فایل پاورپوینت کامل نیازهای مادی انسان ازنگاه قرآن وسنت

فایل پاورپوینت کامل نیازهای مادی انسان ازنگاه قرآن وسنت؛ انتخابی هوشمند برای ارائه‌های حرفه‌ای

با پاورپوینت فایل پاورپوینت کامل نیازهای مادی انسان ازنگاه قرآن وسنت، محتوای خود را در قالب 120 اسلاید استاندارد و جذاب ارائه دهید و در نگاه اول تاثیرگذار باشید.

چرا باید از پاورپوینت استفاده کنید؟

1. چیدمان دقیق و کاربرپسند: فایل پاورپوینت کامل نیازهای مادی انسان ازنگاه قرآن وسنت با طراحی ساختاریافته و اصولی، مخاطب را به‌خوبی درگیر محتوا می‌کند.
2. صرفه‌جویی در زمان: تمامی اسلایدهای فایل پاورپوینت کامل نیازهای مادی انسان ازنگاه قرآن وسنت آماده‌ی استفاده هستند؛ بدون نیاز به هیچ‌گونه ویرایش.
3. نمایش با وضوح بالا: کیفیت طراحی در فایل پاورپوینت کامل نیازهای مادی انسان ازنگاه قرآن وسنت به‌گونه‌ای است که در هر صفحه‌نمایشی عالی به‌نظر می‌رسد.

هشدار: استفاده از نسخه‌های ناقص فایل پاورپوینت کامل نیازهای مادی انسان ازنگاه قرآن وسنت ممکن است باعث بروز اختلال در نمایش یا افت کیفیت شود. تنها نسخه اصلی فایل پاورپوینت کامل نیازهای مادی انسان ازنگاه قرآن وسنت، کیفیت تضمین‌شده دارد.

---

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل نیازهای مادی انسان ازنگاه قرآن وسنت :

«انسان» محور اصلی همه مطالعات حوزه علوم انسانی است. هدف عمده مطالعات و شناختهای انسان محور و پیامدهای آن، تأمین خواسته ها و نیازهای زیستی، روانی و معنوی اوست.

انسان موجودی است جسمانی و با نیازهای مادی. او در زمین با محدودیتهای خاصّی زندگی می کند. از این رو بارزترین نیاز انسان که هر کس در اولین وهله آن را می یابد نیازهای مادی است. نیازهای مادّی آن نیازهایی هستند که فقدان آنها یا اختلال در آنها، بقا و سلامت مادی و ظاهری انسان را مخدوش می کنند؛ مانند نیاز انسان به تغذیه مناسب، پوشش، مسکن و امکانات رفاهی بایسته.

رمز موفقیت هر مکتبی در این نهفته است که با همه جانبه نگری، واقعیات ملموس و بظاهر پیش افتاده زندگی را نادیده نگیرد و به هر جنبه زندگی انسان به میزان بایستگی آن بپردازد، راهکارهای لازم را ارائه دهد.

اهتمام آموزه های دینی به نیازهای مادی از یک سو، واقع نگری اسلامی را به نمایش می گذارد و از سوی دیگر، ما را به تأثیر متقابل عرصه های گوناگون حیات انسانی متوجه می سازد. بر این اساس است که تلاش مربّیان، برنامه ریزان و مدیران اجتماعی، در مقوله تأمین نیازهای فرد و جامعه انسانی نیازمند به واشکافی و کارشناسی بیشتری است و آشنایی با نگرشِ جامع به متون دینی و سیره عملی پیشوایان اسلامی اولویت می یابد.

الف) نیاز به تغذیه از دیدگاه قرآن و حدیث

«… و جعلنا من الماء کلّ شی ءٍ حیٍّ…»(انبیاء/ ۳۰)

و هر چیز زنده ای را از آب پدید آوردیم.

«و ما جعلناهم جسدا لایأکلون الطعام»(انبیاء/ ۸)

ما پیامبران را از کالبدی نساختیم که غذا نخورند.

«و هو الذی سخّر البحر لتأکلوا منه لحما طریّا» (نحل/ ۱۴)

خداست که دریا را رام ساخت تا از آن گوشت تازه بخورید.

«… و أمددناهم بفاکهه و لحمٍ ممّا یشتهون» (طور/ ۲۲)

مردم را با میوه ها و گوشتهایی که دوست دارند، توان بخشیدیم (و یاری رساندیم).

رسول خدا صلی الله علیه و آله وسلم : «… فلولا الخبز ما صلّینا و لاصمنا و لاادّینا فرائض ربّنا عزّوجل.»^(۱)

اگر نان نبود، نه نماز می خواندیم و نه روزه می گرفتیم و نه واجبات پروردگار بزرگ خود را ادا می کردیم (یعنی بدون غذا نمی توانستیم این وظایف را انجام دهیم.)

امام صادق علیه السلام : «… واعلم یا مفضّل! انّ رأس معاش الانسان و حیاته، الخبز و الماء.»^(۲)

ای مفضّل بدان، سرچشمه زندگی و معاش آدمی، نان (مواد غذایی) و آب است.

امام صادق علیه السلام : «اللحم من اللحم، و من ترکه اربعین یوما ساء خلقه، فانه یزید فی السمع و البصر.»^(۳)

گوشت از گوشت پدید می آید و هر کس چهل روز گوشت نخورد بداخلاق می شود. گوشت بخورید که آن شنوایی و بینایی را زیاد می کند.

امام صادق علیه السلام (اللّهم انّی اسألک من فضلک الواسع الفاضل المفضّل، رزقا واسعا حلالاً طیبا بلاغا للآخره و الدنیا هنیئا مریئا…»^(۴)

خدایا از بخشش گسترده و فراوان تو خواستار روزی بسنده، حلال و پاکیزه ام که برای کار آخرتم و دنیایم به اندازه کفاف بوده و گوارا و خوشگوار باشد.

برداشتها

۱. دین در مسیر تجسّم و تحقق عملی خود نیازمند افرادی استوار است تا بتواند به صورت نظامی فکری عملی درآمده، هدفهای خود را در اجتماع تحقق بخشد و این هنگامی به دست می آید که فشارها و مصیبتهای ناشی از تهیدستی نتواند آنها را از دین و پرداختن بدان باز دارد. از این روست که تغذیه کافی و متنوّع برای بدن در برنامه دینی گنجانده شده و به آن سفارش گردیده است و حکومت دینی موظف به زمینه سازی حداقل لازم آن برای همه اقشار اجتماعی می باشد. بر این اساس در سیره پیشوایان دینی آمده است:

الف بر پشت امام حسین علیه السلام در واقعه عاشورا اثری دیده شد، چون از کیفیت آن از امام سجاد علیه السلام پرسیدند، فرمود: این اثر انبانهایی است که بر دوش می کشید و به خانه های بیوه زنان و یتیمان و مسکینان می رساند.^(۵)

ب امام صادق علیه السلام چون پاسی از شب می گذشت، انبانی با خود بر می داشت که در آن نان و گوشت و مقداری درهم بود و آن را بر دوش خود حمل می کرد و نزد نیازمندان مدینه می رفت و آن را میان ایشان توزیع می کرد.^(۶)

ج امام موسی بن جعفر علیه السلام شب هنگام به بینوایان مدینه سرکشی می کرد و زنبیلی را با خود می برد که در آن پول و آرد و خرما بود و آن را به ایشان می رساند و نمی دانستند که این چیزها از کجا می آید.^(۷)

۲. اسلام به هیچ رو فقر و فلاکت را نمی پسندد، بلکه پیوندهای پیدا و پنهان میان معاش و معاد، و وابستگی اعمال عبادی همچون نماز، روزه، حج و… با پدیده های معاشی همچون نان، آب، تغذیه… را اعلام می کند. بنابراین سستی در مبارزه با فقر مورد پذیرش اسلام نخواهد بود.

۳. اهتمام اسلام به امر معاش و خوراک عمومی مردم و تأمین نیازمندیهای ایشان در زندگی مادی و تأکید بر پیوندناگزیری حیاتی میان تن و نان، موجب تبیین اصل حاکم بر نظام اقتصادی در اسلام می شود؛ یعنی پاسخگویی به نیازمندیهای طبیعی و تأمین کردن چیزهایی که انسان برای ادامه دادن به زندگی خویش در سطحی مناسب به آنها محتاج است.

۴. همه امکاناتی که به وسیله آنها نیازمندیهای آدمی برطرف می شود، در طبیعت و اجتماع موجود است و همه در تقدیر و تکوین حکیمانه الهی برای رفع نیازمندیهای آدمی آماده شده است، در صورتی که از آنها به گونه ای عادلانه و هماهنگ بهره برداری شود.

۵. اسلام معاش متناسب را پل و مقدمه سلوک متعالی معادی و تکامل معنوی انسان می داند و به آن همچون جنبه ای اصیل برای سیر انسان به جانب خداوند متعال می نگرد؛ لذا معاش را در پنج محور مؤثّر و مرتبط می داند:

یک ارتباط معاش با تأمین حیات جسمی مادّی از راه برانداختن ناداری (از آن جا که فرمود: «انما بنی الجسد علی الخبز»)^(۸)

دو ارتباط معاش با تأمین حیات فکری (از آن جا که فرموده: «الفقر مدهشه للعقل»)^(۹)

سه ارتباط معاش با تأمین حیات اعتقادی (از آن جا که فرموده: «ان الفقر منقصه للدین»)^(۱۰)

چهار ارتباط معاش با تأمین حیات رفتارهای دینی (از آن جا که فرموده: «لولا الخبز ما صلّینا…»)^(۱۱)

پنج ارتباط معاش با تأمین حیات معنوی و باطنی (از آن جا که فرموده: «من ابتلی بالفقر، ابتلی باربع خصالٍ… بالضعف فی یقینه»)^(۱۲)

۶. چشیدن جوهر زندگی و آثار آن به نیرو نیاز دارد و بدون آن زندگی و بقای آن امکان پیدا نمی کند. با این نگرش دیگر مزّه نان (و دیگر مواد غذایی ضروری) مزّه لذت بردن و پر خوردن نیست، بلکه بر اساس رهنمودهای دینی (امام صادق علیه السلام : «طعم الماء الحیاه و طعم الخبز القوّه»^(۱۳)) مزّه توان یابی، عمل، نشاط و کوشش در عرصه های زندگی و تکلیف است، مزّه نمو و رشد و شکوفایی ذخایر فطری و عاطفی، مزّه تلاشهای انسان در مزرعه زندگی، مزّه اجرای عدالت و چالش با ظلم، مزّه هنر و ادب پرداختن به فضیلتهای انسانی و… می باشد.

از این رو عوامل آفریننده نیرو باید در دسترس همگان قرار گیرد و فرصتهای رشد و ابزار کمال در انحصار عدّه ای خاص نچرخد و اسراف و تبذیر و تلف کردن اموال در یک سو و فقر و حسرتِ برخورداری از زمینه های نیروبخش در سوی دیگر، جامعه اسلامی را به طبقاتی شدن نکشاند.

۷. امکانات مادی در حیات معقول انسان مؤثر بوده، جایگاه ویژه ای دارند. در برخی آیات شکرگزاری، تقواپیشگی و عمل صالح را از اموری مترتّب بر خوردن می شمرد که مایه زنده ماندن انسان و قوام تن می باشد؛ از جمله:

«یا ایها الذین آمنوا کلوا من طیّبات ما رزقناکم و اشکروا للّه » (بقره/ ۱۷۲)

«و کلوا ممّا رزقکم اللّه حلالاً طیبا و اتقوا اللّه » (مائده/ ۸۸)

«یا ایها الرسول کلوا من الطیّبات و اعملوا صالحا» (مؤمنون/ ۵۱)

در این گزاره ها به نیازمندی جسمانی آدمی اشاره می شود که با واقعیت تکوینی بشر نیز هماهنگ است. چه آن کس که شکر خدای خود می گزارد و پروا می دارد، ناگزیر باید زنده باشد و نیرو و نشاط لازم برای تحرک و تقوا و عمل صالح داشته باشد و آدمی تا نخورد و نیاشامد نمی تواند چنین باشد و خوردن و آشامیدن جز برای کسانی که امکانات مادی و مالی داشته باشند، میسّر نمی باشد. بنابراین پرداختن مردم به عمل صالح و بقای دین در میان ایشان و رواج شریعت و حق باوری، جز با رفع فقر و دسترسی هماهنگ مردم به مال و امکانات، عملی نخواهد شد.

هر انسانی می باید به اندازه کافی در تأمین نیازهای جسمانی و بویژه تغذیه لازم، موفق باشد.

امام باقر علیه السلام می فرماید: خداوند بزرگ آدمی را میان تهی (اجوف و دارای شکم) آفرید و ناگزیر خوردنی و نوشیدنی برای او لازم است.^(۱۴)

و نیز پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله وسلم می فرماید: اگر نظر رحمت پروردگار من بر فقرای امّتم نباشد (که ایشان را حفظ می کند.) فقر نزدیک به آن است که به کفر بینجامد.^(۱۵)

ب) نیاز به پوشاک، مسکن، استراحت و زینت از دیدگاه قرآن و حدیث

اسلام دین زندگی است و به جوانب مختلف زندگی انسان با نگاهی جامع نگریسته و سفارشهایی در خور ارائه کرده است. آموزه های دینی نیازمندیهای ضروری مادی را پیش نیاز رشد معنوی انسان دانسته و بر تأمین بایسته، متعادل و در مسیر معنویت زایی آنها تأکید نموده است. در این راستا ابوابی چند از کتب حدیثی و صفحاتی چند از سیره معصومان علیهم السلام به این محور اختصاص یافته است؛ از آن جمله:

۱. ثقه الاسلام کلینی در کافی کتابی را با عنوان «الزّی و التجمل و المروءه» تألیف نموده که ۹۷ صفحه از جزء ۶ کتاب ایشان را در بر گرفته و به این مسائل پرداخته است: باب التجمل و اظهار النعمه (ص۴۳۸ ۴۴۰)، باب اللباس (ص۴۴۱ ۴۴۴)، باب الخواتیم (ص۴۶۸ ۴۷۰)، باب الحلی (ص۴۷۵ ۴۷۶)، باب السواد و الوَسمَه (ص۴۸۲ ۴۸۳)، باب الکُحل (ص۴۹۳ ۴۹۵)، باب الحمام (ص۴۹۶ ۵۰۴) باب الطیب (ص۵۱۰ ۵۱۲).

۲. شیخ رضی الدین طبرسی در مکارم الاخلاق نیز به این بخش پرداخته و ابوابی را تنظیم نموده است: باب آداب التنظیف و التطیب و التکحّل و التدهن و السواک (ص۴۱ ۴۵)، باب آداب الحمام (ص۵۷ ۶۹)، باب الخضاب و الزینه و الخاتم (ص۸۷ ۱۰۸)، باب اللباس و المسکن و آدابهما (ص۱۰۹ ۱۵۲).

۳. علامه مجلسی در بحارالانوار در جلد ۷۹ به این مهم پرداخته است و ابواب «التجمل و لُبس الثیاب الفاخره و النظیفه» و «تنظیف الخدم» و «السعه فی الحال» را تنظیم نموده است.

۴. ملامحسن فیض کاشانی نیز در الوافی در جلد یازدهم مطالبی را از سیره عملی معصومان الهی تحت عنوان «ملابس و تجملات» گردآوری نموده است.

۵. شیخ حر عاملی نیز در وسایل الشیعه جلد سوم، ۷۳ باب را به این موضوعات اختصاص داده است.

۶. میرازحسین نوری نیز در مستدرک الوسائل جلد اول ابوابی را در این باره سامان داده است.

بنابراین حیات دنیوی انسان دارای اقتضائاتی است و از این جمله لباس برای پوشش و آسایش و نیز آراستگی سیمای ظاهری و مسکن برای استراحت و تأمین آرامش نفسانی و نظافت و بهداشت برای سلامت و تزیین و آرایش برای شایستگی در ارتباط اجتماعی و عطر و بوی خوش برای لذت و معاشرت پیش بینی شده است.

«یا بنی آدم قد انزلنا علیکم لباسا یواری سوءاتکم و ریشا» (اعراف/ ۲۶)

ای فرزندان آدم همانا بر شما جامه ای فرو فرستادیم که زشتیهای شما را بپوشاند و هم زیبایی و زیور باشد.

«و جعل لکم سرابیل تقیکم الحرّ و سرابیل تقیکم بأسکم کذلک یتم نعمته علیکم لعلّکم تسلمون» (نحل/ ۸۱)

شما را جامه هایی داد که از گرما نگاهتان دارد و پیراهنهایی (زره هایی) که در جنگ ها نگاهتان دارد و اینچنین نعمت خود را بر شما تمامی می دهد تا که تسلیم او شوید.

«و اللّه جعل لکم من بیوتکم سکنا و جعل لکم من جلود الانعام بیوتا تستخفّونها یوم ضعنکم و یوم اقامتکم» (نحل/ ۸۰)

خداوند خانه های شما را جای آسایش قرار داد و چنان کرد که بتوانید از پوست چهارپایان برای خود خانه (خیمه) بسازید تا در سفر و اقامت براحتی از آنها بهره ببرید.

«و لقد مکّنّاکم فی الارض و جعلنا لکم فیها معایش» (اعراف/ ۱۰)

شما را در زمین جای و قدرت دادیم و وسایل معیشت شما را در آن فراهم کردیم.

«قل من حرّم زینه اللّه التی اخرج لعباده و الطّیبات من الرزق قل هی للذین آمنوا فی الحیوه الدنیا…» (اعراف/ ۳۲)

بگو چه کسی آرایش را که خدا برای بندگان خود پدید آورده و روزی های پاکیزه را حرام کرده است، بگو اینها در زندگی دنیا برای مؤمنان است.

امام صادق علیه السلام : «اسحاق بن عمّار قال: سألت اباعبداللّه علیه السلام عن الرجل یکون له عشره اقمصه یراوح بینهما؟ قال: لابأس.»^(۱۶)

اسحاق بن عمار می گوید: از امام صادق علیه السلام درباره کسی که ده پیراهن دارد و آنها را یکی پس از دیگری می پوشد پرسیدم. فرمود: اشکالی ندارد.

امام صادق به روایت از امام علی علیه السلام : «لیتزیّن احدکم لاخیه المسلم کما یتزّین للغریب الذی یحبّ ان یراه فی احسن الهیئه.»^(۱۷)

خویش را برای برادر مسلمان خود بیارایید، آنچنانکه برای افراد بیگانه آرایش می کنید و دوست دارید که شما را با بهترین چهره ببینند.

امام علی علیه السلام : «ما أصبح بالکوفه احد الاّ ناعما، انّ ادناهم منزله لیأکل البر و یجلس فی الظل و یشرب من ماء الفرات.»^(۱۸)

همه مردم کوفه اکنون دارای وضعیت خوبی هستند، حتی پایین ترین افراد؛ نان گندم می خورد، خانه دارد و از آب آشامیدن استفاده می کند.

امام صادق علیه السلام : … قلت لابی عبداللّه علیه السلام : «ان لی علی رجلٍ دینا و قد اراد أن یبیع داره فیضینی (فیعطینی خ ل) فقال ابوعبداللّه علیه السلام : اعیذک باللّه ان تخرجه من ظل رأسه.»^(۱۹)

به امام صادق گفتم که از کسی طلبی دارم و او می خواهد خانه اش را بفروشد و (پول من را) بدهد! حضرت فرمود: تو را به خدا، مبادا که او را از سرپناهش بیرون کنی.

امام رضا علیه السلام : «لاینبغی للرجل ان یدع الطیب فی کلّ یوم، فان لم یقدر علیه فیوم و یوم لا، فان لم یقدر کل جمعه و لایدع ذلک.»^(۲۰)

شایسته نیست که انسان در همه روزها عطر زدن را ترک کند. اگر هر روز نتوانست روز در میان و اگر نتوانست در هر جمعه و این (اندازه) را ترک نکند.

برداشتها

۱. قرآن کریم انسان مسلمان را به بهره وری فعّال و هدفمند از طبیعت فرا می خواند؛ از جمله بدین امور تشویق می نماید:

بهره مند شدن همگان از زمین (و محل سکونت آن)(الرحمن/ ۱۰)؛

پویش در سرزمینهای حاصلخیز برای به دست آوردن روزی از محصولات آن(طه/ ۵۴-۵۲)؛

سیر و سفر در اطراف و اکناف برای کسب معیشت(جمعه/ ۱۰)؛

فراهم آوردن کالاهای ضروری برای زندگی از مواد طبیعی(بقره/ ۲۶)؛

استفاده بهینه از آبهای گوناگون دریاها، رودها و برف و باران(بقره/ ۲۴)؛

استخراج مواد آرایشی و زینتی از دریاها(نحل/ ۱۴)؛

استفاده از باغهای خرم و بوستانهای پر درخت برای انبساط خاطر و آسایش روح (نحل/ ۶۰).

۲. لباس از ضروریات زندگی است. جدای از این که برخی پوششها واجب و برخی جنبه اخلاقی دارد، لباس موجب آراستگی سیمای ظاهری است و شایسته است که مؤمنان با سیمای خوشایند در جامعه ظاهر شوند. چگونگی کیفیت لباس مرتبط با سطح درآمد و زندگی مردم است. اگر سطح درآمدها پایین باشد، و ضرورتهای اولیه تأمین نشده باشد، لباس نیز باید در حدّ لازم مورد استفاده قرار گیرد و اگر سطح درآمدها بالا باشد و مسائل اساسیتر حل شده باشد از لباسهای فاخر و زیبا نیز می توان بهره گرفت. به هر حال شعار «و ملبسهم الاقتصاد» (و پوشش متّقیان باید میانه و متعادل باشد.^(۲۱)) معیار عمل است. بر طبق برخی روایات لباس متعدد داشتن، خود رعایت نوعی اقتصاد است و اساسا پوشش انسان در شخصیت اجتماعی فرد مؤثر است.^(۲۲)

۳. مسأله مسکن از دیگر نیازهای اولیه آدمی است. در یک جامعه رشد یافته همه افراد باید از حداقل مسکن بهره مند باشند. در جامعه اسلامی علوی در کوفه این حداقل با برنامه ریزی و مدیریت امیرمؤمنان علیه السلام برای همه فراهم شده بود. در برخی روایات نبوی، بزرگی و آسایش منزل مورد توجه قرار گرفته و از زمینه های سعادت آفرینی انسان مسلمان شمرده شده است.^(۲۳) این البته در صورتی است که مقدمه دستیابی هدفهای شایسته خانوادگی و اجتماعی گردد. این نکته بویژه در هنگامی اولویت می یابد که افرادی چند در منزل سکونت داشته باشند که باید اتاقها و محل استراحت و درس خواندن و خوابگاه های آنها جدا باشد، تا از آسیبهای تربیتی و روانی در فضای خانوادگی پیشگیری شود. (چنان که در این مورد دستورالعمل هایی از ائمه اطهار علیهم السلام رسیده است.^(۲۴))

۴. بهداشت و نظافت نیز از توصیه های مکرّر دینی است و از منظر دین، کثیفی و پلیدی نکوهیده و زشت و موجب خشم الهی است. شستشوی بدن که رکن بهداشت است در حدّ نسبتا بالای آن یعنی دو روز یک بار (آن هم در سرزمینی خشک که شرایط جغرافیایی و اجتماعی رعایت بهداشت را مشکل می کرده است و نیز با توجه به مشکلات زندگیهای قدیم و کمبود آب و نبود وسایل استخراج آب از زیر زمین) سفارش شده است.^(۲۵) بسیاری از احکام در اسلام در عین این که فواید و آثار معنوی و روانی دارد و سنت و سیرت شریعت شمرده شده، تأمین کننده بهداشت و نظافت فردی و اجتماعی می باشد؛ (از قبیل غسل و وضو و آداب آنها) آب در اسلام پاک کننده معرفی شده و پیامبر اسلام از انسان کثیف و ژولیده کراهت می داشتند^(۲۶) و در برخورد با مردی ژولیده چهره و بدمنظر که لباسهای کثیف پوشیده بود، فرمودند: بهره برداری از مواهب (الهی) و آشکار ساختن نعمتها بخشی از دینداری است.^(۲۷)

بر این اساس، بهداشت و نظافت فردی و اجتماعی از جمله نیازهای انسان است که در سلامت جسمانی، نشاط و شادابی روانی، تکمیل فرایض دینی و تزریق شایستگی و تنوّع سازنده به اجتماع، نقش چشمگیری دارد.

۵. تزیین و آرایش از دیگر مقوله های زندگی بشری است که گر چه محل بروز و ظهور آن جسم و اشیاء است، اما فلسفه احساس نیاز به آن به جان و روان آدمی بر می گردد. درباره سیره عملی الگوهای دینی رسیده است که ایشان در خانه لباسهای درشت و خشن می پوشیدند (تا مبادا به راحت طلبی و خوشگذرانی عادت کنند و از اندیشه مردمان ضعیف و فقیری که به ایشان دل بسته اند، باز مانند) و هنگامی که در جمع ظاهر می شدند، خود را می آراستند و زینت می کردند. آن گاه که چشمها، دلها و روانها با نگریستن متوجه انسان می شود، اگر سیمای انسان آراسته، تمیز، منظم و موزون باشد، مردم از دیدار انسان لذت می برند و نماد یک انسانِ مؤمنِ به کمال و تعادل رسیده، پدیدار می شود و دلها برای کسب معارف دینی پذیرا می شود و در مقابل اگر با چهره ای پژمرده، افسرده ژولیده و آلوده حضور پیدا کند، بی نشاطی و دلمردگی به همراه ارائه منفی از الگوی دینی به جامعه تزریق می شود. از این رو پیرایش و آراستن سیمای ظاهری حق بزرگ و نیاز همگانی اجتماع است و انسان باید در مسیر تأمین این نیاز اجتماعی بکوشد، بویژه این که آرایش مردان برای همسرانشان و بالعکس، در فزونی پاکدامنی افراد و تحکیم مبانی خانواده و توسعه عفّت و امنیت اخلاقی اجتماعی نقش فراموش نشدنی دارد و احساس لذت جویی و زیبایی خواهی انسان را از طریق مشروع (هر کس نسبت به همسر خویش) تأمین می کند.

از این روست که معصومان الهی بدین مسأله اهتمام ویژه ای داشتند. گاه موهای خویش را رنگ می کردند و آن را موجب پاداش الهی و پاکدامنی همسران می دانستند.^(۲۸) گاه لباسهای زیبا و جذّاب را بر رو (به تعبیر خودشان برای مردم) و لباسهای سخت و پشمینه را در زیر (برای خدا) می پوشیدند.^(۲۹) البته این روش ریشه در قرآن دارد؛ چه این که کتاب الهی انسان را به استفاده از زینتها و زیورها فرا خوانده و تحریم زینتهای الهی را نکوهش کرده است(اعراف/ ۳۲). همچنین استفاده از عطر گلها و بوهای خوشبو کننده در حال عبادت و در حضور خانواده و عرصه های اجتماعی امری لازم، تکلیفی انسانی و اخلاقی و نشانه ای از یک نیاز فردی و اجتماعی است؛ چه این که اساس زندگی انسان بر انس و معاشرت بنا شده و مؤمن که یک عضو فعال در پیکره اجتماعی است، باید از جاذبه های معنوی و مادی مناسب بهره گیرد و در توسعه روابط اجتماعی و پیوندهای ایمانی و تأمین عواطف پاک انسانی و ارائه یک نماد متعادل دینی بکوشد و با این نگاه است که خوش بویی از اخلاق پیامبران شمرده شده است.^(۳۰)

درباره سیره پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله وسلم نقل شده است که در سفرها از عطر غفلت نمی کردند و درباره امام صادق علیه السلام آورده اند که جایگاه ویژه ایشان در مسجد از بوی خوش و جای سجده ایشان شناخته می شد.^(۳۱)

ج) نیاز انسان به مال و امکانات رفاهی بایسته از دیدگاه قرآن و حدیث

دین برای ساختن انسان و پرداختن به جامعه انسانی آمده است. هنگامی که انسان آنچه را که برای زندگی و رشد خویش نیاز دارد، مالک شد و از پرداختن به برخی کارها (که لازمه پیامد فقر و مسکنت است) خودداری کرد، برایش فرصت فراهم می شود تا به امور مهمتر خویش بپردازد. به هدف از «شدن» خود بیندیشد و در رشد علمی و تربیتی خود و اطرافیان بکوشد، و گر نه بیشتر انسانها در دو قوس نزول و صعود فقر و رفاه زندگی، بسیاری از زمینه های شایسته زندگی خود را از کف می دهند و خصلتهای ناپسند در ذهن و ضمیر، احساس و رفتار آنها نهادینه می گردد. از این روست که پرداختن به مال و امکانات رفاهی لازم و راههای شایسته تأمین آنها به میزان متعال از جمله نیازهای انسانی شمرده می شود و توصیه های متنوعی به آنها شده است و بر مدیران و برنامه ریزان جامعه اسلامی است که راههای دستیابی به آن را برای اقشار گوناگون فراهم سازند.

«و یمددکم بأموال و بنین و یجعل لکم جنّاتٍ و یجعل لکم انهارا» (نوح/ ۱۲)

خداوند با اموال و فرزندان به شما کمک می رساند و برای شما بوستانها و جویبارها پدید می آورد.

«فاذا قضیت الصلوه فانتشروا فی الارض و ابتغوا من فضل اللّه » (جمعه/ ۱۰)

هنگامی که نماز (جمعه) گزارده شده، در زمین پراکنده شوید (و بی کار و بی تحرک ننشینید) و (روزی و نیاز خود را که) از فضل خداوند (و بخشش سرشار او به شما می رسد) بجویید.

«و لاتؤتوا السفهاء اموالکم التی جعل اللّه لکم قیاما» (نساء/ ۵)

اموال خود را که خداوند سبب برپایی زندگی شما قرار داده است، به دست سفیهان ندهید.

«و تحبّون المال حبّا جمّا» (فجر/ ۲۰)

مال را بسیار دوست می دارید.

«… و آتوهم من مال اللّه الذی آتاکم…»(نور/ ۳۳)

به آنان (بردگانی که می خواهند آزاد شوند) از «مال خدا» که به شما داده است، بدهید.

امام سجاد علیه السلام : «… و خلق لهم النهار مبصرا لیبتغوا فیه من فضله و لیتسبّبوا الی رزقه و یسرحوا فی ارضه طلبا لما فیه نیل العاجل من دنیاهم و درک الأجل فی اُخراهم بکلّ ذلک یصلح شأنهم…»^(۳۲)

خداوند روز را برای مردم روشن و مایه دید آفرید، تا در آن نعمت و فضل او را بطلبند و به جستجوی روزی او با اسباب آن برآیند و در زمین او گردش کنند، به طلب آنچه در این جهان به کارشان آید برخیزند و به آنچه که در جهان دیگر بدان نیاز دارند، دسترسی پیدا کنند و خداوند با این همه (حرکت و تلاش در راه برآوردن نیاز دنیوی و کسب اجر اخروی) به اوضاع بندگان خویش سامان می دهد.

امام صادق علیه السلام : «نعم العون الدنیا علی الآخره.»^(۳۳)

دنیا برای آخرت خوب یاوری است.

امام صادق علیه السلام به روایت از رسول خدا صلی الله علیه و آله وسلم : «من سعاده المسلم… و المرکب الهنی ء.»^(۳۴)

از خوشبختی فرد مسلمان، مرکب راهوار است.

امام رضا علیه السلام : «ان الانسان اذا ادّخر طعام سنهٍ، خفف ظهره و استراح و کان ابوجعفر علیه السلام و ابوعبداللّه علیه السلام لایشتریان عقدهً حتی یحرزا طعام سنتهما.»^(۳۵)

آدمی اگر خوراک یک سال را ذخیره کند، خود را سبکبار و آسوده حس می کند و چنین بودند امام باقر علیه السلام و امام صادق علیه السلام هنگامی که امکانی به هم می رسید، باغی نمی خریدند (به منظور تأمین آتیه) مگر این که به مقدار خوراک یک سال خویش کنار می گذاشتند.

برداشتها

۱. اصل اولیه در روش اقتصادی اسلام آن است که مال را از آنِ خدا بدانیم و این خود یکی از دستاوردهای ایمان به خدا است. تأکید مکرر قرآن به این که «للّه ما فی السموات و ما فی الارض» (نساء/ ۱۲۶) زیربنای این نگرش است و به دنبال آن توصیه می شود که از آنچه حلال و پاکیزه است بخورد: «یا ایها الناس کلوا مما فی الارض حلالاً طیبا» (بقره/ ۱۶۸) و پای بر جای پای شیطان نگذارد: «و لاتتبعوا خطوات الشیطان» و سپاسگزار نعمت باشد: «و اشکروا نعمه اللّه » (نحل/ ۱۱۶) و اسراف نکند: «و لاتسرفوا» (انعام/ ۱۶۱) و پرهیزکاری در مصرف را از یاد نبرد: «فکلوا ما غنمتم حلالاً طیبا و اتقوا اللّه » (انفال/ ۶۹) و در هنگامِ برخورداری منش طاغوتی نشان ندهد: «و لاتطغوا فیه»(طه/ ۸۱)و مال را در نزد خود و برای خود ذخیره نکند، بلکه پیوسته در مسیر آرمانهای مقدس انفاق کند. «وانفقوا… و انفقوا» (بقره/ ۱۹۵، ۲۵۴)

۲. هدفمندی در مصرف مال و بهره گرفتن از مواهب طبیعی و نعمتهای الهی بمنظور پایداری زندگی و حرکت جامعه به سوی خیر و تکامل و آن را غایت مطلوب زندگی ندانستن از توجه های آموزه های دینی می باشد. خداوند ثروتمندان را از طغیان و اسراف و تجاوز از مرزهای الهی منع کرده است تا نعمتها در دسترس همگان قرار گیرد و زیاده طلبی و فرهنگ مصرفی برانداخته شده و به جای آن بهره مندی خردمندانه از امکانات آسایش و رفاه عمومی به همراه انفاق به دیگران بنشیند.

۳. امکانات خدماتی و رفاهیِ لازم از هر نوع و مقوله که دارای کارکرد مفیدی باشد، مطلوب است و انسان باید برای تأمین مقتصدانه آن از راههای پسندیده و معقول تلاش کند و اسراف در