فایل پاورپوینت کامل کاربردهای نهاد وکالت در زمان امام حسن عسکری علیه السلام

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل کاربردهای نهاد وکالت در زمان امام حسن عسکری علیه السلام :

درآمد:

بعد از رحلت پیامبر اعظم(ص)، حوادثی رخ دادند و امت مسلمان از امامت مستقیم سیاسی و حکومتی معصومین محروم شد. در زمان خلفا و بنی امیه و به خصوص بنی عباس، دسترسی به امامان برای بسیاری از مردم دشوار بود. یکی از راهکارهای عملی امامان معصوم برای حل مشکلات مردم و ارائه اسلام ناب محمدی به آنان ایجاد نهاد وکالت بود. سازمان وکالت از یک مجموعه منظم، متشکل از امام(ع) و گروهی از یاران وفادار و رازدار برای تأمین اهداف امامت و ارتباط امت با امام تشکیل می شد.[۱]

نهاد وکالت از آغاز تا انجام

انتخاب وکیل برای انجام برخی از کارها ریشه در صدر اسلام دارد و به وسیله نبی اکرم (ص)[۲]، امیرالمومنین (ع)[۳]، حضرت زهرا(س)[۴] و دیگر امامان انجام می شد؛ ولی اینها موردی بودند و سازمان و تشکیلات نداشتند. تأسیس نهاد وکالت به صورت یک سازمان و تشکیلات منسجم، به دست امام صادق(ع) صورت گرفت. شیخ طوسی از افرادی مانند حمران بن اعین، مفضل بن عمر، معلی بن خنیس، ابن قاموس لخمی به عنوان وکلاء امام صادق(ع) نام می برد.[۵]

در زمان امام کاظم(ع)، این شبکه گسترش یافت و متعاقب آن ده ها نفر از علوی ها و رابطین امام(ع) دستگیر و زندانی شدند تا سرانجام خود امام کاظم(ع) نیز شهید شدند. با وجود این، نهاد وکالت به راه خود ادامه و حوزه کاری خود را گسترش داد و در کوفه، بغداد، مدینه، مصر و… حضور فعّال داشت.[۶]

امام رضا(ع) در شرایط نابسامانی به رهبری این نهاد رسیدند؛ زیرا شماری از وکلای سرشناس پس از شهادت امام کاظم (ع) لغزیدند، ولی امام رضا(ع) با تلاش زیاد برخی از آنها را به راه مستقیم امامت برگردانیدند و طی بیست سال تلاش (۲۰۲ – ۱۸۳) موفق شدند پیروان اهل بیت(ع) را یکپارچه کنند و نهاد وکالت را تا درون دستگاه حکومت گسترش دهند. به عنوان نمونه حسن بن حسین انباری از ارادتمندان امام هشتم(ع) در دستگاه عباسی جایگاه مهمی داشت. همین طور حسین بن عبدالله نیشابوری از والیان معتصم عباسی که به فریاد بینوایان شیعه می رسید.[۷]

نهاد وکالت در عصر امام جواد(ع) نیز از جایگاه ویژه ای برخوردار بود. وکلایی مانند عبدالرحمن بن حجاج، صفوان بن یحی، یونس بن عبدالرحمن و… در تثبیت و شناسایی امامت امام جواد(ع) نقش مهمی را ایفا کردند.[۸] برابر گزارشات تاریخی، در زمان امام جواد(ع) کارگزاران ایشان در مناطق سیستان، ری، کوفه و قم فعالیت داشتند.[۹]

با شهادت امام جواد (ع) (۲۲۰ ق) و آغاز دوره سی و چهارساله امامت علی النقی(ع) (۲۵۴-۰۲۲۰ ق) نهاد وکالت نیز مرحله دیگری از رشد و بلوغ خود را طی کرد. حکومت عباسی با کوچ اجباری امام هادی (ع) از مدینه به سامرّا باعث شد تماس مردم با امام(ع) قطع شود و در نتیجه، «نهاد وکالت » تنها مرجع مطمئن مردم و خط اتصال آنها با امام(ع) بود.

پس از شهادت امام هادی (ع) و به امامت رسیدن امام حسن عسکری(ع)، نظام وکالت همچنان به فعالیت خود ادامه داد و با توجه به گسترش و پراکندگی شیعیان در شهرهای گوناگون، به خصوص مناطقی چون نیشابور، بیهق، کاشان، ری و قم ارتباط منظم و دقیقی مورد نیاز بود تا خیل عظیم شیعیان، رهبری و هدایت شوند. به گواهی اسناد و شواهد تاریخی، امام(ع) نمایندگانی را از میان چهره های درخشان و برجسته شیعیان انتخاب و در مناطق متعدد منصوب کردند. این نهاد ارزشمند در زمان امام حسن عسکری به اوج رسید. در آن زمان در مواردی خود امام به مردم سفارش می کردند به وکلا مراجعه کنند.

پس از شهادت امام عسکری(ع) (۲۶۰ ق) و در آستانه غیبت صغری عثمان بن سعید عمری عهده دار مسئولیت انحصاری نظام وکالت به عنوان سفیر امام دوازدهم(ع) شد.[۱۰] با فرارسیدن عصر غیبت کبرا و وفات علی بن محمد سمری آخرین سفیر امام عصر(عج ) (ق.) شبکه وکالت منحل و وظایف آن به فقهای جامع الشرایط واگذار شد. چنانکه در توقیع امام زمان(عج) می خوانیم:

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحمنِ الرَّحیمِ* یا عَلِی بْنَ مُحَمَّدٍ السَّمُرِی أَعْظَمَ اللَّهُ أَجْرَ إِخْوَانِک فِیک فَإِنَّک مَیتٌ ما بینَک وَ بَینَ سِتَّهِ أَیامٍ فَاجْمَعْ أَمْرَک وَ لَا تُوصِ إِلَی أَحدٍ فیقُومَ مقَامَک بَعْدَ وَفَاتِک فَقَدْ وَقَعَتِ الْغَیبَهُ التَّامَّهُ فلَا ظهُورَ إِلَّا بَعْدَ إِذْنِ اللَّهِ تَعَالَی ذِکرُهُ…[۱۱] به نام خداوند بخشاینده بخشایشگر ای علی بن محمّد سمری! خداوند اجر برادرانت را در عزای تو عظیم گرداند. که تو ظرف شش روز آینده می میری؛ پس خود را برای مرگ مهیا کن و به احدی وصیت مکن که پس از وفات تو قائم مقام تو شود که غیبت تامّه واقع شده و تا زمانی که خداوند متعال اذن ندهد، ظهوری نخواهد بود.

کارکردهای نهاد وکالت در زمان امام حسن عسکری(ع)

نهاد وکالت در طول حدود دو قرن، کارکردهای مثبت فراوانی داشت و در کنار دیگر تلاش های امامان معصوم و یاران پاکباخته آنان توانست به تثبیت و شکوفایی نهال تشیع و تبدیل آن به درختی تنومند و ستبر نقش آفرینی کند. در ادامه به ده کارکرد مهم این نهاد در زمان امام عسکری اشاره می کنیم.

۱) آماده سازی مردم برای غیبت

یکی از مهم ترین کارکردهای نهاد وکالت در زمان امام عسکری(ع)، آماده سازی مردم برای شروع غیبت بود. در این زمان در موارد زیادی خود امام مردم را سفارش به مراجعه نزد وکلاء می کردند. اقدام مؤثر دیگری که به وسیله وکلا انجام می شد، انتشار اخبار مبنی بر غیبت امام زمان(عج) بود. به عنوان نمونه:

محمدبن عثمان عمری که خود دومین نائب خاص امام زمان(عج) بود از پدرش عثمان بن سعید عمْری که اولین نائب امام زمان و از وکیلان برجسته و مهم امام عسکری بود، چنین نقل کرده است:

«نزد امام عسکری(ع) بودم که از آن حضرت درباره این حدیث پرسیدند: «زمین از حجت الهی تا روز قیامت خالی نمی ماند و کسی که بمیرد و امام زمانش را نشناسد به مرگ جاهلیت در گذشته است. » امام عسکری فرمود: «این سخنان، حق است، همچنان که روز روشن، حقیقت دارد.» پرسیدند: «حجت و امام پس از شما کیست؟» فرمود: «فرزندم محمد. او امام و حجت پس از من است. هر که بمیرد و او را نشناسد به مرگ جاهلیت درگذشته است. آگاه باشید که برای او غیبتی است که نادانان در آن سرگردان و مبطلان در آن هلاک شوند و کسانی که برای آن، وقت معیّن کنند، دروغ گویند. سپس خروج می کند. گوئی به پرچم های سپیدی می نگرم که بر بالای سر او در نجف و کوفه در اهترازند.»[۱۲]

۲) حفظ جان حضرت مهدی(عج)

یکی از مهم ترین کارکردهای نهاد وکالت در زمان امام عسکری(ع)، شناخت امام زمان(عج) از سویی و کمک به حفظ جان حضرت حجت از سوی دیگر بود. در عصر غیبت صغرا انجام این وظیفه دوگانه و به ظاهر متضاد تبدیل به یک جریان حیاتی شده بود. یعنی سفرا و وکلا از طرفی باید از وجود و حیات امام دوازدهم(ع) سخن بگویند تا در برابر فرقه های انحرافی بایستند و افکار عمومی شیعیان را به وجود حضرت قانع و آرام سازند و از طرفی برای حفاظت از آخرین هدیه الهی و ذخیره عالم هستی تدابیر شدید تقیه و پنهانکاری را به کار ببندند، به ویژه که یکی از اوصاف و وظایف امام دوازدهم(ع) «القائم» بوده و برداشت همگانی این بود که حضرت حاکمان جور را سرنگون و حکومت عدالت اسلامی را برقرار می کند. لذا دستگاه خلافت با تمام توان پیگیر سرنوشت حضرت(ع) بود.[۱۳] در حالی که حتی نام بردن از حضرت ممنوع بود،[۱۴] وکلای امام عسکری(ع) باید امام زمان(عج) را به افراد خاص و شیعیان مخلص و پاکباخته و رازدار معرفی می کردند. این نهاد از یک سو با یک حرکت جالب، دستگاه حکومت را دچار سردرگمی کرد و از سوی دیگر، افکار سران شیعه را متوجه قطب عالم امکان ساخت. تلاش شبانه روزی وکلا، به ویژه سفیر اول، از یک سو انتشار خبر ولادت و زنده بودن حضرت در میان اصحاب و شخصیت های برجسته اجتماع شیعه و از سوی دیگر تقیه، کتمان و سکوت در برابر نامحرمان و گماشته های خلفا بود تا آنجا که دولت عباسی گمان می کرد امام عسکری(ع) بدون اینکه فرزندی از خود به جا بگذارد از دنیا رفته است.[۱۵]

عثمان بن سعید که از نایبان برجسته امام عسکری(ع) و در رازداری و حفظ اسرار اهل بیت (ع) نمونه بود، از بردن نام امام زمان(عج) و افشای محلّ او شدیداً اجتناب می کرد تا وجود مقدس آن حضرت مصون بماند. روزی عبدالله بن جعفر حمیری صاحب قرب الاسناد که از شیعیان برجسته به شمار می رفت در دیدار خود با عثمان بن سعید، از وی پرسید: «آیا جانشین امام عسکری(ع) را دیده ای؟» عثمان بن سعید پاسخ داد: «آری! آن محبوب دل ها را بسیار دیده ام. » و زیبایی های شکل و شمایل امام را توصیف کرد

عبدالله بن جعفر حمیری پرسید: «نام آن حضرت چیست؟» عمری از پاسخ به این پرسش خودداری کرد و گفت: «بر شما حرام است که در این باره پرسش کنید. حکومت عباسی بر این باور است که امام عسکری(ع) از دنیا رفته و فرزندی از خود باقی نگذاشته است. اکنون کسی جرئت ندارد با خانواده او ارتباط برقرار کند یا چیزی از آنها بپرسد و اگر اسم امام فاش شود، تحت تعقیب قرار می گیرد. زنهار که از پیگیری این موضوع بپرهیزید.»[۱۶]

۳) معرفی حضرت حجت(عج)

مهم ترین وظیفه شبکه وکالت در دوره امام عسکری(ع)، عملکرد دوسویه معرفی امام زمان(عج) از سویی و سعی در حفظ ایشان از سوی دیگر بود. وقتی حضرت مهدی(عج) متولد شدند، امام حسن عسکری (ع) عثمان بن سعید را احضار کردند و فرمودند: «اشتَرِ عشَرَهَ آلَافِ رِطْلٍ خُبْزاً وَ عَشَرَهَ آلَافِ رِطْلٍ لَحْماً وَ فَرِّقْهُ أَحْسَبُهُ؛[۱۷] ده هزار رطل[۱۸] نان و ده هزار رطل گوشت خریداری کن و به حساب من [میان بنی هاشم] قسمت کن.» عثمان بن سعید که بنا به وصیت امام عسکری(ع)، عهده دار مقام نیابت خاصه حضرت مهدی(عج) بود وظیفه یاد شده را انجام داد تا از سویی شیعیان بفهمند که امام زمان(عج) متولد شده و از این بابت آسوده خاطر شوند و از سوی دیگر غیبت آن حضرت مانع اقدامات حکومت عباسی شود. در موردی دیگر گروهی از سرشناسان شیعه برای شناختن