند به بازشناسی وقایع تاریخی دوران حکومت امیرالمؤمنین (ع) و شخصیت شناسی دشمنان ایشان بپردازند، لیکن آنچه تاکنون مطرح شده، بیشتر تبیین تاریخی حوادث همراه با غلبه نگاه تاریخنگاری به آنها بوده است.

به نظر میرسد آنچه امروزه میتواند راهگشای فهم بسیاری از وقایع آن دوران باشد، تبیین دیدگاه ها و مبانی نظری آن حضرت (ع) از خلال کلام ایشان است؛ زیرا به واسط فهم گفتمان هر شخص و چینش منطقی کلمات او در کنار همدیگر و تحلیل محتوای آنها، میتوان تا انداز زیادی به درکی جامع از دیدگاه های آن فرد در رابطه با وقایع عصر او دست یافت؛ چنانکه خود حضرت امیرالمؤمنین (ع) نیز بر این مسئله تأکید دارند: «تَکَلَّمُوا تُعْرَفُوا فَإِنَّ الْمَرْءَ مخْبُوءٌ تحْتَ لِسانِهِ » (نهج البلاغه، حکمت ۳۹۲)؛ سخن بگویید تا شناخته شوید؛ زیرا انسان در زیر زبان خود پنهان است.

«بنی امیه» که در کلام حضرت (ع) از آنان تعبیر به «قاسطین » شده، از جمله مهمترین و اثرگذارترین مخالفان حکومت حق بوده اند که اقدامات آنان، پیامدها و آثار اثرگذاری در تاریخ اسلام داشته است و همانطور که حضرت (ع) نیز میفرمایند خطر آنان، بیشتر از دیگر جریان های مخالف حکومت علوی بوده است: «أَلَا وَ إِنَّ أَخْوَفَ الْفِتَنِ عِنْدِی علَیْکُمْ فتْنَه بَنِی أُمَیَّه فَإِنَّهَا فِتْنَه عَمْیَاءُ مُظْلِمَه عَمَّتْ خُطَّتُهَا» (همان، خطبه ۲۹)؛ آگاه باشید! ترسناکترین فتنه ها برای شما از نظر من فتنه بنی امیه است، فتنه ای است کور، و ظلمانی که حکومتش همه جا فراگیر شده است.

از هنگام بیعت عمومی مردم با حضرت امیرالمؤمنین (ع) تا اتمام جنگ صفین، نامه های متعددی میان امام (ع) و معاویه رد و بدل شده که براساس تحقیقات صورت گرفته و مطالع کتب تاریخی تعداد آنها به ۳۲ نامه میرسد، درحالیکه سید رضی در نهج البلاغه تنها ۱۶ نامه از امام (ع) به معاویه را نقل کرده است که البته بسیاری از آنها در حقیقت تلفیقی از یک نامه بوده و در مواردی هم چندین نامه به صورت واحد در نهج البلاغه درج شده است. هرچند در این مقاله مجال ذکر کلیه نامه های حضرت (ع) و معاویه نیست؛ لکن تا حد امکان سعی شده است نتایج و نکات مهم آنها به تفکیک مورد بررسی و تجزیه و تحلیل قرار بگیرد.

در این میان تلاش میشود با بررسی مضامین به کار رفته در نامه های حضرت علی (ع) نسبت به معاویه، به نوعی به کالبدشکافی شخصیت معاویه پرداخته و مبانی فکری، عقیدتی و سیاسی او را بر اساس کلام حضرت تحلیل نماییم.

۸. اهمیت پژوهش

در رابطه با کلمات امیرالمؤمنین (ع) و کتاب شریف «نهج البلاغه» سخن بسیار گفته شده و کتب و مقالات متعددی نیز نوشته شده است ولیکن تاکنون تحقیقی در زمین تبیین مبانی و دیدگاه های آن حضرت پیرامون یک واقعه یا شخصیت خاص و از خلال مکاتبات ایشان با رویکرد تحلیل محتوا و در قالب یک مقاله علمی صورت نپذیرفته است؛ به علاوه، اینکه کلمات و نامه های آن حضرت (ع) خطاب به معاویه و پاسخ های معاویه به ایشان در کتب مختلف به صورت پراکنده و در قالب بررسی گزارش های تاریخی ذکر شده و از تبیین ساختار کلی این نامه ها و کشف مبانی فکری و عقیدتی دو طرف در رابطه با یکدیگر و همچنین جنگ صفین، سخنی به میان نیامده است.

نکت مهم این مقاله در این است که برخلاف کتب تاریخی و یا شرح حال نگاری که تنها از کلمات حضرت (ع) برای استنادات تاریخی استفاده میکنند، در پی این است که از رویکرد تاریخی چشم پوشی کرده و صرفاً به تحلیل محتوای آنچه حضرت علی (ع) در آن زمان خطاب به معاویه، شامیان و مسئل جنگ صفین بیان فرموده اند، بپردازد و از خلال آن، دیدگاه ها و مبانی ایشان را استخراج نماید.

همچنین، از آنجا که این کلمات، نوشته های یک فرد عادی نبوده و از معصوم (ع) صادر شده است، میتوان از تحلیل محتوای آنها به اصول و مبانی دست یافت که راهگشای حاکمان و حکومت اسلامی در برخورد با حوادثی مشابه باشد؛ زیرا کلام معصوم (ع) در واقع تبیین کنند سنت رسول اکرم (ص) و تفسیر قرآن کریم است (معارف، ۲۳۲۶، ص۲۹). بنابراین، هدف از این تحقیق را میتوان تبیینی کل نگرانه و ساختاری از دیدگاه های حضرت (ع) و مبانی فکری ایشان در رابطه با شخصیت معاویه و به طور کل مخالفان حکومت حق دانست چرا که با تأملی انتزاعی و چینش منطقی کلمات یک فرد در کنار همدیگر و تحلیل محتوای آنها میتوان به اعماق اندیشه های او آگاهی یافت.

۲. روش پژوهش

با رشد جامعه انسانی و توسعه علوم و تکنولوژی، انسان به محدودیت روش های پژوهش اولیه در علوم اجتماعی و علوم انسانی پی برده و با تأمل بسیار روش های نوینی را ابداع کرد تا بتواند در عرصه پژوهش های شناخت روابط انسانی و فرهنگی از پایایی و روایی بیشتری برخوردار باشد.

روش پژوهش علمی عبارت است از: «مجموع های از قواعد، ابزار و راه های معتبر و نظام یافته برای بررسی واقعیت ها، کشف مجهولات و دستیابی به راه حل مشکلات» (عزتی، ۱۳۲۶، ص۱۱۶).

یکی از مهمترین روش های شناسایی و جمع آوری داده ها (اطلاعات) که با توجه به موضوع، شرایط و هدف این تحقیق کاربرد بیشتری برای محققان داشته است، روش بررسی اسناد است که از طریق اسناد مکتوب نظیر انتشارات عمومی، نسخه های محدود، اسناد کمیاب و نقشه ها، و اسناد غیرمکتوب نظیر عکسها، فیلمها، آثار هنری به جامانده از گذشتگان صورت می گیرد (کریپندورف، ۳۳۲۶، ص۳۲).

در این پژوهش که به دنبال پاسخگویی به نتایج اصلی و نهفته برخاسته از مکاتبات امیرالمؤمنین (ع) و معاویه است، از روش «تحلیل محتوا»[۱] استفاده شده که روشی پژوهشی و علمی برای تفسیر «متن»[۲] است که تشریح میگردد. لورنس باردن در کتاب خود با عنوان «تحلیل محتوا» اشاره میکند که «تحلیل محتوا در حقیقت فن پژوهش عینی، اصولی و کمّی به منظور تفسیر و تحلیل محتواست و تفکر بنیادی تحلیل محتوا عبارت است از: قرار دادن اجزای یک متن (کلمات، جملات، بندها و مانند آن برحسب واحد هایی که انتخاب میشوند) در مقولاتی که از پیش تعیین شده اند» (باردن، ۳۳۲۶، ص۹۳).

در حقیقت، تحلیل محتوا در رابطه با متنی معنی پیدا میکند که آن متن برای انتقال پیام و مفاهیمی نوشته شده باشد و دارای ماهیتی مشخص باشد؛ لذا تحلیل محتوا در مورد کلمات عامیانه ای که دارای مفاهیم ساده بدیهی و مشخصی هستند، به کار نمیرود. پیام هایی که توسط متن منتقل میشود، میتواند دارای معانی مختلفی باشد؛ لذا به واسط تحلیل محتوا باید معنای اصلی آن پیام را بازشناخت. روش بازشناسی و تحلیل این پیامها به صورت نظام مند بوده و از قوانین و دستورات مشخصی تبعیت میکنند، لذا آشنا شدن با روش تحلیل محتوا نیز ضروری است (هولستی، ۲۳۲۶، ص۱۳ ).

«تحلیل محتوا روشی بسیار تجربی است که به نوع گفتاری که بررسی میگردد و نوع تفسیری که مورد نظر است، بستگی دارد. از تحلیل محتوا به جز چند الگوی پایه ای که آن هم بعضی اوقات به سختی قابل جا به جا کردن است، چیزی وجود ندارد و باید متناسب با هر زمینه و هدفی که تحقیق در آن صورت میگیرد، هر دفعه یا تقریباً تمام دفعات ابداع شود. به عبارتی دیگر، تحلیل محتوا مجموع های از فنون تحلیل ارتباطات است و یک وسیله نیست بلکه گستره ای از ابزارهاست که در حوزه های وسیعی قابل انطباق است» (باردن، ۳۳۲۶، ص۳۲ ).

زمینه های اصلی کاربرد این روش عبارت اند از: شناخت موضوع و جوانب آن، شناسایی نظریه ها، شناسایی مطالعات و تحقیقات پیشین در این زمینه، جمع آوری اطلاعات و انتخاب و تدوین الگوی تحلیلی (عزتی، ۱۳۲۶، صص۳۶۳-۲۶۳).

تحلیل محتوا باید پیش بینی کننده چیزی باشد که اساساً قابل مشاهده است و به تصمیم گیری و مفهوم سازی آن بخش از واقعیت که به تحلیل گذاشته شده است، کمک کند لذا هر تحلیل محتوایی باید در رابطه با محتوای خاص خودش انجام شود و برحسب آن توجیه شود. همچنین، تمام نظریه های مربوط به معنا، از جمله نظریه های نمادین در رابطه با تحلیل محتوا هستند (کریپندورف، ۳۳۲۶، ص۳۳ ).

به عبارتی دیگر، تحلیل محتوا روشی است که به منظور «دستیابی به ویژگی های مختلف پیام، دیدگاه ها و اندیشه های صادرکنند پیام، علل صدور و آثار پیام، برای تجزیه و تحلیل عینی و منتظمِ پیام های مختلفی که از طریق گوناگون مبادله میشود، به کار میرود. تحلیل محتوای متن تاریخ‏چه بسیار قدیمی دارد. با استفاده از این روش دین و ارتباطات، سال شانزدهم، شمار اول و دوم (پیاپی ۳۵ و ۳۵)، بهار -تابستان و پاییز-زمستان ۱۱۵۸

برای اولین بار کتب و متون مذهبی را مورد تجزیه و تحلیل قرار میدادند. در سال ۳۳۹۶م مجموعه اشعار شاعری ناشناس تحت عنوان سرود های صهیون بررسی میگردد؛ زیرا از پالایش دولتی مصون بوده و منجر به تضعیف روحانیت ارتدوکس کلیسای دولتی میشود. اهمیت این تحلیل بر سر خطرناک بودن یا نبودن مضمون این اشعار است. از این جهت تحلیلی از مضامین مختلف مذهبی، ارزش و کیفیت پیدایش مطلوب یا نامطلوب بودن و همینطور پیچیدگی سبک آنها انجام شد» (فیروزان، ۳۱۲۶، ص۳).

به تدریج تحلیل محتوا به صورت یک روش تحقیقی درآمد و با آغاز قرن ۳۳ م. پژوهشگران زیادی به این روش روی آوردند؛ از جمله مطالعات گسترد های در مورد رسانه های گروهی در جنگ جهانی دوم انجام گرفت. شایعات، رسوایی های مالی، نوع فرهنگ و سیاست داخلی یک کشور و مسائل دیگری که در رسانه های جمعی بازتاب دارد، زمین تحقیق دانشمندان و پژوهشگران علوم ارتباطات را از آغاز قرن ۳۳ به بعد به خود اختصاص داده است (همان، ص۳). گوناگونی کاربرد تحلیل محتوا خواه از لحاظ نوع رسانه، مانند روزنامه، کتاب، خطبه، سرود، فیلم و غیره و خواه از لحاظ موضوع پژوهش، همچون نظرها، ارزشها، سبکها، تشخیص ها و غیره و خواه از لحاظ زمینه های علمی، چون جامعه شناسی، مردمشناسی، روانشناسی، روانپزشکی، سیاست، ادبیات و غیره بسیار است؛ اما بهترین روش برای نشان دادن مناسبترین کاربرد تحلیل محتوا، مقایسه این روش با دیگر روش های تحقیق در علوم اجتماعی است (چوبینه، ۳۳۲۶، ص۱۳).

لاسوِل، عمده ترین کاربرد تحلیل محتوا را، مطالعه ارتباطات به منظور پاسخ دادن به این سؤال قدیمی تحقیق در ارتباطات میداند که «چه کسی؟ چه چیزی را؟ به چه کسی؟ چرا؟ چگونه؟ و با چه تأثیری؟ می گوید» (باردن، ۳۳۲۶، ص۶۲).

۱-۲. چگونگی اجرای روش پژوهش

پس از مطالعه انواع فنون روش تحلیل محتوا که در منابع مختلف پیرامون آن بحث شده است، در نهایت فن تحلیل محتوای مضمونی براساس واحد جملات و به صورت کمّی و بر مبنای کلمات کلیدی و کلیدواژگان اصلی و فرعی به عنوان روش تحقیق برای این مقاله انتخاب شد. به عبارت دیگر، ابتدا با نگاه به کلید واژگان کلیدی هر نامه، مفاهیم اولیه تشکیل دهنده مضامین و نقاط متمرکز استخراج می‏شوند که هم بیانگر کلیت فضای حاکم بر مکتوبات، و هم راهنمای چگونگی انتخاب گزاره هاست. در مرحله دوم، با درج نامه ها در جداول تحلیل محتوا به استخراج جهت‏گیری ها و نقاط متمرکز هر کدام از جمالت تقطیع شده پرداخت هایم که از رهاورد آن بالغ بر ۳۳۱مضمون استخراج شده است. فرایند تبدیل جمالت به گزاره ها و مضامین و استخراج جهتگیریها و نقاط متمرکز هر متن و چگونگی یافتن مقوالت و نتایج حاصل که همان روش تحلیل محتوای این مقاله، به شرح ذیل است:

۱- شمارش کلمات هرکدام از نامه های طرفین و درج در جداول مخصوص؛

۲- یافتن کلمات اصلی هر نامه و فراوانی آنها بر اساس کلیدواژگان مشخص. لازم به ذکر است که در ابتدا هم نامه ها مطالعه شده و سپس بر آن اساس کلید واژگانی برای یافتن کلمات کلیدی نامه ها انتخاب شده است.

۳- تجزیه کامل عناصر تشکیل دهند جمله و تقطیع جملات در جداول به همراه ترجمه. منظور از جمله، عبارتی خبری است که دارای معنی کامل و تمام است و به صورت مستقل مفهومی واحد را بیان میکند.

۴- یافتن ارتباط میان عناصر جزئی جمله جهتِ یافتن موضوع اصلی و جهتگیری آن. منظور از عناصر جزئی همان موضوعات فرعی مطرح شده در نامه می باشند که هرچند به صورت مستقل به صورت جمله محسوب نمیشوند ولیکن تشکیل دهنده مفهوم جمله هستند.

۵- تبدیل عناصر مرتبط در یک جمله به گزاره ها و مضامین جهت یافتن موضوعات فرعی و نقاط متمرکز متن.

۶- طرح سؤالات و نکات قابل توجه متن در یادداشت نظری تحقیق؛ منظور تحلیل های توصیفی است که هرچند در قالب جداول تحلیل محتوا نمیگنجد ولیکن در هنگام نتیجه گیری استفاده میشوند.

۷- بررسی مجدد کلیه جملات و مضامین آنها به منظور یافتن جهت گیری و عنوان کلی نامه.

۸- مقوله بندی مضامین و موضوعات فرعی مشترک در نامه ها.

۹- تحلیل توصیفی نامه ها براساس نتایج حاصل از تحلیل های کمّی در قالب جداول و نمودار.

۱۰- مدلسازی و ارائ نظریه بر اساس نتایج تحقیق.

در حقیقت، این امور دهگانه، روش تحقیق و عملکرد محققان در این مقاله را نشان میدهد که در ابتدای کار و پس از مطالعه روش تحقیق به اجمال مشخص شده و در طول تحقیق نیز به تفصیل تبیین شده است.

همچنین، منظور از محتوا نیز متون سازمان یافته و اندوخته شده مربوط به یک موضوع واحد است که گروهی از حقایق، مفاهیم، تعمیم ها، اصول و نظریه های مشابه را شامل می شود (چوبینه، ۳۳۲۶، ص۳۱).

در این تحقیق، محتوا به معنای متون نوشتاری و مکتوباتی است که میان حضرت امیرالمؤمنین (ع) و معاویه از ابتدای بیعت عمومی مردم با حضرت و آغاز حکومت ایشان در سال ۱۲ ه. ق تا پایان جنگ صفین و درخواست حضرت (ع) برای آزادی اسرای جنگی، نوشته و مبادله شده است و اکنون نیز در منابع تاریخی موجود است.

۲-۲. جداول تحلیل محتوا

همانطور که میدانیم، روش بازشناسی و تحلیل محتوای متون، به صورت نظام مند است و از قوانین و دستورات مشخصی تبعیت میکند؛ لذا آشنا شدن با این فنون در روش تحلیل محتوا بسیار ضروری است (دانایی فرد و همکاران، ۲۳۲۶، ص۹۲). در این قسمت عناوین درج شده در جداول تحلیل محتوا برای تبیین بیشتر روش تحقیق با توضیحاتی عینی تعریف میشود.

۱-۲-۲. محتوا

منظور از محتوا در این جداول، متون سازمان یافته و اندوخته شده مربوط به یک موضوع واحد است که گروهی از حقایق، مفاهیم، تعمیم ها، اصول و نظریه های مشابه را شامل میشود (داناییفرد، ۲۳۲۶، ص۲۱). در این تحقیق محتوا به معنای متون نوشتاری و مکتوباتی است که میان حضرت امیر (ع) و معاویه از ابتدای بیعت عمومی مردم با حضرت (ع) و آغاز حکومت ایشان در سال ۱۲ ه. ق تا پایان جنگ صفین و درخواست حضرت برای آزادی اسرای جنگی، نوشته و مبادله شده است و اکنون نیز در منابع تاریخی موجود است.

۲-۲-۲. جهت گیری محتوا

تعیین «جهت گیری»[۳] محتوا و استخراج موضوعات اصلی عبارت است از عمل طبقه بندی عناصر سازنده یک مجموعه از طریق تشخیص تفاوت های آنها و سپس گروه بندی دوباره بر اساس معیار های تعیین شده قبلی برحسب نوع و شباهت عناصر. از طرفی برای اینکه این موضوعات تعیین شده معتبر و قابل استناد باشد، لازم است از قواعد و اصولی تبعیت کنند و بر مبنای آنها استخراج و تنظیم شوند. لزوم رعایت این قواعد موجب می‏شود تا حد امکان مراحل بعدی و نتایج حاصل از تحقیق از روایی و پایایی بالایی برخوردار باشد. بر طبق این قواعد موضوعات اصلی باید دارای ویژگی های زیر باشند:

– متناسب با محتوای ارائه شده است و روح کلی آن محتوا و یا گروه محتوایی را بیان کند.

– جامع باشند؛ یعنی در انتخاب موضوع باید تمام متن مورد استفاده قرار گیرد و نه تنها بخش خاصی از آن.

– موضوعات انتخابی باید منطبق با هدف و نوع محتوا باشند.

– موضوعات انتخابی باید عناوین کلی باشند و تا حد امکان به اختصار و عام بیان شوند (باردن، ۳۳۲۶، ص۳۲ ).

۳-۲-۲. نقاط تمرکز محتوا

«نقاط تمرکز» متن[۴] یا مضامین در حقیقت موضوعاتی هستند که محقق به کمک آنها تصورات اجتماعی یا قضاوت های گویندگان را بر مبنای تحلیل پار های از عناصر تشکیل دهنده متن آشکار میکند. در واقع، فرض ما بر این است که همبستگی های مضامین، اطلاعاتی دربار ساختار های ذهنی و ایدئولوژیکی یا افکار و ایده ها و دیدگاه های پنهان گوینده را در اختیار محقق قرار میدهد (زکی، ۳۳۲۶، ص۶۳).

چینش نقاط تمرکز استخراج شده از متن، سعی میکند تا نظم نهفته در محتوا را آشکار کند و یا به کمک مدلی انتزاعی که محقق آن را ساخته است، به گفتار، ساخت داده و آن را قابل فهم کند (کیوی و کامپنهود، ۶۳۲۶، ص۳۳۳-۳۳۳).

در استخراج و تعیین موضوعات فرعی باید نکات زیر را مدنظر داشت:

– دقیق و با رعایت کلیه نکات بیان شده در متن باشند؛ بدین معنا که در انتخاب موضوعات فرعی باید به گونه ای عمل شود که در صورت نبود متن، هر خواننده ای بتواند از ترکیب آن موضوعات، به محتوای متن اصلی دسترسی پیدا کرده و حتی بتواند آن متن را بازسازی نماید.

– همگن و یکپارچه باشند؛ بدین معنا که همدیگر را از لحاظ معنایی تکمیل کنند

و از لحاظ ساختاری نیز جمله خبری یا انشایی باشند.

– انحصاری باشند، لذا یک عنصر محتوا نمیتواند در دو مقوله به اتفاق به کار رود.

– عینی باشند، یعنی تحلیلگران مختلف باید همگی به یک برداشت و نتیجه واحد برسند. رعایت این نکته موجب میشود که فن تحلیل محتوا از برداشت های شخصی و فردی فاصله گرفته و هرچه بیشتر بر اساس ملاکها و ضوابط علمی مسیر خود را طی کند (زکی، ۳۳۲۶، ص۶۳ ).

۴-۲-۲. کدگذاری محتوا

«کدگذاری»[۵] در تحلیل محتوا براساس تعریف مفهومی و تعریف عملیاتی متغیرها صورت میگیرد. برای مثال، در فن تحلیل محتوای به کار گرفته شده در تحقیق حاضر به این دلیل که در استخراج نتایج و مدل های نهایی الزم است منابع و داده های استفاده شده برای ساخت آن مدل بیان شود، لذا این کدگذاری برای موضوعات فرعی

انجام شده و در حقیقت، بیانگر مسیر طی شده برای رسیدن به نتیجه و منبع آن هستند (هولستی، ۲۳۲۶، ص۳۱).

در کدگذاری جداول تحلیل محتوای این مقاله به گونه ای عمل شده است که در هر مرحله از مسیر تحلیل محتوا، با نگاهی اجمالی به کد های شناسه هر موضوع، میتوان به در این کدگذاری بیانگر مکتوبات حضرت سند و منبع آن دست یافت. حرف A علی (ع) و حرف Mبیانگر مکتوبات معاویه است. دو عدد وسط نیز شماره نامه و عدد سمت راست هر کد نیز شماره موضوع فرعی استخراجشده از محتوای کلام است. [به Pdf نگاه شود]

۳. تحلیل محتوای کمّی مکاتبات

همانطور که گفته شد، به منظور دستیابی به شخصیت واقعی معاویه از دید حضرت علی (ع)، لازم است ابتدا با بررسی فراوانی کلمات و پرداختن به کلید واژگان اصلی و فرعی نامه ها، به تحلیل محتوای کلمات و نتایج حاصل از آنها و سپس، به تحلیل محتوای جمالت و موضوعات اصلی و فرعی استخراج شده از آنها پرداخت. به همین منظور پیش از ورود به مباحث آماری، جداول و نمودار های حاصل از آن، ذکر این نکته ضروری است که میدانیم کمّیت، کاشف از اهمیت نیست، اما میتواند رویکرد های مهم یک موضوع را تبیین نماید؛ برای مثال، آنچه در کلام حضرت علی (ع) خطاب به معاویه بسیار مشاهده میشود، توصیه حضرت مبنی بر ترک دنیا و دنیاگرایی و طمع نسبت به مطامع دنیوی است. این مطلب میتواند ما را به این نتیجه رهنمون سازد که حضرت علی (ع)، یکی از مشکلات اساسی معاویه را دنیاپرستی او میداند که حضرت نیز در بخشی از کلام خود بدان به صراحت اشاره میکنند.

اکنون جای این سؤال است که اگر به دالیل مختلفی آن متن و نام های که حضرت به صراحت مشکل بزرگ معاویه را دنیاپرستی وی میداند، در دسترس نبود، از چه طرق دیگری این امکان وجود داشت که به تحلیل درستی از شخصیت معاویه از دیدگاه امیرالمؤمنین (ع) دست یافت؟

بدون شک باید گفت تأکید بر یک مطلب و تکرار آن به دفعات میتواند خود بیانگر این باشد که این موضوع برای گوینده کلام بسیار مهم است و گوینده سعی دارد به انحاء مختلف اهمیت این موضوع را بیان کند.

در این رابطه باید گفت که با پیشفرض قرار دادن اینکه حضرت علی (ع) از جمله فصحا و ادبای عصر خود بوده و کلمات ایشان بهترین مدعا بر این مطلب است، لذا از اطاله کلام و زیادهگویی پرهیز کرده و با کلماتی مختصر و کوتاه و درعین حال، بلیغ، دریایی از معانی را برای مخاطب خود گشوده اند؛ چنانکه خود حضرت (ع) نیز در یکی از نامه های خود به معاویه اشاره میکنند: «فَإِنَ فِی القُولِ سِعَ وَ لَنً یُعَذِرً مِثًلَکَ فِیًما طَمَّحَ إِلَیًهِ الًرِجًالَ » (ابن قتیبه، ۳۳۲۶، ج۶، ص۶۳۶)؛ در سخن من چنان آزاداندیشی است که مردانی همانند تو توانایی رسیدن به آن را ندارند و تو توانایی مجادله کلامی با فصیحی همچون من را نداری.

بنابراین، باید گفت که آنچه در این مقاله و در قالب جداول و نمودار های کمّی بیان شده است، میتواند بیانگر میزان اهمیت آن موضوع برای گوینده کلام باشد که بهتناسب شرایط و مخاطب بیان شده است. ازاینرو، نتیجهگیری براساس باالترین فراوانی، امری بسیار ساده و درعینحال، دقیق خواهد بود.

۱-۳. مقایسه فراوانی کلمات

از جمله نکات بسیار قابل توجه و مهمی که از خالل تحلیل محتوای کمّی مکاتبات میان حضرت علی (ع) و معاویه حاصل شد، کثرت فراوانی کلمات حضرت (ع) در مکاتباتشان با معاویه است که این رقم حدود ۲ برابر بیشتر از کلمات معاویه است. این مطلب نشان میدهد که حضرت (ع) بر این جریان نامه نگاری و هدایت معاویه تأکید

بیشتری داشته و وقت بیشتری را نیز صرف این امر مهم کرده اند.

فراوانی کلمات امیرالمؤمنین (ع) در حدود ۱۳% و فراوانی کلمات معاویه در حدود ۱۳% است. این مطلب نشان میدهد چه میزان حضرت (ع) به امر نامه نگاری اهتمام داشتند و علیرغم مشکلات و مسائل فراوان در دوران کوتاه حکومت خود، نه تنها برای معاویه بلکه برای بسیاری از حاکمان منصوب از طرف عثمان و همچنین والیانی که خود برای شهرها تعیین میکردند، نامه های مفصلی نوشته اند که همه، بیانگر نوع نگاه آینده نگرانه حضرت (ع) است.

نکته قابل ذکر اینکه به منظور تعیین کلید واژگان اصلی برای شمارش و درج در جداول مربوط، در مرحله اول با تعیین مجموع های از کلیدواژگان فرعی به کاررفته در متن نامه ها، یکی از مهمترین و اصلیترین آنها به عنوان کلیدواژه اصلی انتخاب و مورد شمارش قرار گرفته که مالک در شمارش این کلمات، ذکر صریح آنها در متن و به

عبارت دیگر، «نص» بوده است.

همچنین، ممکن است در نگاه اول برای خواننده این اشتباه پیش آید که چه ارتباطی بین برخی از کلمات کلیدواژگان فرعی و اصلی وجود دارد؛ برای مثال، در جدول زیر کلماتی همچون امامت و حکومت در زیر واژه بیعت درج شده اند، هرچند که در حوزه مباحث کلامی و اعتقادی ارتباطی با همدیگر ندارند، درحالیکه در متن و بافت نامه ها، این کلمات کامالً در ارتباط با همدیگر هستند؛ برای نمونه، در جدول شماره (۶) کلیدواژگان انتخابی بیان شده است.

جدول ۱. فراوانی کلیدواژگان

۴. تحلیل محتوای کیفی و استخراج مقوله ها

[به Pdf نگاه شود]

در این قسمت با ذکر مضامین و یا به عبارتی، همان موضوعات فرعی که حضرت علی (ع) و معاویه در خلال نامه های خود در رابطه با موضوعات واحد مطرح کرده اند، سعی میگردد به یک مقوله بندی از آنها دست یافت که این مقوله بندی میتواند کمک بسیار بزرگی برای ساخت مدل های نهایی در رابطه با هرکدام از موضوعات مطرح شده باشد. الزم به