فایل پاورپوینت کامل چرا و چگونه قرآن محکم تبدیل به متشابه شده است

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل چرا و چگونه قرآن محکم تبدیل به متشابه شده است :

نظریه ای که طی سال ها در علوم قرآنی مطرح و از آن دفاع کردیم و همچنان دفاع خواهیم کرد، عبارت از این است که شأن علوم قرآنی این بود که می بایست بر دو پایه اساسی تأسیس می شدند؛ نخست قرآن کریم است و باید از اول تا آخر هر یک از این علوم قرآنی مبتنی بر آیات و سُوَر، مبانی، مضامین و معارف قرآن کریم باشد. دومین مورد حدیث معتبر است که طبعاً معتبرترین و قوی‎ترین زمینه حدیثی در مکتب اهل بیت(ع) است. این توفیق را چه بسا در عالم تشیع بیشتر از سایر مسلمانان عالم داریم. به تعبیری تأسیس هر یک از این علوم باید خاستگاه حدیثی محکم داشته باشد و خودبه خود با تأکیدی که بر مکتب اهل بیت(ع) داریم این قضیه بسیار دقیق تر می‎شود. محققانی که به زمینه های حدیثی مراجعه داشتند با گسترش تحقیقات خود خواهند دید قوتی که در احادیث اهل بیت(ع) در رابطه با علوم قرآنی وجود دارد، در کمتر جایی هست.

مدت هاست کتاب «علم محکم و متشابه» را به عنوان یک کتاب نمونه در زمینه بازخوانی، نوپردازی و به روزرسانی علوم قرآنی به رشته تحریر درآورده ایم که مبتنی بر همین نظریه نگاشته شده است. این کتاب یک جزوه درسی در دانشگاه امام صادق(ع) بود که تغییراتی جزئی پیدا کرده است و آنچه در این جلسه ارائه خواهم کرد مبتنی بر این کتاب است. طرحی که در نظر گرفته ایم این است که منشأ حقیقی علم محکم و متشابه طبعاً در قرآن بوده و هست. جالب این است که منشأ این بحث سه آیه ای است که در قدیم نیز درباره علم محکم و متشابه مطرح شدند، با این تفاوت که تاکنون مرسوم بوده که همه از قبل، بحث را از آیه سوره آل عمران شروع کرده اند.

در آیه سوره زمر نیز آمده است: «اللَّهُ نَزَّلَ أَحْسَنَ الْحَدِیثِ کتَابًا مُتَشَابِهًا مَثَانِی تَقْشَعِرُّ مِنْهُ جُلُودُ الَّذِینَ یخْشَوْنَ رَبَّهُمْ ثُمَّ تَلِینُ جُلُودُهُمْ وَقُلُوبُهُمْ إِلَی ذِکرِ اللَّهِ؛ خدا قرآن را فرستاد که بهترین حدیث و نیکوترین سخن آسمانی خدا است، کتابی که آیاتش همه در کمال فصاحت و اعجاز با هم مشابه است و در آن ثنای خدا و خاصان خدا مکرر می شود، که از تلاوت آیات قهر آن خدا ترسان را لرزه بر اندام افتد و با آیات رحمت باز آرام و سکونت یابند و دلهایشان به ذکر خدا مشغول گردد». این آیه صراحت دارد که قرآن سراسر آیات متشابه است و آیه دیگر، آیه اول سوره هود است که خداوند متعال در این آیه فرمود: «الر کتَابٌ أُحْکمَتْ آیاتُهُ ثُمَّ فُصِّلَتْ مِنْ لَدُنْ حَکیمٍ خَبِیرٍ؛ الر، قرآن کتابی است دارای آیاتی محکم که از جانب خدایی حکیم و آگاه به تفصیل و بسیار روشن بیان شده است» خداوند در این آیه نیز به روشنی بیان می کند که همه آیات قرآن محکم هستند.

ترتیب سه آیه محکم و متشابه

چون محققان از آیه سوره آل عمران شروع کرده بودند، قطعاً نزول آن متأخر از دو آیه دیگر بوده و تردیدی نیست که در این سه آیه، آیه هفت سوره عمران که یک سوره مدنی است، بعد از آیه اول سوره هود و زمر نازل شده است. اما وقتی از این آیه شروع کردند و بعد سراغ دو آیه دیگر رفتند ناچار شدند آن دو را توجیه کنند و بگویند که کلمه متشابه در این آیه معنای دیگری دارد و منظور این است که تمام آیات متشابه در راستای متقن بودن قرآن است.

همچنین بیان کردند که در آیه اولیه سوره هود منظور این است که بیان خدا در سراسر آیات، محکم و متقن است. جالب است آیاتی را که می توانستند خود به خود خاستگاه بحث محکم و متشابه باشند، خارج از این بحث مطرح کردند و معتقد شدند فقط آیه سوره آل عمران است که آیات را به دو دسته محکم و و متشابه تقسیم کرده است. طبیعتاً در این باره فقط یک اشاره در قرآن داریم و بقیه برعهده ما گذاشته شده است تا این علم را شکوفا کنیم و گسترش دهیم. این دیدگاه علما در حدود چهارده قرن گذشته است؛ در حالی که مجموعه ای از آیات می توانند تمام جوانب علم محکم و متشابه را توضیح کامل و جامع دهند. البته آیات دیگری در قرآن نیز در مقام مفسر این سه آیه قرار می گیرند.

گذر از محکم به متشابه در مسیر تفصیل

این سه آیه کامل هستند و اگر در آغاز دو آیه دیگر یعنی سوره زمر و هود از بحث خارج نشده بودند، سابقه علم محکم و متشابه در علوم قرآنی می توانست بسیار بهتر از این باشد. مطابق مجموع این سه آیه، اولاً قرآن متشابه است، ثانیاً قرآن سراسر کتابی محکم است و ثالثاً قرآن بیان کرده که چگونه این کتاب، در عین متشابه بودن، محکم و در عین محکم بودن متشابه است. یکی از مجموعه آیاتی که شاید شاخص‎تر و به یادماندتی‎تر از دیگر آیات فراوان قرآن می توانند مفسر این سه آیه قرار بگیرند سه آیه ، و در سوره انعام هستند که در این سه آیه، نسبت محکم و متشابه شرح داده شده است.

البته بد نیست اشاره کنم که با تفسیر بیشتر در کتاب «علم محکم و متشابه» و در مسیر درسی کتاب، به آیات آغازین غالب سوره های قرآن توجه کردیم که همگی بیانگر این هستند که قرآن چگونه هم محکم و هم متشابه است و این موضوع چگونه در قرآن شکل گرفته، چگونه باید از آن استفاده کرد و اساساً در چه مسیری مطرح شده و باید چه بهره هایی از آن برده شده است. تعبیراتی هم که در جای جای قرآن به عنوان ام الکتاب وجود دارد که همگی مربوط به محکم بودن قرآن است، اما وقتی خداوند اراده می کند که این کتاب محکم را در مسیر تفصیل قرار دهد آن گاه کتابی متشابه از آن درمی آید