فایل پاورپوینت کامل کاوشی در نخستین محل سکونت مسلم بن عقیل در کوفه

فایل پاورپوینت کامل کاوشی در نخستین محل سکونت مسلم بن عقیل در کوفه؛ انتخابی مطمئن برای ارائه‌ای حرفه‌ای

اسلایدهایی آماده برای استفاده:

فایل فایل پاورپوینت کامل کاوشی در نخستین محل سکونت مسلم بن عقیل در کوفه شامل 116 اسلاید با طراحی دقیق و ساختاری استاندارد است که برای ارائه‌های رسمی یا چاپ، کاملاً مناسب و آماده استفاده می‌باشد.

ویژگی‌هایی که فایل فایل پاورپوینت کامل کاوشی در نخستین محل سکونت مسلم بن عقیل در کوفه را متمایز می‌کند:

• طراحی بصری حرفه‌ای:فایل پاورپوینت کامل کاوشی در نخستین محل سکونت مسلم بن عقیل در کوفه با بهره‌گیری از رنگ‌بندی هوشمندانه و چیدمان اصولی جهت انتقال بهتر مفاهیم ارائه.
• سهولت در اجرا: تمامی اسلایدها از پیش تنظیم شده‌اند و بدون نیاز به ویرایش، قابل استفاده هستند.
• وضوح بالا و نظم ساختاری: کیفیت بالای عناصر گرافیکی و هماهنگی کامل در نمایش، تجربه‌ای بدون نقص را فراهم می‌سازد.

استاندارد بالا در تولید محتوا:

فایل فایل پاورپوینت کامل کاوشی در نخستین محل سکونت مسلم بن عقیل در کوفه با رعایت اصول حرفه‌ای طراحی شده و عاری از هرگونه ایراد گرافیکی یا ناهماهنگی در نمایش می‌باشد.

نکته مهم:

در صورت مشاهده نسخه‌هایی با کیفیت پایین‌تر، توجه داشته باشید که ممکن است نسخه‌های غیررسمی باشند. نسخه اصلی فایل فایل پاورپوینت کامل کاوشی در نخستین محل سکونت مسلم بن عقیل در کوفه تنها از طریق منبع معتبر در دسترس است.

هم‌اکنون فایل فایل پاورپوینت کامل کاوشی در نخستین محل سکونت مسلم بن عقیل در کوفه را دریافت کرده و ارائه‌ای حرفه‌ای و متمایز تجربه نمایید

---

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل کاوشی در نخستین محل سکونت مسلم بن عقیل در کوفه :

۱. مقدمه

در پی نگارش نامه های کوفیان به امام حسین (د. ۶۱ ق) و دعوت از ایشان برای آمدن به کوفه، امام عموزاده خویش، مسلم بن عقیل (د. ۶۰ ق) را برای ارزیابی آنچه کوفیان نوشته بودند، راهی این شهر کرد. بر اساس گزارش منابع کهن مانند تاریخ طبری، امام در پاسخ به مکتوب های کوفیان در نامه ای به ایشان فرمودند:

تمام ماجرا و آنچه را بازگو کرده بودید، دانستم و سخن همگی شما این بود که ما را پیشوایی نیست. نزد ما بیا. شاید خداوند به واسطه تو، ما را بر محور حق و راستی متحد گرداند. همانا! برادر و پسرعمو و فرد مورد اعتمادم را از خاندانم به سوی شما فرستادم و به او دستور دادم شرح احوال و آرا و مسائل شما را برایم بنویسد. اگر برایم نوشت که رأی بیشترین شما و نخبگان و خردمندان شما آن گونه است که فرستادگان شما بازگو کردند و در نامه ها خواندم، به زودی به سوی شما میآیم.[۱]

این محتوا با اندک تغییراتی در گزارش دینوری (د. ۲۸۲ق)،[۲] ابن اعثم (د. ۳۱۴ق)[۳] و شیخ مفید (د. ۴۱۳ق)[۴] دیده میشود. مسلم در نیمه ماه رمضان[۵] به جهت آگاهی نیافتن بنیامیه و هواداران ایشان از حرکت او، به صورت مخفیانه[۶] از مکه خارج شد. به دلیل آن که که مدینه در مسیر قرار داشت، مسلم به جانب مدینه راه کج کرد و پس از دیدار و وداع با اهل بیت خود با استخدام دو بلد راه به سوی کوفه روان شد[۷] و در پنجم ماه شوال به کوفه رسید.[۸] مسلم در منزل یکی از سران شیعه در کوفه ساکن شد. خبر ورود مسلم، پیروان امام را به نزد وی کشانید و آنان، گروه گروه در نزد مسلم حاضر شدند.[۹]

پرسشی که در این بازه زمانی، ذهن را به خود مشغول میسازد و این جستار به دنبال پاسخ گویی به آن است، این است که سکونت گاه مسلم در کوفه در خانه چه شخصیتی بوده است؟ به نظر میرسد، پاسخ به این پرسش میتواند در راستای پاسخ گویی به برخی پرسش های مرتبط با حضور مسلم در کوفه مفید باشد. اول آن که با توجه به مأموریت پنهانی مسلم، این سکونت گاه در چه موقعیت جغرافیایی قرار داشته است؟ و در هنگام ورود، مسلم چگونه توانسته است بیآن که مورد شناسایی قرار گیرد خود را به سکونت گاه رسانیده باشد؟

نکته دوم، تأثیر سکونت گاه مسلم در مناسبات نیروهای هوادار امام است. منزل گاه مسلم، مرکز سامان دهی فعالیت های پیروان امام گردیده بود، اما با آن که همه فعالیت ها به این منزل گاه ختم میشد، نام برخی از سران شیعه که امام را به کوفه دعوت کرده بودند در حوادث زمان حضور مسلم در کوفه به چشم نمیآید؟ و این ابهامی است که پاسخ روشنی برای آن ارائه نگردیده است. نکته سوم آن است که با ورود عبیدالله بن زیاد (د. ۶۷ق) تغییر سکونت گاه مسلم چگونه بوده است تا از دست رس جاسوسان حکومتی در این انتقال در امان بماند؟

در جست وجویهایی که انجام گرفت، اثری مستقل درباره این مسئله یافت نگردید و تنها برخی آثار به هنگام بیان آنچه در کوفه بر مسلم گذشته است به سکونت گاه وی پرداخته اند. محمدرضا هدایت پناه در اثر خویش با عنوان بازتاب تفکر عثمانی در واقعه کربلا در بخشی که به بررسی قیام مسلم در کوفه اختصاص یافته است از سکونت گاه مسلم در کوفه به عنوان یکی از حلقه های مفقود حرکت وی یاد میکند. ایشان با بیان شواهدی، گزارش مشهور درباره سکونت مسلم در خانه مختار را نیازمند نقد و بررسی بیشتر میداند.[۱۰] با این حال، تلاشی برای حل این مسئله در این کتاب مشاهده نمیگردد.

سخن از ساکن شدن مسلم در منزل مختار بن ابیعبیده ثقفی (د. ۶۷ق) در آثار مرتبط با نهضت عاشورا چنان است که این امر حتمی دانسته میشود.[۱۱] بنابراین در هنگام طرح پرسش ها یا شبهه هایی درباره آن، به گونه ای با آن روبه رو میشوند که گویی امکان خدشه در اصل دیدگاه امری برتافتنی نیست. به عنوان نمونه، هاشم معروف الحسنی (د. ۱۴۰۴ق) در کتاب جنبش های شیعی در تاریخ اسلام به هنگام بیان حرکت مختار و در راستای ترسیم ارتباط او با جریان تشیع مینویسد:

مسلم جهت اقامت در کوفه به خانه مختار رفت. در میان کوفیان کسانی بودند که از مختار نیرومندتر و خانه آن ها امن تر بود زیرا به عشایری که از نظر شماره و تجهیزات نیرومند بودند انتساب داشتند و مختار هم از کسانی نبود که به امام نامه نوشته باشد. بااین حال چرا مسلم خانه مختار را بر خانه اینان ترجیح داد و آن را برگزید؟ برخی سبب این انتخاب را روابط موّدت آمیز و دوستی دیرینه ای دانسته اند که از زمان کودکی میان مسلم و مختار وجود داشته است.

هم چنین تشّیع مختار و محّبت شدید او را نسبت به اهل بیت از اسباب این انتخاب شمرده اند. علاوه بر این مختار داماد نعمان بن بشیر حاکم کوفه بوده است و این امر سبب میشده است که تا هنگامی که مسلم در خانه داماد حاکم است از سوی او در امان باشد، اما اعتقاد من این است که انگیزه اصلی مسلم در این انتخاب دوستی شدید مختار نسبت به علویان و تلاش او در راه انتقال قدرت به آنان بوده است، اما دوستی و موّدت دیرین آنها از زمان کودکی که خرطبولی (صاحب کتاب حیاه المختار) اّدعا کرده است در هیچ یک از نگاشته ها بدان اشاره ای نشده است. علاوه بر فاصله زیاد سّنی، فرزند عقیل در حجاز و پسر ابوعبیده ثقفی در عراق زندگی کرده اند.[۱۲]

در سخنان هاشم معروف و نقل او از کتاب علی خرطبولی به وضوح آشکار است که ورود مسلم به خانه مختار، امری حتمی پذیرفته شده است و این دو تلاش میکنند، چگونگی این امر را با وجود عدم نام مختار در ردیف نامه نگاران به امام حسین توجیه نمایند. در این میان، هدایت پناه گامی به جلو مینهد و در این باره مینویسد:

هنوز برای ما انتخاب خانه مختار از سوی مسلم روشن نیست.

او پس از نقل سخنان هاشم معروف حسنی از امکان سود جستن مسلم از نزدیکی خانه مختار به دارالعماره یاد میکند، اما در ادامه با بیان احتمال آشکار شدن فعالیت های مسلم به وسیله ام ثابت دختر سمره بن جندب، همسر مختار یا جاسوسان اموی به سبب نزدیکی خانه به دارالعماره، اعتبار این گزینه را مخدوش میسازد.[۱۳] حاصل سخنان ایشان آن است که سکونت گزیدن مسلم در خانه مختار نیازمند بررسی بیشتر است.

در این میان، پرسش آن است که آیا خانه مختار تنها گزینه ای است که در منابع سخن از سکونت گرفتن مسلم در آن به میان آمده است؟ یا با جست وجو، گزارش های دیگری میتوان یافت که ادعایی جز این در آنها مطرح شده باشد؟

۲. دیرین نگاشته ها و سکونت گاه مسلم

در بررسی داده های منابع کهن در مسئله سکونت مسلم در کوفه چهار گونه گزارش قابل رصد است.

۲-۱. سکونت در منزل مختار بن ابیعبیده ثقفی

گونه اول از داده ها حکایت از آن دارند که مسلم در خانه مختار سکنا گرفته است. در میان کتاب های کهن در آثار دینوری،[۱۴] بلاذری (د. ۲۷۹ق)،[۱۵] طبری (د. ۳۱۰ق)،[۱۶] ابن حبان (د. ۳۵۴ق)،[۱۷] شیخ مفید[۱۸] و ابن اعثم[۱۹] درباره ورود مسلم به خانه مختار سخن گفته شده است.

۲-۲. سکونت در منزل هانی بن عروه

بخش دیگری از داده ها درباره سکونت مسلم در خانه هانیبن عروه (د. ۶۰ق) سخن میگویند. گزارش هایی از ابن سعد (د. ۲۳۰ق)[۲۰] و بلاذری[۲۱] حکایت گر آن هستند که مسلم در خانه هانی فرود آمده است.

۲-۳. سکونت در منزل مسلم ابن عوسجه

در سومین گونه از داده ها آمده است که مسلم در خانه مسلم ابن عوسج (د. ۶۱ ق) منزل گرفت. آثار طبری[۲۲] و مسعودی (د. ۳۴۶ ق)[۲۳] این نوع گزارش ها را در خود دارند.

ضمن آن که یحیی بن حسین شجری (د. ۴۷۹ یا ۴۹۹ ق)،[۲۴] سبط بن جوزی (د. ۶۵۴ ق)،[۲۵] ذهبی (د. ۷۴۸ ق)[۲۶] و ابن کثیر (د. ۷۷۴ ق)[۲۷] از صاحبان آثار در قرون پسین به بازنگاری این گونه از داده ها میپردازند.

۲-۴. سکونت در منزل شریک بن اعور

شجری در این باره آورده است که مسلم به هنگام ورود در کوفه بر شریک بن اعور (د. ۶۰ ق) وارد شده است.[۲۸] آنچه از جست وجو و گونه بندی داده های مرتبط با سکونت گاه مسلم در کوفه به دست میآید این است که در دیرین نگاشته های تاریخی، آرای متفاوتی درباره این مسئله مطرح شده است. به صورتی که تعدد و اعتبار منابع، حداقل در سه گونه نخست چنان است که نمیتوان بدون بررسی و تحلیل روش مند، گونه ای را بر دیگر گونه ها برتری داد.

ضمن آن که افرادی، مانند طبری و بلاذری با نقل دیدگاه های مختلف نشان میدهند که در آن روزگاران، سخن از برتری یک گونه بر دیگر گونه ها نبوده است و در سده های میانی، باز نگارش آرای مختلف در آثار نمود داشته است، اما در سده های اخیر به دلیل تمرکز بر باور حضور در منزل مختار، این نقل به تنها رأی موجود تبدیل گردیده است.

۳. تبیین تاریخی سکونت گاه مسلم در کوفه

در راستای دست یابی به رأی برگزیده در این موضوع، تبیین تاریخی یاری رسان حل مسئله خواهد بود. در تبیین تاریخی، گزارش های موجود درباره منزل گاه مسلم در ارتباط با دیگر اطلاعات ارزش یابی میگردند. اطلاعاتی که میتوانند برآمده از رویدادهای تاریخی هم زمان با حضور مسلم در کوفه یا برآمده از داده های جغرافیایی کالبد شهری کوفه باشند. اطلاعات دارای ارزش سنجش در این مسئله را میتوان در محورهای مختلفی بررسی کرد.

۳-۱. اطلاعات بر آمده از داده های تاریخی

به دلیل آن که حضور مسلم در کوفه، یک رویداد قلمداد میگردد، بنابراین در یک بستر تاریخی صورت گرفته است. باید دقت شود که نمیتوان درباره یک بخش از واقعه، بدون توجه به بخش های دیگر آن سخن گفت و لازم است تا اجزای مختلف رویداد در پیوستگی با یکدیگر نگریسته شوند. با توجه به این امر میتوان گفت که داده های مختلف یک رویداد باید در ترسیم چگونگی روی دادن واقعه یاریرسان هم باشند و به نوعی یکدیگر را تأیید کنند.

۳-۲. جایگاه مسئله پنهان کاری در مأموریت مسلم

داده های تاریخی بر آن هستند که رعایت جوانب احتیاط و پنهان ماندن از جاسوسان دستگاه خلافت امری است که مسلم در مراحل مختلف مأموریت خود به آن مأمور و پایبند بوده است. طبری و شیخ مفید در این باره مینویسند:

امام حسین به هنگام فرستادن مسلم به کوفه، او را به تقوای الهی و کتمان امرش سفارش کرد.[۲۹]

هم چنین، ابن اعثم در گزارشی درباره چگونگی خروج مسلم از مکّه مینویسد:

مسلم پنهانی از مکه به سوی مدینه به راه افتاد تا افراد بنیامیه بر حال وی آگاه نگردند.[۳۰]

در ارتباط با چگونگی ورود مسلم به کوفه، ابن سعد ورود مسلم به کوفه را به صورت

ناشناس و پنهانی گزارش میکند.[۳۱] مسعودی در این باره مینویسد:

مسلم نهانی به خانه مردی عوسجه نام فرود آمد.[۳۲]

بر اساس گزارش قاضی نعمان (د. ۳۶۳ ق)، بیعت شیعیان کوفه با مسلم با رعایت شرایط اختفا و استتار صورت پذیرفته است.[۳۳] شیخ مفید در این باره مینویسد:

شیعیان به نزد مسلم بن عقیل فراوان رفت وآمد داشتند تا این که جای او دانسته شد.[۳۴]

از این گزارش مشخص میشود که فعالیت های مسلم در کوفه به صورت پنهان بوده است. هم چنین از سخنان نعمان بن بشیر (د. ۶۵ ق) حاکم وقت کوفه در پی آگاهی از فعالیت های پنهان مسلم و شیعیان در کوفه میتوان برداشت کرد که برنامه های دیدار مسلم با شیعیان و اقدامات او با رعایت جوانب پنهان کاری بوده است. نعمان پس از خبر یافتن از حضور مسلم در کوفه، مردم را به مسجد خواند و گفت :

من با کسی که به جنگم نیاید نمیجنگم و به کسی که به من حمله نیاورد حمله نمیکنم. به شما ناسزا نمیگویم، تحریکتان نمیکنم، به سعایت و گمان و تهمت اعتبار نمینهم، ولی اگر باطنتان را بنمایانید و بیعت خویش را بگسلانید و با پیشوای خود مخالفت کنید تا وقتی دسته شمشیر به کفم باشد با آن به شما ضربه میزنم.[۳۵]

آنچه این داده ها بر آن اتفاق دارند و در محتوا بر آن هم داستان هستند، آن است که ورود و حضور مسلم در کوفه و فعالیت های او به جهت در امان ماندن از نگاه جاسوسان و طرف داران خلافت اموی بر طبق رعایت جانب احتیاط و اصل پنهان کاری بوده است.

۳-۲-۱. انتقال از سکونت گاه اولیه به منزل هانی بن عروه

داده های تاریخی برآن هستند که در پی ورود عبیدالله بن زیاد به کوفه، مسلم منزل گاه خود را تغییر داد. در پی برکناری نعمان بن بشیر، یزید حکم والیگری کوفه را به نام عبیدالله بن زیاد نوشت و او را فرمان داد در پی مسلم باشد.[۳۶] هنگامیکه ابن زیاد به کوفه وارد شد و بر مسند قدرت نشست با فراخوانی مردم به مسجد در بخشی از سخنانش گفت:

یزید مرا فرمان داده است نسبت به افراد فرمان بردار نیکی کنم و بر سرکشان سخت گیرم.[۳۷] با مطیعان شما چون پدر مهربانم، اما تازیانه و شمشیرم بر ضد کسی است که دستورم را وانهد.[۳۸]

آن گاه در راستای عملی ساختن سخنان خود، بزرگان و سران کوفه را فرا خواند و ایشان را تهدید کرد:

نام بیگانگان و افراد مشکوک در منطقه خود را برای من بنویسید. هر کس نام افراد را بنویسد از مسئولیت رهیده است و هر کس چنین نکند باید ضمانت دهد کسی از گروه او مخالفت ما نکند و هر کس ضمانت نکند خون و مالش بر ما حلال است.[۳۹]

اقدامات عبیدالله، شرایط شیعیان را در کوفه دگرگون ساخت. مسلم که شرایط را مساعد نمیدید و احتمال آشکار شدن محل اختفایش وجود داشت از سکونت گاه اولیه خود به منزل هانی بن عروه تغییر مکان داد. در بررسیها مشخص گردید، تمامی گزارش های منابع تصریح دارند که در این جابه جایی، مسلم به خانه هانی تغییر منزل داده است.[۴۰]

۳-۲. اطلاعات برآمده از داده های کالبد شهری کوفه

بدان روی که ورود مسلم به کوفه، سکونت اولیه و سپس جابه جایی به منزل هانی در کالبد شهری کوفه صورت گرفته است، شناخت چیدمان شهری، آگاهی از محله های آن و چگونگی سازمان دهی قبایل در این محله ها میتواند ترسیم سکونت گاه قبایل را منطبق بر کالبد شهری کوفه در اختیار پژوهش گر قرار دهد. آن گاه این ترسیم نقشه، یاریگر محقق در تصویرسازی چگونگی ورود و جابه جایی منزل مسلم خواهد بود.

کوفه شهری در عراق است که بر کرانه غربی رود فرات واقع گردیده است.[۴۱] برخی روایات نشان میدهند که کوفه قدمتی کهن دارد و وجود برخی آثار از سابقه دیرین این شهر سخن میگویند[۴۲]، اما کوفه در دوران اسلامی، بنیانی عربی– اسلامی دارد؛ زیرا شکل یابی آن در ارتباط با لشکریان سعد بن ابیوقاص (د. ۵۵ ق) به جهت امر فتوحات بوده است.[۴۳]

در مسئله چیدمان شهری کوفه تا قبل از واقعه کربلا باید گفت که کالبد شهری کوفه در دو بازه زمانی خلافت عمربن خطاب (د. ۲۳ ق) در سال های ۱۷ تا ۲۳ ق و حکومت زیادبن ابیه (د. ۵۳ ق) بر کوفه در سال های ۵۰ تا ۵۳ ق ساختار اصلی خود را یافته بود.

در آغاز با رسیدن سپاهیان مسلمان به کوفه در سال ۱۷ ق[۴۴] مسجدی در میانه منطقه بر پا شد و سپس لشکریان در اطراف مسجد در چادرهای خویش سکنا گزیدند. بعدها به سبب آتش سوزی و با کسب تکلیف از خلیفه، خانه هایی از خشت بنا گردید. این بار پس از تعیین حدود مسجد و قرار دادن میدان گاهی در کنار آن و ساختن خانه ای برای سعد بن ابیوقاص در نزدیکی مسجد که حکم دارالاماره کوفه را یافت، زمین های اطراف به دستور عمر در میان قبایل تقسیم گردید.[۴۵] در حالی که بلاذری[۴۶] و یاقوت (د. ۶۲۷ ق)[۴۷] تنها به معرفی کلی این تقسیم بندی بسنده میکنند، طبری درباره ترسیم کالبد شهری جدید کوفه به تفصیل مینویسد:

پشت صحن مسجد پنج معبر، طرف قبله چهار معبر، سمت مشرق سه معبر و در سمت مغرب سه معبر در نظر گرفته شد. آن گاه قبیلهُ س لیم وَ ثقیف را پشت صحن کنار دو معبر بزرگ جای دادند وَ همدان، بجیله وَ تیم وَ تغلِب هر کدام در کنار معبری اسکان یافتند. در جهت قبله صحن، بنی أَسد نزدیک معبر جای گرفتند، میان بنیاسد وَ نَخع نیز معبری بود، میان نخع و کِنده نیز معبری بود، میان کنده و أزد نیز معبری بود. در مشرق صحن انصار وُ مزینه را بر یک معبر جای دادند و طایفهَ تمیم وُ محارِب را بر یک معبر و اسد و عامر را بر معبری دیگر سکنا دادند. در مغرب صحنَ بجاله و بجیله را بر یک معبر نهادند وَ جدِیله و گروهی متفرق را بر یک معبر وُ جَهینه و گروه متفرق دیگری را بر یک معبر دیگر قرار دادند. اینان مجاوران صحن بودند و مردم دیگر در میان آنها و ماورای آنها بودند. جاها به ترتیب سهم تقسیم شد. این معبرهای بزرگ بود و معبرهای دیگر مقابل آن ساختند که به این معبرها میرسید و معبرهای دیگر که موازی آن بود و وسعت کمتر داشت و محل آن پست تر بود. محله ها ما بین معبرها بود. این معبرها را بیرون صحن پدید آوردند و جنگاوران قادسیه و پیش از قادسیه را به ده گروه در آن جا دادند.[۴۸]

اختصاص مکان به قبایل برای سکونت، بنیان نقشه کالبد شهری کوفه را ترسیم کرد و با آن که در دوره های بعد، چیدمان قبایل از نظر گروه بندی تغییر یافت، اما سخنی از تغییر و جابه جایی سکونت گاه در میان نبود و منزل گاه های قبایل بر اساس اختصاص زمین اولیه بوده است.

این تقسیم بندی ده گانه باقی بود تا این که در همان عصر حکومت سعد بر کوفه، افراد بعضی گروه های ده گانه از گروه های دیگر بیشتر شدند و سعد درباره تنظیم آنها به عمر نامه نوشت و عمر اجازه تنظیم داد. در این مرتبه، تقسیم بندی از ده گروه به هفت گروه تغییر یافت. طبری درباره چیدمان گروه های هفت گانه مینویسد:

سعد گروهی از نسب شناسان و صاحب نظران و خردمندان عرب را پیش خواند که گروه ها را به ترتیب هفت تنظیم کردند. در این تقسیم بندی کناَنه و وابستگانش از حبشیان و دیگر کسان و جدیله که تیره ای از بنیعمرو بن قیس عیلان بودند یک گروه شدند. قبیلهُ قضاَعه به همراه تیره غسان بن شام که از آنها بود با بجیله، خثَعم، کِنده، حضرموت و أزد گروهی دیگر شدند.َ مذحِج، حِمَیر،

همدان و وابستگان ایشان، گروه دیگری را شکل دادند. تمیم، رِباب وَ هوازِن یک گروه شدند. طایفه اسد،َ غطفان، محارِب، نَمر، ضُبَیعه وَ تغلِب در گروه دیگری قرار گرفتند و سرانجام إیاد، عک، عبدالقیس و مردمَ جَر وَ عجَمان[۴۹] گروهی دیگر شدند.[۵۰]

طبری درباره گروه های هفت گانه سخن میگوید اما در عمل، تنها از قبایل شش گروه یاد کرده است. به نظر لویی ماسینیون (۱۹۶۲ ق)[۵۱] گروه هفتم را قبیله طیء تشکیل میداده است.[۵۲] این نظام هفت گانه در ایام خلافت عمر، عثمان