فایل پاورپوینت کامل محورهای اصلی خطبه عید فطر امام علی علیه السلام

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل محورهای اصلی خطبه عید فطر امام علی علیه السلام :

عید صیام آمد و ماه صیام رفت

لطف تمام آمد و فیض تمام رفت

شد عید فطر و لطف خدا باز تازه شد

گرد غم گناه زجان عوام رفت[۱]

در طبیعت، آن درخت و گیاه و گلی شادابتر است که ریشه های آن سالمتر و قوی تر باشد. در ساختمان سازی نیز پایه ها و ستونها در استحکام و پایداری و دوام ساختمان حرف اول را می زند.

همین طور در شادی و طراوت انسان، آن شادی پایدارتر و زیباتر است که از ریشه های روحی و معنوی سالمی برخوردار باشد. از این رو در فرهنگ ژرف و ریشه دار اسلام آن گاه عید و شادی اعلام شده است که انسان ریشه های روحی و معنوی و فکری خود را از آفات حفظ نموده، در پاکیزگی و سلامت و تقویت آن تلاش کند. مثلاً در حج بعد از پوشیدن احرام، ۲۴ چیز[۲] بر انسان حرام می شود. رمز پوشیدن احرام این است که خدایا لباس گناه را کنار گذاشتم، و رمز طواف این است که بعد از این جز خدا دور کسی دیگر نباید چرخید و… تا می رسد به رمی جمرات که حاجی با آن شیطان را از خود دور می سازد و حلق که فکر گناه را از اندیشه خود بیرون می کند، تا دیگر ریشه معنویات آلوده نگردد، و با قربانی هوس را ـ که خشکاننده ریشه های معنویت است ـ به مسلخ می برد. آنگاه خداوند به حاجی می گوید تو الان می توانی عید داشته باشی و شادی کنی، چرا که به فطرت خویش برگشتی و رگها و ریشه های معنوی خویش را ترمیم نمودی.

همین طور در ماه مبارک رمضان، بعد از یک ماه خودسازی، تقویت و سالم سازی روح و قلب به عنوان ریشه و اساس معنویات از طریق روزه و قرآن و دعا و شب بیداریها، مخصوصاً در شبهای قدر، انسان حق دارد اوّلین روز ماه شوال را عید گرفته و شاد باشد؛ البته این عید مخصوص کسانی خواهد بود که واقعاً درونسازی نموده، ریشه های معنویات را استحکام بخشیده باشند.

علی علیه السلام فرمودند: «اِنَّما هُوَ عیدٌ لِمَنْ قَبِلَ اللهُ صِیامَهُ وَ شَکرَ قِیامَهُ؛[۳] این عید، فقط عید کسی است که خدا روزه اش را پذیرفته و نمازش را ستوده است.»

قبولی نماز و روزه، یعنی اینکه نماز در عمق روح انسان راه یافته باشد، و نیت روزه ژرفای قلبش را جلا داده باشد. آنگاه به عنوان قاعده کلّی فرمود: «وَ کلُّ یوْمٍ لایعْصَی اللهُ فیهِ فَهُوَ عِیدٌ؛ و هر روز که خدا نافرمانی نشود، عید است.» چرا که روح آلوده نشده، و در نتیجه، شادابی و طراوت ریشه دار است، نه تصنّعی و ظاهری که متأسّفانه امروز رسم بر این شده است که خیلیها با درون آلوده و روحی از ریشه فاسد شده، با تبسم و لبخند ظاهری می خواهند اظهار شادی و نشاط نمایند.

در نماز عید فطر به خواندن سوره هایی توصیه شده است که سالم سازی درون و تزکیه روح در آن سخت مورد توجّه قرار گرفته است. در رکعت اوّل، توصیه شده است که سوره اعلی خوانده شود که در آن به نکات مهمی برای سازندگی انسان اشاره شده است، از جمله خداوند می فرماید: «قَدْ اَفْلَحَ مَنْ تَزَکی»؛ «به یقین کسی که پاکی جست، [و درون خود را تزکیه کرد] رستگار شد[۴].»

تزکیه چنان که راغب گفته به معنای نموّ و رشد دادن نفس با خیرات است[۵] و سپس این واژه به معنای تطهیر و پاک کردن نیز آمده است، شاید به این مناسبت که پاکسازی از آلودگیها و سالم سازی ریشه ها سبب رشد و نموّ است، و در این آیه ممکن است هر دو موردنظر باشد[۶].

در رکعت دوّم نماز عید توصیه شده است که سوره شمس خوانده شود، که در این سوره تأکید بر خودسازی و سالم سازی درون با بیشترین تأکید ممکن مطرح شده است. خداوند در این سوره بعد از ۱۱ قسم[۷] می فرماید: «قَدْ اَفْلَحَ مَنْ زَکیها»؛[۸] «به راستی هرکس نفس خویش را پاک و تزکیه کرد، رستگار شده است.» و همین طور در خطبه هایی که از معصومین علیهم السلام در روز عید فطر و یا عید قربان نقل شده است، بر مسئله تزکیه و سالم سازی درون و تقویت ریشه های معنوی تکیه شده است که از جمله آنها خطبه های امیرمؤمنان علیه السلام در ایام عید است.

آنچه پیش رو دارید نگاهی است به خطبه اوّل امیرمؤمنان علیه السلام در یکی از روزهای عیدفطر، که محورهای اصلی آن با توجّه به مقدّمه پیش گفته، مورد اشاره قرار می گیرد.

محورهای خطبه اوّل عیدفطر

این خطبه در منابع روایی ما از جمله «من لایحضره الفقیه» با اسناد مرحوم صدوق از امیرمؤمنان علی علیه السلام نقل شده است[۹]. در این خطبه بخشهای مختلفی مورد اشاره قرار گرفته که اهمّ آنها از این قرار است.

الف: اقرار به توحید

توحید ریشه تمام مسائل دینی است؛ هم اصول دین بر پایه توحید استوار است و هم فروع آن، و همین طور اخلاق و خودسازی در پرتو توحید معنی می یابد. نه تنها تشریع که نظام تکوین نیز بر اساس توحید استوار شده و حدوث و بقای آن بستگی تام به ذات خدای یگانه دارد. انسانی که در پی سازندگی است و با روزه ماه مبارک رمضان آن را آغاز و در عیدفطر جشن خودسازی می گیرد، برای ماندگاری شادی خویش و شادابی و طراوت آن باید توحید و ریشه آن را در وجود خویش محکم نماید.

علی علیه السلام توحید را با تمام ابعادش مورد اشاره قرار می دهد، در مورد توحید ذاتی می فرماید: «وَ نَشْهَدُ اَنْ لا اِلهَ الّا اللهُ وَحْدَهُ لاشَریک لَهُ؛ و شهادت می دهیم که معبودی جز خدای یگانه ای که شریک ندارد، نیست[۱۰]. » و همین طور به توحید در خالقیت «خَلَقَ الْسَّمواتِ»، توحید در مالکیت «لَهُ ما فِی الْسَّمواتِ وَ ما فِی اْلاَرْضِ»، توحید در استعانت و کمک خواستن «هُوَ اَهْلُهُ وَ نَسْتَعِینُهُ»، و بارها به توحید ذاتی اشاره می کند.

ب: ستایش و حمد خدا

یقیناً در هستی هرچه مورد ستایش قرار می گیرد، برگشت به خداوند دارد؛ چرا که همه نعمتها و زیبائیها و کمالات از اوست. شاعر چه زیبا گفته است:

در جهان چون حُسن یوسف کس ندید

حُسن آن دارد که یوسف آفرید

علی علیه السلام در این خطبه به روزه داران و کسانی که جشن عید برپا کرده اند تعلیم می دهد که ستایش و حمد الهی را فراموش نکنند؛ اگر موفق به خودسازی و روزه داری شدند، و اگر عبادت و شب زنده داری نمودند، باید ستایشگر توفیق الهی و عنایت او باشند؛ آن حضرت، ستایش الهی را در ابعاد مختلف مطرح نموده است:

۱- ستایش در برابر خلقت آسمانها و زمین و به وجودآوردن شب و روز، و تاریکیها و روشنی که منبع نعمتهای بی شماری برای بشریت است: «اَلْحَمْدُ لِلّهِ اْلَّذِی خَلَقَ اْلْسَمواتِ وَ اْلْاَرْضَ وَ جَعَلَ اْلْظُّلُماتِ وَ اْلْنُّورَ؛ ستایش مخصوص خدائی است که آسمانها و زمین را آفرید و تاریکیها و نور را قرار داد.»

۲- ستایش به خاطر مالکیت هستی «وَ الْحَمْدُ لِلّهِ اْلَّذِی لَهُ ما فِی الْسَّمواتِ وَ ما فِی اْلاَرْضِ؛ ستایش مخصوص خدائی است که آنچه در آسمانها و زمین است، از اوست.»

۳- ستایش به خاطر علم بی منتهای الهی: «وَ لَهُ الْحَمْدُ فِی الآخِرَهِ وَ هُوَ الْحَکیمُ الْخَبِیرُ یعْلَمُ ما یلِجُ فِی الْاَرْضِ وَ ما یخْرُجُ مِنها وَ ما ینْزِلُ مِنْ الْسَّماءِ وَ ما یعْرُجُ فِیها؛[۱۱] و برای اوست حمد در آخرت و اوست حکیم بسیار دانا؛ می داند آنچه را در زمین فرو می رود، و آنچه را که از آن خارج می شود و آنچه از آسمان نازل می شود و یا به آسمان عروج می کند.»

مطرح کردن علم فراگیر الهی می تواند در تربیت و سازندگی انسان نقش مهمّی داشته باشد. اگر کسی بداند که خداوند از تفکر و اندیشه او و از پنهان ترین مکانها آگاهی دارد، نسبت به رفتار و اعمال خویش بیشتر مواظبت می کند، و بر کنترل خویش می افزاید.

به خاطر همین برد تربیتی و سازندگی است که حضرت در بخش دیگر خطبه مجدّداً این مسئله را گوشزد نموده و می فرماید: «یعْلَمُ ما تُخْفِی الْنُفُوسُ وَ ما تَجِنُّ الْبِحارُ وَ ما تَواری مِنهُ ظُلْمَهٌ وَ لا تَغِیبُ عَنْهُ غائِبَهٌ؛[۱۲] خدا می داند آنچه نفسها [و دلها] مخفی نموده است و آنچه زیر دریاهاست و آنچه را تاریکی از او مستور نموده است. و هیچ پنهانی از او پوشیده و پنهان نیست.»

۴- ستایش بخاطر نگهداری آسمانها و زمین: «وَالْحَمْدُ لِلّهِ الْذِی یمْسِک الْسَّماءَ اَنْ تَقَعَ عَلَی الْاَرْضِ اِلّا بِأِذْنِهِ؛ و ستایش برای خدائی است که آسمان را از سقوط بر زمین [با جاذبه] نگهداشته است مگر اجازه [الهی برسقوط] باشد[۱۳].»

۵- ستایش به این جهت که در درگاه الهی نا امیدی و یأس وجود ندارد: «وَالْحَمْدُ لِلّهِ الَّذی لا مَقْنُوطٌ مِنْ رَحْمَتِهِ وَ لا مَخْلُوٌّ مِنْ نِعْمَتِهِ وَ لا مُؤیسٌ مِنْ رَوْحِهِ؛ و ستایش برای خدائی است که ناامیدی از رحمت او وجود ندارد، و نه تهیدستی از نعمت او و نه مأیوسی از روح و رحمت او.»

باز بودن در رحمت الهی و اینکه کسی حق ندارد از این درگاه نا امید شود، خود در بالندگی و نشاط پایدار انسان سخت مؤثر است. و در عید و روز شادی باید امیدواری به رحمت خدا و نعمتهای او تقویت شود، تا خوشحالیها دائمی و پایدار گردد. و در یک کلام حمد و ستایش جامع الهی را این گونه بیان می دارد:

«وَ نَحْمَدُهُ کما حَمِدَ نَفْسَهُ وَ کما اَهْلُهُ؛ و خدا ر