بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل حرم امامزادگان؛ دانشگاه و درمانگاه :

امامزاده به فرزند یا نواد یکی از ائمه(ع) و نیز به مقبر آنان گفته می شود. امامزادگان بسیاری در ایران و تعداد کم تری در عراق و برخی کشورهای دیگر وجود دارند.[۱] مورخان شیعه دلایل متعددی را در خصوص علت مهاجرت گسترد فرزندان و نوادگان امامان شیعه به ایران ذکر کرده اند که مهم ترین آنها عبارت اند از:

۱. امنیت موجود در ایران بعد از سد دوم هجری قمری، به دلیل دوری مسافت از مرکز قدرت و خلفا؛ یعنی بغداد و شام؛

۲. محبوبیت خاندان اهل بیت(ع) بین مردم ایران، به ویژه در مناطق شیعی همچون طبرستان، نیشابور، قم و… و فضای مناسب برای ترویج و تبلیغ مذهب تشیع و بیان مسائل فقهی و شرعی؛

۳. جذب نیرو برای علویان و زیدیان.[۲]

آنچه پیش رو دارید، بررسی دو ویژگی امامزادگان اصلی است: یکی دانشگاه بودن و دومی، درمانگاه بودن حرم آنان.

الف) دانشگاه بودن

حرم امامزادگان از جهات مختلفی می تواند آموزنده و معرفت افزا باشد:

۱. زندگی شخصی و اجتماعی امامزادگان

مردم با زندگی هر امامزده ای در هر جا آشنا می شوند؛ با تک تک فداکاریها، شجاعتها، صبر و بردباری ها و…. هر کسی زندگی آنها را مرور کند، به نحوی از آنان درس شهامت، ایثار و فداکاری در راه خدا، تحمل و بردباری می آموزد. مثلاً طریحی دربار شاه عبدالعظیم حسنی علیه السلام، می نویسد: «وَ مِمَّن دُفِنَ حیَّاً منَ الطَّالِبِین عَبدَ العَظِیمِ الحَسَنِی بِالرِّی؛[۳] از جمله کسانی که از فرزندان ابوطالب زنده به گور شده، عبدالعظیم حسنی(ع) در ری است.»

و یا در کتاب «الشجره المبارکه» آمده است: «وَ قُتِلَ بِالرِّی وَ مَشهَدُهُ بِهَا مَعرُوفٌ وَ مَشهُورٌ؛[۴] در ری کشته شد و زیارتگاه او معروف است.» و همین طور حضرت معصومه را بنا بر قولی مسموم کردند و امامزاده هایی که به صورت فجیع کشته شدند، مثل: یحیی بن زید علیه السلام، علی بن محمد باقر علیه السلام (در مشهد اردهال) و….

۲. ارشادات و هدایتهای امامزادگان

طبق تاریخ، امامزادگان در هر منطقه ای مردم را هدایت و ارشاد نموده اند که بررسی و تأمل در این ارشادات می تواند بر آگاهی و دانش ما بیفزاید.

مثلاً دربار حضرت عبدالعظیم حسنی(ع) روایت شده است که ابی حماد رازی می گوید: در سامراء بر امام هادی علیه السلام وارد شدم و دربار حلال و حرام از حضرت پرسیدم و ایشان جواب دادند، وقتی خواستم خداحافظی کنم، حضرت فرمود: «یا حَمَّادُ! إِذَا أَشْکلَ عَلَیک شَی ءٌ مِنْ أَمْرِ دِینِک بنَاحِیتِک فسَلْ عنْهُ عَبْدَ الْعَظِیمِ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ الْحَسَنِی وَ أَقْرِأْهُ مِنِّی السَّلَام؛[۵] ای حماد! هرگاه مشکلی برای شما در مسائل دینی پیش آمد، در منطق خودت از عبدالعظیم حسنی بپرس و سلام مرا به او برسان!»

۳. کتب و احادیث، یادگار امامزادگان

بخشی اعظمی از امامزادگان در زمان خویش با امام وقت در ارتباط بوده، از آنها احادیثی اخذ کرده اند؛ مثلاً حضرت معصومه احادیث: منزلت، غدیر، شیعیان علی بن ابی طالب علیه السلام، ولادت امام حسین علیه السلام و… نقل کرده است.[۶]

همچنین حضرت عبدالعظیم(ع) روایاتی نقل کرده که مرحوم ملا محمد اسماعیل خدایی کرازی در کتاب ارجمند «جنات النعیم» شصت روایت و در کتاب «روح و ریحان» ۵۷ روایت از ایشان نقل کرده است. مرحوم کلباسی در «تذکر عظیمیه» چهل روایت و مرحوم ابوالفتوح رازی در کتاب «زندگانی عبدالعظیم حسنی(ع)» از ایشان ۷۱ روایت نقل کرده اند.[۷]

همچنین علی بن جعفر، برادر موسی بن جعفر(ع) که بنا بر قولی در بقیع دفن است و بنا بر قولی در قم، در سلسه سند ۳۵۵ حدیث واقع شده و این همه حدیث نقل کرده است. همین طور بخشی از امامزادگان دارای کتاب بوده اند. حضرت عبدالعظیم(ع) کتابی به نام «جامع کتاب اخبار عبدالعظیم»[۸] یا «کتاب جامع اخبار عبدالعظیم»[۹] دارد و در «رجال نجاشی» آمده است: «لَهُ کتاب خطب امیرالمؤمنین».[۱۰]

۴. برکات علمی دیگر

بارگاه امامزادگان همیشه محل تبلیغ، سخنرانی و ارشادات علما بوده است که مردم در طول سال از این اماکن بهره برده اند. همین طور در سالهای اخیر در حرم امامزادگان محلی برای پاسخگویی به مسائل شرعی، اعتقادی، اخلاقی و مشاوره لحاظ شده است که به خوبی مردم از آنها استقبال می کنند.

از این گذشته، شهرهایی که در آن حرم امامزادگان قرار دارند، به برکت وجود آنان حوز علمیه بنا شده است که هزاران عالم در آن مراکز تربیت شده اند. به عنوان نمونه، حوز علمی قم به برکت وجود حضرت معصومه بنا شد و هزاران عالم و مجتهد در آن تربیت شده اند تا آنجا که قم به مرکز جهانی علوم اسلامی تبدیل شده است و همین طور چند حوز در شهرری که به برکت وجود حضرت عبدالعظیم حسنی(ع) به وجود آمده است، و همین طور حوزه های علمی دیگر.

۵. آشنایی با تاریخ اسلام

اگر از محل زیارتگاه ها و بارگاه امامزادگان به خوبی استفاده شود و تاریخ و سرگذشت آنان به صورت صحیح بیان گردد و کارهای مهم آنان در معرض دید زائران قرار گیرد، هر زائری با کوله باری از اطلاعات تاریخ اسلام بر خواهد گشت.

۶. احیای یاد و خاطر امامزادگان

اکثر رهبران ادیان و مذاهب به فراموشی سپرده شده اند و اگر یادی می شوند، فقط در جلسات سالانه یا چند سالانه است؛ اما در مذهب شیعه همیشه یاد و نام امامزادگان در اذهان شیعیان زنده است. یکی از عوامل این امر قبور ایشان و مسئل زیارت و رفت و آمد مردم به این مشاهده مشرّفه بوده است.

هشام بن حکم می گوید: از امام صادق علیه السلام دربار فلسفه حج و طواف و زیارت سؤال کردم، حضرت علیه السلام فرمودند: «خداوند این بندگان را آفرید… و فرمانهایی در طریق مصلحت دین و دنیا به آنها داد، از جمله اجتماع مردم شرق و غرب را مقرر داشت تا مسلمانان به خوبی یکدیگر را بشناسند و برای اینکه آثار پیامبر- و اخبار او شناخته شود و فراموش نشود.»[۱۱] که از آثار بزرگ رسول خدا(ص)، امامان و امامزادگان می باشند و حقّا باید گفت:

عَمَرُوا بِاَطرَافِ البِلَادِ مَقَابِراً

إِذ خَرَجُوا مِن یَثرِبَ اَوطانَاً

قَومٌ لَهم فِی کُلِّ اَرثً مَشهَدٌ

لَا بل لَهم فِی کُلِّ قَلبٍ مَشهَدٌ

«[برای آل محمد و امامزادگان(ع)] در گوشه و کنار شهرها قبوری بنا کردند، در حالی که آنها از یثرب [مدینه] که وطنشان بود، خارج شدند. اینها کسانی هستند که در هر زمین مشهد و مضجعی دارند؛ بلکه برای آنان در هر دلی آرامگاه و مشهدی است.»

۷. ظلم ستیزی

از دیگر آثار زیارت امامزادگان، اشاع فرهنگ «ظلم ستیزی» و قیام علیه ستمگران است. به همین جهت، در طول تاریخ ستمگران نسبت به زیارت معصومان و امامزادگان سخت حساس بوده، تلاش کرده اند از هر راهی جلوی آن را بگیرند. راز این ممانعت آن است که هر کسی به زیارت امامزادگان می رود، وقتی با زندگی نام آنها آشنا می شود، می فهمد که آنها عمر خویش را در راه ظلم ستیزی سپری کرده اند.

۸. تنویر باطن و روشنائی دل

از آثار دیگر زیارت امامزادگان «تنویر باطنی روشنائی دل» است که بر اثر اتصال روحی بین زائر و زیارت شونده ایجاد می شود: «الْعِلْمُ نُورٌ یقْذِفُهُ اللَّهُ فِی قَلْبِ مَنْ یشَاءُ؛[۱۲] علم نوری است که خداوند در قلب کسی که بخواهد، قرار می دهد.»

داستانی از ملاصدرا

هنگامی که این فیلسوف بزرگ در کهک اقامت داشت و به بررسی مسائل علمی و فلسفی می پرداخت، گاهی برای او مشکلات علمی و مسئل سختی پیش می آمد، لذا از کهک به قم آمده، برای حل مشکلات علمی خویش، از حضرت معصومه استمداد می طلبید. از جمله در مبحث «اتحاد عاقل و معقول»، آنجا که مرحوم ملا صدرا وصول به تحقیق این مسئله را از افاضات خاص الهی به خود می داند، می نویسد: «کُنتُ حِینَ تَسوِیدِی هَذَا المَقَامَ بِکَهَکَ مِن قُرَی قُم فَجِئتُ اِلَی قُم زَائِراً لِبِنتِ مُوسَی بن جعفر علیه السلام مستمِداً مِنهَا، وَ کَانَ یَومَ جُمعَ فَانکَشَفَ لِی هَذَا الَا بِعَونِ اللهِ تَعَالَی؛[۱۳] وقت نوشتن این مقام در کهک از روستاهای قم بودم، پس به قصد زیارت دختر موسی بن جعفر(ع) به قم رفتم، در حالی که از او استمداد می جستم و این زیارت در روز جمعه بود، پس این امر [اتحاد عاقل و معقول]