فایل پاورپوینت کامل توکل، شرائط و آثار توکل به خدا

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل توکل، شرائط و آثار توکل به خدا :

توکل که یکی از مراحل سیر سالکان الی الله است همان «گزینش و پذیرش وکیل» است و «وکیل» کسی است که از سوی موکّل خود، تدبیر و سرپرستی کاری را بر عهده می گیرد. هر کسی در کاری که «خبره» آن نیست یا توان آن را ندارد، وکیل می گیرد و چون انسان، بدون علم و قدرتی که خدای سبحان به او عطا می کند، در کارهای خود نه خبره است و نه قدرت انجام آن را دارد، پس باید بر مبدئی که خبیر و قدیر است تکیه و اعتماد کند. پس، توکل آن است که انسان در همه کارها خود را جاهل و عاجز بداند و کار خود را به خدای علیم قدیر واگذار کند.[۱]

توکل در قرآن:

خداوند سبحان در آیات زیادی مسئله توکل را مطرح نموده است که به برخی اشاره می شود: در آیه ای از قرآن می فرماید: «پس چون تصمیم گرفتی بر خداتوکل نما»[۲] توکل در آیه فوق در موضع نصرت و یاری حق تعالی اطلاق شده است و این یعنی اینکه اگر تو یاری حق نمودی و در راه او به مجاهده پرداختی، باید به نصرت و یاری او اطمینان داشته باشی و به او توکل کنی.[۳] در آیه ای می فرماید: «و هر کس بر خدا توکل نماید خدا او را کفایت خواهد نمود.»[۴] در این آیه توکل در موضع رزق و حاجت آمده است. زیرا خداوند تعالی خود کفیل است که آنچه را که مایه قوام بنیه تو برای خدمت او و طاعت و عبادتش می باشند فراهم آورد.

توکل در روایات:

پیامبر اکرم(ص) توکل را اینگونه تعریف کرده اند: توکل یعنی آگاهی از اینکه مخلوق زیان و سودی نرساند و نومیدی از آفریدگان. اگر بنده ای این چنین کند، آنگاه برای غیر خدا کاری نکند و به غیر خدا امید نبرد و از غیر خدا نهراسد و جز به خداوند میلی ندارد.[۵] آن حضرت در حدیثی دیگر می فرماید: «هر که از غیر خدا منقطع شود و امور خود را به او واگذارد خدا او را از هر امری کفایت می کند و روزی او را از جایی برساند که به گمان او نرسد و هر که به دنیا امیدوار شود خدا او را به دنیا وا می گذارد و هر که می خواهد غنی ترین مردمان باشد باید اعتماد او به آنچه نزد خداست بیشتر باشد از اعتماد او به آنچه در دست خود اوست.»[۶]

عدم منافات اسباب با توکل:

ما برای انجام کارها و دستیابی به اهداف خود همواره از اسباب و وسایلی استفاده می کنیم و برای رسیدن به مرحله توکل باید همه آن اسباب و وسایل را از خدا و خدا را «مسبب الاسباب» بدانیم و نبایستی مدعی استقلال در برابر خدا باشیم و نباید برای اسباب و ابزار فعل، استقلال در سببیت قائل شویم؛ البته توکل آن نیست که انسان کار را به خود یا سایر اسباب و علل نسبت ندهد، بلکه باید خدای سبحان را سبب اصیل و سبب ساز هر کاری بداند و همه ماسوی را شئون و مظاهر فاعلیت خدا بداند؛ زیرا هیچ سببی در تأثیر و سببیت خود مستقل نیست و تنها به میزانی که خدای سبحان به آن سببیت بخشیده، قدرت تأثیر دارد. برخی می پندارند مرز «توکل» از مرز «تسبب» یعنی استفاده از اسباب جداست؛ بدین معنا که هرگاه ابزارها، اسباب و عوامل کار فراهم است نیازی به توکل نیست و تنها در جایی که اسباب و عوامل کار فراهم نیست انسان باید بر خدا اعتماد و توکل کند، در حالیکه این پندار باطل است بلکه حتی انسان در جایی که با وسایل و اسباب کار می کند، باید بر خدا توکل کند. ما حتی در تهیه کردن ابزار و اسباب فعل و همچنین در استفاده از ابزارها باید اهل دعا و توکل باشیم؛ زیرا از یک سو اسباب موجود را خدای «سبب ساز» فراهم آورده است و از سوی دیگر ممکن است بر اثر علل خاصی همان خدای سبب ساز، ابزار را از دست ما بگیرد و میان ما و هدفمان حایلی ایجاد کند. حاصل اینکه توکل مربوط به خارج از محدوده علل و اسباب ظاهری و مادی نیست و متوکل باید در همه شئون هستی و در همه کارهایش و از جمله، در تحصیل اسباب از خدا بخواهد و بر او اعتماد کند و کار خود را به او واگذار کند.[۷]

درجات توکل:[۸]

برای صفت «توکل» در ضعف و قوت سه درجه است:

۱- حال او در حق خدا و اعتماد به او مثل حال کسی است که خدا وکیل او باشد و این ضعیف ترین درجات توکل است و منافاتی با سعی و تدبیر خود ندارد.

۲- حال او با خدا مثل حال طفل باشد با مادر خود؛ زیرا او جز مادر نمی شناسد و به سوی غیر او اعتماد ندارد. چون او را ببینید در هر حال به دامن او می آویزد و اگر حاضر نباشد چون امری به او رو کند اول چیزی که بر زبان می آورد: «ای مادر» است و صاحب این مرتبه چنان غرق توکل است که از توکل خود نیز غافل است و همه تدبیرات منافی این مرتبه است مگر تدبیر گریختن به خدا و پناه جستن به او به واسطه دعا و تضرع.

۳- آدمی در نزد خدا مانند میت در نزد غسّال باشد؛ یعنی خود را در پیش قدرت حقّ، میت ببیند و جمیع حرکات و سکنات خود را از قدرت ازلیه بداند و این بالاترین درجات است و این شخص، مانند طفلی است که بداند اگر از سوی مادر بگریزد مادر به دنبال او خواهد گشت و اگر به دامن مادر پناه آورد مادر او را در آغوش می کشد و از همین قسم است توکل حضرت ابراهیم خلیل الرحمن وقتیکه او را در منجنیق در آتش قرار دادند و حضرت روح الامین به او گفت: آیا حاجتی داری؟ گفت: «علم خدا به حال من، کفایت سؤال مرا می کند»[۹]

کمال توکل:

کمال توکل توأم با قوت قلب و یقین است؛ زیرا بر اثر آنهاست که آرامشی در قلب ایجاد می شود. بنابراین آرامش قلب چیزی، و یقین چیز دیگری است، بسیار اتفاق می افتد شخص دارای یقین است ولی آرامش خاطر ندارد چنانکه خدای متعال به خلیل خود که از احیاء مردگان سؤال می کند می فرماید مگر هنوز ایمانت کامل نشده است؟ عرض می کند چرا، لیکن برای اطمینان خاطر چنین پرسشی نمودم. بسیاری از مردم آرامش خاطر دارند اما اهل یقین نمی باشند مانند برخی ارباب ملل و مذاهب چنانکه یهودی نسبت به مسلک یهودیت آرامش خاطر دارد و نصرانی به مرام مسیحیت خود اطمینان دارد ولی هیچکدام اهل یقین نیستند و تنها از گمان و هواهای نفسانی خود پیروی می کنند با آنکه آئین هدایت از جانب پروردگارشان برای ایشان مهیا گردیده و سبب یقینشان مسلم شده و آنان پشت کرده اند.[۱۰]

زمینه ها و مصادیق توکل:

شایسته است که انسان در همه امور به خداوند توکل نماید و او را وکیل خود گرداند، در قرآن کریم به برخی از امور به صورت مشخص -به عنوان اموری که مؤمنان به آن توکل کرده اند یا خداوند از مؤمنان خواسته است که در آن امور توکل کنند- آمده است که عبارتند از:

۱- صبر و تحمل در برابر آزار و اذیت: «و چرا بر خدا توکل نکنیم با اینکه ما را به راههای (سعادت) رهبری کرده است؟ و ما بطور مسلم در برابر آزارهای شما صبر خواهیم کرد (و دست از رسالت خویش برنمی داریم). و توکل کنندگان، باید فقط بر خدا توکل کنند.»[۱۱]

۲- تصمیم گیری های حساس و مهم و اعمال مدیریت اجتماعی: «به (برکت)رحمت الهی، در برابر آنان (مردم) نرم و (مهربان) شدی و اگر خشن و سنگدل بودی، از اطراف تو، پراکنده می شدند. پس آنها را ببخش و برای آنها آمرزش بطلب؛ و در کارها با آنان مشورت کن؛ اما هنگامیکه تصمیم گرفتی،(قاطع باش و) بر خداتوکل کن، زیرا خداوند متوکلان را دوست دارد.»[۱۲]

۳- دفع توطئه و مکر دشمنان: «آنها در حضور تو می گویند: «فرمانبرداریم»؛ اما هنگامیکه از نزد تو بیرون می روند، جمعی از آنان بر خلاف گفته های تو، جلسات سرّی شبانه تشکیل می دهند، آنچه را در این جلسات می گویند، خداوند می نویسد، اعتنایی به آنها نکن؛ (و از نقشه های آنان وحشت نداشته باش؛) و بر خدا توکل کن. کافی است که او یار و مدافع تو باشد.[۱۳]

۴- جهاد با دشمنان: «و