فایل پاورپوینت کامل آشنایی با دانشمندان مسلمان (بوعلی سینا)

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل آشنایی با دانشمندان مسلمان (بوعلی سینا) :

زندگینامه

بو علی سینا در سال ۳۷۰ هجری قمری در روستای افشن بخارا به دنیا آمد.[۱] او که بعدها در علم و فلسفه موثرترین چهر جهان اسلام شد و القابی مانند «شیخ الرئیس» و «حجه الحق» و «شرف الملک» یافت، از آغاز کودکی شایستگی عجیبی از خود در فراگرفتن علوم نشان می داد.

پدرش-که از اسماعیلیان بود-سخت در تعلیم و تربیت او می کوشید و خان وی محل ملاقات دانشمندان و متفکران عصر بود. ابن سینا که در ده سالگی قرآن و صرف و نحو را بخوبی آموخته بود، فراگیری اصول هندس اقلیدس و کتاب «المجسطی» بطلمیوس و مقدمات منطق را از استاد ابو عبد اللّه ناتلی آغاز نمود[۲] و چون به سرعت در این مباحث متبحّر شد، در نزد «ابو سهل» مسیحی به تعلّم طبیعیات و ما بعد الطبیعه و طب مشغول شد. در شانزده سالگی با همه منابع علمی و فلسفی عصرش آشنایی کامل داشت و در موضوعات مختلف استاد بود ولی ما بعد الطبیعه ارسطو را- چنانکه در شرح حالش اعتراف کرده-عمیقا فهم نکرده بود تا اینکه با مطالع شرح فارابی بر آن کتاب، همه مسائل دشوارش را دریافت.

مداومت بو علی در تحقیق و مطالعه چنان بود که در شرح حالش می نویسد: «در شانزده سالگی، هیجده ماه تمام به مطالعه پرداختم؛ در تمام این مدت یک شب در میان خوابیدنم و از اندیشه به مسائل روزمره دست کشیدم. هروقت که با مشکلی مواجه می شدم، به مسجد می رفتم و تا حل مشکل خویش به عبادت می پرداختم و شب هنگام به خانه بازمی گشتم و پس از افروختن چراغ به خواندن و نوشتن می پرداختم».[۳]

بو علی در مباحثات پدرش با متفکران و داعیان فرق اسماعیلیه شرکت می کرد ولی همان گونه که در سرگذشت خود نوشته است، از آنها تأثیر نپذیرفت. البته دربار مذهب بو علی نمی توان به آسانی قضاوت نمود، زیرا اگرچه او به اصول اسلام سخت پایبند بود ولی در نوشته هایش کمتر به اعتقادات شخصی خود اشاره کرده است. از یکی دو مورد پایان کتاب الهیات شفا برمی آید که او به وجود امام معتقد بود و در برخی مسائل مانند فلسف سیاسی از نظریات شیعه بهره مند شده و از آن پیروی کرده است.[۴]

ابن سینا در سن ۲۱ سالگی، اولین آثارش، یعنی کتاب«المجموع»در ریاضیات و کتاب«الحاصل و المحصول» (دور بیست جلدی)در علوم مختلفه و کتاب «البرّ و الاثم»را در اخلاق نگاشت.[۵] مهارت بو علی در علم پزشکی، او را مورد محبت فرمانروای محل قرار داده بود و به همین جهت درهای کتابخانه قصر امیر به روی او باز بود و در دربار سامانی(بخارا) موقعیت خوبی داشت ولی پریشانیهای سیاسی در ماوراء النهر-در نتیجه افزایش قدرت محمود غزنوی-زندگی او را در زادگاهش دشوار ساخته بود و نهایتا عزم مهاجرت نمود و در سال ۴۰۳ هجری قمری به جرجان رسید. امّا در مسیرش از عارف شهیر ابو سعید ابو الخیر دیدن کرد. بعد از مدتی عزلت و اقامت در گرگان عزم سفر به ری نمود و مدتی در دربار آل بویه بسر برد و سپس برای درمان شمس الدوله به همدان سفر کرد و در آنجا به وزارت رسید و پس از مرگ امیر به دلیل استنکاف از ادام وزارت، محبوس شد. مدتی بعد به اصفهان رفت و پانزده سال در آن شهر با آسایش خاطر زیست و به فراگیری نجوم و ساختن رصدخانه اهتمام نمود. سرانجام پس از بازگشت به همدان (به دلیل هرج ومرج سیاسی در اصفهان) در اثر بیماری قولنج به سال ۴۲۸ هجری قمری در سن ۵۷ در حوالی همدان از دنیا رفت.

نوشته ها و تألیفات ابن سینا

ابن سینا تألیفات بسیاری از خود برجای گذاشته است. بیشتر آثارش به عربی و به ندرت به زبان فارسی نوشته شده است.

الف- آثار فلسفی

دانشنامه علائی و کتاب«شفا»که مفصّل ترین دائره المعارف علمی است و «نجات»(خلاصه عیون الحکمه)از آثار فلسفی بو علی سیناست و آخرین و شاید مهمترین کتاب وی در فلسفه، «الاشارات و التنبیهات»است. علاوه بر این، وی رساله های کوتاه و معتنابهی در منطق و علم النفس و جهان شناسی و ما بعد الطبیعه تألیف کرده است.

ب- آثار دینی و مذهبی

آثار دینی ابن سینا، غالبا تفاسیری است که بر سوره های قرآن نگاشته و در آنها سازگاری عقل و ایمان را مطرح ساخته است مثلا تفسیر سوره های اخلاص، ناس، اعلی و نیز رسالاتی عمیق دربار زیارت و قضا و قدر و معاد.

ج- آثار علمی(طبیعیات و ریاضی)

در بخشی از کتاب «شفا»بیان کاملی از نظریات بو علی در زمین شناسی و گیاه شناسی و معدن شناسی دیده می شود. در طب کتاب مشهور وی«قانون»است که شاید مؤثرترین کتاب در تاریخ طب باشد و مدتها کتاب درسی دانشگاههای اروپا بوده است. بعضی از این مواد به صورتی مختصر در کتابهای نجات و دانشنامه آمده است. بو علی در علوم طبیعی روش مشاهده و تجربه را به کار بسته است که در آثار پزشکی او کاملا مشهود است.[۶]

د- آثار عرفانی

رسائل عرفانی«حی بن یقظان»، «رساله الطیر»و«سلامان و ابسال»و نیز«رساله فی العشق»و نیز انماط آخر کتاب اشارات، متعلق به این دسته از آثار اوست.

فلسفه باطنی بو علی(حکمت مشرقیه)

بو علی استاد فلسفه مشائی اسلامی، در او اخر عمر خود کتابی بنام«منطق المشرقیین»تألیف کرد. او در این کتاب نوشته است که تالیفات مشائی مشهور وی یعنی شفا و نجات، نوشته های سطحی او برای فهم عامه مردم است ولی فلسف مشرقی را برای خواص تدوین نموده است.

علاوه بر این کتاب در بعضی نوشته های بو علی مثل الاشارات و التنبیهات، رساله فی العشق و داستانهای تمثیلی حیّ بن یقضان، رساله الطیر و سلامان و ابسال، برخی از جنبه های برجست فلسفه باطنی وی آشکار است.[۷] «مشرق» در معنای رمزی خود، عالم نور با صور محض است و «مغرب» عالم سایه(ظل) و ماده نفس آدمی باید خود را آزاد کند تا بتواند به عالم نوری که آدمی از آنجا هبوط کرده است، برسد. انسان برای اینکه از تنگناها خارج شود و از تبعیدگاه «مغربی» خلاص یابد. محتاج راهنمایی است که وی را در این جهان رهبری کند و به رستگاری برساند. بو علی در این نوشته ها که جهان را با تعبیری شاعرانه تصویر نموده، فرشته شناسی را از اصول فلسفه مشرقی معرفی کرده است. فلسف مشرقی، مقدم حکمت اشراقی بود که یک قرن و نیم بعد از بو علی، توسط«شیخ اشراق سهروردی» وضع گردید.

وجودشناسی در فلسف بو علی

الهیات ابن سینا مختص به «وجودشناسی» است و او را اساسا فیلسوف وجود می نامند. حقیقت هرشی ء از دیدگاه بو علی، وابسته به وجود آن و علم بر هرشی ء عبارت از علم به وجود آن شی ء است.[۸] هرچیزی در عالم، از آن جهت که هست، غوطه ور در وجود است ولی خدایا وجود محض-که مبدأ و خالق همه چیزهاست – نخستین حلقه در یک سلسل پیوسته نیست و لذا پیوستگی جوهری یا عرضی با موجودات این جهان ندارد. بلکه خدا بر عالم مقدم است و نسبت به آن جنب تعالی دارد. ابن سینا وجود را به سه قسم ممتنع، ممکن و واجب تقسیم کرده است که با تمایز اساسی میان ماهیت و وجود ارتباط نام دارد. وجود صرف، ماوراء هرگونه تعیّن و تشخّص است، ولی منشأ همه تکثرات و تعیّنات است و پرتو خدو را بر ماهیات همه اشیا افکنده است.

بو علی می خواهد نشان دهد که چگونه کثرت از وحدت بیرون می آید، آن هم وحدتی متعالی که از هرکثرتی پاک و منزّه است. در نظر بو علی، وجود اصیل است و به ماهیت انتزاعی واقعیت می بخشد.

اصول طبیعیات از دیدگاه بو علی

طبیعت از نظر بو علی شامل آن قسمت از حکمت است که با اشیاء محرک و متغیر سروکار دارد و طبیعیات شامل تمامی علومی می شود که با موجودات تحت القمر یا جهان «کون و فساد» ارتباط دارد مانند طب، نجوم، فراست، تعبیر خواب. طلسمات(سحر طبیعی)، نیرنجات و کیمیا. علوم دیگر از قبیل هندسه و جغرافیا و علم تسطیح و علم حرکت که امروزه در زمر علوم طبیعی محسوب می شود، در تقسیم بندی بو علی از علوم ریاضی شمرده شده است.[۹]

روشی که در فلسفه طبیعت برای تحقیق در جهان طبیعت اتخاذ می گردد، باید با هدف و غایت خلقت جهان، هماهنگ باشد. طبیعت در فلسفه بو علی، قلمروی است از واقعیت که برای هدف و غایت خاصّی خلق شده و همه پدیده های آن دارای معنا و حکمت خالق آن در همه جا هویداست.

ابن سینا و علم پزشکی

آثار طبی بو علی، اوج یک رشته از نوشته ها را نشان می دهد که در آنها نظریات مکاتب یونانی، هندی و ایرانی با اطلاعات تازه ای که از تجربیات پزشکان مسلمان فراهم آمده بود، ترکیب شده است. «قانون که بزرگترین اثر پزشکی ابن س