بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل آداب تعلیم در قرآن :

قرآن کریم که سخن خدا و وحی آفریدگار است علاوه بـر آنـ که هـدایت انسان را در اصول اعتقادی و دستورهای اخلاقی و احکام عملی- در زندگی فردی و اجتماعی-در بر دارد،خود آداب تعلیم این حقایق و راه و رسـم دعوت به خدا روز جزا را به ما می آموزد.

امروز که از برکت جمهوری اسلامی در کشور ما تبلیغات دیـنی فراوان شده، و رسانه های گروهی بـا وسـایل دیدنی و شنیدنی و خواندنی مردم را به تعلیمات اسلامی دعوت می کنند، شایسته است برای هدایت به راه و روش بهتر آموزش و تبلیغ دین و ارشاد جوانان، به آن بزرگ نامهء آسمانی رجوع کرده و از آن بهره گیریم. آنچه در پی خواهد آمد پژوهشی است کوتاه در این باب.

۱-داستان حضرت مـوسی و خصر در سورهء کهف مشتمل بر چند نکتهء بدیع و دقیق در آداب تعلیم است از این قرار:

نخست این که موسی علیه السّلام پیامبر اولو العزم مأمور به دانش اندوزی از«بنده ای از بندگان خدا» می شود. پس در مدرسه قرآن ز گهواره تا گور باید به دانش آموزی و تکمیل مـعلومات خـود پرداخت، و هیچ کس به گمان علاّمه شدن نباید خویشتن را بی نیاز از تعلّم بشمرد، چنان که عقل کل و ختم رسل-صلوات اللّه علیه-هم باید از آفریدگار متعال که تنها مربی اش بوده، ازدیاد علمش را بطلبد و بگوید:

ربّ زدنی علما.[۱]

در جای خود معلوم شده که ایـن علم،نه از گونهء علوم رسمی حوزوی است نه دانشهای تجربی جدید یا علوم انسانی،و نه از نوع فلسفهء قدیم و جدید با بحثهای جدلی ، بلکه آن حکمت متعالی است که معرفت و مـحبّت خـدا را در دل مـی افزاید و موجب خشیت و تواضع می شود،کلام اللّه مـؤید آن اسـت که می فرماید:

إنـما یخشی اللّه من عباده العلماء[۲]

دو دیگر این که تعلیمات ما باید سبب رشد و راه است یافتن متعلّم شود؛[۳]زیرا می بینیم نخستین سخنی که پیامبر بنی اسـرائیل بـه مـعلّم خود می گوید این است که:

هل أتبعک علی ان تعلّمن مـمّا عـلّمت رشدا(کهف/رشدا)؛یعنی آیا می توانم از شما پیروی کنم که از دانشی که آموخته ای به من نیز بیاموزی؟و«رشد»در قرآن ضد«غیّ»استعمال شده:«لا اکراه فی الدّین قد تبیّن الرّشد من الغی»[۴]

مفسران«رشد»را در آیـهء مـورد بـحث مفعول به«تعلّمن»دانسته اند،و بعضی مفعول له[۵]،و در هردو صورت این واقعیت از خلال آیـه برمی آید که:مواد آموختنی و یاددادنی باید رشد باشد یا تعلیم برای نیل انسان به رشد،و در همه حال بازده کارگاه آموزش(مدرسه باشد و دانـشگاه یـا حوزه و مـسجد)باید پرورش جوانانی رشید و راه یافته به کار دین باشد.پس اگر آموزش و پرورشـی در دسـت یافتن راه زندگی به کار نیاید،یا موجب پیدایش روح«استقامت در راه حق و صلاح»[۶] در دانشجو و طلبه نگردد،گمراهی(غیّ)است و مایهء گمراهی طالب علمان.

سـه دیـگر سـه دیگر نتیجه آموزشی که از این گفت وگو می گیریم در پاسخی است که آن معلّم نهان دان بـه حضرت مـوسی عـلیه السّلام می دهد:

قال إنک لن تستطیع معی صبرا.و کیف تصبر علی ما لم تحط به خبرا[۷]؛[خضر]گفت:تو هرگز همپای من صـبر نـتوانی کـرد.و چگونه دربارهء چیزی که به آن علم و احاطه نداری صبر می کنی؟

نکته ای که از آیه مذکور بـه نـظر می رسد توضیح ریشه بسیاری از اشکال ها و اعتراض های مخالفان مخصوصا نوجوانان است. اینان که به مقتضای کمی سن و تجربه و نداشتن تحقیق کامل و هـمه جـانبه، مقیاس واقعیات جهان را تنها دانش محدود و ادراک نارسایشان قرار می دهند، در نتیجه هرچه را در نیابند ردّ مـی کنند،و چـون سخنی بر خلاف رویدادهای طبیعی و جریانات ظاهری بشنوند(مثلا مـعجزات انـبیا)فریاد خرافه بـودن اخبار مذهبی و کهنه گی دین برمی آورند، در حالی که از قـانون های زیـربنایی جهان و قدرت نامحدود آفریننده و آثار روان تنی بی خبرند.تجربه ثابت کرده شکیبایی و حسن خلق و خوش رفتاری معلّم و مـبلّغ در چـنین مواردی مؤثرتر از قدرت منطق او اثر مـی گذارد. بجاست ایـن سخن حـکیمانهء رسـول مـعظّم صلّی اللّه علیه و اله را نقل کنم که فـرموده:«نحن مـعاشر الانبیاء أمرنا أن نکلم الناس علی قدر عقولهم.»

۲-جامع تر از حدیث پیش گفته آیه ۱۲۵ سوره نـحل اسـت که با وضوح تمام روش دعوت به راه خـدا را برای طبقات مختلف شـنوندگان بیان می کند:

ادع الی سبیل ربّک بالحکمه و الموعظه الحسنه و جـادلهم بـالتی هی أحسن؛به راه پروردگارت با حکمت و پند[های ]پسندیده فراخوان،و با آنان به شیوه ای که بهتر است مجادله[و مقابله ]کن.

پیامبر مـکرّم بـاید بر طبق این آیه مـردم را بـه روشهای مـذکور به اسلام بـخواند. مبلّغ یـا معلّم و استاد معارف اسـلامی و عـلوم دینی-که هدف آن نبیّ رحمت را دنبال می کند. نیز باید از همین روشها پیروی کند، بنابراین اگر مخاطبش دانشجویی اسـت کـه رشد عقلی و علمی پیدا کرده با مـوازین عـلمی و ادلّه عـقلی او را بـه حـق و حقیقت دعوت کند، و حـکیمانه با وی سخن گوید؛ و اگر قوای ذهنی اش رشد نکرده و نوجوان است یا درس ناخوانده و عامی است، با پند و اندرز یـا تـذکر به امور فطری و محسوس و نقل داستان و تـمثیل، و هـرآنچه بـر دل و عـواطف اثـر می گذارد، او را با دین آشـنا گـرداند؛ و اگر س