فایل پاورپوینت کامل مطالعاتی در قلمرو مشترک دین و روان شناسی

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل مطالعاتی در قلمرو مشترک دین و روان شناسی :

نوشته شده توسط: دکتر باقر غباری بناب^(۱)

چکیده

دین و دین داری چه تأثیراتی بر سلامت روان آدمی دارد و کدام شواهد تجربی نقش مثبت دین و دین داری بر سلامت و بهداشت روانی را مدلل می سازد؟ مؤلف برای پاسخ به سؤالات فوق به چند طبقه از تحقیقات انجام شده با عناوین و نتایج زیر اشاره می کند:

الف) دین داری و خودکشی؛ بین تعداد کسانی که به کلیسا می روند و میزان خودکشی رابطه معکوس وجود دارد. ب) دین داری و بزهکاری؛ بین میزان رفتن به کلیسا و بزهکاری رابطه منفی وجود دارد. ج) دین داری و اعتیاد؛ افراد مذهبی کمتر به استفاده از مواد مخدر روی می آورند. د) دین داری و رضایت مندی از ازدواج؛ مهم ترین عامل رضایت مندی در ازدواج های پایدار، مذهب تلقی می شود. ه ) دین داری و افسردگی؛ میزان افسردگی بیمارانی که دارای باورهای مذهبی قوی تری هستند از سایر گروهها کمتر است. و) دین داری و فشار روانی؛ افراد مذهبی کمتر به مشکلات روانی دچار می شوند. ز) افزایش صله رحم موجب سازگاری اجتماعی بیشتری می شود، و بالاخره توکل به خدا سبب کاهش اضطراب می گردد.

واژه های کلیدی: روان شناسی و مذهب؛ بهداشت روانی؛ خودکشی؛ مواد مخدر؛ بزهکاری؛ افسردگی؛ فشار روانی.

مقدمه

سؤالاتی که در جامعه فعلی در خصوص روان شناسی اسلامی مطرح می شود عمدتا به مناسبات دین و روان برمی گردد. بسیاری از روان شناسان به طور سلبی یا ایجابی به این سؤالات پاسخ می دهند. عده ای روان شناسی را از مقوله علوم تجربی و آزمایشی می دانند که از فلسفه جدا شده و مسیری را که علوم تجربی طی کرده است، می پیماید و برای آزمون فرضیه هایش از روش ها و متدهای آزمایشگاهی استفاده می کند، در حالی که دینداری افراد هنوز بحث ماوراءالطبیعه است و تن به تحقیقات تجربی نمی دهد. برخی دیگر از روان شناسان، مطالعات روان شناختی دین را بسیار مهم تلقی می کنند و اعتقاد دارند که برای آموزش مفاهیم دینی به افراد بایستی از روان شناسی سود جست و حتی دینداری افراد را در تعامل با شخصیت آنان دانست. دینداری یک فرد سالم و خودشکوفا با دینداری یک فرد دچار توهمات ذهنی و مشکلات روانی هرگز نمی تواند برابری کند و یا نتیجه یکسان داشته باشد. به علاوه «دین» و «دینداری» تأثیراتی که در روان آدمی می گذارد هم از نظر تئوریکی و هم از نظر تحقیقاتی انکارناپذیر است. دینداری و نوع آن در تأمین سلامت روانی افراد مؤثر است. در زیر به برخی از این تحقیقات می پردازیم و پس از آن الگوی نظری را که معناکننده این تحقیقات است بررسی می کنیم. تحقیقات انجام شده در زمینه دینداری و سلامت روان را در شش طبقه مجزا می آوریم.

دینداری و خودکشی

کامستاک^(۲) و پاتریچ^(۳) در یک بررسی نشان دادند احتمال خودکشی در بین افرادی که به کلیسا نمی روند چهار برابر بیشتر از افرادی است که به کلیسا می روند. در دوازده پژوهش دیگری که توسط گارتنر^(۴) و همکاران (۱۹۹۱) انجام گرفت بین اعتقادات مذهبی و خودکشی، همبستگی منفی مشاهده شد. نتایج شماری از دیگر بررسی ها نشان می دهد که با کاهش تعداد افرادی که در آمریکا به کلیسا می روند، آمار خودکشی بالا رفته است (استاک،^(۵) دویل،^(۶) و راشینگ،^(۷) 1983). مطالعات هم چنین نشان می دهد افراد مذهبی کمتر به خودکشی وسوسه شده اند (ماینر^(۸) و براش،^(۹) 1981). استاک معتقد است که افراد مذهبی به دلیل بالا بودن عزت نفس آنان و احساس مسؤولیت، دست به خودکشی نمی زنند، در حالی که این ویژگی ها در افراد غیر مذهبی دیده نمی شود.

بزهکاری و دین داری

در ارتباط با مذهبی بودن و بزهکاری، بررسی ها نشان می دهد که رفتارهای بزهکارانه در افراد مذهبی کمتر از افراد غیر مذهبی است. برخی تحقیقات نشان می دهد که نگرش های مذهبی نمی تواند بزهکار بودن و یا بزهکار نبودن را پیش بینی کند ولی رفتارهای مذهبی می تواند این دو را از یکدیگر متمایز کند. (گارتنر، لارسون^(۱۰) و آلن،^(۱۱) 1991). به عبارت دیگر شرکت در مراسم مذهبی و رفتن به کلیسا عاملی است که با بزهکاری رابطه ای منفی دارد، و این امر در پنج مقاله از شش مقاله ای که توسط ارگیل^(۱۲) و بیت هلاهمی^(۱۳) مورد بررسی قرار گرفته، گزارش شده است.

دینداری و استفاده از مواد مخدر

در زمینه استفاده از مواد مخدر نیز نتیجه بررسی های انجام شده مانند نتیجه خودکشی است. برای نمونه گورساچ^(۱۴) و باتلر^(۱۵) (۱۹۷۶) بعد از بررسی بیست تحقیق تجربی به این نتیجه رسیدند که به وسیله اعتقادات مذهبی می توان پیش بینی کرد که در آینده چه کسی از مواد مخدر استفاده خواهد کرد. گروهی از پژوهشگران در تأیید نظریات گورساچ و باتلر، با قاطعیت اظهار داشتند که افراد مذهبی از مواد مخدر استفاده نمی کنند (ادلف^(۱۶) و اسمارت، ۱۹۸۵، اوتار،^(۱۷) 1979، دیویدز،^(۱۸) 1982).

در یازده پژوهش از دوازده پژوهشی که توسط گارتنر (۱۹۹۱) بررسی شده است این نتیجه به دست آمد که داشتن اعتقادات مذهبی سبب کاهش استفاده از مواد مخدر می شود. لوچ^(۱۹) و هوگز^(۲۰) (۱۹۸۵) نیز بعد از بررسی نظرات ۱۴۰۰۰ جوان به این نتیجه رسیدند که بیشترین افرادی که از مواد مخدر استفاده می کنند افراد غیر مذهبی اند و در درجه دوم استفاده، لیبرال مذهبی ها قرار دارند و کمترین کسانی که به این مواد روی می آورند افراد مذهبی اصول گرا هستند. از دیگر یافته های این پژوهش آن بود که هر اندازه اعتقادات مذهبی فرد قوی تر باشد به همان اندازه احتمال استفاده از مواد مخدر در او کمتر است.

رضایت مندی از ازدواج و دین داری

بررسی های انجام شده نشان می دهد که انجام اعمال مذهبی (از جمله رفتن به کلیسا) بیش از دیگر متغیرهای مورد بررسی، رضایت مندی از ازدواج را پیش بینی می کند. (گلین^(۲۱) و وپوز، ۱۹۸۸) هم چنین اسپروسکی^(۲۲) و هاگستون^(۲۳) (۱۹۷۸) نشان داده اند افرادی که برای مدت طولانی با هم زندگی می کنند مذهب را به عنوان مهم ترین عامل رضایت مندی در ازدواج تلقی می کنند. جریگان^(۲۴) و ناک^(۲۵) بعد از بررسی تحقیقات خود به این نتیجه رسیدند که مذهب مهم ترین عامل ثبات و پایداری در ازدواج است. می دانیم که پایدار بودن کانون خانواده و کاهش یافتن احتمال طلاق، خود عامل بسیار مهمی در بهداشت روانی خانواده ها به شمار می رود. تحقیقات نشان داده است، مردانی که همسرانشان را طلاق داده و یا از آن ها جدا شده اند، ده بار بیش از دیگران در معرض ابتلا به بیماری های روانی هستند. هم چنین زنانی که طلاق گرفته اند و یا از همسرانشان جدا شده اند، خطر دچار شدن به بیماری های روانی در آنان پنج برابر بیشتر از زنانی است که طلاق نگرفته اند.

رابطه دین داری و افسردگی

پرسمن^(۲۶) و همکاران (۱۹۹۰) سی زن سالمند (۶۵ سال به بالا) را که در بیمارستان، جراحی لگن انجام داده و بهبود یافته بودند مورد آزمایش قرار دادند. این افراد تاریخچه بیماری قبلی نداشتند و در زمان آزمایش از نظر هوشی دارای مشکلی نبودند. نخستین آزمون ۴۸ ساعت پس از جراحی یاد شده و آزمون بعدی تقریبا ۲۴ ساعت پیش از مرخص شدن آنان از بیمارستان صورت گرفت. زمانی که این افراد از بیمارستان مرخص می شدند، سه آزمون به شرح زیر از ایشان به عمل آمد.

مقیاس افسردگی پیران؛

مقیاس مذهبی بودن؛

ارزیابی توانایی راه رفتن.

نتایج نشان داد بیمارانی که باورهای مذهبی قوی تری داشتند و اعمال مذهبی را انجام می دادند نسبت به گروه دیگر کمتر افسردگی داشتند و پس از ترخیص از بیمارستان راه طولانی تری را پیاده طی کردند.

رابطه دین داری با تحمل فشارهای روانی

در برخی از بررسی های انجام شده، موثر بودن مداخلات مذهبی در کاهش اضطراب و فشارهای روانی مورد مطالعه قرار گرفت و نتایج دو بررسی نشان داد که افراد معتقد و پای بند به اصول مذهب، اضطراب و ناراحتی های روانی کمتری دارند (لیندنتهال^(۲۷) و همکاران، ۱۹۷۰؛ استارک،^(۲۸) 1971). گارتنر و همکارانش (۱۹۹۱) در زمینه سلامت روانی و اعتقادات مذهبی، شش مقاله را بررسی کرده اند و در تمام این مقالات بین اعتقادات مذهبی و سلامت روانی رابطه مثبتی ملاحظه شده است.

رابطه بین دین داری و خلق و خوی مذهبی

تحقیقاتی نیز در ارتباط با اخلاقیات مذهبی در افراد (اخلاق عملی) با شاخص های سلامتی صورت گرفته است که به برخی از آن ها اشاره می شود.

در پژوهشی که توسط غباری و محمد وند (۱۳۷۷) در مورد «بررسی رابطه بین رفتار بخشایشگری (عفو و گذشت) با میزان اضطراب والدین دانش آموزان عقب مانده ذهنی و عادی انجام گرفت این نتیجه به دست آمد که هر چه میزان عفو و گذشت در بین والدین بالا رود از میزان اضطراب آنان کاسته می شود.

ضریب همبستگی بین میزان عفو و گذشت و اضطراب در والدین کودکان عادی چنین است:

p <0/01) -0/33 وr=0/33

و ضریب همبستگی در والدین کودکان عقب مانده ذهنی عبارت است از:

p <0/01) -0/4 وr=0/4

علاوه بر آن یافته ها نشان می دهد که والدین هرچه مذهبی تر باشند میزان عفو و گذشت آنان نیز بیشتر است. این یافته ها بسیار مهم تلقی می شود، چون از یک طرف ارتباط بین مذهبی بودن و میزان عفو و گذشت را در والدین نشان می دهد و دلالت بر این دارد که افراد مذهبی بیشتر از افراد دیگر خطای دیگران را می بخشند و از طرف دیگر نشان می دهد که بین سلامت روان و داشتن اخلاق اسلامی ارتباط وجود دارد؛ یعنی افرادی که دارای اخلاق حسنه مذهبی هستند و به جای انتقام یا کینه جویی و قهر، از گناهان دیگران می گذرند، اضطراب آن ها از دیگران کمتر است و از سلامت روان بیشتری برخوردار هستند.

در پژوهش دیگری غباری و پیشاهنگ (۱۳۷۸) رابطه صله رحم با سازگاری اجتماعی را مورد مطالعه قرار دادند که مهم ترین سؤالات در این پژوهش به قرار زیر بود:

۱. آیا رابطه ای بین میزان صله رحم در نوجوانان (۱۴ تا ۱۸ ساله) دختر و سازگاری اجتماعی آنان وجود دارد؟

۲. آیا کیفیت صله رحم اثر بخشی آن را افزایش می دهد؟

۳. آیا ارایه حمایت های اجتماعی در برقراری و صله رحم بیشتر موجب سازگاری اجتماعی می گردد یا دریافت این گونه حمایت ها؟

با استفاده از مصاحبه های طولانی از نوجوانان، مقیاسی که صله رحم را اندازه بگیرد ساخته و ویژگی های روان سنجی آن با استفاده از روش های آماری برآورد شد. ضریب آن ها که نشان دهنده میزان همسانی درونی آزمون است برابر با ۷۸% شد که نشان دهنده اعتبار بالای این آزمون است. اعتبار آزمون سازگاری اجتماعی که توسط پژوهشگران به دست آمد در حدود ۶۷% بوده است. تحلیل داده ها نشان داد که بین صله رحم و سازگاری اجتماعی در حدود ۳% بوده است که در سطح خطای کمتر از ۰۰۱/۰ (p<0/01) معنی دار است. یعنی افرادی که صله رحم می کنند و یا صله رحم دریافت می دارند از سازگاری اجتماعی بالاتری برخوردارند.

برای سنجش اینکه چه مؤلفه هایی از صله رحم (کیفیت، کمیت، ارایه و دریافت) به طور معنی داری سازگاری اجتماعی نوجوانان را پیش بینی می کند از تحلیل رگرسیون چند متغیر استفاده شد. نتیجه تحلیل رگرسیون نشان داد که دریافت صله رحم در سطح کمتر از ۰۰۱/۰ سازگاری اجتماعی را پیش بینی می کند (p<0/01) و (t=3/56). با توجه به نتایج به دست آمده از تحلیل رگرسیون مقادیر ضریب (B)می توان معادله خطی زیر را برای این