فایل پاورپوینت کامل تواضع و فروتنی در کلام و سخن

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل تواضع و فروتنی در کلام و سخن :

فروتنی به دو نوع رفتاری و گفتاری تقسیم می شود. بدیهی است رفتار و گفتار فروتنانه، حاکی از وجود این سجیه اخلاقی در نهاد آدمی است.

فروتنی گفتاری

نوع دوم فروتنی، فروتنی در گفتار است. گفتار نیز خود نوعی رفتار به شمار می آید اما آن گاه که قسیم رفتار شود مصداق رفتار نیست. آیه پیش گفته[۱] می تواند مصداق فروتنی گفتاری باشد اگر مقصود از آن را به سلام گفتن منحصر بدانیم. به هر حال، به کار بردن کلمات نیکو در محاورات، نشانه خُلق نیکو و فروتنی است؛ زیرا کسی که با کلمات زیبا اطرافیان خویش را از سر لطف می نوازد و با احترام با آنان برخورد می کند، آنان را محترم شمرده و خویشتن را برتر از آنان ندانسته است، و این نشان از وجود فضیلت اخلاقی تواضع در اوست. ازاین رو لازمه عمل به آیه شریفه وَ قُولُوا لِلنَّاسِ حُسْناً[۲] وجود صفت تواضع در انسان است و بدون این فضیلت اخلاقی، نرمی و ملاطفت در سخن، جای خود را به درشتی در گفتار می دهد. بنابراین از سخنان افراد متکبر، مراعات حال گوینده و تجلیل از خود بیشتر به گوش می رسد تا احترام شنونده و مراعات حرمت او. این در حالی است که کمترین مرتبه در حُسن معاشرت با بندگان خدا، استفاده از کلام زیبا توأم با مهر و محبت و احترام است.[۳] و این حاصل نمی شود مگر به کمک صفت فروتنی و تواضع.

صاحب المیزان در تفسیر این آیه به یک سؤال نیز پاسخ می گوید و می نویسد:

معنای جمله این است که «به مردم سخن نیکو بگویید». این تعبیر، کنایه است از حُسن معاشرت با مردم، چه کافرشان، و چه مؤمنشان. و این دستور هیچ منافاتی با حکم قتال ندارد تا کسی توهم کند که این آیه با آیه وجوب قتال نسخ شده است؛ زیرا مورد این دو حکم، مختلف است و هیچ منافاتی ندارد که هم امر به حُسن معاشرت کنند، و هم حُکم به قتال، همچنان که هیچ منافاتی نیست در این که هم به حسن معاشرت امر کنند، و هم در مقام تأدیب کسی، به خشونت دستور دهد.[۴]

البته نشانه های فروتنی به این چند عمل خلاصه نمی شود. از دیگر رفتارهای متواضعانه، رضایت به نشستن در هر جای مجلس و پرهیز از مراء و جرّ و بحث و ممانعت از تعریف و تمجید خود است که در متون روایی به آن ها اشاره شده است،[۵] به دلیل ناتوانی نگارنده در یافتن آیه ای از قرآن کریم برای آن موارد، از تفصیل بیشتر پرهیز می کنیم.

تأثیر فروتنی در حفظ حرمت نفس

شاید این پرسش مطرح شود که اگر نفس انسان محترم است، چگونه در اظهار فروتنی، حرمت نفس فردِ متواضع حفظ می شود؛ در حالی که او به اراده و اختیار خود، نفس خویش را برابر هم نوعانش کوچک می کند؟ در پاسخ به این پرسش توجه خواننده گرامی را به حدیثی از پیامبر اکرم (ص) جلب می کنیم که فرمود: إنّ التَّواضُعَ یزیدُ صاحِبَهُ رِفعَهً، فتَواضَعُوا یرفَعْکمُ اللّهُ.[۶] همانا فروتنی، بر بلندی و رفعت صاحب خود می افزاید؛ پس فروتن باشید، تا خداوند شما را رفعت بخشد.

به نظر می رسد انسان با فروتنی در برابر هم نوع، او را احترام کرده است. این رفتار، طرف مقابل را نیز وادار می سازد عمل نیک او را جبران کند. نتیجه آن که دو طرف با یکدیگر با ادب و تواضع رفتار می کنند و حرمت نفس انسانی پاس داشته می شود. از این حدیث نبوی بر می آید که پاداش فروتنی را خداوند عطا می کند. بنابراین می توان ادعا کرد که خداوند مرتبه انسان فروتن را بالا می برد حتی اگر طرف مقابل قدردان او نباشد. دلیل این سخن، حدیث دیگری است از پیامبر (ص) است که می فرماید: «هر که برای خدا فروتنی کند، خداوند او را بالا برد. پس او در نظر خودش، ناچیز باشد و در چشم مردم، بزرگ. و هر که بزرگی فروشد، خداوند او را پست گرداند. پس او در چشم مردم، کوچک باشد و در نظر خودش، بزرگ».[۷]

امام علی (ع) نیز می فرماید: «فروتن