فایل پاورپوینت کامل تربیت دینی در برابر چالش قرن بیست و یکم

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل تربیت دینی در برابر چالش قرن بیست و یکم :

چکیده:

مهم ترین خصیصه قرن حاضر «ساخت زدایی » است که زاییده انقلاب ارتباطات است . تربیت دینی در گذشته بر ایجاد مرزهای قرنطیه ای و تربیت گلخانه ای استوار بود، حال آنکه تربیت در مفهوم دقیق آن به عناصری چون تبیین، تحول درونی و نقادی تعریف می شود . با این وصف، تربیت دینی در رویارویی با چالش ها و پرسش های سده حاضر باید با عقلانیت، تقوای حضور و ارزیابی و گزینش همراه باشد .

سخن گفتن از تربیت دینی در قرن بیست و یکم، مستلزم آن است که تربیت دینی به صورتی آشکار شود که توان مقاومت در برابر چالش های این قرن را داشته باد . از این رو، هم باید خصیصه چالش آفرین این قرن مورد بحث قرار گیرد و هم خصایص تربیت دینی، با نظر به آن، مورد تحلیل و بررسی قرار گیرد .

۱ . چالش قرن بیست و یکم برای تربیت دینی

ما در دوران خاصی قرار گرفته ایم که در آن، ویژگی های جدیدی نسبت به گذشته در حال ظهور است . پویایی هر نظام تربیتی، در این است که اصول، روش ها و کارکردهای خود را از حالت ایستا خارج کند و بتواند خواسته هایش را متناسب با دگرگونی های محیطی شاداب و زنده نگه دارد; در غیر این صورت، محکوم به مرگ خواهد بود .

۱ . ساخت زدایی; مهم ترین وجه چالش: شاید مهم ترین خصیصه قرن حاضر، ظهور نتایج چیزی است که از آن به عنوان «انقلاب ارتباطات » یاد کرده اند . وجه بارز و چالش آفرین انقلاب ارتباطات برای تربیت دینی، خصیصه «ساخت زدایی » آن است، به این معنا که واقعیت ها و مفاهیم متقابل – همچون «دور – نزدیک » و «ممنوع – مجاز» که تربیت دینی را با نظر به آنها سامان داده ایم – تقابل خود را از دست می دهند .

ساختار «دور – نزدیک » که به تقابل مکانی مربوط است، از نظر تربیت دینی و اخلاق تاکنون مهم بوده است; زیرا تلاش های تربیتی بر آن بوده است که بارور کردن افراد از محیطهای نامطلوب، آنان را مصونیت بخشیده اما در عصر ارتباطات، تلویزیون، رایانه و سایر شبکه های ارتباطی، این فاصله های مکانی و زمانی را در می نوردند . ساختار «ممنوع – مجاز» نیز با شبکه های ارتباطی در عرض این ساخت زدایی است . بسیاری از امور که در گذشته ممنوع محسوب می شد، امروز مجاز یا اجتناب ناپذیر شده و فضا به گونه ای دگرگون می شود که بسیاری از امور را به تدریج و در عمل، تحمیل می کند . در این شرایط چنان که گاه والدین می گویند، نمی شود کودکان و نوجوانان را مهار کرد و آنها را در محدوده امور مجاز نگاه داشت .

شکسته شدن مرزها و ساخت های تقابلی مذکور، برای مباحث اخلاقی و دینی بسیار مهم است; تربیت دینی و اخلاقی به یک معنا، تعیین مرزها و مانوس کردن افراد با آنهاست . واژه های «باید» و «نباید» یا واژه های «واجب » و «حرام » کلیدواژه های تربیت اخلاقی و دینی اند . برخی پذیرفته اند که دنیاگرایی (سکولاریسم) فرزند طبیعی این دوران است و دین و اخلاق کم کم رنگ و بوی خود را از دست خواهد داد . اما این داوری زمانی درست است که تربیت دینی خود را با ساختارهای نرمال تنظیم کرده باشد و تربیت دینی و اخلاقی را با ایجاد قرنطینه برای دور کردن افراد از محیطهای نامطلوب و قرار دادن آنها در محدوده امور «مجاز» آشکار سازد . اما در صورتی که تربیت دینی بتواند به صورت پویا خود را برای شرایط جدید و زیستن مؤثر در آنها مهیا سازد، دلیلی بر زوال تربیت دینی وجود نخواهد داشت . تلقی های گوناگونی درباره «مرز» وجود دارد که تنها یکی از آنها در انگاره «مرز قرنطینه ای » و تربیت گلخانه ای جلوه گر شده است . در ادامه این نوشتار، در پی آنیم که با تحلیل مفهوم های «تربیت » و «دینی بودن » تصویر متفاوتی از تربیت دینی به دست دهیم، به گونه ای که در عرصه این قرن دوام آورد .

۲ . مفهوم تربیت و شبه تربیت: تصور غالب از مفهوم تربیت این است: «ایجاد تغییرات مطلوب در نسل جدید» . اما این تصور، تربیت را از شبه تربیت متمایز نمی سازد . مفهوم تربیت تنها به ایجاد رفتارها، حالات و افکار معینی در افراد محدود نمی شود، بلکه ملاحظه های روشی، یعنی شکل ایجاد آنها نیز در مفهوم تربیت ملحوظ است .

دست کم می توان سه مورد بارز برای «شبه تربیت » ذکر کرد: «عادت » ، «تلقین » و «تحمیل » . عادت بر «تکرار» ، تلقین بر «هیبت » گوینده آن و تحمیل بر «زور» استوار است . البته ممکن است گاه استفاده از این سه روش در جریان تربیت صورت پذیرد ولی نمی توان آنها را به عنوان بنیان و پیکره اصل تربیت محسوب کرد .

اما در تربیت چهار مؤلفه یا مشخصه بارز مطرح است . ۱ . تبیین: به این معنا که فرد خود نسبت به تغییراتی که قرار است در وی ایجاد شود، بصیرت و آگاهی می یابد . شریعت «چرا بردار» است و این چرایی، نه به صورت انفعالی، بلکه به شکل فعال انجام می شود و مربی منتظر سؤال مقبولی نمی ماند . تبیین در اینجا به معنای «دانش » صرف نیست .

۳ . به دست دادن «معیار»: قواعد و معیارها همچون فرمول های انتزاعی هستند که متربی با شناخت آنها می تواند اعمال و رفتارها را بر حسب آنها ارزیابی کند . تحرک درونی … در شبه تربیت (عادت، تلقین و تحمیل) موتور حرکت در بیرون فرد قرار دارد ولی در فرایند تربیت، در درون فرد تحولی رخ می دهد و او با انگیزه روشن می داند که چگونه رفتار کند، چگونه بیندیشد و چه ویژگی هایی باید داشته باشد .

۴ . نقادی: هنگامی که فرد حکمت اعمال و معیارها را شناخت و انگیزه ای درونی در حرکت خویش داشت، آمادگی نقادی نسبت به مربی و به طور کلی نسل گذشته را خواهد داشت . هرچند معیارها را نسل گذشته به نسل نو می سپارد، اما چون تحقق معیارها آسان و زودیاب نیست و نسل نو در شرایطی متفاوت زندگی می کند، نسل نو با در اختیار داشتن معیارها، زمینه نقد را نیز در اختیار خواهد داشت . در این حالت، لازم نیست مربیان از همه نقص ها مبرا باشند و به عنوان مظهر فضیلت، تقوا و عدالت تلقی شوند . جریان تربیت به پایان نرسیده و مربی و متربی هر دو مشمول جریان تربیت هستند .

۵ . مفهوم تدین: چهار مؤلفه اساسی در تدین یا دینی شدن قابل ملاحظه است .

۱ – ۵ . مؤلفه اعتقادی و فکری: یکی از دگرگونی هایی که در تدین باید در فرد رخ بدهد، این است که وی اعتقادات خاصی درباره جهان پیدا کند . پیدا شدن این عقاید در فرد به لحاظ روش شناختی باید با روشن بینی همراه باشد و به اصطلاح تحقیقی باشد نه تقلیدی . البته روشن بینی هم به لحاظ افراد و هم به لحاظ اعصار، امری نسبی است . بنابراین، در سطوح مختلف و حتی در عامی ترین مردم، روشن بینی نسبت به عقاید، به درجات مختلف می تواند وجود داشته باشد . چنان که صورت بندی عقاید باید متناسب با نوع سؤالات مخاطب و فضای زمانی باشد .

۲ – ۵ . مؤلفه تجربه دینی: در تجربه دینی، عنصر عاطفه بروز و ظهور چشمگیری دارد . شخصی که دیندار می شود، لازم است یک رشته هیجان های درونی را تجربه کند که به طور غالب در ارتباط با مبدا جهان یعنی خداوند ظهور می کند . مفاهیمی مثل خوف و رجا، توکل و دعا ناظر به همین تجربیات است .

۳ – ۵ . مؤلفه التزام درونی: التزام درونی متضمن انتخاب نسبت به چیزی و پایبندی نسبت به آن است . عنصر التزام به شکل بارزی در مفهوم ایمان لحاظ گردیده است . ایمان نیز یک وضعیت درونی است که در آن انتخاب و گزینش وجود دارد .

۴ – ۵ . مؤلفه عمل: فرد متدین کسی است که به مقتضای اعتقادات و ایمان خود به اقدام به انجام اعمالی می کند . تکرار «ال