بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل عمق معانی و مفاهیم قرآن کریم :

۱- بعضی از حقایق قرآنی باید مورد علم و اعتقاد انسان قرار بگیرد، زیرا خداوند به وسیله فطرت ها و عقول آدمیان برای فراگرفتن و پذیرش آن ها پیمانی گرفته است، مانند توحید خداوند یگانه و علم و اعتقاد به نظارت و علم خداوندی بر جهان هستی و همه شؤون انسان ها. حقایقی دیگر وجود دارد که خداوند انسان را مجبور به شناخت آن ها نفرموده است، مانند حقیقت روح، ابدیت، خصوصیات روز قیامت، حقیقت فرشتگان و غیر ذلک.

۲- احکامی که لزوم آن ها در قرآن ثابت، ولی با سنّت نسخ شده است، مانند آیه مربوط به زنا که در شماره سوم گذشته (ناسخ و منسوخ) مطرح کردیم. حکم آیه مزبور، با کیفر سنگسار برای زنای زن شوهردار و شوهر زن دار، به وسیله سنّت و تازیانه برای بی همسر، به وسیله آیه نسخ شده است.

۳- احکامی که در قرآن جایز و در سنّت واجب است، مانند جایز بودن شکستن نمازهای چهار رکعتی در مسافرت. آیه قرآنی چنین است: فَلَیسَ عَلَیکمْ جُناحٌ أَنْ تَقْصُرُوا مِنَ الصَّلاهِ.[۱] «برای شما باکی نیست که [در سفر] نماز را کوتاه کنید.»

این حکم در سنّت، الزامی است.

۴- واجبات موقت و دایم، مانند حج خانه خدا که زمانی معین دارد و با یک بار انجام دادن مرتفع می شود. هم چنین، نماز که در طول عمر مکلّف باید انجام بگیرد.

۵- انواعی از محرّمات (کبیره و صغیره). قرآن برای محرمات (گناهان کبیره) آتش معین نموده و بخشایش خود را برای گناهان صغیره وعده داده است. به جا آوردن آن احکام و وظایفی که گفته شد، به مقدار توانایی لازم و درصورت فوق توانایی، اجباری برای انجام آن ها وجود ندارد.

قرآن از منظر دقت

هیچ کتاب و اثری از مغز بشری درباره تفسیر و بایستگی های انسان و حقیقت جهان تراوش نکرده است، مگر این که انواعی از محدودیت ها در محتویات آن کتاب و اثر وجود دارد.

کجاست آن کتابی که از عهده توضیح نهایی حقیقتِ انسان و شؤون و بایستگی ها و شایستگی های او برآید و هیچ افراط و تفریط و نسبیتی در آن وجود نداشته باشد؟

کجاست آن کتابی که آورنده اش نیز جزیی از مخاطب های او قرار بگیرد؟ آیا تاکنون کتابی را سراغ گرفته اید که پیچیده ترین مسائل جهان هستی و انسان را مطرح نموده و بدون اندک اختلاف و تناقضی، آن ها را حل و فصل کند؟

اگر این کتاب الهی (قرآن) را مورد دقت قرار بدهیم، برای اثبات الهی بودنِ آن و این که ساخته و پرداخته مغز بشری نیست، می توانیم مسائل زیر را مورد توجه قرار بدهیم:

۱- احساسِ اشراف و سلطه

این احساس که در هیچ کتاب بشری به وجود نمی آید، یکی از شگفت انگیزترین مختصات قرآن است. در این آیات دقت فرمایید:

الف. وَ قَضی رَبُّک أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا إِیاهُ[۲] «و پروردگار تو حکم کرده است که نپرستید، مگر او را.»

البته پوشیده نیست که مقصود از کلمه «قَضی » در این آیه، حکم به معنای اصطلاحی نیست که یک حاکم صادر می کند و مردم هم می توانند به آن حکم عمل کنند و می توانند عمل نکنند، بلکه مقصود، جریان مشیت بالغه الهی و تثبیت شدن آن در نظام هستی انسان هاست. یعنی عقل و فطرت انسان ها را طوری تعبیه کرده است که بهترین وسیله در راه وصول به هدف اعلای زندگی- که خداشناسی و خدایابی و خداپرستی است- می باشند و سرنوشت نهایی بشری، محوری جز خداشناسی و خداپرستی و خدایابی ندارد. در این آیه، حالت اشراف و سلطه بر هستی و انسان، به قدری روشن است که با اندک اطلاع از ادبیات عربی می توان آن را درک کرد. این جمله، با حالت مخصوصی که گفتیم، نمی تواند تراوشی از مغز محدود و روانِ محاصره شده در گوشه ای از طبیعت و تمایلات معمولی باشد. محتوای این جمله، اثبات می کند که گوینده آن به همه جهان هستی و انسان ها اشراف و سلطه کامل دارد.

ب- یا أَیهَا الْإِنْسانُ إِنَّک کادِحٌ إِلی رَبِّک کدْحاً فَمُلاقِیهِ[۳] «ای انسان، تو در حالت شدیدترین کوشش و تلاش به دیدار پروردگارت نایل خواهی شد.»

محتوای این آیه، با طرز جمله بندی خاصی که دارد، با اشراف تمام به ماهیت انسان و هدف نهایی او و مسیری که باید در رسیدن به آن هدف سپری کند، سرنوشت اساسی او را تعیین می کند. امکان ندارد این جمله از کسی صادر شود که خود، جزیی از انسان های غوطه ور در طبیعت و آمال و خواسته های محدود است.

ج. وَ إِذِ ابْتَلی إِبْراهِیمَ رَبُّهُ بِکلِماتٍ فَأَتَمَّهُنَّ قالَ إِنِّی جاعِلُک لِلنَّاسِ إِماماً قالَ وَ مِنْ ذُرِّیتِی قالَ لا ینالُ عَهْدِی الظَّالِمِینَ[۴]

«و بدان جهت که خدای ابراهیم، وی را با مسائلی که مشیت خدا می خواست، آزمایش کرد و ابراهیم از عهده آن آزمایشات برآمد، فرمود:

من تو را برای مردم پیشوا قرار دادم. ابراهیم گفت: آیا از نسل من نیز می توانند به پیشوایی برسند؟ خدا فرمود: عهد پیشوایی به ستمکاران نمی رسد.»

کسی جز آفریننده ابراهیم و حاکم بر سرنوشت او و همه انسان ها، نمی تواند چنین جمله ای را با اشراف کامل بیان کند.

د- وَ کذلِک جَعَلْناکمْ أُمَّهً وَسَطاً لِتَکونُوا شُهَداءَ عَلَی النَّاسِ وَ یکونَ الرَّسُولُ عَلَیکمْ شَهِیداً[۵] «و بدین ترتیب، شما را امّتی معتدل قرار دادیم تا ملاک (میزان حیات معقول) مردم باشید و پیامبر، ملاک (میزانِ حیات معقولِ) شما باشد.»

مسلّماً بدون اشراف و سلطه مطلقه به همه ایده ها، آرمان ها، عقاید، مصالح و مفاسد بشری، چنین جمله ای از کسی صادر نمی شود.

ه- أَ وَ لَمْ یرَ الْإِنْسانُ أَنَّا خَلَقْناهُ مِنْ نُطْفَهٍ فَإِذا هُوَ خَصِیمٌ مُبِینٌ وَ ضَرَبَ لَنا مَثَلًا وَ نَسِی خَلْقَهُ قالَ مَنْ یحْی الْعِظامَ وَ هِی رَمِیمٌ قُلْ یحْییهَا الَّذِی أَنْشَأَها أَوَّلَ مَرَّهٍ وَ هُوَ بِکلِّ خَلْقٍ عَلِیمٌ.[۶] «مگر انسان نمی بیند که ما او را از نطفه ای آفریدیم. این انسان [بدون آن که علتی داشته باشد]، ناگهان به خصومت آشکار با ما برخاست و برای ما مثلی زد و آفرینش خود را فراموش کرده و می گوید: کیست که استخوان های پوسیده را زنده خواهد کرد. به این انسان [که از خلقتش غفلت ورزیده است] بگو: همان خدایی که آفرینشِ نخستینِ استخوان ها را به وجود آورد، بار دیگر آن استخوان ها را احیا خواهد کرد و او بر همه مخلوقات داناست.»

فَأَینَ تَذْهَبُونَ إِنْ هُوَ إِلَّا ذِکرٌ لِلْعالَمِینَ لِمَنْ شاءَ مِنْکمْ أَنْ یسْتَقِیمَ وَ ما تَشاؤُنَ إِلَّا أَنْ یشاءَ اللَّهُ رَبُّ الْعالَمِینَ.[۷]

«پس به کجا می روید؟ جز این نیست که آن قرآن تذکری است برای عالمیان؛ کسانی از شما که می خواهند راه مستقیم به سوی کمال را پیش بگیرند [از این تذکر بهره مند خواهند شد] و شما چیزی را مورد مشیت خود قرار نمی دهید، مگر این که مورد مشیت خداوند عالمیان بوده باشد.»

جمله «به کجا می روید؟» از مقامی صادر می شود که به بشر، از کجا آمده است، به کجا می رود و برای چه آمده است؟ اشراف داشته باشد. قانونی که حاکم بر خواسته های نیک و بد آدمیان است، آماده شدن زمینه ای برای جریان قوانین هستی است که جلوه گاه مشیت خداوندی است. اگر بشر با اندیشه و کردار خود، زمینه را برای جریان قوانین مثبت و سازنده آماده کند، مشیت خداوندی طبق همان قوانین مثبت و سازنده به جریان خواهد افتاد. پس معنای این که شما نمی توانید بخواهید، مگر این که خدا بخواهد، این است که خواستن شما در نتیجه آماده شدن زمینه جریان مشیت الهی است که خود، مقدمات آن را به وجود می آورید. این است حکم قاطعانه حیات بشری در مجرای «گردیدن» ها. حرکت، با نادیده گرفتن این قانون مقصدی ندارد، لذا این سؤال توبیخ آمیز که به کجا می روید، با اشراف تام و سلطه مطلقه، متوجّه بشر می شود.

۲- عدم تناقض در آیات قرآنی

با این که آیات قرآن در دوران پر تلاطم و پر از رویدادهای ضد و نقیضِ زندگی پیامبر اکرم نازل شده است، مانند آغاز رسالت، پایان رسالت و موقعی که مسلمانان در اقلیت دردناک به سر می بردند، و در آن هنگام که سرزمین عربستان تحت سیطره اسلام قرار گرفته بود، در شادی ها و اندوه ها، در شکست ها و پیروزی ها و غیر ذلک، لحن آیات و سبک آن ها به هیچ وجه مختلف و متضاد نمی باشد. هم چنین، در قرآن مجید مسائل گوناگون جهان بینی و اصول مربوط به تفسیر انسان در ابعاد گوناگونش و نیز مطالب مربوط به ارتباطات چهارگانه (ارتباط انسان با خدا، با خویشتن، با جهان و با هم نوع خود) به طور متنوع وارد شده است، بدون این که تناقض و تضادی میان آن ها وجود داشته باشد؛ با این که قرآن نه کتاب علمی معمولی است که دقت خاصی در مقدمات و نتایج و ابواب و فصول موضوعات مبذول شود و نه یک کتاب فلسفی است که تجزیه و ترکیب مسائل بنیادینِ جهان بینی را با دقت کامل تنظیم کند. این عدم تقید می بایست اختلافات و تناقض گویی هایی در قرآن به وجود بیاورد، مخصوصاً با نظر به تلاطم و بی قانون بودن جامعه ای که پیامبر اکرم در آن زندگی می کرد. برخی از مسیحیان و دیگر اشخاصِ خارج از اسلام که در صدد پیدا کردن اختلاف و تناقض در قرآن برآمده اند- در حقیقت- بی اطلاعی خود را از قوانین ادبیات عرب و دیگر مسائل انسان شناسی و جهان بینی به ثبوت رسانیده اند.

۳- نفوذ شگفت انگیز در همه سطوح روانی آدمی

به این معنی که مفردات و ترکیباتی که در یک آیه قرار گرفته اند، در درجه ای از فصاحت و زیبایی می باشند که موجب بروز جذبه روانی مافوق شعر می شوند. در حدود ۶۶۶۶ آیه که قرآن را تشکیل می دهند، از امتیاز مزبور برخوردار هستند. با این حال، هیچ یک از محتویات این آیات، نه تنها مخالف عقل و منطق نمی باشند، بلکه به جهت توافق شدید آیات با وجدان و فطرت پاک و عقل سلیم، دلیل آن ها همراه خودِ همان قضایاست و برای اثبات حق بودن آن محتویات، تنها درک آن ها کافی است.

وقتی که آیه قرآنی می گوید:

وَ أَنْ لَیسَ لِلْإِنْسانِ إِلَّا ما سَعی وَ أَنَّ سَعْیهُ سَوْفَ یری.[۸] «و نیست برای انسان، مگر سعی او و قطعاً سعی او به زودی دیده خواهد شد»،

با اندک اندیشه درباره احساس عمیق درونی که دینامیسم حیات، کار است و با کم ترین توجه بر این که هیچ کنشی در جهان هستی بدون واکنش نخواهد بود، محتوای آیه مزبور بدون احتیاج به تنظیم فرمول های ریاضی و اشکال منطقی «ارسطو» یی، از درون آدمی نمودار می شود. البته این نکته را در نظر می گیریم که این گونه بهره برداری عالی از قرآن، مخصوص انسان هایی است که با قلبی بی آلایش، عشق به درک کمال و گرایش به آن دارند و نیروی تمیز حق از باطل را در درونشان خفه نکرده اند. حقیقت این است که مهم ترین مختص سلامت و پاکی فطرت آدمی، عشق به حقیقت یابی است که تا آلودگی های پست حیوانی، آن را محو نکرده باشد، خود همان عشق، موقعیت و مسیر او را در تکاپو به سوی کما