فایل پاورپوینت کامل معرفت و بصیرت انسان حزب اللهی و تاثیر آن در اسلامی سازی علوم انسانی از منظر علامه مصباح یزدی

فایل پاورپوینت فایل پاورپوینت کامل معرفت و بصیرت انسان حزب اللهی و تاثیر آن در اسلامی سازی علوم انسانی از منظر علامه مصباح یزدی؛ راهکاری شایسته برای ارائه‌های موفق

اگر به‌دنبال یک فایل ارائه‌ی آماده با کیفیت بالا و طراحی حرفه‌ای هستید، فایل فایل پاورپوینت کامل معرفت و بصیرت انسان حزب اللهی و تاثیر آن در اسلامی سازی علوم انسانی از منظر علامه مصباح یزدی انتخابی مناسب برای شماست. این مجموعه شامل 120 اسلاید استاندارد و دقیق است که با هدف ارتقاء کیفیت ارائه‌های شما تهیه شده‌اند.

دلایل انتخاب فایل فایل پاورپوینت کامل معرفت و بصیرت انسان حزب اللهی و تاثیر آن در اسلامی سازی علوم انسانی از منظر علامه مصباح یزدی:

• طراحی ساختارمند و چشم‌نواز: هر اسلاید با دقت بالا و توجه به اصول طراحی گرافیکی تهیه شده است تا محتوای شما به‌خوبی دیده و درک شود.
• آمادگی کامل برای ارائه: نیازی به ویرایش مجدد نیست؛ فایل فایل پاورپوینت کامل معرفت و بصیرت انسان حزب اللهی و تاثیر آن در اسلامی سازی علوم انسانی از منظر علامه مصباح یزدی آماده‌ی استفاده در کلاس، جلسه یا کنفرانس است.
• سازگاری کامل با پاورپوینت: نمایش صحیح اسلایدها در تمامی نسخه‌های PowerPoint بدون بهم‌ریختگی یا مشکل ظاهری تضمین شده است.

تولید شده با رویکرد حرفه‌ای:

تمامی بخش‌های فایل پاورپوینت کامل معرفت و بصیرت انسان حزب اللهی و تاثیر آن در اسلامی سازی علوم انسانی از منظر علامه مصباح یزدی با هدف ایجاد یک تجربه کاربری روان و بی‌نقص طراحی شده‌اند. جزئیات با دقت بالا تنظیم شده‌اند تا ارائه‌ای حرفه‌ای و تأثیرگذار داشته باشید.

توجه:

تنها نسخه رسمی فایل فایل پاورپوینت کامل معرفت و بصیرت انسان حزب اللهی و تاثیر آن در اسلامی سازی علوم انسانی از منظر علامه مصباح یزدی از کیفیت کامل برخوردار است. نسخه‌های غیرمجاز ممکن است شامل اشکالات طراحی باشند و توصیه نمی‌شود از آن‌ها استفاده شود.

با تهیه فایل فایل پاورپوینت کامل معرفت و بصیرت انسان حزب اللهی و تاثیر آن در اسلامی سازی علوم انسانی از منظر علامه مصباح یزدی، سطح ارائه‌های خود را ارتقاء دهید و مخاطبان خود را تحت تأثیر قرار دهید

---

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل معرفت و بصیرت انسان حزب اللهی و تاثیر آن در اسلامی سازی علوم انسانی از منظر علامه مصباح یزدی :

مقدمه

شناخت انسان از دغدغه های اصلی بشر است. ادیان و مکاتب گوناگون از زوایای مختلفی به این موضوع نگریسته اند. به رغم سابقه دیرینه و گستردگی تلاش هایی که بشر در این زمینه انجام داده، نتوانسته اند انسان را درست بشناسند و ابعاد وجودی وی را مشخص کنند. مکاتب بشری بر این نکته تأکید و اعتراف دارند که ابزارهای شناخت بشر، از پاسخ گویی صحیح و کامل به بسیاری از پرسش های مهم ناظر به انسان و زوایای وجود وی، ناتوانند.

حقیقت آن است که برای شناخت ساحت های وجودی انسان و شناخت اندیشه و انگیزه و رفتار جریان ها و گروه های انسانی، چاره ای جز آن نیست که باید به قرآن و عترت تمسک کنیم؛ زیرا معارف وحیانی در شکل گیری اندیشه انسان حزب اللهی و تأثیر آن در تحول و اسلامی سازی علوم انسانی نقش اساسی و راهبردی دارد.

معرفت و بصیرت و اندیشه توحیدی علامه محمدتقی مصباح یزدی متأثر و برخاسته از معارف قرآن و اهل بیت(ع) است. آن فقیه عارف و بصیر و مفسر و حکیم الهی، با تمسک به قرآن و عترت و فراگیری معارف قرآن و نهج البلاغه و صحیفه سجادیه و فقه اهل بیت(ع) و با بینش توحیدی و اندیشه ناب اسلامی، توانست یکی از پیشگامان و پرچمداران عرصه تحول و اسلامی سازی علوم انسانی شود.

همان طور که قرآن کریم معجزه الهی است که با وحی الهی به زبان رسول خدا(ص) جاری شده و هم از نظر لفظ و هم از نظر محتوا، کلام الهی است؛ کتاب شریف نهج البلاغه و صحیفه سجادیه نیز به عنوان برادر و خواهر قرآن، معجز علویه و سجادیه است که با الهام الهی و الهام از قرآن و الهام از تعالیم رسول خدا(ص) به زبان امیرمؤمنان(ع) و امام زین العابدین(ع) جاری گشته و نقش اساسی در تولید اندیشه انسان با معرفت و بصیر و اسلامی سازی علوم انسانی دارد.

مرحوم رضی، می گوید: «سخنان برگزیده سرور ما امیرمؤمنان(ع)، سرچشمه فصاحت و خاستگاه بلاغت است؛ زیرا این کلام نمونه ای از علم الهی است و بوی سخن رسول خدا (ص) از آن به مشام جان می رسد» (نهج البلاغه، ۱۴۱۴ق، ص ۳۴).

امیرمؤمنان(ع) همه ابعاد وجودی یک شخصیت والای انسان با معرفت و بصیر را در نهج البلاغه به تصویر کشیده و به عنوان یک حاکم اسلامی با مردم روبه رو می شود و می فرماید: «از هرچه که تا قیامت پیش می آید سؤال کنید، جواب خواهم داد و از هر نبرد و جنگی که پیش می آید و خصوصیات آن، تعداد افرادی که کشته می شوند یا می میرند. به خدا سوگند اگر بخواهم می توانم از هم ویژگی های هرکدام شما، که از کجا و چگونه و به چه هدف آمده اید و چه تصمیم دارید، خبر دهم. اما می ترسم دربار من غلو کنید و من را از رسول خدا (ص) بالاتر بدانید و یا به خدایی من معتقد شوید و این عقیده موجب کفر شما شود» (نهج البلاغه، ۱۴۱۴ق، خطبه ۹۳، ص ۱۳۷؛ خطبه ۱۷۶، ص ۲۵۰).

حزب و گروه به عنوان یکی از مؤلفه های اساسی در تحولات فرهنگی، سیاسی، اجتماعی و اقتصادی، چنانکه می تواند در جهت حق، نقش پویا و محرک داشته باشد، در جهت باطل نیز نقش آفرینی عمیق و گسترده دارد.

امیرمؤمنان(ع) می فرماید: «هنگامی که قیام به امر خلافت کردم، جمعی پیمان خود را شکستند و گروهی از دین خدا بیرون پریدند و دسته دیگری راه ظلم و طغیان را پیش گرفتند؛ گویی که آنها این سخن خدا را نشنیده بودند که می فرماید: «سرای آخرت را تنها برای کسانی قرار می دهیم که نه خواهان برتری جویی و استکبار در روی زمین اند و نه طالب فساد؛ و عاقبت (نیک) برای پرهیزگاران است». آری به خدا سوگند آن را شنیده بودند و خوب آن را حفظ داشتند، ولی زرق و برق دنیا چشم شان را خیره کرده و زینتش آنها را فریفته بود…» (نهج البلاغه، ۱۴۱۴ق، خطبه ۳، ص ۴۹).

در دوران امیرمؤمنان (ع) وقتی که دو لشکر در برابر هم قرار می گرفتند، هر دو لشکر اهل قبله بودند و نماز می خواندند. اشتراک در شعارها به قدری فضا را تنگ کرده بود، که امیرمؤمنان(ع) می فرماید: «اینک باب جنگ و ستیز میان اهل قبله گشوده شده است، و کسی نمی تواند پرچمدار مقابله با آن شود؛ مگر اینکه اهل بصیرت و شکیبایی بوده و به موارد حق دانا باشد» (همان، خطبه ۱۷۳، ص ۲۴۸)؛ ای مردم به ریسمان خداوند چنگ زنید و از حزب خدا و رسول او باشید (محدث نوری، ۱۴۰۸ق، ج ۱۲، ص ۲۵۶) و از حزب شیطان نباشید که گمراه خواهید شد» (مجلسی، ۱۴۰۳ق، ج ۲، ص ۹۸).

انسان در جریان انتقال مفاهیم اجتماعی، الگوها، ضوابط رفتاری، زبان، ارزش های فرهنگی و هنجارهای گروهی، تحت تأثیر اندیشه ها، روابط و الگوهای اجتماعی قرار می گیرد؛ به گونه ای که به تدریج با آنان نزدیک و هم رنگ و هم حزب می شود.

بریدن از خداوند و پیوستن به غیر او در تکوین، به معنای بیرون رفتن از ولایت نامحدود خداوند است که استحاله آن بدیهی است؛ اما از نظر سیر تشریعی، انسان های بی معرفت و کوردل، با سوء اختیار خود از ولایت خداوند و رسول خدا(ص) و ائمه هدی (ع) بیرون می روند و قدم در راه شیطان می گذارند و با او نزدیک و هم رنگ و هم حزب می شوند.

امیرمؤمنان(ع) می فرماید: «آغاز پیدایش فتنه ها پیروی از هوا و هوس ها و بدعت هایی است که با کتاب خدا مخالفت دارد و گروهی به پیروی آنان برمی خیزند و برخلاف دین خدا از آنها حمایت می کنند. اگر باطل از آمیختن با حق جدا می گردید، بر کسانی که طالب حق اند پوشیده نمی ماند؛ و اگر حق از آمیز باطل پاک و خالص می شد، زبان دشمنان و معاندان از آن قطع می گشت؛ ولی بخشی از این گرفته می شود و بخشی از آن؛ و این دو را به هم می آمیزند و اینجاست که شیطان بر دوستان و پیروان خود مسلط می شود؛ و تنها کسانی که مشمول رحمت خدا بودند از آن نجات می یابند» (نهج البلاغه، ۱۴۱۴ق، خطبه ۵۰، ص ۸۸).

به این ترتیب، سؤال های پژوهش عبارتند از:

۱. معرفت انسان با معرفت و بصیر، نسبت به ولایت خداوند و رسول خدا(ص) و ائمه هدی(ع) و تأثیر آن در اسلامی سازی علوم انسانی چگونه است؟

۲ بصیرت انسان با معرفت و بصیر، نسبت به عداوت و نفوذ دشمنان خداوند و رسول خدا(ص) و ائمه هدی(ع)، و تأثیر آن در اسلامی سازی علوم انسانی چگونه است؟

پیشینه و ریشه بحث از معرفت و بصیرت انسان با معرفت و بصیر و تأثیر آن در اسلامی سازی علوم انسانی را در قرآن و روایات باید جست وجو کرد.

در قرآن و روایات همان طور که از بدو پیدایش شیطان و اولین پیرو او، حزب شیطان پدید آمده است و درباره لزوم داشتن بینش و بصیرت نسبت به عداوت و نفوذ و اغواء و اضلال و طغیان و زیان کاری آنها سخن گفته و هشدار داده اند، از آغاز پیدایش اولین ولی خدا، حزب الله نیز پا به عرص وجود گذاشته و درباره شناخت و پذیرش ولایت خداوند و رسول خدا(ص) و ائمه هدی(ع) و پیروزی و رستگاری انسان با معرفت و بصیر، بشارت داده اند.

رسول خدا(ص) می فرماید: «ای مردم! همانا خداست و شیطان، حق است و باطل، هدایت است و گمراهی، راه راست و رشد است و کجی، دنیاست و آخرت، حسنات و سیئات، پس هرچه حسنات است از خداست و هرچه سیئات است از شیطان، که لعنت خدا بر او باد!» (کلینی، ۱۳۷۵، ج ، ص ).

بیشتر کتب و مقالات منتشرشده در این موضوع کمتر به جایگاه انسان با معرفت و بصیر در اسلام و تأثیر معرفت و بصیرت او در اسلامی سازی علوم انسانی توجه کرده اند. به دلیل آنکه آثاری به صورت مستقل، جامع و نظام مند در این باره، یافت نشد. در یافتن پاسخ، اطلاعات لازم از کتب و مقالات و گفتار علامه مصباح یزدی، گردآوری می شود و با رویکرد درون دینی و روش تحلیلی توصیفی، مورد بررسی و تحلیل قرار می گیرد.

1. مفهوم شناسی

۱-۱. معنای حزب الله

حزب در لغت به معنای گروهی از مردم است که عقیده، گرایش و هدف واحد دارند. حزب الرّجل؛ یعنی سربازان و یارانش که بر رأی و فرمان اوست (فراهیدی، ۱۴۰۹ق، ج ۳، ص ۱۶۵).

کلمه حزب الله، اشاره به حالت به هم پیوستگی و هم جبهه گی و اتصال شدید سربازان و یاران و پیروان ولایت دارد؛ به گونه ای که دارای فکر واحد و جویای هدف واحد گردیده و بر رأی و فرمان خداوند و رسول خدا(ص) و ائمه هدی (ع) بوده و انضباط حزبی در برابر حزب شیطان برقرار کرده و با شدت و قاطعیت از آرمان های الهی خود دفاع می کنند و به پیروزی و رستگاری نائل می شوند.

علامه مصباح یزدی می فرماید:

قرآن کریم در دو آیه تعبیر «حزب الله» را به کار برده است: یکی آیه ۵۶ سوره «مائده» است. خدای متعال در این آیه «اهل ولایت» و «حزب الله» را یکی قرار داده؛ دومین آیه ای که تعبیر حزب الله در آن آمده، آیه ۲۲ سوره «مجادله» است. از مطالعه و تطبیق این دو آیه به خوبی به دست می آید که اهل بیت (ع) مصداق تام و کامل «حزب الله» هستند. بالاترین مراتب رستگاری از آنِ ایشان است. .. در هر صورت، این گروهی که شایستگی دریافت تأییدات الهی را با مراتب مختلف آن پیدا می کنند، «حزب الله» نامیده می شوند. «حزب الله» کسانی هستند که خدا را به «ولایت» پذیرفته اند و او را «ولی» خویش قرار داده اند. پس از پذیرش ولایت الهی نیز هنگامی که برای ایشان پیامبری معرفی گردد، «ولایت پیامبر» را پذیرا می گردند. آنان همچنین پس از ولایت پیامبر، ولایت جانشینان آن حضرت، یعنی «ولایت ائمه» را نیز می پذیرند. دراین حالت، آخرین وظیفه خویش را به انجام رسانده اند و خداوند نیز بالاترین پاداش خود را به آنان عطا می کند» (مصباح یزدی، ۱۳۸۳، ص ۲۷۹-۲۸۳).

۲-۱. معنای حزب شیطان

کلمه حزب الشیطان در مقابل حزب الله، اشاره به حالت به هم پیوستگی و هم جبهه گی و اتصال شدید سربازان و یاران و پیروان شیطان دارد؛ به گونه ای که دارای فکر واحد و جویای هدف واحد گردیده و بر رأی و فرمان شیطان بوده و انضباط حزبی در برابر حزب الله برقرار کرده و با شدت و حدت از آرمان های شیطانی خود دفاع می کنند و آنها دچار شکست و خواری و زیان کاری می شوند.

علامه مصباح یزدی می فرماید: «در مقابل حزب الله، گروه دیگری هستند که قرآن آنها را «حزب الشیطان» نامیده است. «حزب الشیطان» از ولایت خدا، ولایت پیامبر (ص) و ولایت ائمه (ع) بی بهره اند و خود را تحت ولایت شیطان قرار داده اند و او را فرمان می برند» (همان، ص ۲۸۲-۲۸۳).

شیطان برای زیان رساندن، بی حیثیت کردن، کافر کردن و تسلط یافتن بر بنی آدم، در دل آنها نفوذ کرده، لانه می سازد و تخم گذاری و جوجه پروری می کند. آنگاه فضای دل، جای طیور شیطنت می شود و چنین انسان هایی، مجری دستورهای شیطان می شوند؛ به گونه ای که شیطان با چشم آنها نگاه می کند و با زبان آنها سخن می گوید (نهج البلاغه، ۱۴۱۴ ق، خطبه ۷، ص ۵۳).

۳-۱. معنای تولّی

«تولّی» از ماده «و ل ی»، مصدر باب «تفعل» است و در لغت به معنای پذیرفتن ولایت و فرمانبری است: «توَلَّیتُ فلاناً»؛ یعنی او را ولی خود قرار دادم و با رضایت از او پیروی کردم (ازهری، ۱۴۲۱ق، ج ۱۵، ص ۳۲۵).

علامه مصباح یزدی می فرماید: «ماده «و ل ی» معنای عامی دارد که هرگاه در مورد انسان به عنوان یک موجود ذی شعور به کار رود، باید شئونات انسانی را در پیوند دو انسان مدنظر قرار داد. .. شئون اصلی انسان را می توان سه چیز دانست: ۱. شناخت (بینش)؛ ۲. عواطف و میل ها (گرایش)؛ ۳. کنش، که حاصل جمع و برایند دو مورد قبل، یعنی بینش و گرایش است. هرگاه ماده «و ل ی» در مورد دو انسان به کار رود بدان معناست که آنها تا بدان حد به یکدیگر نزدیک شده اند که در امور سه گانه فوق یکی گشته اند. هرگاه دو نفر چنان با هم نزدیک باشند که با هم همبستگی داشته باشند، دربار آنان تعبیر «ولایت» به کار می رود. رابطه ولایت به گونه های مختلفی در میان انسان ها تحقق پیدا می کند: گاهی میان دو فرد، گاهی میان فرد، و گروه یا جامعه و گاهی میان دو گروه یا دو جامعه. وقتی جامع اسلامی با جامع دیگری در روابط فرهنگی، اقتصادی، نظامی و غیره، چنان با هم نزدیک باشند که از یکدیگر اثر بپذیرند، در قرآن از چنین رابطه ای به ولایت و تولّی تعبیر می شود» (مصباح یزدی، ۱۳۹۸الف، ج ۳، ص ۱۰۹).

در اندیشه علامه مصباح یزدی، مفهوم ولایت خداوند و رسول خدا(ص) و ائمه هدی (ع) ابعاد گسترده دارد که بُعد سیاسی اجتماعی ولایت، فقط یکی از ابعاد آن بوده و به معنای پذیرش حق حاکمیت و حکومت است. علامه مصباح یزدی می فرماید:

حکومت، یکی از شئون ولایت الله است. ولایتی که در این روایت «بُنِی الإسلامُ عَلی خَمس: الولایهُ… وَ لَم ینادِ بِشیء مَا نُودی بالولایهِ یوم الغدیر» مجلسی، ۱۴۰۳ق، ج ۶۸، ص ۳۳۲) مطرح شده، نه فقط به معنای دوست داشتن، که به معنای پذیرفتن حق حاکمیت و حکومت الهی است؛ حقی که پس از خداوند برای پیامبر اکرم(ص) و اهل بیت(ع) و نایبان و والیان ایشان، به اذن خداوند ثابت است… پذیرش ولایت در اینجا بدین معناست که عقیده داشته باشیم اهل بیت (ع) از سوی خداوند، بر امت اسلامی حق ریاست و حاکمیت داشته اند و دارند و ازهمین روی در جهت برقراری حکومت اسلامی همواره کوشیده اند. ما نیز وظیفه داریم راه ایشان را ادامه داده، زمینه را برای حکومتِ امام معصوم یا جانشین و نایب او، یعنی ولی فقیه جامع شرایط فراهم سازیم (مصباح یزدی، ۱۳۸۴، ص ۹۸-۹۹).

۴-۱. معنای تبرّی

«تبرّی» از مادّه «ب ر ء» مصدر باب «تفعل» است و در لغت به معنای بیزاری و دوری جستن است (ازهری، ۱۴۲۱ق، ج ۱۵، ص ۱۹۳). علامه مصباح یزدی می فرماید: «در قرآن کریم به همان اندازه که به محبت کردن مردم به همدیگر، اهمیت داده شده، به تبرّی از بعضی از انسان ها و دور شدن از آنها هم اهمیت داده شده است؛ و به همان اندازه که دربار صلح و مسالمت بحث دارد، دربار جنگ و جهاد نیز دارد. تبرّی از دشمنان اسلام لازم است؛ هرچند که به از دست رفتن پاره ای از منافع مادی بیانجامد» (مصباح یزدی، ۱۳۹۸الف، ج ۳، ص ۵۰).

در اندیشه علامه مصباح یزدی، دوری کردن از هر آنچه که محور همبستگی اجتماعی مسلمانان، یعنی اسلام و ارزش های دینی و باورهای الهی را تهدید می کند، لازم است.

علامه مصباح یزدی می فرماید: «محبت و پرستش غیرخدا، به حسب اوضاع گوناگون زمانی و مکانی، در معبودهای مختلف تنزل می یابد؛ گاهی اتخاذ انداد، با چوب و سنگ، گاهی با جن و ملائکه، گاهی با انسان، و گاهی با جامعه و فرهنگ خاص است. آیا کسانی که خود را با کافران اروپا و آمریکا هم رنگ می کنند، با کسی که فرعون را خدا می دانست، تفاوتی دارند؟!» (مصباح یزدی، ۱۳۸۴، ص ۸۰-۸۱). «تبرّی، دشمن داشتن کسانی است که کارشان گناه است و به ارزش های دینی و باورهای الهی اعتنایی ندارند» (مصباح یزدی، ۱۳۹۳ الف، ص ۲۵۱).

۵-۱. معنای معرفت

معرفت در لغت به معنای تمیز دادن شیء از غیرخودش است (ازهری، ۱۴۲۱ق، ج ۲، ص ۲۰۹). علامه مصباح یزدی می فرماید: «این واژه (شناخت) که معادل کلمه «معرفت» در زبان عربی است، کاربردهای مختلفی دارد و عام ترین مفهوم آن، مساوی با مطلق علم و آگاهی و اطلاع است. مفهوم علم یکی از روشن ترین و بدیهی ترین مفاهیم است و نه تنها نیازمند به تعریف نیست، که اساساً تعریف آن امکان ندارد؛ زیرا مفهومی واضح تر از آن وجود ندارد که معرِّف آن واقع شود. اگر قرار باشد توضیحی دربار علم و شناخت داده شود، بهتر این است که بگوییم علم عبارت است از حضور خود شی ء یا صورت جزئی یا مفهوم کلی آن، نزد موجود مجرد» (مصباح یزدی، ۱۳۹۸ب، ج ۱، ص ۱۵۰).

۶-۱. معنای بصیرت

بصیرت در لغت به معنای بینایی و روشنایی شیء است (ابن فارس، ۱۴۰۴ق، ج ۱، ص ۲۵۳). علامه مصباح یزدی می فرماید: «بصیرت واژه ای عربی و تقریباً معادل «بینش» در فارسی است. موارد استعمال بصیرت غالباً در بینش باطنی است. آنچه موجب محرومیت انسان از آن بینش معنوی می شود، شبهاتی است که غالباً شیاطین القا می کنند و اجازه نمی دهند تا عقل و فطرت انسان، با نور بصیرت باطنی آنچه را که باید، ببیند» (مصباح یزدی، ۱۳۹۳ ب، ص ۱۱).

در اندیشه علامه مصباح یزدی، بصیرت به معنای نور هدایت است که در دل می تابد و به وسیله آن، حق و باطل از هم تمیز داده می شود و ملاک حیات طیبه انسانی است.

علامه مصباح یزدی می فرماید: «نگاه بصیرتی پس از برافروخته شدن نور هدایت، در دل سالک پدید می آید؛ نوری که هم حواس را در اختیار می گیرد و هم حواس از مسیر آن نور به جریان می افتند؛ نوری که گوش را از شنیدن هر سخنی جز سخن حق بازمی دارد و چشم را از مشاهد حرام، بلکه نگاه سطحی به جلوه های هستی که همچون لمس کوران بر سطح جسم است، منع می کند و نگاه انسان را به درک حقیقت و باطن اشیا و مشاهد شکوه و جلال هستی معطوف می دارد» (مصباح یزدی، ۱۳۹۲الف، ص ۶۰).

۲. ولی شناسی انسان بامعرفت و بصیر

واژه «ولی» صفت مشبهه، ضد «عدوّ»، است؛ صفتی است که بر هریک از دو طرف ولایت، اطلاق شده، و به کسی گفته می شود که دوست دار خیر برای ولی خود (عسکری، ۱۴۰۰ ق، ص ۲۷۸)، و قائم به امر او (فیومی، ۱۴۱۴ ق، ص ۶۷۲) و حافظ حقوق اوست (مصطفوی، ۱۴۳۰ق،ج ۸،ص ۷۵).

۱-۲. ولایت خداوند

خداوند دو سنخ ولایت دارد: الف. ولایت تکوینی؛ یعنی تصرف عینی داشتن در موجودات جهان و عالم خارج، که تخلف در آن راه ندارد. ب. ولایت بر تشریع؛ که در مقام امتثال ممکن است افراد بشر هریک از دو راه طاعت یا عصیان را اختیار کند. علامه مصباح یزدی می فرماید:

رابط ولایت بین انسان و خدا بدین معناست که شناخت انسان، شناخت خدایی، محبتش محبت خدایی و رفتارش رفتار خدایی می شود. چنین انسانی خدا را بیش از همه دوست دارد. در رابط ولایت بین خدا و انسان، خدا از انسان تأثیر نمی پذیرد و اساساً خداوند تحت تأثیر هیچ موجودی واقع نمی شود. البته در اینجا نیز رابط اتصال و پیوند، دوطرفی است؛ هم انسان به خدا و هم خدا به انسان نزدیک است؛ ولی تأثیر و تأثر، طرفینی نیست (مصباح یزدی، ۱۳۸۳، ص ۲۹۰-۲۹۱).

علامه می فرماید: «انسان برای درآمدن در زمره «حزب الله» و «اهل ولایت» نیازمند دو توفیق از ناحیه خداوند است: یکی توفیق در کسب معرفت و شناخت و دیگری توفیق عمل به معرفت کسب شده. در چنین جایی زمین امتحان برای او فراهم می شود که آیا منفعت و لذت خویش را مقدم بدارد یا بدانچه ایمان آورده، ملتزم شود» (همان، ص ۲۸۴).

در اندیشه علامه مصباح یزدی، دو نوع شناخت نسبت به خداوند متصور است: یکی شناخت حضوری که خداوند بدون وساطت مفاهیم ذهنی، شناخته می شود؛ و دیگری شناخت معمولی و کلی که به وسیله مفاهیم عقلی، حاصل می شود.

علامه مصباح یزدی می فرماید: «براهین عقلی، وجود خدا را به وسیله مفاهیم ذهنی اثبات می کنند و حاصل همه آنها این است که موجودی «وجود دارد که دارای علم و قدرت و حیات است و زمان و مکان و سایر محدودیت ها را ندارد، و او آفریننده جهان و انسان است». معنای علم حضوری این است که آن رابطه ای که بین وجود من و خدا تکویناً هست، آن را می بینم. انسان باید این حالت را ببیند که وجودش نسبت به خدا یک ربط و ارتباط است؛ هستی اش در یدِ قدرت الهی است. بخواهد، هست؛ نخواهد، نیست. اگر آدمی این حالت را مشاهده کند، حقیقت ربوبیت الهی را مشاهده کرده است» (مصباح یزدی، ۱۳۹۱ب، ج ۱، ص ۳۵و۵۲-۵۳).

در اندیشه علامه مصباح یزدی، آنچه انسان با ذهن در می یابد، با آنچه در دل باور می کند، بسیار تفاوت دارد. معرفت حقیقی آن است که در قلب و دل رسوخ یافته باشد.

علامه مصباح یزدی می فرماید: «دلیل عقلی و برهان فلسفی اثبات می کند که ما از خود هیچ نداریم؛ نه حیاتی، نه علم و دانشی، نه قدرتی، نه حرکتی و نه هیچ چیز دیگر. در فلسفه اصطلاحاً گفته می شود که انسان و هر موجود دیگری، حتی نه «فقیر»، که «عین فقر»، و نه «وجودی مرتبط با خدا»، بلکه «عین ربط» به ذات اقدس الهی است. اما درعین حال همه اینها ادراک عقلی و فلسفی است و به دریافت قلبی و باور دلْ ربطی ندارد. ازاین رو پیوسته تضادی بین عقل و دل و گفتار و رفتار ما پدید می آید. عقل می گوید هیچ استقلالی نیست و «عین ربط» است؛ ولی دل ما احساس استقلال و عدم وابستگی می کند. معرفت حقیقی در پرتو تجلی نور الهی در قلب حاصل می شود؛ نوری که خداوند به قلب مؤمن می تاباند و با آن نور، او را از تاریکی جهل خارج می گرداند. شرط دستیابی به چنین معرفت و عرفانی، تمرین بندگی خدا و عمل به دستورهای اوست» (مصباح یزدی، ۱۳۹۲ب، ص ۱۷۵).

در اندیشه علامه مصباح یزدی، علم حضوری مراتب دارد: مرتبه ضعیفی از آن برای همه انسان ها حاصل شده است و مرتبه بالاتر آن، برای مؤمنان کامل و اولیاء خدا حاصل می شود.

علامه مصباح یزدی می فرماید: «این مرتبه ضعیف، از علم حضوری است که گفتیم همه دل ها در عمق خودشان ارتباطی با خدا دارند و خدا را می یابند. کامل ترِ آن در مؤمنان صالحی پیدا می شود که دلشان در اثر تمرکز و حضور قلب در عبادت و اطاعت خدا، با خدا آشناتر می شود و معرفت فطری شان صیقل می خورد و جلوه گر و قوی تر و روشن تر و بیدارتر و زنده تر می شود. می گوید، جز تو چیزی ظاهر نیست، مگر آنچه تو او را ظاهر کرده باشی. این معرفت، خاص آن کسانی است که قدم در وادی توحید نهاده اند و دل به عشق او سپرده اند» (مصباح یزدی، ۱۳۹۳ج، ج ۱، ص ۱۰۲).

۲-۲. ولایت رسول خدا(ص)

ولی حقیقی و بالذات، تنها خداوند متعال است. ولایت رسول خدا(ص) و ائمه هدی(ع) نشانه و مظهر ولایت خداوند و به اذن و فرمان اوست (مصباح یزدی، ۱۳۸۳، ص ۲۹۵).

وجود مبارک رسول خدا (ص) که مصطفای دار وجود و واسطه فیض الهی در قوس نزول و صعود است، از آن حیث که ولی است و خلیفه حق تعالی در ولایت است؛ و از آن جهت که نبی و رسول خداوند است، افضل است؛ زیرا ولایت، باطن نبوت و رسالت است و جهت عمل به شریعت و تقرب تام به حضرت احدیت بوده و از صفات الهیه و باقی و دائم است؛ و لیکن نبوت و رسالت، جهت بیان شریعت و از صفات کونیه زمانیه و منقطع اند (حسن زاده آملی، ۱۳۸۳، ص ۵۷۶۸).

امیرمؤمنان(ع) می فرماید: «در زمانی که مردم، گروه گروه شده بودند؛ گروهی خدا را تشبیه به مخلوق کرده، عده ای در نام او از حق منحرف بوده، و برخی غیر او را عبادت می کردند، خداوند برای وفای به وعده خود، و کامل گردانیدن نبوت، رسول خودش محمد(ص) را مبعوث کرد تا بندگانش را از پرستش ب