فایل پاورپوینت کامل تحلیل تطبیقی الگوی قرآنی تربیت حضرت زهرا(س) با تکیه بر آراء تفسیری علامه مصباح یزدی

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل تحلیل تطبیقی الگوی قرآنی تربیت حضرت زهرا(س) با تکیه بر آراء تفسیری علامه مصباح یزدی :

علامه مصباح

علامه محمدتقی مصباح یزدی، شخصیتی است که از کودکی با عشق به پیامبر(ص) و اهل بیت عصمت و طهارت(علیهم السلام) و با نورانیت مجلس سوگواری سالار شهیدان حسین بن علی(ع) پرورش یافت. لطف الهی و اندیشه و نبوغ ممتاز خدادادی او را به حوزه علمیه و تحصیلات حوزوی هدایت کرد و پس از مقدمات و سطوح، به نجف مهاجرت کرد سپس به قم آمد و در درس فقه آیت الله العظمی بروجردی و دروس علامه طباطبایی (ره) امام خمینی(ره) و آیه الله العظمی بهجت (ره) شرکت کرد. و در طول این سال ها با دقت فراوان و با جهد و تلاش شایان به تحصیل علوم و تهذیب نفس و ایجاد سجایای اخلاقی اهتمام ورزید. علامه مصباح، علوم گوناگون اسلامی را در محضر استادان حوزه آموخت و به مطالعه و تدبّر فراوان پرداخت و در سن بیست وهفت سالگی به درجه اجتهاد رسید. در علم تفسیر نیز با بهره از دیدگاه ها و سفارش های خصوصی علامه طباطبایی (ره)، توانست روش صحیح تعمّق و تفکر در قرآن را بیاموزند تا آنجا که علامه کار بازخوانی «تفسیر المیزان» پیش از چاپ را به او سپردند. علامه مصباح یزدی، در فلسفه، «اسفار» و «شفا» را نزد علامه (ره) فراگرفت و خود، سال ها به تدریس فلسفه اسلامی و غرب در حوزه های علمیه پرداخت به گونه ای که از برجسته ترین استادان فلسفه به شمار آمد و کتاب «آموزش فلسفه» ایشان، در مراکز مختلف فرهنگی تدریس شد. از علامه مصباح یزدی، کتب فراوانی در زمینه های گوناگون اسلامی، به تحریر آمده که با توجه به گستردگی و فراوانی کتاب های ایشان به چند کتاب مهمّ ایشان اشاره می شود«خداشناسی؛ کیهان شناسی؛ انسان شناسی؛ راه و راهنما شناسی؛ قرآن شناسی؛ اخلاق در قرآن؛ جامعه و تاریخ از دیدگاه قرآن؛ حقوق و سیاست در قرآن؛ آموزش فلسفه؛ شرح نهایه الحکمه؛ شرح جلد اول اسفار الاربعه؛ شرح جلد هشتم اسفار الاربعه؛ دروس فلسفه اخلاق؛ خودشناسی برای خودسازی؛ بر درگاه دوست؛ نقدی فشرده بر اصول مارکسیسم؛ آموزش عقاید؛ قرآن در آیینه نهج البلاغه؛ نگاهی گذرا به نظریه ولایت فقیه؛ و ده ها کتاب دیگر. به واسطه نیم قرن خدمات فراوان علمی، سیاسی، فرهنگی، آموزشی و پژوهشی و مبارزه با التقاط ها و پاسخ گویی به شبهات و حفظ دستاوردهای انقلاب و نظام مقدس اسلامی،مقام معظم رهبری، حضرت آیت الله العظمی خامنه ای، او را مطهری زمان نامیدکه با سخنرانی، مناظره، نگاشتن کتاب و مقاله و دیگر ابزارهای تبلیغی به جهاد علمی و فرهنگی علیه تهاجم فرهنگی و علمی دشمنان اسلام و قرآن پرداخت. به پاسداشت مقام علمی و معنوی علامه محمدتقی مصباح یزدی(ره)، موضوع«قرآن و الگوگیری از سیره فاطمی(س) را از منظر این مفسر قرن به بررسی نشسته که ماحصل آن به مخاطبان علاقه مند تقدیم شده است.

۱. مبانی تربیتی شکل گیری شخصیت الگو از دیدگاه علامه مصباح

در عرصه اسوه پذیری، عوامل اساسی تأثیرگذار بر شخصیت اسوه ها امری تعیین کننده و بسیار مهم به شمار می آید. اگر شخصیت اسوه را بیش از هر چیز تابع عواملی چون وراثت، محیط جنینی، محیط جغرافیایی و محیط اجتماعی او بدانیم، اساساً جایگاهی برای اسوه پذیری باقی نخواهد ماند؛ چراکه شکل گیری شخصیت اسوه را از رهگذر عوامل جبری، چون جبر وراثت، جبر محیط، جبر غریزه، جبر سن قلمداد شده است. اما اگر در عین اعتقاد به تأثیر عواملی چون ارث، محیط، سن. مؤثرترین عامل در پیریزی و تکامل شخصیت را اراده و اختیار آزاد بدانیم، اسوه پذیری جایگاه ممتاز و ویژه ای می یابد و هر اسوه ای، هرچند که در مکان ها و زمانه ای دور زیسته باشد، قابل اقتدا و تأسّی خواهد گشت. ازاین رو ابتدا به مجموعه عوامل تأثیرگذار بر شخصیت های انسانی، اشارت کرده و آنگاه پس از تعیین میزان تأثیرگذاری هر یک از این عوامل به بررسی عوامل شکل دهی شخصیت حضرت فاطمه زهرا(علیهاالسلام) و شیوه های اسوه پذیری از ایشان پرداخته می شود. (کتاب جامعه و تاریخ، آیت الله مصباح یزدی،ص۴ ۱۹)،روانشناسان با وجود اختلاف های عمیق و فراوان، جملگی براین مسأله اتفاق نظر دارند که در شکل گیری و تحول شخصیت آدمی دو عامل «وراثت» و «محیط» به عنوان عامل اصلی دخالت و تأثیر دارند. ایشان بعضاً دو عامل «گذشت زمان = سن» و «وجدان اخلاقی» را نیز می افزایند (کتاب جامعه و تاریخ، آیت الله مصباح یزدی،ص ۱۷۵ – ۱۹۹)

۱-۱وراثت

تأثیر و اهمیت وراثت به معنای تمام ظرفیت ها و استعدادهای ژنتیکی و کروموزومی که آدمی از پدر، مادر و اجداد خود گرفته، با خود به دنیا می آورد در پایه گذاری و تشکیل شخصیت انسان نمی تواند مورد شک و تردید واقع شود.(کتاب جامعه و تاریخ، آیت الله مصباح یزدی،ص ۱۸۳)،به عنوان یکی از عوامل مؤثر در شخصیت انسان، و نه به عنوان تنها عامل، قابل قبول می باشد. به عنوان شواهدی بر پذیرش این عامل از سوی اسلام می توان توصیه های اسلامی راجع به انتخاب همسر، پاکی و طهارت غذای والدین، پاکی و طهارت جسمی و روحی ایشان قبل از انعقاد نطفه را برشمرد. جامعه و تاریخ, علامه مصباح یزدی، ص ۱۸۳.)، عامل وراثت بر خصوصیات جسمانی، مانند رنگ پوست و چشم و مو، بلندی یا کوتاهی قامت، فربهی یا لاغری و نیز بر چگونگی کارکرد اعضای درونی بدن؛ مانند قلب، مغز، معده، سلسله اعصاب و غده ها و نیز بر خصوصیاتی چون هوش، حافظه مؤثر است. به عنوان مثال میزان ترشح غده های بدن که می تواند تحت تأثیر عامل وراثت قرار گیرد، تأثیر عظیمی در صحت و سلامت مزاج و در عواطف و هیجانات و فعالیت های روانی و در زندگی مادی و معنوی ما دارند. چنان که ترشح بیش ازاندازه یکی از این غدد (تیروئید) سبب تندخویی و زود خشمی و بی اختیاری حرکات و واکنش ها و در نتیجه بی ثباتی رفتار شخص می شود و کاستی تراوش این غدّه آثار مخالفی چون اضطراب، سستی، بی قیدی و وارفتگی بر جای می گذارد.

۲-۱. محیط

محیط در مقام عاملی مؤثر در شکل گیری شخصیت ها به دو قسم تقسیم می گردد: محیط داخلی و محیط خارجی.

الف) محیط داخلی: مراد از محیط داخلی، درون رحم مادر در مدت بارداری است که همه عوامل مؤثر بر جنین درون رحم را در برمی گیرد. ازآنجاکه تغذیه جنین از خون مادر است، عواملی چون سن مادر، وضع مزاجی و روانی او، نوع غذاهایی که صرف می کند در چگونگی رشد جنین تأثیر به سزایی دارد. خلاصه آنکه محیط قبل از تولد، تأثیری مهم در تشکیل شخصیت کودک دارد؛ بدین گونه که یا به شکوفایی بعضی از استعدادهای ارثی کمک می کند یا برعکس برای آن ها ایجاد مزاحمت می کند.

ب) محیط خارجی: محیط خارجی که دربردارنده مجموعه عوامل پیرامونی مؤثر بعد از تولد است، خود به دو قسم انقسام می یابد: محیط طبیعی و جغرافیایی و محیط انسانی و اجتماعی.

محیط طبیعی و جغرافیایی: این عامل شامل منطقه جغرافیایی، نوع آب و هوا (گرمسیری، معتدل یا سردسیری)، چگونگی غذاهایی که انسان می خورد است که در چگونگی رشد و نموّ و حتی در ساختمان بدنی، قیافه، استعدادهای هوشی، سن بلوغ تأثیر فراوان دارند (کتاب جامعه و تاریخ، آیت الله مصباح یزدی، ص ۱۷۷)

محیط انسانی و اجتماعی: این محیط، خود شامل محیط های بسیاری ازجمله محیط خانواده و محیط های بیرون از خانواده در عرصه های اجتماعی، سیاسی، علمی، فرهنگی است. از میان این محیط ها، تأثیر محیط خانواده بر شکل گیری شخصیت انسان، بسی بیشتر و چشمگیر است. این که محیط خانواده پر از شورونشاط باشد؛ این که پدر و مادر تا چه میزان دارای حسن تفاهم، سازگاری و حرمت گذاری باشند؛ این که والدین دارای چه فضیلت ها یا رذیلت های اخلاقی باشند و خلاصه هر آنچه در محیط خانواده می گذرد، نخستین و بادام ترین آثار را در کودک بر جای می گذارد و شخصیت وی را پی می ریزد.بعد از خانواده، محیط های گوناگون دیگر، چون محیط تعلیم و تربیت، محیط کار تا چگونگی ازدواج و تشکیل خانواده، شخصیت همسر، مجالس و محافل علمی و دینی، مشارکت های سیاسی جملگی در تشکیل یا تغییر شخصیت می توانند مؤثر واقع شوند.

۳-۱. گذشت زمان (سن)

یکی از عوامل مستقل دیگری که در تحول شخصیت دخالت دارد، سن است. بی شک گذشت زمان در تن و روان انسان، گفتار و کردار او، نوع خواسته ها و آرزوهای او تأثیر دارد.

۴-۱. وجدان اخلاقی

مراد از «وجدان اخلاقی»، استعدادهای فطری آدمی در تشخیص خیر و شر و گرایش طبیعی او به سوی خیر و گریز از شر است. روانشناسان در برشماری عوامل مؤثر بر شخصیت انسان، معمولاً بر چهار عامل پیش گفته پافشاری می کنند؛ اما به عقیده ما، در کنار عوامل فوق، عوامل مهم دیگری نیز وجود دارند که پاره ای از آن ها در شکل گیری و تحول شخصیت همه انسان ها تأثیر دارد و بعضی دیگر در تکوین و تغییر شخصیت انسان هایی معدود دخیلن است(جامعه و تاریخ، علامه مصباح یزدی، ص ۱۸۳ – ۱۸۴)

۵-۱. فطریات:

مراد از فطریات، اموری خدادادی است که در میان همه آدمیان مشترک است؛ هرچند شدت و ضعف می پذیرد.فطریات را می توان به دو دسته تقسیم کرد: الف) غرایز: که مربوط به جنبه حیوانی است و ازاین روی بین انسان و سایر حیوانات مشترک است؛ مانند میل به غذا، جفت جویی و صیانت ذات؛ب) فطریات بالمعنی الاخص: که متعلق به جنبه انسانی انسان و ویژه بنی آدم است؛ نظیر قدرت طلبی، جمال دوستی، حقیقت جویی.

۶-۱. عوامل غیبی

ازجمله عوامل شخصیت ساز دیگر که البته عمومیت ندارد و ممکن است در اکثریت انسان ها تحقق نپذیرد، عوامل غیبی و ماورای طبیعی از قبیل وحی و الهام است. آنچه در تکوین و تغییر شخصیت انبیا و اولیای الهی(علیهم السلام) سهمی به سزا داشته، عامل وحی یا الهام بوده است؛ عواملی که ایجاد گر تحولاتی عظیم در زندگانی آن بزرگان و دیگر انسان های تاریخ بشری گردیده است. رسول الله (صلی الله علیه و آله)مأمور بود که به مردم بگوید«اِنمَا أَنا بَشَرٌ مِثْلُکمْ یُوحَی الَی؛(کهف:۱۱۰)) من بشری چون شمایم با این فرق که به من وحی می شود.

۷-۱. اختیار و اراده آزاد

مهم ترین عامل تأثیرگذار در شکل گیری شخصیت هر انسان، اختیار و اراده آزاد اوست. به عقیده ما هیچ یک از ۶ عامل پیش گفته، به تنهایی و نه در کنار مجموع ۵ عامل دیگر، علت تامه شکل گیری و تغییر شخصیت آدمی نمی تواند بود. جزء اخیر علت تامه شکل گیری و تحول شخصیت آدمی که مؤثرترین عامل نیز می باشد، اختیار انسان است. اگر از تأثیر و دخالتِ مهم عامل «اراده آزاد و اختیار» در شخصیت انسان غفلت یا تغافل یا انکار کنیم، درواقع، انسان را تسلیم یک یا دو یا چند جبرْ دانسته ایم و شخصیت، اراده و رفتار او را معلولِ یک عامل جبری یا معلولِ برآیند دو یا چند عامل جبری انگاشته ایم. در این صورت، انسان موجودی همچون جمادات، نباتات و سایر حیوانات خواهد بود و بنابراین نه تکلیفی خواهد داشت و نه مسؤولیتی، نه ستایش نه تحسینی، نه نکوهش و تقبیحی، نه پاداشی و کیفری. خلاصه همه نظام های ارزشی، اعم از حقوقی، اخلاقی و دینی فرو خواهد ریخت و تنها چیزی که بر قلمرو پدیده های انسانی حاکمیت و سیطره خواهد داشت جبر وراثت، جبر محیط، جبر سن، جبر غریزه است؛ یعنی مجموعه ای از جبرهای فیزیکی، زیستی، روانی، و اجتماعی(جامعه و تاریخ، علامه مصباح یزدی، ص ۱۸۷) قاطع ترین عامل تأثیرگذار در رفتار و شخصیت انسان، همان نیروی اراده و اختیار آزاد اوست. تأثیر مجموعه عوامل دیگر همچون وراثت، رحم مادر، محیط طبیعی و جغرافیایی، محیط انسانی و اجتماعی، و گذشت زمان در رفتار و شخصیت انسان هرگز با تأثیرِ اراده برخاسته از شناخت ها و گرایش ها برابری نتواند کرد.

اراده افراد، نه معلولِ هیچ یک از این عوامل است، نه معلول برآیندی از مجموع آن ها. این عامل ها فقط زمینه را برای اعمال اراده و اختیار انسان فراهم می سازند تا وی با توجه به گرایش ها و شناخت های فطری و روحی خویش، آزادانه و خودخواسته رفتار کند. پس هر فرد در برابر هیچ یک از عوامل وراثت، محیط و سن حالت انفعالی محض ندارد. این اراده است که تعیین کننده قاطع رفتار و شخصیت انسان است. اختیار از مهم ترین ویژگی های آدمی و عامل اساسی ساختنِ شخصیت انسان و ایجاد اختلافات فرد است. عوامل فیزیکی، زیستی، روانی و اجتماعی هرگز تعیین کننده افعال اختیاری بشر نیستند؛ بلکه فقط زمینه ساز گزینش و اختیار اویند. بدون شک، میزان استفاده افراد بشر از این نعمت خدادادی، مانند سایر نعَمِ الهی، یکسان نیست. کسانی هستند که با عدمِ اعمال این نیرو، به تدریج، موجبات ضعف و فتور آن را فراهم می آورند، و کسان دیگری نیز هستند که با به کارگیری مستمر و صحیح آن، چنان قوی و نیرومندش می سازند که می توانند در برابرِ همه عوامل و مقتضیات دیگر بایستند. بنابراین، اگر یکی از خصایص یک فرد، نتیجه رفتار اختیاری او نباشد، خواه نتیجه رفتار غیر اختیاری و ناخواسته وی باشد، خواه مقتضای عوامل زیستی (مانند بلندقامتی یا کوتاه قدی، لاغری یا چاقی، رنگ مو، رنگ چشم)، آن خصیصه از مقومات شخصیت او نخواهد بود. همچنین، اگر امری منشأ هیچ عمل اختیاری نشود تأثیر و دخالتی در شخصیت نخواهد داشت. خلاصه آن که شخصیت انسان ساخته و پرداخته رفتار اختیاری اوست و چون عامل مباشر در رفتار اختیاری، اراده آزاد شخص است، باید گفت اراده سهم اساسی و درجه اول را در شکل گیری و تحول شخصیت دارد(جامعه و تاریخ، علامه مصباح یزدی، ص ۱۹۰)

۲. تبیین شیوه ی تربیتی الگو پذیری از دیدگاه علامه مصباح

علامه مصباح، شیوه های تربیت قرآنی را در دو گروه شیوه های محتوایی و شیوه های قالبی معرفی می کند در گروه شیوه های محتوایی به شیوه ی تربیتی الگو پذیری پرداخته است و ضرورت الگو گیری انسان و روش های اصلاح الگوپذیری را از چشم انداز قرآنی بیان داشته و آنگاه به معرفی معرفی اُسوه حسنه و الگو دِهی از سیره پیامبران و الگو دهی از سیره ابراهیم و پیروان او و تشویق به اسوه پذیری از مؤمنان صالح در قالب داستان، تمثیل، تشبیه و تذکر پرداخته است.

۱-۲. انسان و ضرورت الگو گیری

انسان، در نهاد خویش هماره رو به سوی کمال دارد و در تکاپوی صعود به مدارج کمال، تعالی و ترقی است.تکامل و حرکت استکمالی انسان عبارت است از تغییراتی تدریجی در راستای شکوفایی و به فعلیت رسانی استعدادهای فطری.این تغییرات به وسیله نیروهای به ودیعت نهاده شده در سرشت کمال گرای آدمی و با استفاده از شرایط و امکانات خارجی انجام می پذیرد. علامه مصباح یزدی معتقد است «در سیر عروج به قله های رفیع ترقی و کمال، از کاری ترین نیروهای فطری آدمی گرایش به تقلید و اسوه پذیری؛ و یکی از امکانات خارجی، سیره و تجربه کمال یافتگان است. احساس الگو خواهی فطری و درونی از یک سو و مشاهده سیر تکاملی به کمال رسیدگان از دیگر سوی، انسان را وامی دارد تا برای رسیدن سریع تر به کمال مطلوب، روش و سیره آن تکامل یافتگان را الگوی خویش سازد و تلاشی آگاهانه و هدف دار برای ایجاد هماهنگی و انسجام رفتاری با الگوهای خویش در پیش گیرد. (علامه مصباح یزدی، خودشناسی برای خودسازی ص ۱۳).

علامه مصباح یزدی معتقد است «در عرصه الگوپذیری، آنچه مطلوب و ارزشمند است، الگوپذیری کاملاً آگاهانه، هدف دار و از روی معرفت و شناخت کامل می باشد. لحاظ عنصر آگاهی و هدف داری در الگوپذیری ها متفاوت است: گاه کامل است، که شخص پس از تفکر، استدلال، تجزیه و تحلیل عقلی و با بصیرت کامل به تقلید از الگو می پردازد و گاه در حد کمال نیست و شخص می تواند برای تقلید خویش دلیلی منطقی ارائه نماید؛ ولی به دلیل ارتکازی، به تقلید مبادرت می ورزد که این دلیل می تواند از ابهام درآید و به وضوح بپیوندد. پس عمده اعمال تقلیدی انسان آگاهانه و هدف دار است؛ هرچند بسیاری از افراد در تعیین ملاک های الگوپذیری و تشخیص الگوهای شایسته دچار اشتباه می شوند» (جامعه و تاریخ، علامه مصباح یزدی: ص ۲۱۲ ۲۱۴)

علامه مصباح یزدی معتقد است «انتخاب یک الگوی جامع و راستین درگرو سه شناخت و آگاهی است: شناخت مصداق کمال؛ شناخت مصداق کامل؛ شناخت حدومرز لیاقت ها.اشتباه در هر یک از این موارد، ممکن است ما را به اسوه هایی نالایق و الگوهایی دروغین رهنمون شود و موجب خسارات عظیم مادی و معنوی گردد. معرفی الگوهای راستین به افراد جامعه و مبارزه با الگوهای دروغین، آن چنان پراهمیت است که قرآن در آیات متعددی کسانی که آبا و اجداد خود را تنها مرجع تقلید می پندارند و برای گفتار و کردارشان قدر و قیمت نابجا قایلند سخت می نکوهد: «وَ إِذَا قِیلَ لَهُمْ تَعَالَوا إِلی مَا أَنْزَلَ اللّهُ وَ اِلَی الرَّسُولِ قَالُوا حَسْبُنَا مَا وَجَدْنَا عَلَیْهِ ءَاباءَنَا أَوَلَوْ کان ءَاباؤُهُم لَا یَعْلَمُونَ شَیْئًا وَ لَا یَهْتَدُون»؛(مائده: ۱۰۴) و هنگامی که به آن ها گفته شود، به سوی آنچه خدا نازل کرده و به سوی پیامبر بیاید، می گویند: آنچه از پدران خود یافته ایم ما را بس است. آیا اگر پدران آن ها چیزی نمی دانستند و هدایت نیافته بودند (باز از آن ها پیروی می کنند.

۲-۲. روش های اصلاح الگوپذیری

علامه مصباح یزدی، روش های اصلاح الگوپذیری را در دو چیز می داند:

الف) افزایش معرفت عمومی: اساسی ترین، مشکل گشاترین و کارسازترین شیوه این است که قدرت تفکر و تعقل و تأمل مردم در الگو شناسی است.

ب) بهره گیری از ویژگی ها روانی، عاطفی، اجتماعی: بهره گیری از ویژگی های روانی و اجتماعی مردم و فرصت مجالس و محافل مذهبی، عرف و عادات، آداب و رسوم، مناسک، شعایر، احساسات و عواطف آن ها در راه اصلاح جامعه .

۳-۲. الگوپذیری از چشم انداز قرآنی

پروردگار در قرآن، شیوه های مختلفی برای تربیت و تزکیت انسان ارائه کرده است؛ روش هایی که هر کدام تأثیری خاص بر روح و روان و منش رفتاری انسان می گذارد؛ از مؤثرترین و کارآمدترین شیوه های تربیتی که در قرآن به کرّات موردتوجه قرارگرفته است، ارائه الگوهای شایسته، به طور مستقیم یا غیرمستقیم می باشد. تعیین الگوهای صحیح و تأکید بر پیروی از ایشان و نیز رسوا کردن الگوهای ناصحیح و در هم کوبیدن بت های فکری و فرهنگی، از مهم ترین روش های تربیتی قرآن است:

الف) معرفی اُسوه حسنه

قرآن، رسول الله(ص)را الگوی شایسته و اسوه حسنه مؤمنان راستین معرفی کرده است.«لَقَد کانَ لَکمْ فِی رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَهٌ حَسَنَهٌ لِمَنْ کانَ یَرْجُوا اللَّه وَ الْیوْمَ الْأَخرَ وَ ذَکرَ اللَّهَ کثِیرًا»(احزاب:۲۱) در پیامبرِ خدا برای کسانی که به خداوند و روز باز پسین امیدوارند و خدای را بسیار یاد می کنند، الگویی نیکو وجود دارد.جمله«لِمَنْ کانَ یَرْجُوا اللَّهَ وَ الْیَوْمَ الْأَخِرَ وَ ذَکرَ اللَّه کثیراً»بدل از ضمیرِ خطاب در «لکم» است، تا دلالت کند براین که اقتدا و تأسّی کامل به رسول الله(ص) توفیقی است که نصیب هرکسی نمی شود. الگوپذیری از رسول الله(ص)، رفتار مؤمنانه ای است که هر مؤمنی بدان متصف نمی شود؛ بلکه مؤمنانی به این صفت پسندیده نائل می شوند که ایمانی راستین به خداوند و روز قیامت داشته باشند؛ مؤمنانی که دل درگرو عشق خداوند دارند و او را بسیار یاد می کنند و درنتیجه این ذکر و توجه مداوم است که تأسّی کامل به رسول خدا صورت می پذیرد (علامه مصباح یزدی،اخلاق در قرآن، ج ۱، ص ۱۵۶) مؤمنان آن هنگام به مقام رفیعِ تبعیت و اسوه پذیری کامل از «اسوه حسنه» نائل خواهند آمد که به خدا و روز جزا باوری راستین بیابند. به هر میزان که ایمان به خدا و روز جزا ضعیف تر باشد، انگیزه و توفیق در اقتدا به رسول الله (ص) کمتر و ضعیف تر خواهد بود. (علامه مصباح یزدی،اخلاق در قرآن، ج ۱، ص ۱۵۶)

ب) اسوه دِهی از سیره پیامبران

(علامه مصباح یزدی، همچون استادش علامه طباطبایی معتقد است «خداوند از رسول الله (ص) خواسته است که در عرصه خطیرِ ابلاغ رسالت به پیامبران اولوالعزم اقتدا کند و همچون ایشان صبر و استقامت پیشه سازد و از شتاب و بی صبری بپرهیزد. «َاصْبِرْ کمَا صَبَرَ أُولُو الْعَزْمِ مِنَ الرُّسلِ وَ لَا تسْتَعْجِلْ لَّهُمْ»(احقاف:۳۵) (علامه مصباح یزدی، اخلاق در قرآن، ج ۱، ص ۱۵۶.) در تبلیغ دین خدا و تحمل اذیت امت همچون پیامبران الوالعزم صبور باش و برای عذاب آنان شتاب مکن.در آیتی دیگر از رسول الله(ص)، که خود الگوی مؤمنان است، خواسته می شود که در پیمودن راه هدایت به پیامبران پیشین اقتدا کند«ولَئِک الَّذِینَ هدَی اللَّه فَبِهُدهُمُ اقْتَدِهْ»(انعام:۹۰) کسانی که خداوند هدایتشان کرده است؛ به هدایت آنان اقتدا کن.

ج) الگو دهی از سیره ابراهیم و پ