فایل پاورپوینت کامل بصیرت خواص از منظر قرآن کریم

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل بصیرت خواص از منظر قرآن کریم :

بصیرت

بصیرت در لغت به معنای، حجت، فطانت، شاهد، سپر فولادی، مقدار اندک خون(ابن منظور، ۱۴۱۴ ج ۴ ص ۶۵). خرد، دوراندیشی، تیزهوشی و زیرکی صادقانه(مهریار، بی تا ص ۶۸۱). و بینایی دل(قرشی، ۱۳۷۱ ج ۱ ص ۱۹۵) آمده است. با دقت در آیات قرآن و روایاتی که درباره بصیرت سخنی به میان آورده اند می توان دریافت که ظرافت خاصی در این واژه نهفته است که هدف دقیق و ظریفی را دنبال می کند و آن احاطه و اشراف بر همه جزئیات یک مسئله است، به گونه ای که هیچ چیزی نادیده فرض نشود. با تأمل در آیات قرآن کریم می توان بصیرت را به یک معرفت درونی و عمیق انسانی نسبت به آنچه پیرامون خود می گذرد، تعریف کرد. چنان که در قرآن کریم می خوانیم:

(بل الانسان علی نفسه بصیره)

(قیامه۷۵/۱۴). ترجمه: بلکه انسان خود بر(نیک و بد) خویشتن بیناست. یا در آیه ۱۰۸ سوره یوسف:

(أدعوا الی اللّه علی بصیره انا و من اتبعنی).

ترجمه: من و پیروانم از روی بصیرت [مردم را]به سوی خدا دعوت می کنیم.

امام علی(ع) در معرفی انسان بصیر می فرماید: فلینتفع امرء بنفسه فانّما البصیر من سمع فتفکّر و نظر فابصر و انتفع بالعبر ثمّ سلک جددا واضحا یتجنّب فیه الصرعه فی المهاوی و الضّلال فی المغاوی(دشتی، ۱۳۷۹ ص ۲۸۲). ترجمه: هرکس باید از کار خویش بهره گیرد و انسان بینا کسی است که به درستی شنید و اندیشه کرد، پس به درستی نگریست و آگاه شد و از عبرتها پند گرفت. سپس راه روشنی را پیمود و از افتادن در پرتگاهها و گم شدن در کوره راه ها دوری کرد.

برای مصون ماندن از لغزش در پرتگاه های ضلالت و گمراهی، سطحی نگری و بی تفاوتی، باید مراحلی را که امام (ع) در کلام خویش بیان فرمودند را طی نمود: بهره وری، دریافت حقایق، تفکر و اندیشه، نظارت دقیق، آگاهی به مسائل و پند گرفتن از عبرتها. در این صورت است که از میان راههای متعدد و گوناگون، راه حق بر شخص بصیر هموار و درخشان می شود. انسان بصیر باید دوراندیش بوده، عاقبت اظهارنظرها و عملکردهای خویش را در نظر گرفته، سپس اقدام نماید تا پس از مدتی از کرده خود پشیمان نشود.

مرحوم عبد الحسین طیب در تفسیر خود نقل می کند: شخصی از اصحاب امیر المؤمنین(علیه السّلام) را مار گزید حضرت سبب آن را فرمود که تو نزد فلان شخص سرکش بودی (ظاهرا عثمان بوده) که قنبر غلام من وارد شد تو او را بسیار احترام گذاردی و برای او قیام کردی آن شخص عاتی سببش را پرسید گفتی چون غلام علی است. این سبب شد که آن ملعون به قنبر بسیار اذّیت کرد و در مقام اذیّت به من هم برآمد. ای کاش ابناء نوع ما می فهمیدند که در چه جنایاتی شرکت دارند و اللّه الحافظ (۱۳۷۸ ج ۵ ص ۱۶۸)

امام علی(ع) ، انسان بصیر را کسی دانسته که دارای چشمی تیز بین که همه پرده ها و حجاب ها را پاره می کند و بطن اشیاء را درمی یابد، معرفی می نماید:

انّما الدّنیا منتهی بصر الاعمی و لایبصر ممّا و رائها شیئا و البصیر ینفذها بصره و یعلم انّ الدّار و رائها فالبصیر منها شاخصّ متزوّدّ و الاعمی لها متزوّد(آمدی، ۱۳۶۶ ص ۱۳۳).

ترجمه: همانا دنیا نهایت دیدگاه کوردلان است که آن سوی دنیا را نمی نگرند. اما انسان آگه نگاهش از دنیا عبور کرده از پس آن، سرای جاویدان آخرت را می بیند. پس انسان آگاه به دنیا توشه فراهم می کند. حضرت آی اللّه خامنه ای در تعریف بصیرت می فرماید: «اگر همه تعاریفی که درخصوص بصیرت شده را در یک جمله خلاصه کنیم می توان گفت: بصیرت یعنی وجود چشمان تیزبینی در انسان که بتواند پشت صحنه مسایل پیچیده سیاسی را به خوبی تشخیص دهد»(ارتباطات شخصی ۵ / ۵/ ۱۳۸۸) علاوه بر تعاریفی که از بصیر و بصیرت از کلام امام علی (ع) بیان شد، ایشان در تعریف و تقسیم ایمان به چهار پایه صبر، یقین، عدل و جهاد، ذیل واژه یقین از بصیرت یاد می نمایند و یقین را این چنین تعریف می نماید: و الیقین منها علی اربع شعب: علی تبصره الفطنه و تأویل الحکمه و موعظه العبره و سنّ الاوّلین(کلینی، ۱۳۶۲ ج ۲ ص ۵۰). ترجمه:… یقین نیز به چهار پایه استوار است: بینش زیرکانه، دریافت حکیمانه واقعیتها، پند گرفتن از حوادث روزگار و پیمودن راه درست پیشینیان.

امام علی(ع) در این بیان برای رسیدن به یک دیگر دانسته و برای رسیدن به هر مرحله، گذر از مرحله پیشین را بیان می دارد:

فمن تبصّر فی الفطنه تبیّنت له الحکم و من تبیّنت له الحکمه عرف العبره و من عرف العبره فکأنّما کان فی الاوّلین(کلینی، ۱۳۶۲ ج ۲ ص ۵۰). ترجمه: پس آن کسی که هوشمندانه به واقعیت ها نگریست، حکمت را آشکارا دید و آن که حکمت را آشکارا دید، عبرت آموزی را بشناسد و آنکه عبرت آموزی شناخت گویا چنان است که با گذشتگان می زیسته است.

خواص به تأسی از مولا و مقتدای خویش باید از بصیرت کافی برخوردار بوده، نسبت به جریانات و تفکرات سیاسی پیرامون خویش آگاهی کامل داشته باشند. چراکه: الا و لا یحمل هذا العلم الاّ اهل البصر و الصبر. ازاین رو با الهام گرفتن از آیان قرآن و بیانات امام علی (ع) به مطالعات پیرامون بصیرت و نظامیان می پردازیم.

بصیرت در توطئه دشمن

یکی از ویژگی های دشمن این است که با یک روش و تاکتیک مشخص اقدام نمی کند به خصوص هنگامی که خصومت دشمن صرفا به انگیزه های مادی و جغرافیایی محدود نبوده به عنوان دشمن اعتقادی و فکری در برابر ما صف آرایی می کند. در این جبهه اعتقادی فرهنگی، دشمن از تمامی ظرفیت های خویش نهایت استفاده را می برد. از امکانات جاسوسی، نیروی انسانی، مسائل اقتصادی، توان تسلیحاتی و تکنولوژی روز، رسانه های گروهی و صدها عامل دیگر درجهت نابودی و یا تضعیف رقیب بهره مند می گردد. هر روز اقدام به طراحی توطئه ای جدید کرده آنی از تلاش و کوشش باز نمی ماند. قرآن کریم به این تلاش دشمن در رسیدن به اهداف خویش را به دفعات متذکر گردیده و مسلمانان را از نزدیک شدن به دشمن و فریب توطئه های او بر حذر داشته است:

(یا أیها الّذین آمنوا إن تطیعوا فریقا من الّذین أوتوا الکتاب یردّوکم بعد إیمانکم کافرین)

(آل عمران۳ / ۱۰۰). ترجمه: ای مؤمنان!اگر فرقه ای از اهل کتاب را فرمان برید، شما را بعد از ایمانتان به کفر باز می گردانند. زید بن اسلم گوید: شاس به قیس یهودی پیر کافری بود متعصب با کینه و حسد از اصحاب پیغمبر(ص) مرکبت از اوس و خزرج گذشت که باهم صحبت می کردند. منظره اجتماع و الفت و آشتی ایشان، آن کافر را خوش نیامد و با خود گفت: وقتی بنی قیله(یمنی زادگان، چون اوس و خزرج در اصل قحطانی بودند) یکی شوند یهود را جای ماندن نماند. به جوانی یهودی که همراهش بود گفت: برو و نزد آنان بنشین و قضیه«بعاث»و اشعاری که در آن موضوع گفته شده یاد آوری کن. و«بعاث»روزی است که اوس و خزرج جنگیدند و اوس بر خزرج غلبه یافت. جوان یهودی رهنمود پیر را به جای آورد، و بگو مگو میان آن جمع افتاد و به مشاجره و لاف زنی برخاستند تا اوس بن قیظی از بنی حارثه از اوس، و جابر بن صخر از بنی سلمه از خزرج به هم پریدند و یکی به دیگری گفت: می خواهی جنگ را تکرار کنیم؟و هر دو گروه برافروخته شدند و گفتند: آری و فریاد السلاح! السلاح!بلند شد و قرار جنگ در موضع حرّه بیرون شهر گذاشتند و رو به میدان جنگ نهادند و به سابقه خصومت دو طایفه در جاهلیت کسانی از اوس و خزرج به آنها پیوستند. خبر به رسول اللّه(ص) رسید با جمعی از مهاجرین بین آنها آمد و فرمود: ای جماعت مسلمان آیا دعوی جاهلیت ساز کرده اید؟حال آنکه هنوز بین شما هستم. خداوند با اسلام شما را محترم داشت و امر جاهلیت برداشت و بین شما الفت انداخت، اکنون به قهقرا بازگشته کافر می شوید؟خدای را دست از نزاع بردارید. جمعیت فهمیدند که آن وسوسه شیطانی و مکر دشمن بوده، سلاح از دست افکندند و گریان همدیگر را بغل کردند و پند پیغمبر (ص) را اطاعت نمودند و همراه آن حضرت به شهر مراجعت کردند، و آیه فوق نازل گردید که مقصود از یا أیها الّذین آمنوا اوس و خزرج است و فریقا… شاس یهودی و یاران اوست. جابر گوید: آن روز چهره ای ناراحت کننده تر از رسول اللّه(ص) درنظر ما نبود(که مانع جنگ شد) و چون با دست اشاره نمود و ما آشتی کردیم و دست از جنگ کشیدیم، شخصی محبوب تر از آن حضرت در نظر ما نبود. من روزی وحشت بارتر و بد آغازتر و ضمنا نیک انجام تر از آن روز ندیدم(ذکاوتی، ۱۳۸۳ ص ۶۵) علامه در المیزان، ذیل این آیه گوید: «این آیات دلالت می کند بر اینکه جامعه مسلمین باید بر سر معارف دین، اجتماع داشته باشند، و افکار خود را به هم پیوند داده و محکم کنند و در تعلیم و تعلم به هم درآمیزند، تا از خطر هر حادثه فکری و هر شبهه ای که از ناحیه دشمن القا می شود به وسیله آیاتی که برایشان تلاوت می شود راحت گردند، که تدبر در آن آیات ریشه هر شبه و هر مایه اختلافی را می خشکاند»(موسوی همدانی، ۱۳۷۴ ج ۴ ص ۲۰۵) حضرت آیه اللّه خامنه ای در ضرورت بصیرت می فرمایند: «معلمان روحانی، متعهدان موجود در جامعه ما از اهل سواد و فرهنگ، از دانشگاهی و حوزوی، باید به مسأله بصیرت اهمیت دهند؛ بصیرت در هدف، بصیرت در وسیله، بصیرت در شناخت دشمن، بصیرت در شناخت موانع راه، بصیرت در شناخت راه های جلوگیری از این موانع و برداشتن این موانع؛ این بصیرت ها لازم است. وقتی بصیرت بود، آن وقت شما می دانید با کی طرفید، ابزار لازم را بر می دارید» (ارتباطات شخصی، ۱۵ / ۷ /۸۸) چنان که اشاره گردید هرچه دشمن از پیچیدگی بیشتری برخوردار باشد و شیوه های مختلفی را در فریب و اغوای رقیب به کار بندد؛ نیروهای مقابل نیز باید ضریب تیزهوشی و ذکاوت خود در برابر توطئه های دشمن را بیشتر کنند. همه توطئه های دشمن یکسان نیستند. در طراحی هرکدام تاکتیک ها و تکنیک های مختلفی را بکار می گیرد. مسلمانان باید با شناخت آنها، شیوه خاص مقابله با هریک را اتخاذ نمایند و این جز با بصیرت بدست نمی آید.

بصیرت در مسایل سیاسی

با مطالعه تاریخ صدرا اسلام چه در زمان پیامبر اکرم(ص) و چه دوران پس از رحلت ایشان، تا زمان شهادن امام حسین(ع) ، تاریکی، آبستن وقایع و حوادث خونباری است که تنها انسانهای با ایمان و بصیر قادر به نجات خود از مهالک و پرتگاههای آن هستند و در این میدان، اولیای الهی و جانشینان بر حق پیامبر گرامی اسلام (ص) بهترین اسوه و تکیه گاه برای دلباختگان آنانند که راه و روش آنان را چراغ راه خویش قرار داده از ظلمات جهل و غفلت، خدعه و نیرنگ مکاران و سیه دلان رهایی یابند.

قرآن کریم به طرق مختلف، بصیرت لازم را در معرفی دشمنان اسلام، ارائه می دهد. از آنجا که اولین ارتباط میان مسلمانان و دشمنان ممکن است از طریق طرح دوستی ایجاد شود. لذا دراین خصوص این گونه به روشنگری می پردازد:

(یا أیّها الّذین آمنوا لا تتّخذوا الیهود و النّصاری أولیاء بعضهم أولیاء بعض و من یتولّهم منکم فإنّه منهم إن اللّه لا یهدی القوم الظّالمین)

(مائده۵ / ۵۱). ترجمه: ای کسانی که ایمان آورده اید!یهود و نصارا را[تکیه گاه و]دوستان خود نگیرید آنها دوستان و هوادار یکدیگرند و هرکه از شما آنها را به دوستی گیرد از آنهاست. همانا خداوند ظالمان را هدایت نمی کند. یا در آیه ای دیگر با توجه به ترفند دشمن و اقدام علمی او در سخریه گرفتن باورهای مسلمانان، باز در نزدیک شدن آنان به کفار هشدارهای لازم را می دهد:

(یا أیّها الّذین آمنوا لا تتّخذوا الّذین اتخذوا دینکم هزوا و لعبا من الّذین أوتو الکتاب من قبلکم و الکفّار أولیاء و اتّقوا اللّه إن کنتم مؤمنین)

(مائده ۵ / ۵۷). ترجمه ای کسانی که ایمان آورده اید!کسانی را که دین شما را به بازیچه گرفته اند چه از کسانی که پیش از شما کتاب داده شده اند و چه از کافران-دوستان خود مگیرید، و از خدا بترسید اگر واقعا مؤمنید.

قرآن کریم علاوه بر معرفی چهره واقعی دشمنان بیرونی، به افشای چهرهای داخل در حوزه اسلام و کسانی که ممکن بود پس از رحلت رسول خدا(ص) به شیطنت پرداخته فضای سیاسی جامعه اسلامی را مشوّش نمایند می پردازد:

(یا أیّها الّذین آًّمنوا من یرتدّ منکم عن دینه فسوف یأتی اللّه بقوم یحبّهم و بحبّونه أذلّله علی المؤمنین أعزّ علی الکافرین یجاهدون فی سبیل اللّه و لا یحافون لوم لائم ذلک فضل اللّه یؤتیه من یشاء و اللّه واسع علیهم*إنّما ولیّکم اللّه و رسوله و الّذین آمنوا الّذین یقیمون الصّلا و یؤتون الزّکا و هم راکعون)

(مائده ۵ / ۵۴ و ۵۵). ترجمه: ای کسانی که ایمان آورده اید!هرکس از شما از دینش برگردد، خدا به زودی جمعیتی را به عرصه می آورد که دوستشان دارد و دوستش می دارند، با مؤمنان افتاده و با کافران سختگیرند، در راه خدا جهاد می کنند و از ملامت هیچ ملامتگری نمی ترسند. ولیّ و سرپرست شما تنها خدا و رسول اوست و کسانی که ایمان آورده اند همانها که نماز را برپا می دارند و در حال رکوع زکات می دهند[علی علیه السّلام) با این روشنگری حجت برای همه مومنان تمام می شود. ابتدا کسانی که از دین فاصله گرفته اند را مذمت می کند. سپس از مدافعان حقیقی دین خدا که با بذل جان به جهاد فی سبیل اللّه می پردازند حکایت می کند. آنگاه به معرفی خط ولایت و رهبری الهی پرداته با تعیین مصداق (ایتاء زکات در نماز) ادامه خط رهبری الهی را در جامعه مشخص می کند. و در پایان کسانی را داخل در حزب خدا می داند که سرسپردگی خود را به این جریان رهبری خدا، رسول و«الذین آمنوا» (ائمه هدی علیهم السلام) به اثبات رسانده باشند:

(و من یتولّ اللّه و رسوله و الّذین آمنوا فإنّ حزب اللّه هم الغالبون)

(مائده ۵ / ۵۶). ترجمه: و هر که ولایت خدا و رسول او و کسانی را که ایمان آورده اند بپذیرد[از حزب خداست ]، و بی تردید حزب خدا پیروزند.

مرحوم طیّب در اطیب البیان ذیل آیه گوید: «مقصود از این آیه، همان ولایت علی(ع) است و نکته ذکر ولایت خدا و رسول برای اینست که اگر ولایت علی(ع) را تنها فرموده بود توهّم می شد که معنای اطلاقی نداشته زیرا مراتب ولایت مختلف است. می خواهد بفرماید که همان مرتبه ولایتی که خدا و رسول دارند علی هم دارد. فإنّ حزب اللّه هم الغالبون حزب عبارت از جماعتی است که یک رأی و یک عقیده و یک مسلک باشند مثل حزب سیاسی، حزب دمکراسی و امثال آنها و حزب الهی عبارت از جماعتی است که در این مسلک هم رأی و هم عقیده باشند و تابع دستورات الهی مقابل حزب شیطان. که می فرماید:

(أولئک حزب الشیطان ألا إنّ حزب الشّیطان هم الخاسرون)

(مجادله ۵۸ / ۱۹) ، و مراد از غلبه همان فلاح است که رستگاری دنیا و آخرت است، و به کمال وضوح از این آیات استفاده میشود که کسانی که بعد از رحلت پیغمبر(ص) زیر بار ولایت علی(ع) نرفتند حزب شیطان هستند.

حال اسم شیطان را روی هرکس که بخواهی بگذاری صحیح و حقّ است» (۱۳۸۷ ج ۴ ص ۴۰۵) پس از وقایع رحلت پیامبر اسلام و هجوم فتنه ها به سوی امت اسلامی امام علی(ع) از هر فرصتی برای توجه مردم به حقانیت خویش استفاده نمود. اما متأسفانه مردم از بصیرت لازم بی بهره بودند و این بی بصیرتی حتی تا زمان خلافت ایشان ادامه داشت. براین اساس به هر شیوه ای سعی در روشنگری مردم داشت. به هر صورت ممکن حقانیت خود را و بطلان آنان را به اطرافیان خود گوشزد می کرد:

… انّی و اللّه لو لقیتهم واحدا و هم طلاع الارض کلّها ما بالیت و لا استوحشت و انّی من ضلالهم الّذی هم فیه و الهدی الّذی انا علیه لعلی بصیره من نفسی و یقین من ربّی(دشتی، ۱۳۷۹ ص ۶۰۰). ترجمه: به خدا سوگند اگر تنها با دشمنان روبرو شوم، درحالی که آنان تمام روی زمین را پر کرده باشند، نه باکی داشته و نه می هراسم، من به گمراهی آنان و هدایت خود که بر آن استوارم، آگاهم و از طرف پروردگار به یقین رسیده ام.

امام (ع) همانگونه که خود نسبت به حوادث سیاسی زمان خویش آگاه بود، همواره فرمانداران و فرماندهان خویش را نسبت به آنچه که پیرامون آنان می گذشت و یا در آینده اتفاق می افتاد، آگاه می کرد. امام (ع) در نامه ای به قثم بن عباس، فرماندار مکه در سال ۳۹ هجری، پرده از توطئه یاران معاویه در مراسم حج بر می دارد: پس از یاد خدا و درود، همانا مأمور اطلاعاتی من در شام به من اطلاع داده است که گروهی از مردم شام برای مراسم حج به مکه می آیند. مردمی کوردل، گوش هایشان در شنیدن حق ناشنوا و دیده هایشان نابینا، که حق را از باطل می جویند و بنده را در نافرمانی از خدا، فرمان می برند. دین خود را به دنیا می فروشند و دنیا را به بهای سرای جاودانه نیکان و پرهیزکاران می خرند. درحالی که در نیکی ها، انجام دهنده آن پاداش گیرد و در بدی ها جز بدکار کیفر نشود. پس در اداره امور خود هوشیارانه و سرسختانه استوار باش، نصیحت دهنده ای عاقل، پیرو حکومت و فرمانبردار امام خود باش. مبادا کاری انجام دهی که به عذرخواهی روی آوری، نه به هنگام نعمت ها شادمان و نه هنگام مشکلات سست باشی(دشتی، ۱۳۷۹ ص ۵۳۸)

پیش از تحقق هر تقابل نظامی، ابتدا سعی دشمن بر دست یابی به اهداف خویش از طریق ساده ترین و کم هزینه ترین راه هاست ازاین رو تلاش می کند با ایجاد مناقشات سیاسی و راه اندازی جنگ نرم بین گروه ها، دستجات و اقشار مردم، به اهداف خویش دست یابد. اگر از این طریق موفق نگردید آنگاه به جنگ سخت روی آورده دست به سلاح خواهد شد. در چنین مقاطعی است که ارزش بصیرت در همه اقشار جامعه به خصوص خواص بیش از گذشته آشکار می گردد. چه اگر پی به اهداف شوم دشمن در هر دو شیوه برده شود راه های مقابله و ایستادگی در برابر او به هنگام اتخاذ می شود و جلوی هزینه های مادی و معنوی بسیاری گرفته خواهد شد.

بصیرت در جنگ

در طول تاریخ، همیشه جنگ ها همراه با خدعه ها و نیرنگ ها و از پیچیدگی های خاص برخوردار بوده است. از شیوه های معمول و مرسوم از زمانهای گذشته، علاوه بر تاکیتک ها و تکنیک های رزمی، می توان به جنگ روانی و تبلیغات برای فریب افکار عمومی و سود استفاده از غفلت عوام و فریب و تطمیع خواص اشاره کرد که همه موارد یاد شده با بصیرت لازم و هوشیاری، قابل خنثی بوده و حتی می تواند نتیجه و سرنوشت جنگ را تغییر دهد.

امیر مؤمنان(ع) در اهمیت و نقش اساسی بصیرت در جنگ می فرماید: فانّا لم لنکن