فایل پاورپوینت کامل فرهنگ انتظار در تاریخ اجتماعی تشیع آذربایجان در دوران پیش از صفویه

با فایل فایل پاورپوینت کامل فرهنگ انتظار در تاریخ اجتماعی تشیع آذربایجان در دوران پیش از صفویه یک ارائه‌ی بی‌نقص بسازید!

پاورپوینتی زیبا و کاربردی:

فایل فایل پاورپوینت کامل فرهنگ انتظار در تاریخ اجتماعی تشیع آذربایجان در دوران پیش از صفویه شامل 109 اسلاید کاملاً حرفه‌ای و چشم‌نواز است که برای ارائه‌ی مستقیم یا چاپ آماده شده‌اند.

آنچه فایل فایل پاورپوینت کامل فرهنگ انتظار در تاریخ اجتماعی تشیع آذربایجان در دوران پیش از صفویه را متمایز می‌کند:

• طراحی مدرن و هدفمند: فایل پاورپوینت کامل فرهنگ انتظار در تاریخ اجتماعی تشیع آذربایجان در دوران پیش از صفویه با ترکیب رنگ‌ها و چیدمان هوشمندانه، به انتقال بهتر مفاهیم کمک می‌کند.
• کاربری راحت و سریع:فایل پاورپوینت کامل فرهنگ انتظار در تاریخ اجتماعی تشیع آذربایجان در دوران پیش از صفویه بدون نیاز به ویرایش‌های پیچیده، فقط فایل را باز کنید و ارائه دهید.
• کیفیت بالا برای نمایش: همه‌ی اسلایدها با رزولوشن مناسب و ساختاری منظم آماده ارائه هستند.

ساخته‌شده با دقت و استانداردهای بالا:

فایل پاورپوینت کامل فرهنگ انتظار در تاریخ اجتماعی تشیع آذربایجان در دوران پیش از صفویه با رعایت جزئیات طراحی شده تا در هر محیطی بدون مشکل نمایش داده شود. هیچ‌گونه بهم‌ریختگی یا ایرادی در اسلایدهای فایل پاورپوینت کامل فرهنگ انتظار در تاریخ اجتماعی تشیع آذربایجان در دوران پیش از صفویه وجود ندارد.

تذکر:

در صورت مشاهده‌ی تفاوت در کیفیت، احتمال استفاده از نسخه‌های غیراصلی وجود دارد. نسخه معتبر فایل پاورپوینت کامل فرهنگ انتظار در تاریخ اجتماعی تشیع آذربایجان در دوران پیش از صفویه با دقت توسط تیم طراحی آماده شده است.

همین حالا دانلود کن و با فایل پاورپوینت کامل فرهنگ انتظار در تاریخ اجتماعی تشیع آذربایجان در دوران پیش از صفویه مخاطب‌هات رو تحت تاثیر قرار بده!

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل فرهنگ انتظار در تاریخ اجتماعی تشیع آذربایجان در دوران پیش از صفویه :

مقدمه

از جمله مؤلفه های تاریخ اجتماعی تشیع، باورها، اعتقادات و مراسمات شیعیان است. از مهم ترین باورهای شیعیان که در قالب مراسم های خاص بروز و ظهور یافته و انعکاسی در خور توجه در اوضاع و احوال اجتماعی و سیاسی آنها بر جای نهاده است، انتظار ظهور امام زمان رحمه الله است. تاریخ شیعه امامی با انتظار در آمیخته و همیشه شیعیان در هر زمان انتظار آن را داشته اند که قائم در زمان آنان قیام کند. در روایات انتظار از شیعیان خواسته شده تا برای آمدن قائم خود را آماده کرده و به گونه ای حاضر باشند که هر گاه آن حضرت ظهور کرد، بدون درنگ با ایشان همراهی کنند. به همین سبب اعتقاد به ظهور منجی بر زندگی شیعیان و نوع رفتار و کنش آنان اثرات بارزی داشته و به صورت رسمی خاص در شیعه درآمده و در قالب های گوناگون نمودار شده است. این امر در جامعه آذربایجان در دوران قبل از صفویه نیز هویداست، به گونه ای که فرهنگ انتظار و نمودهای گوناگون آن را می توان در دو مقطع کلی قبل و بعد از حکومت ایلخانان در این ناحیه مشاهده کرد. اهمیت این امر در رابطه با منطقه آذربایجان از آن روست که گویا کهن ترین روایت در زمینه انتظار فرج مربوط به منطقه بذ در آذربایجان است. گزارش های مربوط به این مراسم در بذ نشان می دهند این رسم از قرن چهار تا اواخر قرن هفت هجری در این منطقه استمرار داشته است. افزون بر این در دوران پیش از ایلخانان مردم ایران و از جمله آذربایجان آرزوهای سیاسی خود در رهایی از ظلم حکام را در قیام هایی جست وجو کرده اند که نشانی از فرهنگ انتظار را همراه خود داشت. این نهضت ها که به گونه ای واکنش مردم ایران و از جمله آذربایجان در برابر ظلم و ستم حکام زمانه بود، در آذربایجان نیز قابل پی گیری و ردیابی هستند. از جمله این موارد می توان به حضور آذربایجان در نهضت هایی که با توسل به اندیشه موعود گرایی شیعه به نام فردی از خاندان پیامبر که مهدی مورد نظر معرفی می گشت، قیا م هایی که با تکیه بر گفتار پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم که در آن ویژگی آخرین شخص صالح را معرفی کرده اند و با شعار «الرضا من آل محمد» انجام می گرفته و نهضت هایی که همزمان با قیام عباسیان یا بلافاصله بعد از خلافت آنان آغاز شده و عموماً از جانب ایرانیان با تفکرات وابسته به ایران پیش از اسلام و با عنایت به اندیشه موعودگرایی اسلام به مهدی موعود رحمه الله معطوف بود، اشاره کرد. در دوره بعد از ایلخانان نیز که با عدم ثبات سیاسی و اقتصادی همراه بوده و نابسامانی های اجتماعی و سیاسی سبب هرج و مرج گردیده بود، اعتقاد به اندیشه ظهور مصلح کامل، سبب به صحنه آمدن متمهدیانی در آذربایجان و بهره برداری آنها از مفهوم انتظار فرج در بین عامه مردم گردید. پژوهش حاضر درصدد است نمودهای فرهنگ انتظار در جامعه آذربایجان در دوران قبل از صفویه را بررسی کند. گزارش های مربوط به رواج فرهنگ انتظار در آذربایجان قبل از صفویه حکایت از این امر دارند که به سبب راه یافتن اعتقادات مبتنی بر فرهنگ انتظار در این ناحیه، حرکت های مبتنی بر این اعتقاد در آذربایجان همواره از سوی عامه مردم با استقبال مواجه می شده اند.

تاریخ اجتماعی

تاریخ اجتماعی شعبه ای از دانش کلی تاریخ است که موضوعاتی چون زنان، خانواده، روابط و ساختارهای خویشاوندی، طبقات و گروه های اجتماعی، کشاورزی، زندگی روستایی، اصناف و حِرَف و به طور کلی ویژگی های مناطق برون شهری، شهر و شهرنشینی، تغذیه و پوشاک، رابطه ذهنیت های جمعی با ساختار دولت یا دگرگونی های علمی و فنی و مسائلی از این قبیل را مورد کاوش قرار می دهد(رحمانیان، ۱۳۸۶: ۴). بنابراین می توان گفت تاریخ اجتماعی گونه ای تاریخ نگاری است که نگاهی به وضعیت و سبک زندگی اقشار مختلف مردم دارد و عنصر سیاست از آن عاری است(گولد و کولب، ۱۳۷۶: ۲۰۲). این نوع از تاریخ نگاری فهمی از تاریخ است که در مقام تحلیل و تبیین حوادث، به گرایش های فکری، ویژگی های اخلاقی و سبک و سیاق زندگی عامه مردم به عنوان یک عامل اثر گذار بر روند حوادث تکیه می کند. تاریخ اجتماعی برآیند مستقیم مکتب آنال است(بهرامی، ۱۳۸۶: ۴۹-۵۲) و نکته قابل توجه در آن همان بُعد مقابله آن با تفکر سنّتی حاکم بر تاریخ است. در حقیقت رویکرد تاریخ در این شیوه، توده ای و مردمی شده و نگاه به لایه های زیرین جامعه معطوف می شود. تاریخ منهای حاکمیت یا توجه به اقشار پایین جامعه، توجه به روابط میان همه انسان ها و به طور کلی «دانش بررسی تاریخ گروه ها یا فعالیت های اجتماعی»(انوری، ۱۳۸۱: ج۳، ۱۵۶۸) بخشی از کارویژه های تاریخ اجتماعی را بازگو می نماید. بنابراین می توان گفت ویژگی و امتیاز خاص این بعد از مباحث تاریخی، توجه به تاریخ اقشار اجتماعی به جای توجه صرف به تاریخ حکام و پادشاهان است. البته گفتنی است در این نوع تاریخ نگاری محقق در بعضی از موارد ناچار است گریزی به سیاست، اقتصاد و نهادهای غیر اجتماعی نیز بزند که بتواند فهم و تحلیل جامعی از مسائل اجتماعی جامعه به دست آورد؛ اما سرانجام دراین نوع از تاریخ نویسی و تاریخ پژوهی سیاست و اقتصاد، حاکم و درباریان محور نیستند. مؤلفه های تاریخ اجتماعی عبارت اند از: ارتباطات اجتماعی، ساختارها و نهادهای اجتماعی، سبک زندگی، باورها و اعتقادات و مراسم، مشاغل و حِرَف، نمادها، کالبد و ساختارشهری و نظام آموزش و پرورش.

انتظار مهدی موعود رحمه الله

از جمله مؤلفه های تاریخ اجتماعی، باورها و اعتقادات و مراسم گروه های اجتماعی است. از مهم ترین باورهای شیعیان که در قالب مراسم های خاص نیز بروز و ظهور یافته و تأثیری در خور توجه در اوضاع و احوال اجتماعی و سیاسی آنها بر جای نهاده انتظار ظهور امام زمان رحمه الله است. انتظار بیش از آن که آموزه ای دینی و یا روندی کارکردی باشد، حالت و صفتی فردی و اجتماعی است، حالتی که در آن شخص منتظر به هر تقدیر نگاهی مثبت به سوی آینده دارد. از باورها و اعتقادات بسیار پر رنگ شیعیان که برای آنان اهمیتی ویژه داشته، باور و اعتقاد به منجی و ظهور قریب الوقوع مهدی رحمه الله است. تاریخ شیعه امامی با انتظار در آمیخته و همیشه شیعیان در هر زمان انتظار آن را داشته اند که قائم در زمان آنان قیام کند. در روایات انتظار از شیعیان خواسته شده برای آمدن قائم خود را آماده و به گونه ای حاضر باشند که هر گاه آن حضرت ظهور کرد بدون معطلی با ایشان همراهی کنند. به طور کلی در تفکّر شیعی، انتظار موعود، به عنوان یک اصل مسلّم اعتقادی مطرح بوده و در بسیاری از روایات بر ضرورت انتظار قائم تصریح شده است که از جمله می توان به روایات زیر اشاره کرد: کلینی در کتاب کافی چنین روایت می کند: روزی مردی بر حضرت ابوجعفر امام باقر علیه السلام وارد شد و صفحه ای در دست داشت؛ حضرت باقر علیه السلام به او فرمود: این نوشته مناظره کننده ای است که پرسش دارد از دینی که عمل در آن مورد قبول است. آن مرد عرض کرد: رحمت خداوند بر تو باد! همین را خواسته ام. پس حضرت ابو جعفر باقر علیه السلام فرمود: گواهی دادن به این که خدا یکی است و هیچ شریکی برای او وجود ندارد، و این که محمد بنده و رسول اوست، و این که اقرار کنی به آن چه از سوی خداوند آمده، و ولایت ما خاندان و بیزاری از دشمنان ما، و تسلیم به امر ما، و پرهیزکاری و فروتنی، و «انتظار قائم ما» که ما را دولتی است که هر وقت خداوند بخواهد آن را خواهد آورد.(کلینی، بی تا: ج۲، ۲۲، ح۱۳)

نعمانی در الغیبه روایت کرده است: روزی امام صادق خطاب به اصحاب خود فرمود: آیا شما را خبر ندهم به آن چه خدای، صاحب عزت و جلال، هیچ عملی را جز به آن از بندگان نمی پذیرد؟ آن گاه فرمود: گواهی دادن به این که هیچ شایسته پرستشی جز خداوند نیست و این که محمد صلی الله علیه و آله و سلم بنده و فرستاده اوست، و اقرار کردن به آن چه خداوند به آن امر فرموده، و ولایت ما، و بیزاری از دشمنانمان و تسلیم شدن به آنان، و پرهیزکاری و تلاش و مجاهدت و اطمینان و «انتظار قائم».(نعمانی، بی تا: ۲۰۰، ح۱۶)فیض بن مختار از امام صادق علیه السلام روایت کند که فرمود: هر کس از شما بمیرد، درحالی که منتظر این امر (ظهور مهدی) باشد، همانند کسی است که با حضرت قائم در خیمه اش بوده باشد. سپس چند لحظه ای درنگ کرده و آن گاه فرمود: نه، بلکه مانند کسی است که در خدمت آن حضرت شمشیر بزند. سپس فرمود: نه به خدا، همچون کسی است که در رکاب رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم شهید شده باشد.(مجلسی، بی تا: ج۵۲، ۱۲۶)در روایتی که نعمانی به سند خود از امام صادق علیه السلام نقل کرده آمده است: هر یک از شما باید که برای خروج حضرت قائم علیه السلام[سلاحی] مهیّا کند. هر چند که یک تیر باشد، که خدای تعالی هرگاه بداند که کسی چنین نیتی دارد، امیدوارم عمرش را طولانی کند تا آن حضرت را درک کند [و از یاران و همراهانش قرار گیرد].(نعمانی، بی تا: ۳۲۰، ح۱۰)در روایت دیگری کلینی به سند خود از امام موسی کاظم علیه السلام نقل می کند: هر کس اسبی را به انتظار امر ما نگاه دارد و به سبب آن دشمنان را خشمگین سازد و او به ما منسوب باشد، خداوند روزیش را فراخ گرداند و شرح صدر به او عطا کند و به آرزویش برساند و یار بر حوایجش باشد.(کلینی، بی تا: ج۶، ۵۳۵، ح۱)انتظار مورد نظر به صورت رسمی خاص در شیعه درآمده و بسیاری برای آن که آمادگی خود را نشان دهند می کوشیده اند به نوعی عمل کنند که این آمادگی به اثبات برسد. بنابراین می توان گفت اعتقاد به ظهور منجی بر زندگی شیعیان و نوع رفتار وکنش آنان اثرات بارزی داشته و آنان پیرو همین باور، برخی مراسمات را برپا می داشتند. در ادامه به بررسی تأثیرات انتظار فرج در جامعه آذربایجان در دوران قبل از صفویه در دو مقطع کلی قبل و بعد از حکومت ایلخانان خواهیم پرداخت.

فرهنگ انتظار در دوران قبل از حکومت ایلخانان

۱- مراسم انتظار فرج در بذ

در زمینه برپایی مراسمات مربوط به انتظار فرج در آذربایجان قبل از حکومت ایلخانی، مدرکی بسیار مهم از آذربایجان وجود دارد که شماری از جغرافی دانان و جهانگردان مسلمان از آن خبر داده اند. اهمیت این گزارش ها از آن روست که گویا کهن ترین یادداشت _ به طور کلی _ در این زمینه (یعنی انتظار فرج) مربوط به منطقه بذ در آذربایجان است (جعفریان، ۱۳۸۵: ۸۲۷). بذ، نام تاریخی منطقه ای در آذربایجان است. امروزه ویرانه های قلعه بذ در شرق شهرستان کنونی کَلِیبَر دیده می شود. ابن خرداذبه بذ را از رُستاق های کوره آذربایجان و از سوی دیگر آن را مدینه بابک خوانده است (ابن خرداذبه، ۱۸۸۹م: ۱۲۱). مینورسکی (۱۳۷۵: ۳۰۳) هم بذ را ناحیه ای در آذربایجان نامیده اند که در جنوب رود ارس واقع شده است. در هر حال ابودلف (۳۴۱ق) می نویسد: در بذین مکانی به مساحت سه جریب دیدم، می گویند این محل اقامتگاه (موقف) مردی است و هرکس در آن جا بایستد و از خدا چیزی بخواهد دعایش مستجاب می شود. . . در این مکان انتظار ظهور مهدی را دارند. در پایین شهر رودخانه بزرگی جاری است و چنان چه بیمار مبتلا به تب های کهنه در آن شست وشو نماید شفا می یابد.(خزرجی، ۱۳۵۴: ۴۷)یاقوت حموی نیز در ذیل مدخل بذ همین مطالب را _ البته نه به نقل از ابودلف _ آورده و می نویسد: و فیه یتوقعون المهدی. (حموی، ۱۹۹۰: ج۱، ۳۶۱)قزوینی نیز نوشته است: بذ ولایتی است میانه اران و آذربایجان…و در آن جا جای پایی است که مردم به زیارت آن جا روند و گویند دعا در آن جا مستجاب است و انتظار خروج مهدی رحمه الله را از آن جا کشند و نهری است در آن جا که اگر صاحب تبی به آن غسل کند تبش رفع شود.(قزوینی، ۱۳۷۳: ۵۸۹)نکته قابل توجه در این گزارش ها این است که نشان می دهند این رسم از قرن چهار تا اواخر قرن هفت هجری در این منطقه استمرار داشته است. این امر نشان دهنده چند نکته است: اول این که در طی این مدت طولانی مردمی با گرایش ها و تمایلات شیعی در این منطقه حضور داشته اند، دوم این که این مردمان در طی این مدت در برپایی آداب و رسوم خاص خود اصرار داشته و اهتمامی جدی در اجرای آن نموده اند، به گونه ای که اجرای آن در طول این مدت ادامه یافته است. نکته سوم مربوط به میزان اعتقاد این مردم به امام زمان رحمه الله است. این گزارش ها نشان می دهند که این مردم اعتقادی جدی و راسخ به امام عصر داشته و معتقد بوده اند در مکان ظهور او دعاها مستجاب و بیماری ها درمان می گردند.

۲- نهضت های مبتنی بر فرهنگ انتظار

در دوران قبل از ایلخانان، مردم ایران و از جمله آذربایجان، آرزوهای سیاسی خود در رهایی از ظلم حکام را در قیام هایی جست وجو کرده اند که نشانی از فرهنگ انتظار را همراه خود داشت. این نهضت ها که واکنش مردم ایران و از جمله آذربایجان در برابر ظلم و ستم حکام وقت بود، در سه دسته قابل بررسی است(برای آگاهی بیشتر درباره این قیام ها در ایران، نک: ترکمنی آذر، ۱۳۹۰: ۷-۴۰) که در هر سه نوع می توان به گزارش هایی درباره آذربایجان نیز اشاره کرد:

الف) دسته اول این نوع قیا م ها با توسل به اندیشه موعودگرایی شیعه به نام فردی از خاندان پیامبر که مهدی مورد نظر معرفی می گشت، آغاز می شد. نطفه این دسته از قیام ها در عربستان و عراق به خصوص کوفه مرکز شیعیان شکل گرفته و دامنه اش به ایران کشیده می شد. اولین قیام از این نوع که ایرانیان در آن حضور فعالی داشتند قیام مختار است. در این قیام می توان از نقش مردم آذربایجان نیز سخن راند. مؤلف اخبارالطوال درباره حضور و یاری مردم نقاط گوناگون ایران و از جمله آذربایجان در قیام مختار می نویسد: مختار از طرف مردم نقاط گوناگون ایران از جمله «آذربایجان» تقویت مالی می شد و در سپاه او تعداد زیادی از موالی ایرانی حضور داشتند. (دینوری، ۱۳۸۳: ۳۴۳)مختار مناطقی چند از جمله آذربایجان را تحت فرمان خود درآورده و «محمد بن عثمان تمیمی» را بر آذربایجان گماشته بود (همو: ۳۳۷). گفتنی است مختار برای جلب گروه مخالف بنی امیه، به خصوص شیعیان، به خون خواهی امام حسین علیه السلام قیام کرد و سعی کرد ابتدا امام سجاد علیه السلام را به عنوان رهبر معنوی قیامش معرفی نماید و چون پاسخ مثبتی دریافت نکرد، به «محمد بن حنفیه» _ پسر علی علیه السلام از مادری حنفی (از قبیله حنفی) _ متوسل شد؛ او را امام معرفی کرد و مدعی شد محمد بن حنفیه، «مهدی» و شخص مورد رضایت است. مختار خود را وزیر و امین محمد بن حنفیه می دانست(نک: طبری، ۱۳۵۸: ج۴، ۴۹۳، ۵۴۴). سپاهیان مختار که عموماً رهبری محمد بن حنفیه را پذیرفته بودند، بعد از شکست مختار، همچنان به محمد بن حنفیه وفادار ماندند و پس از مرگش بر غیبت او پای فشردند. ابن قتیبه خبر می دهد: ایشان (رافضیان) می گویند که وی (محمد بن حنفیه) در یمن با چهل تن از اصحابش داخل شکاف کوهی گشته و دیگر اثری از وی دیده نشده است. (ابن قتیبه، ۱۳۸۰: ج۲، ۱۴۴- ۱۴۵)

ب) قیام هایی که در دسته دوم جای می گیرند قیام هایی هستند که با تکیه بر گفتار پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم که در آن ویژگی آخرین شخص صالح را معرفی کرده اند، صورت گرفته است. در حدیثی از پیامبر که اهل تشیع و تسنن آن را روایت می کنند آمده است: اگر فقط یک روز از عمر دنیا باقی مانده باشد خدا آن روز را طولانی می کند تا مردی صالح از اهل بیت من را مبعوث گرداند و زمین را چنان که از ظلم و جور پر شده است پر از عدل و داد کند. (طبرسی، ۱۳۵۴: ج۱۶، ۱۷۲؛ الطبرانی، ۱۴۱۵: ج۲، ۵۵) این دسته از قیام ها با نام فردی مشخص یا به نام مهدی موعود رحمه الله نبود، بلکه با شعار «الرضا من آل محمد» به نام فردی نامشخص که بعد از پیروزی هدایت مردم را بر دست خواهد گرفت، برپا می شد. این قیام ها با هدف رسیدن به وضع مطلوب اجتماعی و اقتصادی به نام «الرضا من آل محمد صلی الله علیه و آله و سلم » و با تکیه بر فرهنگ انتظار شکل می گرفت. در زمره این گونه از قیام ها نیز می توان نشانی از آذربایجان در دوران حکمرانی آل مسافر، در قرن چهارم هجری، یافت. بعد از مرزبان بن محمد مسافری فرزندش جستان اول ابن مرزبان در ۳۴۶ق به حکومت آذربایجان رسید. از نکات جالب توجه درباره تحرکات مبتنی بر فرهنگ انتظار در آذربایجان این دوره، قیامی علوی است که در «موقان» با نام «الرضا من آل محمد صلی الله علیه و آله و سلم » صورت گرفت. بنا به گزارش ابن اثیر، مردی در آذربایجان ظهور کرد که از اولاد عیسی بن مکتفی بالله بود و به خود لقب «المستجیر بالله» داده و برای رضا از آل محمد صلی الله علیه و آله و سلم بیعت گرفت. او دراعه پشمین پوشیده امر به معروف و نهی از منکر می نمود و عده پیروان او فزون گردید. سبب ظهور و قیام او این بود که جستان بن مرزبان امیر آذربایجان سیره و رفتار پدر خود را ترک کرده و به عیش نوش و مشورت زنان پرداخت. بنا به نقل ابن اثیر در این قیام وزیر جستان بن مرزبان با نام «نعیمی» که در این زمان با جستان دچار اختلاف شده بود نیز مشارکت داشت. او که ابتدا توسط جستان بن مرزبان دستگیر شده بود، از محبس او گری