فایل پاورپوینت کامل ادبیات عاشورایی، سیر تحول و تکامل آن در ادب فارسی

فایل پاورپوینت فایل پاورپوینت کامل ادبیات عاشورایی، سیر تحول و تکامل آن در ادب فارسی؛ راهکاری شایسته برای ارائه‌های موفق

اگر به‌دنبال یک فایل ارائه‌ی آماده با کیفیت بالا و طراحی حرفه‌ای هستید، فایل فایل پاورپوینت کامل ادبیات عاشورایی، سیر تحول و تکامل آن در ادب فارسی انتخابی مناسب برای شماست. این مجموعه شامل 108 اسلاید استاندارد و دقیق است که با هدف ارتقاء کیفیت ارائه‌های شما تهیه شده‌اند.

دلایل انتخاب فایل فایل پاورپوینت کامل ادبیات عاشورایی، سیر تحول و تکامل آن در ادب فارسی:

• طراحی ساختارمند و چشم‌نواز: هر اسلاید با دقت بالا و توجه به اصول طراحی گرافیکی تهیه شده است تا محتوای شما به‌خوبی دیده و درک شود.
• آمادگی کامل برای ارائه: نیازی به ویرایش مجدد نیست؛ فایل فایل پاورپوینت کامل ادبیات عاشورایی، سیر تحول و تکامل آن در ادب فارسی آماده‌ی استفاده در کلاس، جلسه یا کنفرانس است.
• سازگاری کامل با پاورپوینت: نمایش صحیح اسلایدها در تمامی نسخه‌های PowerPoint بدون بهم‌ریختگی یا مشکل ظاهری تضمین شده است.

تولید شده با رویکرد حرفه‌ای:

تمامی بخش‌های فایل پاورپوینت کامل ادبیات عاشورایی، سیر تحول و تکامل آن در ادب فارسی با هدف ایجاد یک تجربه کاربری روان و بی‌نقص طراحی شده‌اند. جزئیات با دقت بالا تنظیم شده‌اند تا ارائه‌ای حرفه‌ای و تأثیرگذار داشته باشید.

توجه:

تنها نسخه رسمی فایل فایل پاورپوینت کامل ادبیات عاشورایی، سیر تحول و تکامل آن در ادب فارسی از کیفیت کامل برخوردار است. نسخه‌های غیرمجاز ممکن است شامل اشکالات طراحی باشند و توصیه نمی‌شود از آن‌ها استفاده شود.

با تهیه فایل فایل پاورپوینت کامل ادبیات عاشورایی، سیر تحول و تکامل آن در ادب فارسی، سطح ارائه‌های خود را ارتقاء دهید و مخاطبان خود را تحت تأثیر قرار دهید

---

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل ادبیات عاشورایی، سیر تحول و تکامل آن در ادب فارسی :

مقدمه

هر سال با پیدایش هلال محرم در دل هم آزاد مردمان جهان و به ویژه شیعیان شور وغوغایی بر پا میشود. هلال محرم با خود سخن از حماسه ای دارد که پس از گذشت قرنها وجدان عدالت جو و آزادیخـواه بـشر را به خویش میخواند. پس درحقیقت محرم ماه بازگشت به خویشتن است، خویشتنی که در غبار پلیدیها گم شده و غفلت ها و خودبینیها آن را ازچشم ما دورتر میکند.

محرم این امکان را به ما می بـخشد کـه با تأمل و تفکر در فلسف قیام حسین خویشتن خویش را در یابیم؛ خویشتنی که پاکی، عدالت، وفاداری، عشق، بندگی و در یک کلام انسانیت را میستاید و ما اگر به حسین عشق میورزیم و در برابر روح بلندش جبهه مـیساییم در حـقیقت وجـدان پاک خود را ستوده ایم.

تأکید و توجه حـضرات مـعصومین بـه پاسداشت و بزرگداشت نام و یاد حسین شاعران بسیاری را برآن داشته است تا با سلاح قلم به حفظ ارزشهای اصیل قیام حسینی و انتقال آن بـه نـسل هـای آینده همت گمارند. در حقیقت این گروه از شاعران سفیرانی هـستند کـه پیام سرخ عاشورا را با زبانی گرم وگیرا به گوش عصرها و نسل ها میرسانند.

عاشورا به سبب پیوند با باورها و فـرهنگ مـا از دیربـاز بخشی از ادبیات منظوم و منثور ما را به خود اختصاص داده است. ایرانـیان ارادتمند نیز همواره کوشیدهاند تا زوایای گوناگون این قیام بزرگ را به تصویر کشیده و با خلق آثاری ارزشمند، محبت و ارادت خویش را بـه خـاندان رسـالت بیان نمایند. شعر عاشورا با قدمتی هزار ساله، محصول این تفکر اسـت و تـلاش میکند با مدد اندیشه های بزرگی که در این حوزه قلم میزنند، مرزهای پختگی را تجربه کند.

۱. تعریف شـعر عـاشورا وتـفاوت آن با شعر عاشورایی

یکی از مقوله های مهم شعر آیینی، شعر عاشورا و تـفاوت آن بـا شـعر عاشورایی است.

موضوع شعر عاشورا، مسائل مربوط به قیام الهی امام حسین و اخبار مـبتنی بـر شـهادت آن حضرت، از زمان حضرت آدم تا خاتم و حوادث مرتبص با این نهضت بی نظیر، از مکه تـا کـربلا و از کربلا تا مدینه و مکه است و همانند سایر انواع شعر سنتی در زبان فارسی سـبک هـای مـختلف، قالب های متنوع و اوزان متعدد عروضی دارد؛ علاوه بر این در قلمرو شعر نو و آزاد نیز آثاری ارزنده در مـوضوع کـربلا و عاشورا وجود دارد که از ضوابص خاص خود پیروی میکند (مجاهدی، ۱۳۷۹ :۴۹-۴۸).

در حقیقت شعر عاشورا بیشتر بـه جـنبه هـای عاطفی، احساسی، ماتمی و گاه حماسی نهضت حسینی اشاره دارد و جای مفاهیم ارزشی در آن تقریبا خالی است. امـا شـعر عاشورایی که خود را به عنوان طرحی نو از شعر عاشورا متمایز میکند، در واقـع در پس انـدیش مـتفکران و شاعرانی قرار دارد که صحنه های پرشور عاشورا را با مفاهیم ارزشی عظیمی که در پس هر کدام نـهفته اسـت؛ بـه تصویر کشیده اند.

بنابراین در تعریف شعر عاشورایی باید گفت: شعرعاشورایی، به سروده هایی اطـلاق مـیشود که به حادث عظیم عاشورای سال ۶۱هجری و رویدادهای پیوسته به آن میپردازد. در این گونه سروده ها، سوگ، حماسه، عـظمت، اخـلاق و ابعاد گوناگون این نهضت خونین تصویر و ترسیم میشود. پس فلسف قیام حسین بـن عـلی، اهداف الهی نهضت عاشورا، فلسف همراهی خـاندان امـام بـا او، راز مهلت خواستن در شب عاشورا از سوی امام، اسـارت زنـان و فرزندان و سر افشاگری های زینب و امام سجاد همگی در این حیط شعری (شعر عاشورایی) امـکان بـیان و طرح مییابد.

۲. پیشین شعر عـاشورا در ادب فـارسی

پس از ورود اسلام بـه ایران حـاکمان سـنی مذهب، اقتدار سیاسی یافتند و حمایت بـی دریغـ آنان از خلفای اموی، باعث ایجاد فضای بست سیاسی شد؛ فضایی که شـاعران شـیعه مذهب را به سکوت و خاموشی طولانی واداشـت و باعث شد که سـابق شـعر عاشورا در سه ده آغازین هـجری در پردهـای از ابهام فرو رود.

اما آن چه مسلم است، این است که باروی کار آمدن آل بویه (۴۴۷-۳۲۲ ه. ق)در ایران و ارادت خـاص این خـاندان شیعی مذهب به علی و فـرزندانش، کـف حـکومت در ایران به نفع شـیعه سـنگین شد و با رواج اقتدار سـیاسی شـیعه، ازنیم دوم قرن چهارم، ادبیات عاشورا به عنوان فصلی تازه در ادب فارسی مطرح گردید. آل بویه نـخستین بـار به برگزاری جشن عید غدیر و بـرپایی نـماز عید بـه هـمراه آذین بـندی شهرها و خیابانها اقدام کـرد و به طور رسمی ارادت خویش را به ساحت امیر المؤمنین و فرزندانش نشان داد.

از دیگر اقدامات آنان برپایی مـراسم سـوگواری در رثای شهدای کربلا بود که درقـالب مـقتل خـوانی و مـرثیه سـرایی و تشکیل هیئت هـای عـزاداری انجام میگرفت. بر روی هم اقدامات این خاندان سبب شد تا شیعه در ایران جایگاه سیاسی و اجتماعی برتری یابد.

۳. شـاعران عـاشورایی از آغـاز تا عصر محتشم

در این که شاعران عرب در سـرایش شـعر عـاشورا بـر فـارسی زبـانان پیشی گرفته اند، جای تردید نیست. «بی گمان مرثیه سرایی در باب عاشورا با زبان عربی آغاز شده است وبا توجه به این نکته که شعر با عرب هـمزادی وهمراهی آشکاری دارد، آغاز سرایش نباید با فاصلچندانی پس از واقع عاشورا باشد و حتی اگر رجزهای اصحاب را از نوع شعر عاشورایی بدانیم؛ شعر عاشورا با حادث عاشورا دقیقا همزاد است. » (کافی، ۱۳۸۸ :۱۱۰) مانند این رجز امـام در شـب عاشورا، که هنگام آماده سازی شمشیر خود برای نبرد فردا سروده اند:

یا دهر اف لک من خلیل

کم لک بالاشراق و الاصیل

من صاحب او طالب قتیل

و الدهر لا یقنع بالبدیل

و إنما الامر الی الجلیل

و کل حی سـالک السـبیل

(محدثی، ۱۳۸۳ :۲۷۲ )

اما شعر عاشورا در ادبیات فارسی با اندک فاصلزمانی از پیدایش شعر دری، به وجود آمد و «شاید ابوالحسن مجدالدین کسایی مروزی (متولد۳۴۱ ه. ق)نخستین شاعر فارسی زبـان شـیعی باشد که سوگ سرود او در مـراثی حـضرت سید الشهدا و اصحاب وفادار آن ۱۳۱ حضرت در پیشین شعر مکتوب عاشورا به ثبت رسیده و از این روی او را آغازگر این حرکت در شعرمکتوب آیینی در زبان فارسی میدانند.» (مجاهدی، ۱۳۷۹ :۵۹) آن چه مسلم است، این اسـت کـه کسایی با سرودن قـصیدهای در رثـای شهدای کربلا با مطلع:

باد صبا در آمد، فردوس گشت صحرا

آراست بوستان را، نیسان به فرش دیبا

(امامی، ۱۳۷۴: ۷۱) نام خود را به عنوان نخستین سخن سرای عاشورایی در ادب فارسی به ثبت رسانده و پس از او شـاعران پر آوازهـای مانند، بابا طاهر همدانی(قرن۵)، حکیم سنایی غزنوی و عطار نیشابوری (قرن۶)، مولانا جلال الدین بلخی (قرن۷)، سیف فرغانی (قرن۸۷ )، ابن یمین فریومدی، سلمان ساوجی و خواجوی کرمانی (قرن ۸) حسام الدین خوسفی (قرن ۹)، اهـلی شـیرازی (قرن۱۰۹)، بـابا فغانی شیرازی و وحشی بافقی(قرن۱۰) اشعار و سوگ سرودهایی در ذکر مصایب اهل بیت و به ویژه در خصوص حادث جانگداز عاشوراسروده اند کـه همگی در پیشین ادب این سامان به یادگار مانده است. با هم منتخبی از شـعر عـاشورایی رادر قـرون یاد شده مرور میکنیم:

قرن پنجم

عاشق اون بی که دایم در بلا بی

ایوب آسا به کرمون مبتلا بـی

حـسن آسا بنوشه کاسزهر

حسین آسا شهیدکربلا بی

(بابا طاهر، ۱۳۵۴ :۱۵۴)

قرن ششم

تا زسـر شـادی بـرون ننهند مردان صفا

پای نتوانند بردن بر بساط مصطفا

خرمی چون باشد اندر کوی دین کز بـهر ملک

خون روان کردند از حلق حسین در کربلا

(سنایی، ۱۳۶۲: ۴۱)

قرن هفتم

کجایید ای شهیدان خدایی

بـلا جویان دشت کربلایی

کـجایید ای زجـان و جا رمیده

کسی مر عقل را گوید کجایی

کجایید ای در زندان شکسته

بداده وامداران را رهایی

(مولوی، ۱۳۶۳: ۵۲۳)

قرن هشتم

دیشب از آهم حمایل در برجوزا بسوخت

وز نفیر سوزناکم کل خضرا بسوخت

چون نسوزم کز غم سـبطین سلطان رسل

جان منظوران این نه منظرمینا بسوخت

چون روان کردند خون از قره العین نبی

چشم عیسی خون بباریدودل ترسا بسوخت

دیدتر دامن آن روزش بیفکندم ز چشم

کان نهال باغ پیغمبر ز استسقا بسوخت

(خـواجو، ۱۳۶۹ :۱۳۴)

قـرن نهم

قندیل آفتاب کزو عرش را ضیاست

تاب شعاع روض مظلوم کربلاست

کرب وبلای پرده نشینان اهل بیت

در کربلا بجوی که هم کرب وهم بلاست

بر نرگس پرآب ولب تشن حسین

دریا وکوه وانـجم وافـلاک در عزاست

لب تشنگان چو دست تظلم بر آورند

ترسم که آب خون شود از شرم باز خواست

(خوسفی، ۱۳۶۶ :۲۲۵)

اما در میان این خیل عظیم، چهر شمس الشعرا، محتشم کاشانی، شاعر بلند آواز قرن ۱۳۳ دهـم چـهره ای یگانه است. ترکیب بند بی بدیل او که تا همیشه برتارک شعر عاشورا خواهد درخشید انقلابی در عرص ادبیات عاشورایی به وجود آورد وروح تازهای به کالبد آن دمید؛ شعرعاشورا که دیر زمانی از تکرار مـضمون و مـحتوا و کـهنگی ساختار رنج میبرد، با ظـهور مـحتشم بـاردیگر در کسوتی تازه قد برافراشت. با هم ابیاتی ازاین سروده را مرور میکنیم:

باز این چه شورش است که در خلق عالم است

باز این چه نـوحه وچـه عـزا وچه ماتم است

باز این چه رستخیز عظیم اسـت کـز زمین

بی نفخ صور خاسته تا عرش اعظم است

این صبح تیره باز دمید از کجا، کزو

کار جهان وخـلق جـهان جـمله در هم است

گویا طلوع می کند از مغرب آفتاب

کاشوب در تـمامی ذرات عالم است

گر خوانمش قیامت دنیا بعید نیست

این رستخیز عام که نامش محرم است

در بارگاه قدس که جـای مـلال نـیست

سرهای قدسیان همه بر زانوی غم است

جن و ملک بر آدمـیان نـوحه می کنند

گویا عزای اشرف اولاد آدم است

خورشید آسمان وزمین نور مشرقین

پرورد کنار رسول خدا حسین

(مـحتشم کـاشانی، ۱۳۸۵ :۵۳۳)

تـرکیب بند محتشم که گویا الهامی آسمانی برقلب زمینی شاعر است، از چنان اقـبال و تـوجهی بـرخوردار گردید که تمام مجالس ومحافل سوگواری سید الشهدا با آن زینت یافت وبسیاری از شاعران و عـالمان را بـه پیروی و اسـتقبال از آن واداشت. «مرثیه خوانان که مجالس روضه خوانی حضرت ابا عبدالله الحسین را گرمی و رونق مـیبخشیدند تـا سال ۹۱۰ روضه الشهدا را با اشعار عربی توأم نموده، در حقیقت وقایع خوانی و مقتل گـویی مـیکردند و بـدین وسیله شور وحالی فراهم میآوردند. لکن زمانی که ترکیب بند برجست حسان العجم مـولانا کـمال الدین، شمس الشعرا محتشم کاشانی جاودانه ترین سوگ نام تاریخ را فراهم کرد، نـه تـنها مـرثیه خوانان آن را به کار میگرفتند، بل مرثیه سازان در این قالب به سرودن مرثیه پرداختند و همچنان سرلوح دفـتر مـراثی ادب فارسی است و سرود والای او هرگز مشمول گذشت روزگاران نشده است؛ یعنی، مثل اصـل مـصیبت عـظیم و بی مانند حضرت سیدالشهدا به مرور دهور و سپری شدن سالیان، هیچ گاه کهنگی نپذیرفته و هـر روز در تـجدد و تـازگی بوده است.» (عمان سامانی، ۱۳۷۹ :۱۸۶-۱۸۵). پس از محتشم کاشانی شاعران دیگر از جمله صائب تبریزی، واعـظ قـزوینی، بیدل دهلوی تا سخنوران توانای روزگار ما همگی با خلق آثاری با شکوه برغنای ادب عاشورایی افـزوده اند.

۴. قـرائت های مختلف از فرهنگ عاشورا و بازتاب آن در ادب فارسی

حادث عاشورا به دلیل اهمیت و ارزش فراوانی کـه دارد بـه وسیل مقتل گویان و مطلعین بسیار با قـرائت هـای مـتفاوت نقل شده است و سخنوران بسیاری با تـأثیر پذیری از این قـرائت ها به آفرینش آثار ادبی دست یافته اند. مهم ترین این قرائت ها عـبارتند از:

الف: قـرائت های اساطیری و اسطوره سازی؛ ب: قرائت هـای عـاطفی و احساسی؛ ج: قـرائت هـای عـرفانی؛ د: قرائت های براندازی برای به دسـت گـرفتن حکومت؛ ه: قرائت های ارزشی و مکتبی (مجاهدی، ۱۳۷۹: ۱۵۸)؛ به طور اجمال به معرفی هـریک از آنـان میپردازیم:

الف: قرائت اساطیری و اسطوره سازی

این قرائت بـه گونه ای اغراق آمیز حوادث عـاشورا را بـه تصویر میکشد و در آن حوادث عاشورا و شـخصیت هـای آن به شکل مبالغه آمیز توصیف میشوند. از جمله آثاری که از ۱۳۵ چنین ساختار فـکری ریشـه گرفته اند، میتوان به کـتاب روضـه الشـهدا نوشت ملا حـسین واعـظ کاشفی اشاره کردکه در قـرن دهـم نوشته شده و سراسر لبریز از روایت های مجهول و نادرست است. به دلیل تأثیرگذاری بسیار این اثر بر مـخاطبان روزگـار خود، به نمونه ای از آن اشاره میکنیم:

«حـقا کـه شرح این حـکایت مـشتمل بر نکایت به مـرتبه ای است که به اعانت قوت تقریر در مکان امکان نگنجد وثبت این قصه منطوی بر غم و غـصه، بـه مثابه ای است که به وسیل صـورت تـحریر بـه حـیز ظـهور در نیاید؛ نه زبـان قـلم را طاقت اظهار است و نه قلم زبان را قوت و یارای گفتار.

همی ترسم که اندر وقت تقریر

زبان از آتـش بـی حـد بسوزد

و گر تحریر خواهم آن زمان هم

قـلم بـشکافد و کـاغذ بـسوزد

(کـاشفی، ۱۳۴۹ :۲۴۲)

ایضـا نمونه ای دیگر از قرائت خرافی واقع عاشورا که از دیوان صامت بروجردی انتخاب شده است:

به گریه گفت که ای خواهر ستمدیده

بدار گوش که وقت فراق گردیده

مباد آن که زنـی بعد من تو لطمه به رو

مکش زسینه خروش ومکن پریشان مو

مگر دمی که ببینی تنم به آه ونوا

شده ست بیسر و غلتان به خاک کرب و بلا

مرخصی که در آن لحظ پریشان حـال

کـنی زسینه فغان چون کبوتر بی بال

(صامت، بی تا:۹۱)

در حالی که همه میدانیم طبق احادیث واسناد موجود امام هرگز چنین رخصتی به خواهر بزرگوارش نداده است.

با پیدایش انقلاب مـشروطه و آشـنایی با فرهنگ غرب کم کم باور چنین تفکراتی غیر ممکن شد وسرانجام این اندیشه و شیو قرائت از میان رفت.

ب: قرائت عاطفی و احساسی

آن چه در این قرائت بـه عـنوان هدف اصلی مورد توجه اسـت؛ بـرانگیختن احساسات مخاطب و ایجاد تأثر و تألم فراوان به نحوی است که باعث گریاندن او شود. در این قرائت، گوینده با بیان مصایب اهل بیت و پرداختن بیش از اندازه بـه آنـچه روح و خاطر انسان را جریحه دار مـیکند، مـانند تشنگی اهل حرم، تنهایی و بی کسی امام پس از شهادت برادر بزرگوارش قمر بنی هاشم بیماری امام زین العابدین و… سعی در برانگیختن احساسات مخاطب دارد ومی خواهد به هر نحو شده مجلس را با اشک و نـال مـستمعین گرمی ورونق بخشد. غافل از این که با بیان این مسایل نه تنها خدمتی به اهل بیت نکرده، بلکه ناخواسته شأن وعظمت آنان را در هم کوبیده و ارزش و اعتبار کار بزرگشان را زیر سؤال برده است . نمونه ای از این گـونه شـعر از کتاب«طـوفان البکاء»سرود جوهری قزوینی:

یادم آمد باز سوز کربلا

داستان جنگ روز کربلا

کز خزان کین، چو از سـرو سهی

گلشن آل پیمبر شد تهی

نوجوانان هر یکی با روی ماه

تـشنه لب خـفتند بـر خاک سیاه

چون ز اخوان وفادار حسین

ماند عباس علمدار حسین

بیرق همت ز مردی کرد راست

از شه لب تـشنه اذن رزم خـواست

چون مصیبت دیدگان دردمند

زان دو یار یکدل افغان شد بلند

هر دو در راه وفا پابست هم

هـر دو را در گـردن هـم دست هم

شاه فرمود ای سپهدار رشید

اذن جنگ از من مدار اکنون امید

ترک جان از یار جانی مـشکل است

بی تو یکدم زندگانی مشکل است

(محمدزاده، ۱۳۸۳: ۸۵۸)

ج: قرائت عرفانی

در میان قـرائت های مختلف از واقع کـربلا، قـرائت عرفانی جایگاه ومنزلتی ویژه دارد؛ قرائت عرفانی ریشه در اندیشه و باورهای عقیدتی دارد. در این نوع قرائت تمامی حوادث ومصایبی که بر انبیا و اولیا وارد میشود، در حقیقت وسیل آزمایش آنان و سنجش عیار اخلاص آنها به شمار میآید. این آزمـایش ها ریشه در پیمان ازل وروز الست داشته و شدت و ضعف آن نیز وابسته به میزان تقرب آنان نزد خداوند است.

اولین کسی که در عرص قرائت عرفانی گام نهاد، حاج میرزا صفی اصفهانی «متوفی ۱۳۱۶ ه. ق» معروف بـه صـفی علیشاه است. پس از او نورالله عمان سامانی«۱۳۵۵-۱۲۹۰ ه. ق» با بیانی عارفانه به شرح واقع عاشورا پرداخت و مثنوی «گنجینه الاسرار» را به سبک وسیاق «زبده الاسرار» مرحوم صفی علیشاه تدوین کرد. مثنوی گنجینه الاسـرار از حـیث ارزش محتوایی یکی از ماندگارترین آثار مقتل سرایی در حوز شعر عاشورایی است که گذشت ایام از لطافت و طراوت آن نکاسته است. با هم منتخبی از منظوم گنجینه الاسرار را مرور میکنیم:

دیگرم شوری به آب و گـل رسـید

وقت میدان داری این دل رسید

روی در میدان این دفتر کنم

شرح میدان رفتن شه، سر کنم

چون که خود را یکه و تنها بدید

خویشتن را دور از آن تن ها بدید

قد برای رفتن از جا راسـت کـرد

هـر تدارک خاطرش میخواست کرد