---

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل نگرش قرآنی بر سیره اخلاقی امام حسین (ع) و جایگاه آن در سبک زندگی اسلامی :

۱. مقدمه

قرآن کریم به عنوان آخرین کتاب آسمانی، دربردارنده تمام امـوری اسـت که انسان در راه رسیدن به کمال و سعادت به آن نیاز دارد. «وَ نَزَّلْنا عَلَیک الْکتابَ تِبْیاناً لِکلِّ شَی ءٍ»(نحل /۸۹ ) از طرفی دیگر این آخرین کتاب آسمانی مخصوص عصر و زمان خاصی نبوده بلکه برای تمای انـسان ها تـا قیامت است.«وَ ما هُوَ إِلاَّ ذِکرٌ لِلْعالَمینَ»(قلم/۵۲) و با جامعیت و جاودانگی خود به سوی آیینی که بهتر از هر آیین دیگر است راهنمایی می کند. «إِنَّ هذَا الْقُرْآنَ یهْدی لِلَّتی هِی أَقـْوَم» (اسـراء/۹) بـدون شک سالم ترین و کامل ترین زندگی آنـ اسـت کـه بر اساس مفاهیم قرآن کریم و آموزه های اسلامی شکل گرفته باشد. زندگی اسلامی آن است که تمام جوانب زندگی انسان را در بر گیرد و او را بـه مـقصد واقـعی و هدف اصلی برساند. هدف اصلی خلقت انسان و زنـدگی وی بـراساس قرآن کریم عبادت و بندگی خداوند است.«وَ ما خَلَقْتُ الْجِنَّ وَ الْإِنْسَ إِلاَّ لِیعْبُدُون»(ذاریات/۵۶) و این بندگی در همه عمر انسان جریان دارد کـه مـنجر بـه کمال و سعادت وی می شود. در این میان اخلاق یکی از مهم ترین لوازم سعادت و کمـال انسان می باشد. در مبحث اخلاق، قرآن کریم در تمامی ابعاد زندگی انسان به آن توجه داشته و مولفه های اخلاقی هر کدام را در نهی از رذائل اخلاقی و آراسـته شـدن بـه فضایل اخلاقی بیان داشته است. قرآن کریم از دو حیطه سلبی و ایجابی به این مـهم مـی پردازد؛ به لحاظ سلبی رذایل اخلاقی را مطرح می کند و انسان را از ورود به آن بر حذر می دارد؛ همچنان که عواقب دنیوی و اخـروی این رذایل را فـراروی انـسان می گذارد و به لحاظ ایجابی فضایل اخلاقی را مطرح می کند و در تقابل بـا رذائل قـرار مـی دهد. قرآن کریم از یک سو الگوهای اخلاقی را مطرح می کند و از سوی دیگر فضائل اخلاقی و نتایج آراسـته شـدن بـه آن ها را بیان می کند. مهم ترین غایت اخلاق، آراستگی به فضایل اخلاقی و پیراستگی از رذایل اخلاقی اسـت که یکی از مـهم ترین ثمرات این مهم، سلامت روحی و روانی انسان است. اخلاق نه تنها آرامش روحی و روانـی را بـه ارمـغان می آورد، بلکه با ارائه رویکردهای خاص سلامت معنوی جامعه را نیز فراهم می کند. برهمین اساس پژوهـش حـاضر با روش توصیفی-تحلیلی از نوع کتابخانه ای جایگاه اخلاق را در سیره علمی و عملی امام حسین(ع) مـورد تـحلیل و بـررسی قرار داده است و در این باره ضمن انطباق اخلاق قرآنی و سیره امام حسین (ع) مهم ترین شاخصه های اخـلاقی در سـبک زندگی را بیان نموده است.

۲. نگاهی به مقام و منزلت امام حسین(ع)

درباره امـام حـسین (ع) و مـنزلت ایشان از یک سو و اثبات حجیّت سخنان ایشــان از سویی دیگر، می توان به آیات قرآن و روایات پیـامبر اکـرم(ص) اشـاره نمود. آیات قرآن درباره امام حسین(ع) در یک مجموعه کلّی درباره اهل بـیت(ع) اسـت که امام حسین (ع) نیز در این دایره قرار می گیرد. برخی از آیات عصمت اهل بیت(ع) و به تـبع آن امـام حسین(ع) و برخی از آیات تبعیت مطلق از ایشان را بیان می دارند. آیات تطهیر و مـباهله عـصمت اهل بیت (ع) و آیه الوالامر تبعیت مطلق از ایـشان را بـیان مـی دارند. آیه مباهله: «فَمَنْ حَاجَّک فیهِ مـِنْ بـَعْدِ ما جاءَک مِنَ الْعِلْمِ فَقُلْ تَعالَوْا نَدْعُ أَبْناءَنا وَ أَبْناءَکمْ وَ نِساءَنا وَ نِساءَکمْ وَ أَنْفُسَنا وَ أَنـْفُسَکمْ ثـُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَلْ لَعْنَتَ اللَّهِ عـَلَی الْکاذِبـینَ» (آل عمران/۶۱) در ایـن بـاره اکـثر اهل سنّت اتفاق دارند که ایـن آیـه در شأن پیامبر اکرم (ص) امام علی (ع) و حضرت فاطمه (س) و امام حسن و امام حسین(ع) نـازل شـده است. (ترمذی، ۱۴۰۳ق: ۴/۲۹۳؛ حسکانی، ۱۴۱۱ق:۱/۱۲۹-۱۳۰؛ حاکم نیشابوری، ۱۴۰۶ق: ۳/۱۵۰؛ احـمدبن حنبل، ۱۴۰۴ق: ۱/۱۸۵؛ بیضاوی، بی تـا: ۲/۲۲؛ قـندوزی حنفی، ۱۴۱۸ق: صص ۹- ۴۴- ۵۱- ۵۲) سید مرتضی در ایـن بـاره می نویسد: احادیث فراوانی داستان مباهله را تائید می کنند و آن اینکه پیامبر اکرم(ص)، امیر المـومنین(ع) و فـاطمه (س) و حسن و حسین(ع) را بر آن فـراخواندند. اهـل نـقل و تفسیر همگی بـر ایـن مطلب اجماع دارند.(عـلم الهـدی، ۱۴۱۰ق: ۲/۲۵۴)

علامه طباطبایی پس از نقل این جریان می نویسد: این بالاترین مناقبی است که خداوند اهـل بـیت(ع) را به آن اختصاص داده است. (طباطبایی، ۱۴۱۷ق: ۳/۲۵۹) همچنان کـه عـلامه بحرانی بـر ایـن بـاور است که اگر آنـان معصوم از همه خطاها و گناهان نبودند به این رتبه و مزیت که بالاتر از آن رتبه و مزیتی نیست نـمی رسـیدند به طوری که خداوند قسم بـه آنـها را فـارق بـین حـق و باطل و تصدیق کـننده کـتاب خدا و نبوت پیامبر گرامی قرار داد. (بحرانی، ۱۴۱۷ق: ۵۸)

آیه تطهیر «إِنَّما یریدُ اللَّهُ لِیذْهِبَ عَنْکمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَیتِ وَ یطـَهِّرَکمْ تـَطْهیراً»(احـزاب/۳۳)یکی دیگر از آیاتی است که عصمت امـام حـسین(ع) و حـجیّت سـخنان ایـشان بـا استناد به این آیه اثبات می شود. روایات متعددی نقل شده که تنها مصداق اهل بیت(ع) را، پیامبر اکرم (ص)، امام علی(ع)، حضرت زهرا(س) و حسنین(ع) معرفی می کند. (کلینی، ۱۳۶۵ ش: ۲۸۷-۲۸۶؛ مجلسی، ۱۳۹۷ ق: ۳۵ /۲۱۱) عـلامه طباطبایی در این باره می نویسد: این روایات بسیار و بیش از هفتاد حدیث است؛ بیشتر آنها از طریق اهل سنت نقل شده که این خود بیشتر از چیزی است که از طریق شیعه روایت شده اسـت. اهـل سنّت آن را تقریبأ از چهل طریق و شیعه آن را از بیش از سی طریق نقل کرده اند. (طباطبایی،۱۳۹۷ ق: ۱۶/۳۱۱) ابن مردویه معتقد است به بیش از صد طریق روایت رسیده است که آیه تطهیر درباره محمد، علی، فـاطمه، حـسن و حسین نازل شده است. (ابن مردویه، ۱۴۲۲ ق: ۳۰۱) همچنان که فیض کاشانی بر این باور است که روایات مربوط به نزول آیه تطهیر درباره پنـج تـن آل عبا، از طریق اهل سنت بـیش از آن اسـت که شمرده شود.(فیض کاشانی، ۱۹۸۲ م: ۴/۱۸۹) در منابع دیگر اهل سنت نیز (نک: ابن کثیردمشقی، ۱۹۸۲ م: ۳/۴۹۴؛ واحدی نیشابوری، ۱۴۰۲ ق: ۲۹۵؛ سیوطی، ۱۳۷۷ ق: ۶/۶۰۳، حاکم حسکانی، ۱۴۱۱ق: ۲/۲۱) قریب به همین مضمون نقل شـده اسـت.

روایاتی دیگر در منابع اهـل سـنت نقل شده که مؤید این شأن نزول است. ترمذی از أم سلمه این گونه نقل می کند: پیامبر اکرم (ص) بر حسن، حسین، علی و فاطمه کسائی پوشاند، سپس گفت: خدایا اینان اهل بـیت و خـواص من هستند، پلیدی را از آنان دور کن وآنها را کامل پاک گردان. أم سلمه گفت: ای پیامبر خدا، آیا من نیز با آنها هستم، پیامبر اکرم(ص) فرمود: همانا تو بر خیر و نیکی هستی.

[۱]

(ترمذی، بی تـا: ۵/۶۹۹) قـریب به هـمین مضمون از عایشه نیز نقل شده است.(نیشابوری، بی تا: ۲/۴۱۶)

سیاق آیه تطهیر نیز این عصمت را اثبات مـی کند؛ الف ولام واژه «الرجس» در آیه تطهیر، الف ولام جنس است که هر نوع پلیدی را در بـر مـی گـیرد خواه ناپاکی ظاهری باشد، خواه باطنی، خواه از نظر طبع آدمی و یا به حکم عقل یا شرع یـا هـمه این ها باشد.(فتح الهی و ذوالفقاری، ۱۳۸۷ ش: ۵۸) واژه «یرید» نیز دال بر اراده تکوینی خداوند است نـه تـشریعی. اگـر اراده تکوینی خداوند به چیزی تعلق بگیرد، بین مراد و اراده خدا هیچ فاصله ای وجود نخواهد داشـت. اراده در آیه تطهیر، اراده تکوینی به معنای توفیق و عنایت خاص است. (معرفت، ۱۳۹۰ ش: ۱۳۱-۱۳۰) علاوه بر ایـن کلمه «إنما» که بـرای حـصر آورده شده دو گونه حصر از آن استفاده می شود، یکی اراده قطعی خداوند بر اینکه هر گونه پلیدی و گناه را از اهل بیت پیامبر(ص) دور نماید و دیگری اینکه این عصمت و دوری از گناه و پلیدی انحصار در اهل بیت (ع) دارد و دیـگران را شامل نمی شود. (طباطبایی، ۱۳۹۳ ق: ۱۶/۳۰۹ ) علاوه بر اینکه مضمون آیه تطهیر دلالت مطلق بر عصمت اهل بیت(ع) دارد. روایات معتبری از فریقین مؤید این مطلب است. پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله فرمودند: من، علی، حسن، حسین ونـه تـن از فرزندان حسین مطهر ومعصوم هستیم.(صدوق، بی تا، ۱/۶۴) در همین رابطه می فرماید:

من و اهل بیت من از همه گناهان پاک و مطهر هستیم.(طبرسی، ۱۳۸۲ ش، ۹/۲۰۷) و قریب به همین مضمون در روایات دیگری(شعیری، ۱۹۸۶ م: ۱۹؛ صدوق، بی تا، ۱/۵۷) نقل شده که همگی مؤید عصمت اهل بیت (ع) هـستند. در مـنابع اهل سنت نیز قریب به همین روایات نقل شده که مضمون همه آنها عصمت اهل بیت(ع)را گواهی می دهد. (سیوطی، ۱۹۹۳ م: ۶/۶۰۶-۶۰۵، جوینی، ۱۹۸ م: ۲/۱۳۳، ابن ابی حاتم، ۱۹۹۹ م: ۹/۳۱۳۳، دیلمی، ۱۴۰۶ ق: ۱/۵۴)

آیه: «یا أَیهَا الَّذینَ آمَنُوا أَطـیعُوا اللَّهـَ وَ أَطـیعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِی الْأَمْرِ مِنْکمْ فَإِنْ تـَنازَعْتُمْ فـی شـَی ءٍ فَرُدُّوهُ إِلَی اللَّهِ وَ الرَّسُولِ إِنْ کنْتُمْ تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَ الْیوْمِ الْآخِرِ ذلِک خَیرٌ وَ أَحْسَنُ تَأْویلا» (نساء/۵۹) که مراد از «أُولِی الْأَمْرِ» امامان(ع) می باشند که اطاعت از آنـان هـم پایه اطاعت از خداوند و پیامبر واجب می باشد. (نک: کلینـی،۱۳۸۸ق: ج ۱، ص ۲۸۶؛ حـسکانی،۱۴۱۱ق، ج ۱، ص ۱۹۱، عیاشی، بی تا: ج۱، ص ۲۴۹، ح ۱۶۹ )

احادیث معتبر منقول از پیامبر اکرم(ص) نیز به دو طریق عام و خاص حجیت سخنان امام حسین(ع) را اثبات مـی کـند از طـریق عام می توان به حدیث معتبر ثقلین اشاره نمود که پیـامبر (ص) فرمودند: «انی تارک فیکم الثقلین ما ان تمسکتم بهما لن تضلوا بعدی، احدهما اعظم من الآخر، کتاب الله حـبل مـمدود مـن السماء الی الارض، و عترتی اهل بیتی، و لن یفترقا حتی یردا علی الحوض، فانظروا کـیف تـخلفونی بهما» (مسلم، بی تا: ۲/۱۸۷۳؛ ترمذی، بی تا: ۵/۶۶۳) امام حسین(ع) از جمله اهل بیت(ع) جز عترت پیامبر اکـرم(ص) اسـت کـه حدیث ثقلین حجیّت علمی و عملی امام حسین(ع) را به طور مطلق بیان مـی دارد چـرا کـه در صورتی می تواند ثقل قرآن قرار گیرد که مانند قرآن حجت باشد که حـدیث ثـقلین ایـن حجیت را اثبات می کند. در روایت دیگر پیامبر اکرم(ص) به طور خاص امام حسین را از خود مـی دانـد و خود را از امام حسین(ع) که این مطلب نهایت منزلت امام حسین(ع) را اثبات می کند؛ آنـجا کـه مـی فرماید:

«حسین منی و انا من حسین» (طباطبایی، هـ. ق: ص۱۳) در روایت دیگر پیامبر اکـرم(ص) می فرماید: «و هو سـیّد شـباب اهل الجنه و باب نجاه الامه، امره امری و طاعته طاعتی» (صدوق،۱۴۱۷ق: ص ۱۰۱ – ۹۹) در این روایت عـلاوه بـر سـرور بهشت بودن امام حسین(ع) اطاعت امام حسین(ع) عطف بر اطاعت پیامبر اکرم(ص) شده است. روایـات مـتعدد دیگری نیز در این باره وجود دارد که تفصیل آن پژوهشی مستقل می طلبد؛ کـوتاه سـخن آن کـه عصمت امام حسین(ع) از یک سو حجیت سیره علمی و عملی ایشان از سوی دیگر مستند به قـرآن کـریم و روایـات معتبر از پیامبر اکرم(ص) است که جای هیچ شک و شبهه ای را در این زمینه نـمی گـذارد.

۳.تجلی اخلاق قرآنی در سیره امام حسین(ع)

اخلاق امام حسین(ع) همان اخلاق حسنه ای است که قرآن بیان داشـته بـه گونه ای که چهره اخلاق نظری در معنای مطلق آن در قرآن بیان شده و چهره اخلاق عـملی بـه طور مطلق آن در سیره علمی و عملی امام حـسین(ع) نـمود پیدا کرده اسـت از جمله:

۳-۱. اهمیت سلام کردن

امام حسین (ع) مـی فرماید: سـلام کردن هفتاد حسنه دارد، شصت و نه حسنه ی آن برای سلام کننده و یک حسنه و پاداش برای پاسـخ دهـتده است.(ابن شعبه حرانی،۱۳۸۲: ۲۴۸) هـمانگونه کـه در آیه ی شـریفه ی«وَ إِذا جـاءَک الَّذینَ یؤْمِنُونَ بِآیاتِنا فَقُلْ سَلامٌ عَلَیکم»(انـعام/۵۴) پیـامبر صلوات الله علیه و آله و سلم را نهی نموده که مؤمنین را از خود طرد نماید و امر بـه مـلاطفت نمودن با ایشان داده است و بر آنـان سلام کند تا دلهـایشان گـرم و اضطراب درونیشان به آرامش و سـکون مـبدل گردد. (طباطبایی، ۱۳۷۸: ۷/۱۴۸) و بر طبق آیه ی«دَعْواهُمْ فیها سُبْحانَک اللَّهُمَّ وَ تَحِیتُهُمْ فیها سَلام»(یـونس /۱۰) اولیـن کرامتی که خداوند سبحان در بـهشت بـه اولیـایش می دهد همان کـسانی کـه دل را از یاد غیر او منزّه سـاختند و غـیر از حب الهی را به خود راه ندادند و به چیزی غیر از خدا نیاندیشیدند، خیر و سلام است.(طـباطبایی۱۳۷۸: ۱۰/۱۹)

۳-۲. تـوجه و احترام به همسر

امام حسین (ع) فـرمود: هـر کس زبـانش راسـتگو بـاشد و کردارش پاکیزه باشد و هـر کس نیّت خیر داشته باشد، روزیش فراوان و هر کس با زن و بچه اش خوش رفتار باشد عـمرش پربـرکت می گردد.(مفید، بی تا: ۱/۳۲۳) در مورد تـکریم هـمسر از رسـول خـدا صـلوات الله علیه و آله و سلم نـقل اسـت: هر کسی همسری برگزید، باید وی را تکریم کند. (حرّعاملی، ۱۳۸۰ش: ج۱۴،ص۲۴۹) رسول خدا صلوات الله علیه و آله و سلم فرمود: بهترین شـما، بـهترین شـما (و خوش رفتارترین شما) با زنانش است و مـن بـهترین شـما بـا زنـانم هـستم». (صدوق، ۱۴۰۵ ق: ج ۳، ص ۴۴۳) و نیز در جای دیگر فرمود: بهترین شما، بهترین شما با خانواده است و من بهترین شما با خانواده هستم». (همان، ج ۳، ص ۵۵۵ ) آیه مبارک:«هُوَ الَّذِی خَلَقَکم مِّن نَّفْسٍ وَاحِدَهٍ وَ جـَعَلَ مِنْهَا زَوْجَهَا لِیسْکنَ إِلَیهَا»(اعراف/۱۸۹) درباره جایگاه همسر در زندگی و غایت آن که آرامش است می باشد. در روز عاشورا هنگامی که هلال بن نافع عازم جنگ بود همسر جوانش از رفتن او ناراحت شده و به شـدت مـی گریست، امام حسین (ع) متوجه او شد و چنین فرمود: ای هلال همسرت جدایی تو را نمی پسندد، تو آزادی و می توانی خشنودی او را بر مبارزه با شمشیرها مقدم بداری.(شریفی و دیگران،۱۳۸۲: ۴۴۷)از دیگر نمونه ها که بیانگر ارج گذاری پیـشوای شـهیدان است، جایی است که امام حسین (ع) تکریم همسر را به دوستانش سفارش می کند و در پاسخ به اعتراض آنان نسبت به فرشها و پرده های نو در منزل آن حـضرت فـرمودند: ما پس از ازدواج، مهریه زنان را پرداخـت مـی کنیم پس آنان هر چیزی را که دوست داشته باشند می خرند و ما دخالتی نمی کنیم.(کلینی، ۱۳۷۵: ۶/۴۷۵) همانگونه که قرآن کریم می فرماید:«وَ ءَاتُواْ النِّسَاءَ صَدُقَاتِهِنَّ نِحْلَهً»(نساء/۴) مـردان عـهده دار بردن نفقه و تدبیر امـور اقـتصادی زن می باشند یعنی مردان علاوه بر دفاع و حفاظت از زنان امر تدبیرات و پرداخت نفقه ی زن را به عهده دارند.(قرطبی، ۱۳۶۴: ۴/۱۶۸ )رسول اکرم صلوات الله علیه و آله و سلم می فرماید: خداوند روز قیامت هر گناهی را می بخشد مگر مـهریه ی زنـی را که پرداخت نگردد.(حرّعاملی۱۳۸۰: ۴/۲۶)

۳-۳. احترام متقابل در نیکی ها

در سیره علمی و عملی امام حسین(ع) بر احترام متقابل و حتی بیشتر در مقابل نیکی های دیگران تاکید شده است. انس بن مالک گوید: نـزد امـام حسین (ع) بـودم کنیزکی در حالی که دسته ای ریحان به دست داشت، وارد شد و آنرا تقدیم امام نمود، حضرت فرمود: تو را بـه خاطر خداوند آزاد کردم. انس گوید: با تعجب پرسیدم کنیزکی برای شـما دسـته ای ریـحان آورد و سلام کرد. شما او را آزاد کردید؟ امام (ع) فرمود: خداوند اینگونه ما را ادب کرده است زیرا که فرموده است: «وَ إِذا حُییتُمْ بـِتَحِیهٍ فـَحَیوا بِأَحْسَنَ مِنْها أَوْ رُدُّوها»(نساء/۸۶) زمانی که کسی به شما تحیت و درود گفت شما نـیز جـواب او را بـه همان یا بهتر از آن بگویید و جواب بهتر این کنیز آزادی اوست. (ابن عساکر، ۱۴۱۵: ۴۶۹) یحیی بن سـالم موصلی که از موالی امام حسین (ع) بود می گوید: با امام حسین (ع) در حرکت بـودیم به در خانه ای رسیدند و آب طـلبیدند، کـنیزی با قدحی پر از آب بیرون آمد، امام (ع) پیش از خوردن آب نقره ای را در آوردند و به او دادند و فرمود: این را به اهلت بسپار، آنگاه به نوشیدن پرداختند. (ابن شعبه حرانی، ۱۳۸۲: ۴۶۴)قرآن کریم می فرماید: «هَلْ جَزاءُ الْإِحْسانِ إِلاَّ الْإِحـْسانُ» (الرحمن /۶۰) آیا جزای نیکی جز نیکی است؟ امام سجاد (ع) فرمود: حقّ آن کسی که به تو نیکی کرده این است که او را سپاس داری و نیکی اش را یاد کنی.(ابن شعبه حرانی، ۱۳۸۲: ۱۷۰)

۳-۴. تقوا اکمال فضایل اخلاقی، اجـتناب از رذایل اخـلاقی

امام حسین (ع) می فرماید: شما را به تقوای الهی سفارش می کنم هر کسی از خدا پروا کند، خداوند تضمین کرده که او را از آنچه نمی پسندد به آنچه می پسندد متحول سازد.(ابن شعبه حرانی،۱۳۸۲: ۱۷۰)امـام حـسین (ع) با توصیه ی به تقوا به نتایج آن هم اشاره می فرماید: از جمله اینکه اوضاع را به نفع بندگانی متقّی برمی گرداند. ممکن است دنیاپرستان هوسباز چند روزی از کامیابی هایی برخوردار باشند ولی فرجام خوشی ندارند. (مـحدثی، ۱۳۸۵: ۴۱) قـرآن با بیان «إِنَّ الْعَاقِبَهَ لِلْمُتَّقِین»(هود /۴۹ )«وَ الْعَاقِبَهُ لِلتَّقْوَی» (طه / ۱۳۲) عاقبت و فرجام نیک را از آن تقوا و اهل تقوا می داند. تقوا بزرگترین توصیه ی خداوند به بندگان است، آیات آن دربردارنده ی هشدارهایی است کـه آسـیبها و ضـررهای بی تقوایی و بی پروایی و پیـروی از نـفس امـّاره و متابعت از شیطان را به یاد می آورد و فرجام نیک اهل تقوا و عاقبت شوم بی تقوایان را نشان می دهد. خداوند با اهل تقواست، هوای آنـان را دارد، کـمکشان مـی کند. از خطرات نجاتشان می دهد و در آخرت هم بهترین پاداشـها و بـرترین نعمتهای بهشتی را در اختیار آنان قرار می دهد. امام حسین (ع) با توصیه ی به تقوا به نتایج آن هم اشاره می فرماید: از جمله ایـنکه اوضـاع را بـه نفع بندگانی متقّی برمی گرداند.(محدثی،۱۳۸۵: ۵۲) و در جای دیگر سیدالشهداء (ع) می فرماید: شـما را به تقوای الهی سفارش می کنم زیرا خدا ضمانت فرموده «وَ مَن یتَّقِ اللَّهَ یجَعَل لَّهُ مخَرَجًا * وَ یرْزُقْهُ مِنْ حـَیثُ لَا یحـَتَسِب»(طـلاق ۲/۳) کسی را که تقوی داشته باشد از وضعی که نمی پسندد به وضعی کـه مـی پسندد، برگرداند و از آنجا که گمان نمی برد روزیش را می رساند از کسانی مباش که بر گناهان بندگان خدا بیمناک اسـت و از عـقوبت گـناه خود آسوده خاطر است، زیرا خدای سبحان درباره ی بهشتش، فریب نمی خورد و بـه آنـچه نـزد اوست جز به اطاعت او و اگر خدا بخواهد نتوان رسید.(شریفی و دیگران،۱۳۸۲: ۸۵۳)

۳-۵. اخلاق عبادی، اقـامه نـماز، فـرهنگ سازی بهره گیری از قرآن

امام حسین (ع) فرمود: خدا می داند که من نماز و تلاوت قـرآن را دوسـت می دارم. (مفید، بی تا: ۱/۲۳۲) در شب عاشورا که امام حسین (ع) به تلاوت قرآن مـشغول بـود گـروهی از لشکریان پسر سعد برای اطلاع از احوال امام حسین (ع)و یاران او نزدیک خیمه ها آمدند و ملاحظه کـردند کـه امام (ع) با یک صورت ملکوتی و جذاب آیاتی از سوره ی آل عمران را تلاوت می کند و در ظهر عـاشورا در بـحبوحه ی جـنگ نماز را به همراه ایشان اقامه نمودند.(مفید، بی تا: ۱/۲۳۲) طبق فرمایش قرآن کریم «یأَیهُّا الَّذِینَ ءَامـَنُواْ اتَّقُواْ اللَّهَ وَ ءَامِنُواْ بِرَسُولِهِ یؤْتِکمْ کفْلَینْ مِن رَّحْمَتِهِ وَ یجَعَل لَّکمْ نُورًا تـَمْشُونَ بـِهِ وَ یغـْفِرْ لَکمْ وَ اللَّهُ غَفُورٌ رَّحِیم»(حدید/۲۸) کسانی که به خدا و رسولش ایمان آورده اند خداوند دو رحمتش را بـه آنـها مـی دهد و نور قرآن و دلائل بر حق آنرا برای ایشان قرار می دهد تا بـه وسـیله ی آن در آخرت راه بپیمایند و خداوند گناهان ایشان را مورد آمرزش قرار دهد. (طبرسی،۱۳۶۰: ۲۴/۲۵۲) امام در سخت ترین شرایط روز عاشورا وظـایف دیـنی و تکالیف اسلامی خود را در عالی ترین حالت و معنوی ترین وضع انجام داد و در ظهر روز عاشورا به رغـم گـرمای شدید هوا، تشنگی فراوان، خطر تیرها و یـورش های بـی امـان امویان، بی شرمی دشمنان، اندوه شهادت یاران و بـسیاری از تـنگناهای دیگر، اجازه نداد فریضه مقدّس نماز ترک گردد و حتی مصمّم گردید در اول وقت اقـامه گـردد. آنقدر شرایط آشفته بود کـه سـعید بن عـبداللّه کـه خـود را سپر اباعبداللّه (ع) نموده بود پس از پایان نـماز ظـهر عاشورا به تعبیر برخی مقتل نویسان، بدنی چون آبکش داشت چرا کـه تـیرهای فراوان به او اصابت کرد و این مـجاهد مخلص را به شهادت رسـانید. (آیـتی،۱۳۸۱: ۴۶) حضرت مهدی عج الله تعالی فـرجه الشـریف فرمود: جدم حسین (ع)رکوع و سجودش طولانی بود. (قمی، ۱۳۹۰: ۱۰۴)حضرت سید الشهداء بارها پیـاده بـه خانه ی خدا شتافت و مراسم حـج را بـرگزار کـرد. (ابن شهرآشوب، ۱۳۷۶: ۳/ ۲۲۴)«وَ أَذِّن فـی النـَّاسِ بِالحْجّ یأْتُوک رِجَالا»( حـج / ۲۷ )

۳-۶. صـبر، اخلاق رفتاری در برابر مشکلات و سختی ها

در سخت ترین لحظات روز عاشورا و هنگام افتادن از اسب با آن هـمه جـراحات، این جملات از امام (ع) نقل شده اسـت: صـبرا علی قـضائک یـا رب لااله إلا سـواک، یا غیاث المستغیثین.(مـقرم،۱۳۹۱: ۳۵۷ )پروردگارا بر قضای تو صبر می کنم. معبودی جز تو نیست ای فریادرس فریاد خواهان. «فَاصْبِرْ کمـا صـَبَرَ أُولُوا الْعَزْمِ مِنَ الرُّسُل»(احقاف/۳۵ )پایدار بـاش، خـویشتندار بـاش، اسـتقامت داشـته باش، «وَ اسْتَقِمْ کمـا أُمـِرْتَ» (شوری /۱۵)در زیارت امام حسین (ع) آمده است «و لقد عجبت من صبرک ملائکه السّماوات» (مجلسی، ۱۳۵۱: ۹۸/۳۱۷) از امام سجاد (ع) اسـت کـه هـر چه کار بر او پیچیده و سخت تر می شد، رنـگ چـهره اش درخـشیده تر و سـرتاسر وجـودش پر اطـمینان تر می گشت تا جایی که دشمن کینه توز با شگفتی بسیار او را قهرمانی خواند که در راه حق و عدالت هرگز به مرگ نمی اندیشد. (طبرسی،۱۳۸۰: ۳۵۰)«سَلَامٌ عَلَیکمُ بِمَا صَبرَتمُ فَنِعْمَ عُقْبی الدَّار»(رعـد/۲۴ ) سلام و درود خداوند به شما بر آنچه که صبر کردید؛ کلام ملائکه که اولوالالباب را به امنیت و سلامتی