فایل پاورپوینت کامل فرهنگ سازی و انقلاب فرهنگی در سیره پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله(۲)

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل فرهنگ سازی و انقلاب فرهنگی در سیره پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله(۲) :

اشاره

فرهنگ اصیلی که رشد دهند انسان باشد، ریشه در دین الهی و آموزه های وحیانی دارد. از این رو، خداوند حکیم بر مؤمنین منت می نهد؛ چراکه پیامبری فرهنگ ساز از جنس خود مردم فرستاده تا آنان را از گمراهی نجات دهد و پاکشان گرداند.[۱]

پیامبر اسلام(ص) نیز بر اساس رسالت الهی خویش، در این راه قدم نهاد و با مدیریت کارامدش، زمین تعالی و سعادت انسانها را فراهم نمود. از این رو، آن حضرت الگویی تامّ در جهت فرهنگ سازی و انقلاب فرهنگی می باشد و بر مبلغین و دست اندرکاران فرهنگ لازم است تا از سیر ایشان سرمشق گرفته، برنامه های فرهنگی خویش را بر اساس آن اجرایی نمایند.

البته فرهنگ سازی حادثه ای دفعی و آنی نیست؛ بلکه تدریجاً و طی فرآیند زمانی رخ می دهد؛ زیرا برای تحول فرهنگی باید افراد و جوامع را با آسیبها و آفتهای فرهنگ تثبیت شد گذشته آشنا کرد و با ظرافت و تیزبینی خاصی، فرهنگ ارزشی و مثبت جدید را معرفی نمود. بدیهی است که این، کاری زمانبر و دشوار است.

پیامبر اسلام(ص) بر اساس رسالتی که بر دوش داشت، با روشهای مختلف و کارامدی، همچون: تبلیغ چهره به چهره، دعوت منطقی و استدلالی، موعظ حسنه و جدال احسن، به تبلیغ و ترویج فرهنگ ناب اسلامی پرداخت و برای تحقق این اهداف «جریان سازی فرهنگی» به راه انداخت.

در شمار قبلی ماهنامه (مبلغان ۲۱۴)، به برخی از روشهای جریان سازی فرهنگی اشاره کردیم؛ اکنون به ادام این موضوع می پردازیم:

ج) جریان سازی فرهنگی در سطوح مختلف

فرهنگ سازی به صورت تک بعدی ایجاد نمی شود، به ویژه در صورتی که آرمانهای بسیار والایی برای فرهنگ سازی در نظر گرفته، بخواهیم فرهنگی غنی و تمام عیار را در میان افراد متعصب و جاهل نهادینه کنیم. از این رو، لازم است برای ایجاد تحول و انقلاب فرهنگی، «جریان سازی» نموده و «موج فرهنگی » ایجاد نماییم؛ یعنی تا آنجا که ممکن است افراد، گروه ها، امکانات و سرمایه های خود و جامعه را درگیر این فرایند کرده، با ورود به این معرکه، برنامه های فرهنگی خود را به بهترین وجه عرضه کنیم. در غیر این صورت، اگر فرهنگ سازی محقق شود نیز به صورت سطحی و محدود شکل می گیرد و اهداف اصلی همچنان دور از دسترس باقی می ماند.

پیامبر اسلام(ص) با درک این مهم، برای تحقق فرهنگ سازی اسلامی، از تمام توان و ظرفیت موجود در اجتماع آن زمان استفاده کرد؛ یعنی هم از نمادهای فرهنگی بهره برد و هم افراد و گروه های مختلف را به کار گرفت و گام به گام به سوی تحول و تغییر در فرهنگ و آداب اعراب پیش رفت تا اینکه توانست در مدتی اندک، فرهنگ ناب الهی را جایگزین فرهنگ غلط و متعصبان جاهلی کند.

آن حضرت از مفاهیم و اصطلاحات شروع کرد و «شهادتین» را به عنوان کلید ورود به اسلام معرفی فرمود و با اصطلاحاتی همچون: حزب الله، مؤمنون، مسلمین، جریان حق و… عده ای از اعراب را زیر پرچم اسلام جمع کرد.

از دیگر نمادهای اسلامی که پیامبر(ص) از آنها بهره برد: برگزاری مراسم نمازهای پنج گان روزانه به جماعت، نماز عید فطر، آیین حج و مناسک آن و برخی از فعالیتهای مذهبی که در ملأ عام و در کنار خان کعبه بر پا شد را می توان نام برد.

انجام این مراسمهای دینی، سبب برقراری ارتباط مستمر مؤمنان با یکدیگر و ایجاد هبستگی گروهی شد و زمین ترویج و تبلیغ فرهنگ اسلام را فراهم نمود. بعد از این جریان بود که شخص پیامبر(ص) مورد هجوم تبلیغی و روانی مشرکان قریش قرار گرفت و اتهاماتی همچون: سحر بودن قرآن،[۲] ساحر بودن پیامبر(ص)[۳] و… شکل گرفت و اذیت و آزار نسبت به مسلمانان به اوج خود رسید!

تغییر قبله، یکی دیگر از اقدامات عملی بود که پیامبر اکرم (ص) از طرف خدا در راستای جریان سازی فرهنگی در میان جزیره العرب به آن دست زد.

در تفاسیر و منابع تاریخی[۴] نقل شده است که در شانزده یا هفدهمین ماه هجرت به مدینه، از ناحی یهود، زمزم مخالفت با پیامبر(ص) و مسلمانان بلند شد؛ زیرا رشد و ترقی روز افزون مسلمانان در دل آنان ترس و وحشت عجیبی ایجاد کرده بود. از این نظر آنان کارشکنی های بسیاری را علیه مسلمانان و شخص پیامبر (ص) آغاز کردند و به شیوه های متعددی اذیت و آزار مسلمانان را در دستور کار خود قرار دادند. از آن جمله، نماز گزاردن به سوی بیت المقدس را پیش کشیدند و گفتند: محمد مدعی است که آیین مستقلی دارد و آیین او ناسخ دینهای جدید است، در صورتی که او هنوز قبل مستقلی ندارد و به سمت قبل ما نماز می گزارد.

این طعنه بر پیامبر(ص) سنگین آمد. از این رو، ایشان رو به سوی آسمان ایستاد و با نگاه معنادار خود در انتظار وحی بود، تا اینکه این آیه نازل شد: «نگاه معنادار تو را به آسمان می بینیم، تو را به سوی قبله ای که رضایت تو را جلب کند، می گردانیم.»[۵]

با در نظر گرفتن تمام این عوامل، پیامبر اکرم(ص) در اقدامی عملی، در حالی که دو رکعت از نماز ظهر را خوانده بود، به دستور جبرئیل(ع)، روی خود را به سوی مسجدالحرام برگرداند. این گونه بود که مسجدالحرام به عنوان قبل جدید به مسلمانان معرفی شد و بُعد دیگری از فرهنگ ناب اسلامی برای همگان تشریع گشت.

جریان سازی به کمک آیات قرآن

مهم ترین و کارامدترین ابزار عملی نبی مکرم اسلام(ص) که در راستان جریان سازی فرهنگی و تحول مورد توجه قرار گرفت، «آیات قرآن کریم» بود. آن حضرت آیات نورانی این کتاب آسمانی را به عنوان معیار و شاخص فرهنگ اسلام معرفی کرد و باور و اعتقاد مردم را با آن آیات پیوند داد و از این طریق مردم سرزمین حجاز را برای پذیرش اصلاحات فرهنگی و تحول آماده کرد؛ زیرا قرآن مجموع جامعی است که مباحث اعتقادی، مسائل شرعی و احکامی، هنجارها و ارزشهای اخلاقی و تکالیف فردی و اجتماعی را در بر دارد.

بدیهی است محتوایی که چنین مضامین متعالی و برنامه های گسترده ای برای اصلاح جامع انسانی دارد، موفقیتهای چشمگیری را به ارمغان می آورد. به گونه ای که سعادت و کمال انسانی در گرو عمل به آیات آن می باشد.

امام علی(ع) دربار ویژگی های قرآن می فرمایند: «قرآن فرمان دهنده و بازدارنده است. خاموش است و گویا. حجت خداست بر آفریدگانش که برای آن از ایشان پیمان گرفته است و همه را در گرو آن قرار داده. خدای تعالی نور هدایت خود را با قرآن تمام کرده و دین خود را با آن کامل نموده است. جان پیامبر خود(ص) را زمانی ستاند که از رساندن احکام هدایتگرش فراغت یافته بود.»[۶]

کتابی جاودانه است که پس از آن کتاب دیگری نخواهد آمد. محتوای قرآن با فطرت درونی انسانها هماهنگ است و آیات آن هدایتِ همگانی و همیشگی را برای جامع بشری معرّفی کرده است: (وَ ما هِیَ إِلاَّ ذِکْری لِلْبَشَرِ)[۷] و (إِنْ هُوَ إِلاَّ ذِکْرٌ لِلْعالَمِینَ).[۸]

این نماد فرهنگی بر تفکر و تعقل بسیار سفارش کرده است؛ چراکه اولین حرکت در رسیدن به اصلاح و دور شدن از تعصبات و خرافات، اندیشیدن است و شرط درست اندیشیدن، دانش و آگاهی می باشد و آن کسی که دارای فهم و درک است، در راه اصلاح و تغییر خویش قدم بر می دارد.

پیامبر اسلام(ص) برای یادگیری و عمل به آموزه های قرآن، در مدینه، خان «مخرمه بن نوفل» را به عنوان «دارالقراء»؛ یعنی خان قاریان و مرکز تربیت معلمین قرآنی قرار داد و از این مرکز، مربیان قرآنی را به خارج از مدینه و دیگر شهرها اعزام کرد.

«واقدی» در طبقات الکبری نقل می کند: «عبدالله بن امّ مکتوم» بعد از جنگ بدر همراه «مصعب بن عُمیر»[۹] وارد مدینه شد و در «دارالقراء » ساکن شدند.[۱۰]

حضرت محمد(ص) می دانست که بین بالا رفتن آمار باسوادان و پیشرفت اسلام، ارتباط تنگاتنگی برقرار است. از این رو، سوادآموزی و آموزش همگانی را در اولویت امور قرار داد و همزمان با ترویج آموزش قرآن و معارف دین، نسبت به آموزش خواندن و نوشتن به صحاب بیسواد خود و کودکان مسلمانان نیز عنایتی خاص داشت. آن حضرت، عده ای را استخدام کرد تا به کودکان انصار خواندن و نوشتن بیاموزند و شرط آزادی اسرای مخالفان را تعلیم ده تن از اصحاب و فرزندان آنان