بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل معیارهای تفسیر معتبر :

مقدمه:

قرآن کتاب آسمانی و نازل شده از طرف خداست و در عین حال به زبان عربی و به طبق قواعد دستوری آن نازل شده است پس برای فهم قرآن و بیان مقاصد آن لازم است شرایطی را رعایت کنیم، که این شرایط دو دسته است:

الف) شرایط مربوط به شخص تفسیر کننده قرآن.

ب) شرایط مربوط به خود تفسیرتا تفسیری کامل و صحیح و معتبر انجام شود.

هر چند می توان، مفسر دارای شرایط را، یکی از ارکان تفسیرمعتبر به حساب آورد چون تفسیر فرد غیرمتخصص از قرآن حتماً یک تفسیر کامل و معتبر نمی باشد (مگر اتفاقاً و با احتمال ضعیف همان طور که احتمال بدهیم یک انسان غیرمتخصص در علم فیزیک بتواند قانون نسبیت انشیتین را توضیح دهد و حتی آن را ابطال کند)

فایل پاورپوینت کامل معیارهای تفسیر معتبر عبارتند از:

۱.مفسر دارای شرایط آن تفسیر را بیان کند: یعنی فردی متخصص در علم تفسیر می تواند نظر دهد، که مراد هر آیه قرآن چیست. همان طور که در جهان امروز بیان هر غیرمتخصص در یک رشته علمی را نمی پذیرند، و حتی در بعضی موارد جرم محسوب می شود (مثل این که شخصی که پزشک نیست اگر اقدام به معالجه و یا عمل جراحی بنماید مجرم است، اگر چه اتفاقاً عمل او منجر به بهبودی بیمار شود) اما شرایط مفسر را در مبحث آینده ذکر می کنیم.

۲.پیروی از روش صحیح در تفسیر قرآن:

چون روشهای تفسیری گاهی ناقص و گاهی کامل است و بعضی روشها صحیح و موجب کشف مراد آیه است و بعضی روشها نادرست و حتی موجب انحراف در تفسیر قرآن است (مثل تفسیر به رأی) که این موضوع را در مبحث روشهای تفسیر مورد بررسی کامل قرار خواهیم داد. پس یک تفسیر وقتی معتبر است، که از کانال صحیح گذشته و با روش صحیح استخراج شده باشد و به دست ما برسد.

۳.رعایت عناصر مطلوب در تفسیر:

چنانچه در نتیجه گیری از معنای لغوی و اصطلاحی تفسیر بیان کردیم؛ تفسیر مطلوب باید دارای این عناصر باشد:

الف) کشف و پرده برداری از ابهام یک لفظ یا آیه بکند.

ب) مقاصد کلام وگوینده آن را واضح نماید.

ج) تفسیر بیان است پس قرائت قرآن یا علم تجوید و صحیح خوانی قرآن و ترجمه کلمه به کلمه قرآن (تحت اللفظی) و حتی تدبر و تفکر در آیات کریم (فهم قرآن)، تفسیر محسوب نمی شود، چون هیچ کدام بیان نیستند پس لازم است که فهم ما از آیات قرآن (که کشف از مقاصد آن می کند) به صورت نوشتار یا گفتار درآید تا تفسیر بر آن اطلاق شود.

نکته:

عبور تفسیر از کانالهای خاص که در علم تفسیر قرار داده اند لازم است، که بعضی شرایط اثباتی و بعضی نفی است، که در ادامه به اهم آنها اشاره می کنیم هر چند بعضی لازمه بعضی هستند.

۴.تفسیر قرآن نباید منافات با سنت قطعی (خبر متواتر یا خبر واحد محفوف به قرائن) داشته باشد، چون پیامبر ـ صلی الله علیه و آله ـ و ائمه ـ علیهم السلام ـ مبین قرآن هستند.

در مورد این شرط علماء تفسیر تعبیرات مختلفی دارند، که برای نمونه چند عبارت از آنها می آوریم:

مرحوم شیخ طوسی(ره) (وفات ۴۶۰ ه.ق) می فرماید: «واعلم ان الروایه ظاهره فی اخبار اصحابنا بأن التفسیر القرآن لایجوز الا بالاثر الصحیح عن النبی ـ صلی الله علیه و آله ـ و عن الائمه ـ علیهم السلام ـ الذین قولهم حجه کقول النبی ـ صلی الله علیه و آله ـ و ان القول فیه بالرأی لایجوز.[۱] بدان که طبق ظاهر روایات که اصحاب (از پیامبر و ائمه) نقل کرده اند، تفسیر قرآن جایز نیست، مگر به وسیله روایات صحیح از پیامبر ـ صلی الله علیه و آله ـ و از ائمه ـ علیهم السلام ـ که قول آنها حجت است مثل قول پیامبر ـ صلی الله علیه و آله ـ و گفتار در مورد قرآن طبق نظر شخصی جایز نیست. در کلام شیخ طبرسی در مجمع البیان کلمه نص صریح دارد[۲] (لایجوز الا بالاثر الصحیح و النص الصریح) و همین مطلب را صاحب قاموس القرآن تأکید می کند، بعد از آنکه فرمود تفسیر به معنی ایضاح و تبیین است گوید: «تفسیر قرآن نیز از این معنی است که مراد خدا را بیان و روشن می کند، و آن اگر مبتنی بر قرآن و سنت قطعی باشد یعنی قرآن را با قرآن و حدیث مقطوع تفسیر کند درست و صحیح است»[۳]

نکات:

اولاً آیا خبری که قرآن را تفسیر می کند می تواند واحد صحیح باشد، کما این که ظاهر کلام تبیان و مجمع همین است، یا حتماً باید قطعی (متواتر یا محفوف به قرائن باشد) این مطلب مورد نزاع و بحث است که بعداً متعرض آن خواهیم شد[۴] ثانیاً بحث مهم در اینجا این است که آیا کدام یک از این دو جمله صحیح است؟

الف) تفسیر قرآن باید موافق روایات معتبر باشد.

ب) تفسیر قرآن نباید مخالف روایات معتبر باشد.

ظاهر کلام مرحوم شیخ طوسی در تبیان و شیخ طبرسی در مجمع[۵] (که عین کلام تبیان را آورده است) همان جمله اول (الف) است چنانچه می گوید: «و اعلم ان الروایه ظاهره فی اخبار اصحابنا بأن تفسیر القرآن لایجوز الا بالاثر الصحیح عن النبی ـ صلی الله علیه و آله ـ و عن الائمه ـ علیهم السلام ـ الذین قولهم حجه کقول النبی صلی الله علیه و آله.[۶] لکن با تأمل در کلام ایشان ظاهر می شود، که منظور آنها ردّ تفسیر به رأی بوده است لذا در ذیل کلام می فرماید: «بل ینبغی أن یرجع الی الادله الصحیحه اما العقلیه او الشرعیه من اجماع علیه او نقل متواتر به عمن یجب اتباع قوله…»[۷]

پس در نظر ایشان منبع تفسیر مختص به روایت نیست تا بگوئیم تفسیر قرآن حتماً باید موافق روایات معتبر باشد بلکه قرآن نباید مخالف روایت معتبر قطعی باشد هر چند روایات در کنار عقل و… از منابع تفسیر است.

۵.تفسیر قرآن بدون پیش داوری (و پیش فرض های غیرضروری): در تفسیر هر کلامی احتیاج به پیش فرض های ضروری است