بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل مطهری و آسیب شناسی فرهنگی :

آسیب شناسی فرهنگی

اصطلاح آسیب شناسی در رشته های مختلف علوم کاربرد خاص خود را دارد.اصطلاح آسیب شناسی به عنوان معادل دقیق واژه انگلیسی خود یعنی Pathologyبه کار می رود و به طور کلی موقعیتی نابهنجار و یا حالتی زیست شناختی را به تصویر می کشد که در آن یک ارگانیزم از عملکرد صحیح خود باز مانده است.در اصطلاح فرهنگی آسیب شناسی فرهنگی به بررسی آفات و آسیب هایی می پردازد که رنگ و لعاب فرهنگی دارند و عناصر تشکیل دهنده و سازنده عادات، رفتارها و کنشهای اجتماعی را تحت تاثیر خود قرار می دهند در صورتی که جلوی این آسیبها گرفته نشود آنها رفته رفته در فرهنگ اصیل جامعه رسوخ می کنند و از درون مقاومت افراد را در برابر مفاسد و ناهنجاریهای فرهنگی ضعیف می سازند و به مرور زمان این قبیل کنشها رفته رفته نهادینه شده، حکم آداب و سنن حاکم بر جامعه را پیدا می کند و در نتیجه به استحاله فرهنگی و سرانجام به شکل گیری فرهنگی از نوع جدید می انجامد که با فرهنگ اولیه تفاوت بارز دارد.[۱] در این فرآیند است که شخص با آنچه که به عنوان الگو انتخاب کرده یگانه می شود و از طریق این رابطه است که این ارزشها را خودی تلقی کرده و پایبند به آنها می شود و به نسلهای آینده منتقل می کند. با توجه به اهمیت همین مسئله است که استعمارگران می کوشند فرهنگ خود را به کشورهای دیگر صادر نمایند تا بتوانند در واقع به طور آرام این کشورها را تحت سلطه خود در آورده و استعمار نمایند و یا اینکه از منابع و امکانات آن به نحو احسن به سود خود بهره بردارند.در این راستا ایران از کشورهایی بود که با توجه به اهمیت ژئوپولو تیک و استراتژیک آن و منابع طبیعی و انسانی اش توجه کشورهای استعماری را به خود جلب کرد و به عنوان کانون تهاجم فرهنگی غرب مد نظر آنان قرار گرفت.البته در دوران پهلوی که حکومت حاکم خود دست نشانده بیگانگان بود روند استحاله فرهنگی با شدت و حدت بیشتری دنبال شده که می توان آن را در عرصه های مختلف بررسی کرد:

۱.آموزشی

در این روند برنامه ریزی آموزشی دقیقی در جهت اهداف استعمارگران به منظور تربیت و پرورش نسلی که دارای گرایش مثبت به ارزشهای جدید و احساس حقارت نسبت به ارزشهای فرهنگی و دین خویش باشد آغاز شد. متاسفانه دامنه این حرکت تمام سیستم آموزشی از دبستان تا دبیرستان و دانشگاه را فرا گرفت و از آنجا که انحراف دانشگاه موجب انحراف و عقب ماندگی و بدبختی یک ملت و اسارت و بردگی آن در مقابل استعمارگران و موجب از بین رفتن سرمایه های انسانی به ویژه جوانان و عدم شکوفایی استعدادها و وابستگی به غرب و شرق و اشاعه فساد و منکرات می شود و سرانجام موجب از بین رفتن نسلهای حاضر و آینده دین و مذهب و ارزشها است عمده برنامه ریزی آنها بر روی دانشگاه بود. آنان در این میدان در سه بعد مختلف برنامه ریزی نموده و کار کردند:

الف – وارونه معرفی کردن اسلام و جا انداختن این مسئله که دین مخدر توده هاست.

ب – بدبین کردن مردم نسبت به روحانیت و تبلیغ اینکه روحانیون مردم کهنه پرستی هستند.

ج – ایجاد وابستگی فکری و ازبین بردن روحیه خودباوری.

بطوریکه در برنامه های آموزشی کمتر دیده می شد به فکر و عقلانیت توجه شود.از نظر علمی روحیه خودباوری بین جوانان و دانشجویان از بین رفته بود و در هر مسئله ای به دنبال نظریا سخنی از دانشمندان غربی بودند بطوریکه تعداد مقالات علمی در سطح پایین باقی ماند و رشد و رونق در نظریه پردازی های علمی کمتر دیده می شد.

از دیگر مسائل گسترش روحیه سطحی نگری در بین افراد جامعه بود. بی سوادی و عدم آگاهی گروه زیادی از مردم نیز به این مساله دامن می زد چنانکه بر اساس آمار سال ۱۳۳۵ ه ش نسبت باسوادان در کل کشور تنها ۴/۱۵ در صد بود.[۲] بنابراین لازم بود تا اشخاص روشن بینی که درد دین نیز داشتند برای اصلاح افکار دامن همت بر کمر زنند و چهره واقعی دین را ارائه نمایند و خرافات و پیرایه ها را که افکار مغرض به دین نسبت می دهند از آن بزدایند. استاد مطهری در کتاب تکامل اجتماعی انسان به همین مساله اشاره می نماید و با افسوس دورشدن از فقه و منابع اسلامی را یادآور می شود.

«قرن ما یعنی قرن ۱۴ ه از نظر فقه و مقررات قرن فاجعه است.یک فاجعه کم نظیر. در این قرن ما شاهد قربانی شدن مقررات اسلامی در مقابل مقررات اروپایی می باشیم سنگرها را پی در پی از دست فقه اسلامی می گیرند در مسائل قضایی، در مسائل مدنی، در مسائل خانوادگی، در مسائل جزائی و در سایر مسائل تدریجا مقررات ناقص اروپایی جانشین مقررات اسلامی می گردد. امروز عملا جز مقررات عبادی چیزی در انحصار اسلام نمانده است سایر مقررات یا انحصارا غیر اسلامی است و یا مخلوطی است از مقررات اسلامی و غیر اسلامی»[۳]

۲.هنرو مطبوعات

از دیگر مواردی که ابتذال فرهنگی را بین مردم افزایش می داد جشنهای مختلفی بود که با حمایت دستگاه حاکم بر پا می شد. از جمله این جشنها، جشن هنر شیراز بود. در این جشنها مبتذل ترین اعمال اخلاقی به نمایش گذاشته شد بطوریکه آنتونی پارسونز سفیر انگلیس در ایران همان موقع به شاه گفته بود اگر چنین نمایشی در شهر وینچستر انگلستان اجرا می شد کارگردان و هنر پیشگان آن از دست مردم جان سالم بدر نمی بردند و شاه در پاسخ او فقط مدتی به علامت غرور و مستی خندیده بود.[۴]

سوء استفاده عده ای از روشنفکران از آموزه های مذهبی و به سخریه گرفتن اعتقادات و ارزشهای اجتماع بوسیله رمانهای سخیف از دیگر ویژگیهای این عصر بود. کسانی چون صادق هدایت که در واقع دین زدایی را در جامعه تزریق می کردند با استفاده از جهل مردم آنجه خود می خواستند ترویج می نمودند. نیز عده ای از روشنفکران ملی گرایی و ناسیونالیسم را در فضای مبارزاتی علیه اسلام مطرح کردند بطوریکه از دوران باستان به عنوان دوران تمدن و عظمت ایران یاد می نمودند و حسرت سقوط دولت ساسانیان توسط مسلمین را در دلها می کاشتند. در این راستا آنان به هر شیوه ممکن از درج مقاله در روزنامه تا تالیف کتاب و تدوین نمایشنامه در صدد بر آمدند که فرهنگ اسلامی مردم را به فرهنگ ملی – میهنی استحاله کنند. از جمله جلال الدین میرزا کتاب خسروان را در تمجید از پادشاهان ایران نوشت و حسن پیرنیا کتاب ایران باستان و پرویز ناتل خانلری فرهنگ پهلوی را نگاشت. وجه مشترک تمامی این آثار بزرگنمایی آثار حکومتهای پیش از اسلام در ایران و تاسف از سقوط دولت ساسانی به دست مسلمین می باشد.[۵]

3.رسانه های داخلی پیش از انقلاب

در مورد رسانه های پیش از انقلاب و نقش آن در تضعیف فرهنگ ملی و دینی سخن بسیار است چنانکه بسیاری از مشکلات کنونی فرهنگی، ملی و دینی ناشی از رسانه های جمعی پیش از انقلاب به ویژه تلویزیون، سینما می باشد که در اینجا هر کدام به طور مختصر مورد بحث قرار می گیرد:

الف – تلویزیون:

هر چند تنها حدود دو دهه از تاسیس تلویزیون در ایران گذشته بود که انقلاب اسلامی به پیروزی رسید ولی تلویزیون توانست در این مدت جای خود را در جامعه باز کند. در فضایی که حکومت ازهر نظر وابسته و مجری استعمار خارجی بود و مستشاران خارجی نیز در صحنه های فرهنگی و اقتصادی حضور فعال داشتند طبیعی بود که رسانه های گروهی به ویژه تلویزیون، نقش مهمی در ترویج و اشاعه فرهنگ بیگانه و تضعیف فرهنگ ملی و دینی ایفا نماید.در جامعه بسته آن روز ظهور یکباره تلویزیون انفجار عظیمی در جامعه سنتی ایجاد نمود و نظام سنتی جامعه و خانواده و تعلیم و تربیت را به شدت تحت تاثیر خود قرار داد.برنامه های تلویزیونی پیش از انقلاب دو هدف عمده را تعقیب می کردند.

۱.برخی از برنامه های تلویزیونی پیش از انقلاب به نحو اغراق آمیزی صحنه های عصیان گری، کشتار، ضرب و شتم، بی بندو باری و رقص های محلی و غربی را نمایش می دادند و زمینه های فکری جوانان را آماده پذیرش هر گونه فساد می کردند

۲.ترویج و اشاعه ارزشهای غیر ملی و دینی و گاهی اوقات هنجارهای ضد دینی که موجب می گردید فرهنگ و ارزشهای ملی و دینی اهمیت خود را نزد جوانان از دست بدهد و علاقه به فرهنگهای بیگانه را بین آنها ترویج دهد.

با گسترش ارزشهای فرهنگی بیگانه:که در جامعه سنتی و بسته ایران آن روز، عناصر نو و متجدد تلقی می شد افراد به ویژه جوانان به آسانی آنها را می پذیرفتند و عناصر فرهنگ دینی و ملی به دلیل عدم حمایت مقاومت خود را به شدت از دست می داد و در فرهنگ بیگانه هضم می گردید.[۶] چنانکه گسترش پخش برنامه های تلویزیونی غربی اوج تهاجم فرهنگی را می رساند بطوریکه در سال ۵۶ از ۱۰۴۶۳ ساعت برنامه ۳۸۸۶ ساعت را برنامه های تولید تشکیل می داد و مابقی وارداتی بود.[۷]

ب- سینما:

وضعیت سینمای قبل از انقلاب به مراتب بدتر از تلویزیون بود. سینما به عنوان یک وسیله سرگرمی و تفریحی از بازار گرمی برخوردار بود و سالانه صدها فیلم مبتذل خارجی به بازار ایران وارد می شد و در ازای فساد جامعه میلیون ها دلار از سرمایه ملی کشور خارج می گردید. فیلم های خارجی که به وسیله شرکتهای صهیونیستی منتشر می گردید محور اصلی تلاش خود را ارائه آخرین مدها و الگوهای مبتذل رقاص