فایل پاورپوینت کامل اصول تغذیه در سیره و پیامبر اعظم صلوات الله علیه و آله

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل اصول تغذیه در سیره و پیامبر اعظم صلوات الله علیه و آله :

مقدّمه

خوردن و آشامیدن از لوازم اصلی استمرار حیات مادی انسان است و بدون آن، هیچ انسانی قادر به انجام تکالیف اساسی خویش و حرکت در مسیر کمال یابی نخواهد شد. جسم انسان، هم چون مرکبی است که روح را حمل می کند واختلال در کار این مرکب، اختلال در کار روح پدید می آورد. این حقیقت، اقتضای آن داشته که حتی برترین موجودات نظام هستی، یعنی انبیا و اولیای الهی نیز وجود را بی نیاز از خوردن و آشامیدن ندانند و با بهره گیری از شیوه های صحیح و در عین حال ضروری، لوازم استمرار حیات و حرکت جسم خویش را فراهم کرده و آن را در خدمت روح بلندشان قرار دهند.

با توجه به آن چه گفته شد، در این نوشتار به بررسی روایات حاکی از سیره نبوی در این باره می پردازیم. مجموع اطلاعات موجود در این زمینه، در حقیقت پاسخ به این سؤال هاست که پیامبر اکرم … چرا، چه نوع، چند نوع، به چه میزان، چه هنگام، تنها یا با دیگران، و چگونه می خورد و می آشامید.

۱.چـرا؟

سخن از چرایی خوردن و آشامیدن در سیره نبوی …، منطقاً باید پیش از دیگر مسائل مربوط به سیره آن حضرت در خوردن و آشامیدن، مورد توجه قرار گیرد. این که چرا انسان به خوردن و آشامیدن رو آورده، پرسشی است که پاسخ آن ابتدا بدیهی می نماید، زیرا به محض طرح چنین پرسشی، این پاسخ به ذهن می رسد که خوردن وآشامیدن لازمه طبیعی زندگی بشر و زنده ماندن اوست. این سخن در عین درستی، تمام پاسخ نیست، زیرا فلسفه خوردن و آشامیدن در نگاه اولیای دین، صِرف تأمین نیازهای جسمانی نیست، بلکه مسئله ای مهم تر و برتر مطرح است. طبق این دیدگاه، جسم، نقش آلی و ابزاری برای حقیقت انسان، یعنی روح او دارد، از این رو برای این که روح بتواند مسیر کمال یابی خود را طی کند باید نیازهای جسم به عنوان مرکب و ابزار روح، تأمین شود. بر اساس دیدگاه اول، انسان و حیوان مشترک و هم سان می شوند، اما در این نگاه، انسان در تأمین نیازهای جسم در پی تأمین هدفی بس والاست. در برخی روایات به نقش ابزاری خوردن در راستای عبادت و انجام فرائض و تکالیف اشاره شده است. درروایتی، از پیامبر اکرم … چنین نقل شده است که به خداوند عرضه داشت:

در نان به ما برکت عطا کن، و بین ما و نان جدایی میفکن، چرا که اگر نان نباشد قادر به ادای نماز و گرفتن روزه و انجام فرایض پروردگارمان نخواهیم بود.۲

و در روایت امام صادق (علیه السلام) نیز آمده است: بنیان جسم بر نان نهاده شده است. ۳بنا بر روایتی دیگر، هنگامی که مردی از ابوذر درباره برترین اعمال پس از ایمان پرسش کرد وی پاسخ داد: «نماز وخوردن نان! » و هنگامی که آن مرد با شگفتی به ابوذر نگریست، وی ادامه داد: «اگر نان نباشد خداوند عبادت نمی شود».و مراد ابوذر این بود که انسان برای کسب توانایی انجام عبادت باید از نان بهره ببرد.۴

با توجه به این گونه روایات، هدف انسان مؤمن از خوردن غذا، آماده سازی جسم برای انجام تکالیف عبادی وفرایض دینی است، و ـ چنان که گذشت ـ این نوع نگاه به خوردن، به مراتب والاتر از نگاه طبیعی به آن است.

۲.چه نوع؟

پرسش دیگر درباره سیره نبوی … در خوردن و آشامیدن، مربوط به نوع غذای آن حضرت است. بنابرروایات سیره می توان ویژگی هایی را در مورد غذای پیامبر اکرم … استنباط کرد که عبارت اند از:

حلال بودن

از مهم ترین این ویژگی ها حلال بودن غذاست. طبیعی است پیامبر اکرم … با توجه به جایگاه هدایتی اش در میان انسان ها، بارزترین مصداق برای رعایت این اصل است. در برخی روایات آمده است که آن حضرت آن چه را خداوند برایش حلال کرده بود به همراه خانواده و خدمتکار تناول می کرد.۵

تنوع

ویژگی دیگر در غذاهای پیامبر اکرم … آن بود که اصرار بر نوع خاص و برجسته ای از غذاها نداشت وغذایی، هم چون غذای متعارف همه مردم را مصرف می کرد، و در این میان، به ساده ترین نوع آن قناعت می کرد و بر آن شاکر بود. بنا به نقل طبرسی، آن حضرت گونه های مختلف از غذاها را مصرف می کرد.۶معنای این سخن می تواند آن باشد که حضرت اصرار بر نوع خاصی از غذاها نداشت و در این زمینه، تکلف نمی ورزید و در صورت دست رسی به غذاهای نافع، برای تأمین نیاز جسم از آن ها بهره می برد.

سادگی

در بیشتر موارد، آن حضرت نان جو، با آرد سبوس دار، و در حدّ عدم سیری مصرف می کرد. در برخی روایات، از نان جو به عنوان غذای انبیا یاد شده است. به عنوان نمونه در روایتی، به نقل از امام رضا(علیه السلام) چنین می خوانیم: هیچ پیامبری نبوده جز آن که مردم را به خوردن [نان ] جو فرا خوانده و برای آن، برکت طلبیده است. و [این غذا] در هیچ شکمی داخل نشده جز آن که بیماری را از میان برداشته است. و این، غذای پیامبران است و طعام نیکان. و خداوند ابا کرده ازاین که غذای انبیا را چیزی غیر از جو قرار دهد.۷

از دیگر روایات مربوط به سادگی غذای پیامبر…، روایت قتاده است. وی گوید: ما گاه نزد انس بن مالک می رفتیم و می دیدیم که خدمتکار او مشغول پختن نان بود. روزی انس در همین حال، رو به ما کرده، گفت: [از این نان ها] بخورید، اما نسبت به پیامبر، من سراغ ندارم که حضرت نان با آرد الک کرده و بدون سبوس، و گوشت گوسفندکباب شده مصرف کرده باشد.۸خورش غذای پیامبر… نیز معمولاً بسیار ساده بود. بنا به نقل کلینی از امام صادق (علیه السلام)، روزی پیامبر اکرم … به حجره ام سلمه وارد شد. ام سلمه قطعه نانی نزد حضرت آورد. پیامبر فرمودند: آیاخورش نیز داری؟ گفت: خیر یا رسول الله، جز سرکه ندارم. فرمود: سرکه خوب خورشی است، و خانه ای که سرکه درآن هست بی چیز نیست. ۹

مضرّ نبودن

ویژگی مهم دیگر در غذاهای مورد استفاده پیامبر اکرم …، مضرّ نبودن است. از نظر آن حضرت، گذشته از مفید و نافع بودن، یک غذا ـ که در ادامه، به آن خواهیم پرداخت ـ می بایست فاقد آثار منفی بر بدن باشد. به عنوان مثال، بنا به نقل کلینی از امام صادق (علیه السلام)، و آن حضرت از امیرالمؤمنین (علیه السلام)، هنگامی که برای پیامبراکرم … غذای داغی آوردند، فرمود:آن را بگذارید تا سرد شود، خداوند آتش را غذای ما قرار نداده و برکت در غذای غیر داغ است. ۱۰بنا بر بعضی روایات، آن حضرت از خوردن برخی غذاها یا گیاهان که بوی آن ها در دهان می ماند نیز اجتناب می کرد.البته این پرهیز، ناشی از آثار خانوادگی یا اجتماعی بقای بوی این غذاها در دهان بود و نه به سبب ضرر آن برای بدن. بنا به نقل طبرسی، پیامبر اکرم … سیر، پیاز، تره و عسلی که مغافیر۱۱ در آن بود تناول نمی کرد، زیرا بوی آن ها در دهان می ماند.۱۲

سودمندی

ویژگی دیگر غذاهای مورد استفاده پیامبر اکرم …، میزان نافع بودن غذا برای بدن بود. بنا بر روایتی که پیش از این گذشت، حضرت سادگی را در مجموع زندگی و از جمله تغذیه، رعایت می کرد، اما این، منافات با توجه به سودمندی غذاها ندارد و در مواردی که گشایش اقتصادی برای مسلمانان و خود حضرت پدید می آمد با تنوع بخشی به غذای خود و خانواده، از غذاهای سودمند بهره می برد. در برخی روایات، ضمن اشاره به این موارد، از زبان پیامبر… و دیگر معصومان(علیهم السلام) فوایدی برای برخی غذاها بیان شده است. مجموع این روایات، حکایت از آن دارند که پیامبر اکرم … به علت اتصال به منبع علم الهی و آگاهی از خواص غذاها، نافع ترین آن ها را برای بدن ـ در صورت دست رسی به آن ها ـ بر می گزیده، ضمن آن که در میزان مصرف نیزاصول سلامت را رعایت می کرد. در روایتی که پیش از این از امام رضا(علیه السلام) نقل کردیم، به خاصیت درمانی نان جو اشاره شد.۱۳ به جزآن، در برخی روایات، امام صادق (علیه السلام) شیر، سرکه، روغن و سویق (نوعی حلیم از گندم یا جو، و شکر و خرما) راغذای پیامبران، و گوشت و شیر را، شوربای (آبگوشت ) آنان معرفی کرده است. ۱۴

هم چنین گفته شده است که محبوب ترین غذاها نزد پیامبر اکرم … گوشت بود و می فرمود:«گوشت موجب افزونی قوه شنوایی و بینایی می شود». و در کلامی دیگر فرمود: گوشت، سرآمد غذاها در دنیا و آخرت است و اگر از خدایم می خواستم که هر روز مرا با آن اطعام کند چنین می کرد.۱۵آن حضرت گوشت را گاه به صورت پخته [با آب ] و گاه به صورت کباب، همراه نان مصرف می کرد.۱۶بنا به نقل طبرسی، پیامبر اکرم … تگرگ را جمع کرده و تناول می کرد و می فرمود: این موجب نابودی عوامل فساد دندان ها می شود.۱۷ نیز از امام صادق (علیه السلام) نقل شده است که پیامبر اکرم … در صورت دست رسی به شیرینی جات با آن افطار می کرد، و اگر بدان دست رسی نداشت با آب گرم افطار می کرد و می فرمود:این باعث پاکسازی کبد و معده، و موجب خوشبو شدن بوی دهان، و سبب تقویت دندان ها و چشم، و عامل تیزی بینایی می شود؛ و گناهان را می شوید و عروق تحریک شده را ساکن، و تلخی غالب را از بین می برد و بلغم را قطع می کند و حرارت را ازمعده فرو نشانده و سردرد را زایل می کند.۱۸گفتنی است، تأثیر افطار با آب ولرم در شسته شدن گناهان می تواند به لحاظ فضیلتی باشد که شخص روزه دار در اثرگرسنگی و سپس افطار با نوشیدنی ساده ای چون آب به دست می آورد. پیامبر اکرم … عسل را بسیار دوست داشت و خوردن آن را همراه با قرائت آیاتی از قرآن و جویدن کندر موجب زوال بلغم می دانست. ۱۹ پیامبر اکرم … مطلوبیت بعضی غذاها را گاه با تعبیر «طیب » تأیید می کرد. به عنوان مثال، هنگامی که یکی از اصحاب حضرت فالوده ای به ایشان هدیه کرد و حضرت قدری تناول کردند، پرسیدند: «ای ابا عبدالله، این را از چه چیزی فراهم کرده ای؟ » عرض کرد: پدر و مادرم فدایت، روغن و عسل را در ظرفی سنگی ریخته، با آتش تفت می دهیم و سپس مغز گندم را آسیاب کرده و با آن مخلوط می کنیم تا به خوبی با هم عجین شوند و چنین چیزی فراهم آید. حضرت فرمود: «این غذایی نیکو و گواراست ».۲۰

۳.چند نوع؟

روح ساده زیستی در پیامبر اکرم … مانع از آن بود که بر سر سفره غذای آن حضرت بیش از یک نوع غذا یافت شود. علت این امر در روایت صحیحه کلینی از امام صادق (علیه السلام) بیان شده است. بنا بر این نقل، پیامبراکرم … در شام گاه پنجشنبه ای که در مسجد قبا حضور داشت، برای افطار، نوشیدنی طلب کرد و اوس بن خولی انصاری کاسه بزرگی حاوی شیر مخلوط با عسل آورد. حضرت چون آن را به لب های مبارک رسانید ناگاه آن را کنار نهاد و فرمود: این، دو نوع نوشیدنی است که به یکی از آن ها نیز می توان بسنده کرد. من آن دو را با هم نمی نوشم، اما تحریم نیز نمی کنم، لکن من برای تواضع در برابر خداوند چنین می کنم، و هر کس برای خدا تواضع کند خداوند او را بلند مرتبه سازد، و هر کس تکبّر ورزد خداوند او را فرود آورد. و هر آن کس که در معیشت، راه میانه برگزیند خداوند روزی اش دهد، و هر آن که اهل تبذیرباشد خداوند او را محروم سازد، و هر آن که فراوان یاد مرگ کند خداوند دوستش دارد.۲۱ این روایت چندین پیام دارد:

.قناعت پیامبر اکرم … بر یک نوع از نوشیدنی و غذا؛

.این قناعت، بُعد استحباب و ترجیح داشته و ترک آن حرام نیست؛ و این در حقیقت، ناشی از شریعت سهله ای است که پیامبر… خود را مروّج و آورنده آن معرفی کرد.۲۲ و از این رو فرمود: من این دونوشیدنی را با هم نمی نوشم، اما تحریم نیز نمی کنم؛

.زهد مثبت در سیره معصومان(علیهم السلام) و اولیای صالح خداوند عبارت از همین است که با وجود دست رسی به مواهب دنیوی جز در حد ضرورت، از آن ها چشم پوشی می کردند؛

.پیامبر اکرم … سرّ این اقدام خویش را تواضع در برابر خدا معرفی می کند، و این، جلوه ای دیگر ازصفت تواضع است که عبارت از تواضع در برابر خداست. افراد متکبّر و دنیازده با گردن کشی و روحیه طلب کارانه دربرابر خداوند ظاهر شده و نعمت های الهی را بی توجه به مُنْعِم مصرف می کنند، در حالی که بندگان حقیقی خداوند با اظهار کوچکی و تواضع در برابر خداوند، خود را مستحق کوچک ترین نعمت ها نیز ندیده و نسبت به توان برشکرگزاری برای کمترین نعمت نیز اظهار عجز می کنند و درصدد افزون خواهی همراه با ناسپاسی نیستند؛

.توصیه کلی پیامبر اکرم … در این حدیث، به اعتدال و میانه روی در زندگی، و ترک تبذیر است؛

.و نهایتاً در راستای اصول و سیره و شیوه تربیتی پیامبر اکرم …، مسئله یاد مرگ مطرح می شود که بهترین وسیله حفظ انسان ها از کژی است.

۴.به چـه میزان؟

اولیای دین و نیز حکیمان، همواره به کم خوری و پرهیز از پرخوری سفارش اکید داشته اند. این مسئله امروزه نیز مورد تأکید پژوهشگران علوم پزشکی است و به عنوان راز سلامت و پیش گیری از بیماری ها مطرح است. در روایت کلینی ازامام باقر(علیه السلام) آمده است: چیزی نزد خداوند، مبغوض تر و ناپسندتر از شکم پر نیست. ۲۳در روایتی دیگر از آن حضرت آمده است: آن گاه که شکم پر شود، ره طغیان در پیش گیرد.۲۴

و به گفته برخی حکما: زیاد نخورید تا زیاد بنوشید تا زیاد بخوابید تا زیاد حسرت بخورید.۲۵در روایات نبوی … نیز بر این امر تأکید شده است. آن حضرت، پرخوری را موجب فساد بدن، بروزبیماری، کسالت در عبادت، قساوت و مردن قلب، دوری از خدا، مبغوض خداوند واقع شدن، ضرر زدن به دین فرد واز ویژگی های افراد کافر و منافق معرفی فرموده است. ۲۶ در بعضی روایات، آن حضرت میزان مناسب برای خوردن را چنین تعیین کرده است: فرزند آدم! هیچ ظرفی بدتر از شکم را پر نکرده، برای او تنها چند لقمه که سبب قوام وجودش شود کافی است. و اگر ناچار ازغذا خوردن شد، پس ثلث [معده ] برای غذایش، و ثلث آن برای نوشیدنی اش، و ثلث دیگر را برای نفس بگذارد.۲۷در این زمینه، از بعضی همسران پیامبر اکرم … نقل شده است که: «هیچ گاه شکم پیامبرصلی الله علیه و آله و سلم از غذا پر نشد».۲۸

۵.چه هنگام؟

پرسش دیگر درباره سیره نبوی … در تغذیه، این است که آن حضرت در چه اوقاتی غذا صرف می کرده است؟ از برخی روایات می توان اصلی کلی در این باره استنباط کرد و آن این که آن حضرت جز به وقت گرسنگی و احساس نیاز بدن، اقدام به صرف غذا نمی کرده است. ۲۹ در روایتی از آن حضرت نقل شده است که فرمود:

بخور در حالی که اشتها به خوردن داری، و دست بکش در حالی که هنوز اشتها به خوردن داری. ۳۰

و بنا به نقل انس بن مالک: هیچ گاه در روز یا شب، آن حضرت گوشت یا نان مصرف نکرد مگر هنگامی که بدن نیاز به آن داشت. ۳۱بر این اساس، نقل شده است که پیامبر اکرم … شخصاً با مردم مواسات و همراهی می کرد، به گونه ای که ازار (لنگ ) خود را با پوست وصله می کرد و هیچ گاه، هم صبحانه (یانهار) و هم شام نخورد تا این که از دنیا رحلت فرمود.۳۲بنا بر بعضی روایات، معصومان(علیهم السلام) دو وعده غذایی را در طول شبانه روز سفارش می کردند و از صرف غذابین آن دو وعده، نهی می کردند.۳۳ و از برخی روایات، بر می آید که معصومان(علیهم السلام) تأکید بر آن داشتند که افراد، شب هنگام چیزی خورده و بخوابند، ولو بسیار اندک باشد. امام صادق (علیه السلام) در این زمینه فرموده است: خوردن شام را ترک نکن، حتی اگر سه لقمه به همراه نمک باشد. و کسی که شام خوردن را [به کلی ] ترک گوید رگی در بدنش می میرد که هرگز احیا نخواهد شد.۳۴پیامبر اکرم … نیز می فرمود: شام بخورید هر چند یک مشت خرمای غیرمرغوب باشد، چرا که ترک شام خوردن موجب پیری است. ۳۵

۶.تنها یا با دیگران؟

بخش دیگری از روایات سیره نبوی … در باب خوردن و آشامیدن، از آن حکایت دارد که پیامبراکرم … در حدّ امکان، به تنهایی غذا نمی خورد و می فرمود: آیا شما را از بدترینتان خبر دهم؟ کسی که به تنهایی بخورد و برده اش را بزند و میهمانش را ردّ کند.۳۶ آن حضرت، غذا خوردن جمعی، حلال بودن غذا، و گفتن بسم الله در ابتدا و حمد خدا در پایان را از اسباب کمال در غذا خوردن معرفی می فرمود.۳۷ و نیزمی فرمود:بهترین غذاها نزد خداوند آن است که دستان زیادی آن را بخورند.۳۸و بنا به نقل امام صادق (علیه السلام) از امیرالمؤمنین (علیه السلام)، پیامبر اکرم … می فرمود:جماعت، موجب برکت است و غذای یک نفر، دو نفر را، و غذای دو نفر، چهار نفر را کفایت می کند.۳۹گفتنی است که هر چند زیادتر شدن افراد ممکن است سهم هر فرد از غذا را کاهش دهد، اما مراد پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم می تواند آن باشد که حتی با وجود عدم سیری، نیاز بدن همراه با کم خوری که مطلوب است، تأمین می شودو این می تواند در نتیجه ایثار افراد در اختصاص سهم خود به دیگران باشد.۴۰ امروزه نیز ثابت شده است که صرف غذا بادیگران، همراه با نشاط و گوارایی می شود و این امر، در جذب نیکوی غذا و تعادل گوارش نقش مهمی دارد. بنا به نقل طبرسی، پیامبر اکرم … آن چه را خوردنش بر وی حلال بود، همراه اهل و خادم یا همراه کسانی که حضرت را دعوت به غذا خوردن می کردند، روی زمین یا آن چه دعوت کنندگان بر آن غذا می خوردند، و ازآن چه آنان می خوردند تناول می فرمود، مگر آن که میهمانی بر حضرت وارد می شد که در این صورت، به همراه میهمان غذا می خورد.۴۱ بنابه نقل دیگر طبرسی، هنگامی که کسی به پیامبراکرم … عرض کرد: ماغذا می خوریم، اما سیر نمی شویم! حضرت فرمود: شاید به صورت متفرق غذا می خورید؛ در حال غذا با هم جمع شوید و نام خدای بر زبان آرید تا موجب برکت برای شماشود.۴۲ آن حضرت، گاه غذا را در میان مساکین و نیازمندان و همراه آنان میل می کرد و از برکت حضور حضرت، آنان نیز سیرمی شدند، بنا به نقل حمیری از امام باقر(علیه السلام)، شبی پیامبر اکرم … همراه مساکینی که در مسجدمی خوابیدند در کنار منبر، روزه خود را افطار کرد و از غذایی که در دیگی سنگی نهاده شده بود میل فرمود، و به برکت حضور حضرت، سی نفر از آنان از آن غذا خورده و سیر شدند، سپس آن ظرف نزد همسران حضرت باز گردانده شد وهمه آنان نیز سیر شدند.۴۳ این گونه روایات هرچند از یکی از معجزات آن حضرت حکایت دارد، اما پیش ازآن ـ با توجه به آن چه گذشت ـ حاکی از اهتمام حضرت بر ایثار و نیز توجه به غذا خوردن در جمع می باشد.

۷.چـگونه؟

درباره این که پیامبر اکرم … چگونه غذا می خور