فایل پاورپوینت کامل دولت موقت از شورای انقلاب (۲۲ دی ۱۳۵۷) تا پیروزی انقلاب (۲۲ بهمن ۱۳۵۷)

دانلود و استفاده از فایل پاورپوینت کامل دولت موقت از شورای انقلاب (۲۲ دی ۱۳۵۷) تا پیروزی انقلاب (۲۲ بهمن ۱۳۵۷) – تجربه‌ای بی‌نظیر در ارائه!

پاورپوینتی شیک و استاندارد:

فایل فایل پاورپوینت کامل دولت موقت از شورای انقلاب (۲۲ دی ۱۳۵۷) تا پیروزی انقلاب (۲۲ بهمن ۱۳۵۷) شامل 120 اسلاید طراحی‌شده با دقت بالا است که کاملاً آماده برای ارائه یا چاپ در PowerPoint می‌باشد.

چرا فایل فایل پاورپوینت کامل دولت موقت از شورای انقلاب (۲۲ دی ۱۳۵۷) تا پیروزی انقلاب (۲۲ بهمن ۱۳۵۷) گزینه‌ای عالی است؟

• گرافیک حرفه‌ای و جذاب: اسلایدهای فایل پاورپوینت کامل دولت موقت از شورای انقلاب (۲۲ دی ۱۳۵۷) تا پیروزی انقلاب (۲۲ بهمن ۱۳۵۷) با طراحی مدرن و چشم‌نواز، پیام شما را به بهترین شکل منتقل می‌کنند.
• کاربری آسان: ساختار این پاورپوینت به‌گونه‌ای است که استفاده از آن بدون نیاز به تغییرات پیچیده ممکن باشد.
• آماده استفاده: تمامی اسلایدهای فایل پاورپوینت کامل دولت موقت از شورای انقلاب (۲۲ دی ۱۳۵۷) تا پیروزی انقلاب (۲۲ بهمن ۱۳۵۷) از قبل تنظیم‌شده و بدون نیاز به ویرایش، قابل استفاده هستند.

تضمین کیفیت و دقت بالا:

این مجموعه بر اساس بالاترین استانداردهای طراحی ساخته شده است و کاملاً منسجم و بدون اشکال، مناسب برای ارائه‌های حرفه‌ای می‌باشد.

نکته قابل توجه:

برخی نسخه‌های غیررسمی ممکن است تغییراتی داشته باشند. این نسخه اصلی فایل پاورپوینت کامل دولت موقت از شورای انقلاب (۲۲ دی ۱۳۵۷) تا پیروزی انقلاب (۲۲ بهمن ۱۳۵۷) با دقت و کیفیت بالا طراحی شده است.

همین حالا فایل فایل پاورپوینت کامل دولت موقت از شورای انقلاب (۲۲ دی ۱۳۵۷) تا پیروزی انقلاب (۲۲ بهمن ۱۳۵۷) را دریافت کنید و یک ارائه بی‌نظیر داشته باشید!

---

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل دولت موقت از شورای انقلاب (۲۲ دی ۱۳۵۷) تا پیروزی انقلاب (۲۲ بهمن ۱۳۵۷) :

اشاره

با اوج گیری انقلاب اسلامی، حضرت امام خمینی(ره) در نوفل لوشالتو[۱] و با مشورت معتمدان روحانی و غیر روحانی به تصمیم گیری پرداخت و با درخواست شهیدمرتضی مطهری در ۲۲دی ۱۳۵۷ شورای انقلاب را با سرپرستی خود ایشان تشکیل داد. این شورا موظف بود مقدمات دولت انتقالی را فراهم سازد. لذا پس از ورود امام (ره) به وطن (۱۲ بهمن – سال ۱۳۵۷) بنا به پیشنهاد شورای انقلاب، حضرت امام (ره) مهندس بازرگان را با شرایط به دور از وابستگی حزبی و گروهی به ریاست دولت موقت[۲] در تاریخ ۱۵ بهمن ۱۳۵۷ منصوب کرد و موظف بود پس از انجام تعهدات خود کار را به ریس جمهور واگذار نماید، این پیش بینی نشان می داد که حضرت امام (ره) تمایلی به وارد کردن جریان فکری و سیاسی نهضت آزادی به داخل انقلاب اسلامی و نظام جدید اسلامی ندارد، لذا در این طیف نمی توان حزب یا تشکل خاصی را در شکل گیری انقلاب اسلامی موثر دانست بلکه پیروزی انقلاب در ۲۲بهمن ماه ۱۳۵۷را، می توان حاصل حرکت توفنده مردم به رهبری امام (ره) دانست.

مقدمه

یکی از مباحث مهم و کنونی در عرص سیاسی جامعه ما مقول تحزب و تلاش دولت جدید در به راه انداختن رقابت سیاسی در قالب نظام احزاب می باشد. شاید بتوان ادعا نمود که در ایران، به مفهوم واقعی و در چارچوب تعاریف امروزی، احزاب متشکل و سازمان یافته، به طور گسترده وجود ندارد و این بی ثباتی و عدم استمرار حیات احزاب دلایل مختلفی از جمله: حاکمیت نظام پادشاهی و استبدادی، جوان بودن نظام تحزب، غیر مردمی بودن وابستگی های خارجی احزاب، تهدید امنیت ملی و جنگ تحمیلی داشته است. به طور کلی پس از پیروزی انقلاب مشروطیت، نخستین احزاب (در مفهوم عام کلمه) و گروههای سیاسی علنی رسما وارد صحنه سیاسی کشور شدند و به فعالیت پرداختند.

ده ۱۳۲۰ را باید به عنوان نقط عطفی با ابعاد وسیع و گستره قابل ملاحظه در تاریخ معاصر ایران بدانیم که در طی آن ، یعنی سالهای ۱۳۳۲- ۱۳۲۰، افزون بر پانصد حزب، گروه، سازمان، جمعیت، انجمن و غیره در این مملکت فعالیت داشته و از مدافعان انگلیس (حزب اراده ملی، حزب عدالت) تا فدائیان روس (حزب توده ، فرق دمکرات)، و گروههای وابسته به اروپا وآمریکا و حتی رژیم غاصب صهیونیسم[۳] و… در ایران فعال بودند. و از سوی دیگر جریانات ناسیونالیسم[۴] اسلامی، ملی، سوسیالیستی[۵]، فراماسونی[۶] و… نیز میدان دار بوده و هرکدام بدنبال اهداف خاص خود بوده اند.

با کودتای آمریکائی ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ روح امید، حرکت و جنبش تبدیل به سکونت مرگباری شد تا آنجا که نه حزب توده توانست قد علم کند و نه جبه ملی توانست به میدان کارزار آید. اما

در ده ۱۳۴۰ شاهد پیدایش حرکت های جدیدی بودیم که مهم ترین آنها عبارتند از:

۱- کانون مترقی، وابسته به آمریکا

۲- مائوئیسم[۷]، وابسته به چین

۳- ماسونری، ادام حرکت انگلیس با بقی باقیمانده ها و…

۴- نهضت اسلامی، به رهبری مرجع عالیقدر، حضرت امام خمینی (ره) و طرح حکومت اسلامی، نفی کامل رژیم شاهنشاهی و….

۵- حرکت ملی مذهبی ها ( نهضت آزادی)

یکی از جریانات مهم که در این دهه پا به عرص وجود گذاشت «نهضت آزادی ایران» به رهبری مهندس بازرگان بود که در ابتدای امر با اقبال قابل ملاحظ نیروهای مذهبی و به ویژه روشنفکران[۸] دینی و دانشگاهیان مواجه شد.

سرنوشت نهضت آزادی ایران از ابتدای امر، با شخصیت آقای مهندس مهدی بازرگان گره خورد و به لحاظ سن، موقعیت و توانمندی وی، در مجموع کمتر کسی یارای مقابله با ایشان را در نهضت داشته است. لذا نهضت در سه دهه به طور کامل در اختیار وی قرار گرفت و قریب به اتفاق اعلامیه ها، بیانیه ها، جزوات نیز به قلم ایشان تنظیم و تدوین می شد و این را می توان از سبک و سیاق متون دریافت. البته در درون نهضت هیچگاه کمیته مرکزی، کنگره، دفتر سیاسی و…

بصورت انتخابی وجود نداشت، بلکه این گونه امور همواره جنب انتصابی داشته است. لذا نفوذ افرادی چون عباس امیر انتظام امری عادی بوده و یا رابطه برخی از افراد نهضت با سفارت امریکا، دیدارها، گزارشات برای تمامی افراد حزبی بیان نمی شد. از این حیث شاید تا حدی قابل مقایسه با حزب توده و شوروی باشد. به هر صورت سیر حرکت نهضت، تعطیلی آن، تندروی، کندروی و میانه روی آن را می توان مرتبط با شخصیت مهندس آقای بازرگان دانست و شاید به همین دلیل است که نام نهضت با شخصیت بازرگان گره خورد و حتی آقای دکتر یدالله سحابی و… در اراده نهضت اختیاری نداشته اند.

شورای انقلاب

بررسی و واکاوی تشکل ها و نهادهای تشکیل شده در واپسین ماه های منتهی به پیروزی انقلاب اسلامی در سال ۱۳۵۷ از الزامات فهم تاریخی سیر انقلاب اسلامی و اندیشه رهبران آن است. در حقیقت، این نهادها نشانگر میل به کار جمعی، تنظیم امور و زمینه سازی برای سازماندهی حکومت تازه محسوب می شد، در این جریان ، بسیاری از عظام و رهبران انقلاب اسلامی به تدریج شناخته و کارآزموده شدند و مردم نیز با شناخت آنان توانستند فضای منظم و سازمان یافته تری را تجربه کنند، حضرت امام خمینی (ره) در زمان حضور در نوفل لوشالتو، با مشورت معتمدان روحانی و غیر روحانی در این عرصه ها به تصمیم گیری می پرداخت و نهایتا با عنایت به شرایط دشوار و پیچیده آن ایام دستور تشکیل نهاد یا گروهی برای وظایف خاص را ارائه می داد. مهمترین نهاد در این ایام، شورای انقلاب اسلامی بود که تا اردیبهشت سال ۱۳۵۹نقشی بسیار مهم در قانون گذاری و اداره امور کشور برعهده داشت. علاوه برآن ، دولت موقت طی فرایندی خاص، ختم دولت های برآمده از عصر سلطنت را اعلام کرد. هم چنین، هیأت تنظیم اعتصاب در صنایع و شرکت نفت، هیأت تنظیم اعتصابات و دولت موقت که هر دو با حکم مستقیم امام (ره) شکل گرفتند و طی مدت کوتاهی اثر گذار بودند.

اندیشه تشکیل شورا ی انقلاب ، به درخواست شهید مطهری در ۲۲ دی ماه ۱۳۵۷ با صدور فرمان حضرت امام خمینی (ره) شکل گرفت و طرح این اندیشه در بین مبارزان آن زمان خصوصا روحانیون مطرح بود، چون هم امام و هم دیگر بزرگان انقلاب می دانستند که مراحل بعدی نهضت و پس از پیروزی، نیاز به تشکلی هست که بتواند نیروهای نهضت را سازماندهی کند و بعد از پیروزی هم بتواند به هرج و مرج و آشفتگی ها و اوضاع پر آشوب کشور سر و سامان دهد. این شورا در گرما گرم مبارزات با ترکیبی ازچهره ها ی شاخص و برجسته نهضت و افراد مورد اعتماد امام شکل گرفت. این افراد که اسامی اولیه آن عبارتند از: آیت الله خامنه ای، شهید مطهری، شهید بهشتی، آیت الله موسوی اردبیلی، شهید باهنر، آیت الله هاشمی رفسنجانی، آیت الله طالقانی، آیت الله مهدوی کنی، سرلشکر ولی الله قرنی، سرتیپ علی مسعودی، مهندس بازرگان، یدالله سحابی، مهندس کتیرایی، احمد صدر و حاج سید جوادی. که در تسریع روند انقلاب و انتقال قدرت به سازمان جدید حکومت عمل می کرد. بعد از پیروزی انقلاب و تشکیل دولت موقت، عده ای جدید به این شورا اضافه شدند. اسامی آنان عبارتند از: دکتر عباس شیبانی، دکتر حسن حبیبی، مهندس میر حسین موسوی، دکتر حبیب الله پیمان، احمد جلالی، عزت الله سحابی، صادق قطب زاده و بنی صدر.

اندیشه تأسیس شورای انقلاب

فلسفه و اندیشه ای که براساس آن شورای انقلاب پایه ریزی شد تصمیم گیری گروهی و جلوگیری از استبداد[۹] در جریان نهضت مبارزاتی و اهداف سیاسی و مدیریت تحولات انقلابی بود.

حفظ انسجام در میان انقلابیون، لزوم اتحاد میان جریان های فکری و سیاسی، معرفی نخست وزیر بعد از پیروزی انقلاب، قانونگذاری برای کشور، ایجاد نهادهای لازم برای اداره کشور و در واقع کار انتقال قدرت و تحول در سازمان حکومتی به عهده این شورا بود. مهندس عزت الله سحابی می گوید:

«کسی که اندیشه حفظ انسجام در میان انقلابیون، لزوم اتحاد میان جریان های فکری و سیاسی، معرفی نخست وزیر بعد از پیروزی انقلاب، و فکر تاسیس شورای انقلاب را در سر داشت آیت الله مرتضی مطهری بود». (مجله انقلاب، ارگان رسمی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی)

آقای هاشمی رفسنجانی در خاطرات خود چنین می نویسد:

«آن روز ها گرایش به شورا شدید بود. از دیکتاتوری[۱۰] و استبداد خاطرات بسیار تلخی داشتیم و به هیچ وجه نمی خواستیم از شیوه های فردی استفاده کنیم. مبارزه با استبداد از نیرومند ترین انگیزه های مبارزه ، درد مردم و همه ما بود. حل استبداد را هم در شورا می دانستیم. با چنین زمینه طبیعی، فکر تشکیل شورا و اداره کشور توسط آن، مسئله ای پذیرفته شده برای همه مبارزان بود. به همین دلیل طبیعی باید شورای انقلاب تشکیل می شد.»

در بخشی از پیام حضرت امام (ره) مبنی بر تشکیل شورای انقلاب چنین آمده:

«به موجب حق شرعی و براساس رای اعتماد اکثریت قاطع مردم ایران که نسبت به اینجانب ابراز شده است ، در جهت تحقق اهداف اسلامی ملت، شورایی به نام شورای انقلاب اسلامی مرکب از افراد با صلاحیت و مسلمان و متعهد و مورد وثوق موقتا تعیین شده و شروع به کار خواهند کرد.»(روزنامه رسالت ، ۱۳۶۸/۰۴/۰۱)

شکل گیری شورای انقلاب

حضرت امام (ره) به گروه پنج نفره از روحانیون به سرپرستی شهید مطهری مسئولیت دادند که برای شناسایی افراد لازم برای اداره آینده مملکت تلاش کنند. این عده عبارت بودند از: آیت الله سید محمد حسینی بهشتی، آیت الله سید عبدالکریم موسوی اردبیلی، حجه الاسلام علی اکبر هاشمی و حجه الاسلام محمد جواد باهنر. سپس این افراد با آیت الله مهدوی کنی درباره عضویت ایشان در شورای انقلاب صحبت کردند و ایشان پذیرفت و حضرت امام نیز با عضویت ایشان موافقت کردند. بنابراین هسته اولیه شورای انقلاب شش نفر از روحانیون بودند… بعد آیت الله سید محمود طالقانی و حضرت آیت الله سید علی خامنه ای نیز به این شورا پیوستند و به تدریج مهندس مهدی بازرگان، دکتر یدالله سحابی، دکتر شیبانی هم با تأیید امام به شورا پیوستند. موقعی که شاه از ایران رفت ، هنوز کلیه اعضای ۱۵ نفری شورای انقلاب تکمیل نشده بود. (روزنامه – میزان، ۱۳۵۷/۱۲/۹)

اهداف و مسئولیت شورای انقلاب قبل از پیروزی انقلاب اسلامی

مطابق ماده یک اساسنامه شورای انقلاب ، هدف کلی از تاسیس شورای انقلاب پاسداری از ثمرات مبارزات آزادی خواهانه و استقلال طلبانه و حق پرستی جنبش های مجاهدانه ملت ایران، اجرای اهداف انقلاب و ایجاد حکومت جمهوری دموکراتیک اسلامی در ایران بود.

امام (ره)در پیام ۲۲ دی ۵۷ مسئولیت شورای انقلاب را مشخص کردند. در این پیام آمده است:

«این شورا موظف به انجام امور معین و مشخصی شده است، از آن جمله ماموریت دارد تا شرایط تاسیس دولت انتقالی را مورد بررسی و مطالعه قرار داده و مقدمات اولیه آن را فراهم سازد». (صحیفه امام، جلد ۶: ص ۵۴)

از دیگر اقدامات شورای انقلاب می توان به مواردی همچون تصویب اساسنامه سپاه پاسداران انقلاب اسلامی, ملی کردن بانک ها ,سامان بخشیدن به امور دادگاه های انقلاب , بررسی پیش نویس قانون اساسی , تصویب آیین نامه مجلس خبرگان و… اشاره کرد که بعد ها با استعفای مهندس بازرگان از دولت موقت مسئولیت اجرایی اداره کشور همراه با تکمیل انتقال قدرت و تأسیس نهادهای سیاسی جدید به دستور امام برعهده شورای انقلاب قرار گرفت و دولت در شورای انقلاب ادغام شد. (همان)

شورای انقلاب قبل از پیروزی انقلاب بیشتر در جهت هدایت انقلاب بود و پس از بازگشت به تهران یکی از کارهای مهم شورای انقلاب تعیین دولت موقت بود که با مشورت اعضای شورای انقلاب و تصویب امام خمینی، مهندس بازرگان به عنوان نخست وزیر دولت موقت برگزیده شد و در مرحله بعد به بررسی صلاحیت وزراء پیشنهادی نخست وزیر پرداخت و با صلاحیت برخی از افراد معرفی شده، مخالفت ورزید.

دوازده بهمن ۱۳۵۷پرواز انقلاب

۱۶ روز پیش، محمد رضا شاه در حالی که یگانهای گارد شاهنشاهی، فرودگاه بین المللی مهرآباد را محاصره کرده بودند، با مراسم غیر رسمی و با شتاب ایران را برای همیشه ترک کرد و اکنون، امام، با حضور و تهدیدات احتمالی ارتش نیم میلیونی نفری رژیم، همراه با ۵۰ تن از همراهانش به ایران باز می گشت. در مرحله ای حتی آمریکائیها، جریانهای لیبرال[۱۱] را وادار می کنند که مانع از بازگشت حضرت امام (ره) به میهن شوند. روز۲۶ دی بعد از فرار شاه یا خروج او به فرمان آمریکا،

سولیوان[۱۲] در گزارشی که به وزارتخانه آمریکا مخابره می کند، می گوید:

«امیر انتظام از نهضت آزادی ایران ، عنصر کمیته مرکزی حدود یک ساعت و نیم بعد از رفتن هواپیمای شاه تلفن زد که آیت الله خمینی در آینده نزدیک بر نمی گردد (تکرار) بر نمی گردد.» (افشاگری روابط آمریکا و شاه، نهایتا در این روز(۱فوریه ۱۹۷۹) امام خمینی پس از ۱۴ سال و چند ماه تبعید با هواپیمای ۷۴۷شرکت هواپیمایی ایر فرانس وارد کشور شدند. تعداد زیادی خبرنگار خارجی از شبکه های خبری دنیا، همراه امام، در این پرواز حضور داشتند. جمعیتی که به پیشواز ایشان آمدند بیش از سه میلیون نفر بود به طوری که امام ناچار شد برای رفتن از فرودگاه تا بهشت زهرا از هلی کوپتر استفاده کند. ( آبراهامیان، ۱۳۸۹: ص ۲۸۷)

استقبال از امام، در تاریخ معاصر بی سابقه بود. امام، پس از پیاده شدن از هواپیما و تشکر از مستقبلین ، طی سخنان کوتاهی، با اعلام مجدد برنامه های خودشان، دولت بختیار را غیر قانونی و غاصب معرفی کرده و از «تعیین دولت و حکومت موقت سخن گفتند».

بازرگان، در مسند نخست وزیری دولت موقت

امام خمینی(ره) چهار روز پس از ورود به ایران در ۱۵ بهمن ۱۳۵۷ بنا به پیشنهاد شورای انقلاب، مهندس بازرگان را به نخست وزیری دولت موقت منصوب کرد. حکم امام در مجلسی که خودشان هم حضور داشتند توسط آقای آیت الله هاشمی رفسنجانی در مدرسه علوی به شرح زیر قرائت شد:

بسم الله الرحمن الرحیم

جناب آقای مهندس بازرگان

« بنا به پیشنهاد شورای انقلاب، برحسب حق شرعی و قانونی ناشی از آراء اکثریت قریب به اتفاق ملت ایران، که طی اجتماعات عظیم و تظاهرات وسیع و متعدد، در سراسر ایران نسبت به رهبری جنبش ابراز شده است و به موجب اعتمادی که به ایمان راسخ شما به مکتب مقدس اسلام و اطلاعاتی که از سوابق تان در مبارزات اسلامی و ملی دارم ، جنابعالی را بدون در نظر گرفتن روابط حزبی و بستگی به گروهی خاص، مامور تشکیل دولت موقت می نمایم. تا به این ترتیب اداره امور مملکت و خصوصا انجام رفراندوم[۱۳] و رجوع به آراء عمومی ملت، درباره تغییر نظام سیاسی کشور، به جمهوری اسلامی و تشکیل مجلس مؤسسان[۱۴] از منتخبین مردم ، به جهت تصویب قانون اساسی نظام جدید و انتخاب مجلس نمایندگان ملت، بر طبق قانون اساسی جدید را بدهید.

مقتضی است که اعضای دولت موقت را هر چه زودتر، با توجه به شرایطی که مشخص نموده ام تعیین و معرفی نمایید. کارمندان دولت، ارتش و افراد ملت با دولت موقت شما همکاری کامل نموده و رعایت انضباط را برای وصول به اهداف مقدس انقلاب و سازمان یافتن امور کشور خواهند نمود. موفقیت شما و دولت موقت را در این مرحله حساس تاریخی از خداوند متعال مسئلت می نمایم. [ بازرگان، ۱۳۶۲، ضمیمه فصل اول. ]

روح الله الموسوی الخمینی

به دور از روابط حزبی

آنچه در این حکم اهمیت زیادی دارد، شرط و تأکید رهبر انقلاب، برای بازرگان و حتی وزیران کابینه «بدور از وابستگی حزبی و گروهی» است که ما در روند بررسی عملکرد بازرگان و نهضت آزادی در دولت موقت به آن خواهیم پرداخت. خود آقای بازرگان اذعان دارد که امام (ره) در جلسه روز یکشنبه ۱۵ بهمن ۱۳۵۷ بر این مسئله مجددا تاکید کردند:

«آیت الله خمینی راجع به عدم وابستگی حزبی و این که نخست وزیر و وزراء و شاید اعضای شورای انقلاب ، نباید عضو هیچ حزب باشند و تصور تمایل و تبعیت ایشان از هیچ گروه و حزب پیش نیاید بیاناتی کردند. حاضرین متعجب شدند. چون امر مسلم ، نخست وزیر انتخابی از نهضت آزادی بود. همین مطلب را آقای مهندس کتیرایی با مرحوم مطهری عنوان کردند که اگر بازرگان استعفاء از نهضت آزادی بدهد همه می دانند که موسس و عضو علاقمند نهضت آزادی است. من اضافه کردم همین طوراند آقای طالقانی، به علاوه وزرایی را هم که باید انتخاب کنیم…. بالاخره قرار شد، کسانی که حزبی هستند، از مسئولیت و اشتغال فعالیت و مشارکت در حزب خود خودداری نمایند.» (اسناد نهضت آزادی ایران ، ۱۳۶۱: صص ۳۸- ۳۶)

بیانیه نهضت آزادی ایران بعد از صدور فرمان نخست وزیری مهندس بازرگان

نهضت آزادی ایران ، پس از انتخاب دبیر کل خود به نخست وزیری دولت موقت بیانیه ای صادر کرد. در این بیانیه چنین آمده بود:

بسمه تعالی

«اکنون که رهبر بزرگ و عالیقدر امام خمینی، بنا به حق شرعی و قانونی خویش، در این موقعیت حساس و تعیین کننده و تاریخی، جناب آقای مهندس بازرگان را بدون در نظرگرفتن وابستگی حزبی، به ریاست دولت موقت انقلابی، شرعی و قانونی برگزیده اند، ما این انتصاب انقلابی وتاریخ ساز را به ملت شریف و فداکار ایران تبریک می گوییم و از آنجا که به فرمان آیشریفه «اطیعو الله و اطیعوا الرسول و اولی الامر منکم» اطاعت از این امر را وظیفه شرعی و عقیدتی خود به شمار می آوریم و از آنجا که بر طبق اصول والای اسلام و به خصوص مذهب شیعه که مرجعیت عالی آن به عنوان نیابت از امام، حق عزل و نصب دارد، وظیفه خود می دانیم که به برادر ارجمند آقای مهندس بازرگان اطمینان دهیم که هرچه بیشتر در جهت رسالت مکتبی و تشکیلاتی، که نهضت آزادی ایران بر دوش دارد بر تلاشهای خود بیافزائیم تا ایشان با فراغ خاطر و بدون نگرانی، به ماموریت خطیری که برعهده دارند بپردازند و توفیق او را در این امر مهم از پروردگار بزرگ خواستاریم.» (اسناد نهضت آزادی ایران، ۱۳۶۲: ص ۷۱

نهضت آزادی ایران ۱۷ /بهمن /۱۳۵۷

صحبت مهندس بازرگان پس از دریافت حکم نخست وزیری دولت موقت

مهندس بازرگان پس از دریافت حکم امام، طی سخنانی، ضمن امتنان از امام، مطالبی را بیان داشته و در قسمتی از آن چنین گفتند:

«… قائدتا با توجه به جثه ضعیف و نواقص و معایب خودم، نمی بایستی قبول این مسئولیت را کرده و زیر بار چنین امری رفته باشم. ولی از یک طرف، بنا به ضرورت و وظیفه و مسئولیت طبیعی و انتظاری که داشته اند و با عزم راسخ و با ایمان کامل به خدا و اعتقاد به موفقیت این راه، که رهبری فرموده اید، من هم همین راه را انتخاب می کنم و…… بنابراین با امید به خدا، امتنان از آیت الله و انتظار از ملت ایران و دنیا، این ماموریت و خدمت را قبول و تعهد نمودم و آماده خطرات و زحماتش هستم و نهایت کوشش و دعا را برای توفیق و ادای خدمت مورد انتظار مردم ایران خواهم کرد.» (بازرگان، ۱۳۶۲: صص ۴۰- ۳۹)

علل انتخاب مهندس بازرگان به نخست وزیری دولت موقت

در اغلب انقلاب های سیاسی دنیا بعد از به ثمر رسیدن انقلاب، میانه روها برای دوره ای موقت به قدرت رسیده اند. دلایلی که موجب روی کار آمدن میانه روها در سایر انقلاب ها شده بود در مورد علل روی کارآمدن آنها که در چهرلیبرال های ملی گرایان تجلی شده بود، صادق بود.

اعم این علل که می تواند به انتخاب دولت موقت بعد از پیروزی انقلاب اسلامی منجر شده، به شرح ذیل است.

۱- جامعه ایران شناخت درستی از نیروهای جوان انقلابی که توانایی اداره کشور را داشته باشند، نداشت و تنها چهره های شناخته شده، کسانی بودند در دوران کوتاه حکومت مصدق با قبول مسئولیت های دولتی. از آنها خاطره ای دور در اذهان باقیمانده بود. (محمدی، ۱۳۷۰، ص ۱۳۴)

۲- رهبر انقلاب به این که روحانیون مستقیما مسئولیتهای دولتی را به عهده بگیرند، تمایلی نداشت و از طرفی آنها هم آزمایش لازم را در توانایی خود برای اداره مملکت نداده بودند که در این راستا حضرت امام (ره) می فرمایند:

«من موافق نیستم در جمهوری اسلامی، روحانیون پست های دولتی بپذیرند… روحانیون نباید کار دولتی بپذیرند، آنها باید در کنار دولت بایستند و آن را ارشادکنند، آنها باید بر فعالیت دولت ، نظارت و مراقبت داشته باشند.»(مطهری، ۱۳۷۱: ص ۱۸۶)

امام خمینی (ره) و دیگر رهبران روحانی انقلاب اسلامی هیچگاه قصد نداشتند حکومتی تشکیل دهند که خود در مصدر اجرایی، اداری، مدیریتی و قانونگذاری آن قرار بگیرند. بلکه بیشتر مایل بودند امور اجرایی به دست افراد صالح غیر روحانی باشد. ( بهادروند، ۱۳۸۳: صص ۱۸۳- ۱۸۰)

۳- مهندس بازرگان و یارانش تنها چهره هایی از ملی گریان و لیبرال ها بوده که جنبه مذهبی داشتند و تا حدودی مورد قبول و وثوق جناح های مختلف بودند.

مهندس بازرگان در میان اهداف و سیاست و خط مشی نهضت آزادی از بدو تاسیس تا کناره گیری دولت موقت در خصوص سپردن تشکیل دولت موقت به وی، چنین می گوید:

«نظر به سوابق، آشنایی و اطمینانی که امام به اینجانب داشتند، بلافاصله پس از قدم به تهران مرا مامور اداره و تحویل گرفتن مملکت از دولت طاغوتی و تشکیل دولت موقت برای انتقال به نظام جمهوری اسلامی فرمودند.» (روزنامه میزان، ۱۳۵۷/۱۲/۹).

اگر چه حضرت امام (ره) آقای بازرگان را مامور تشکیل دولت موقت نمودند و علاوه برآن همان طور که بازرگان در گفته فوق به سوابق آشنایی حضرت امام (ره) با ایشان اشاره کردند به سوابق شخصی بازرگان و نهضت آزادی کاملا آگاه بودند، امام خمینی (ره) در نامه ای خطاب به آیت الله منتظری که معروف به نامه ۱/۶ است می فرمایند:

«و الله قسم من با نخست وزیری بازرگان مخالف بودم ولی او را هم آدم خوبی میدانستم.» (روز نامه جمهوری اسلامی- ۱۳۷۶/۹/۲۷.)

بازرگان ۲۴ ساعت فرصت خواست. روز بعد در جلسه همان شورا گفت:

« خواهش می کنم آقایان نسبت به رای و پیشنهادی که دیشب دادید تجدید نظر فرمایید و اگر بنده را نامزد نخست وزیری می نمائید با علم و اطلاع از افکار و اخلاق و سوابقم خواهد بود. همه آقایان مرا خوب می شناسند و از طرز کار و سوابق خدماتم اطلاع دارید. می دانید که معتقد به دمکراسی[۱۵] و اهل همکاری و مشورت و اعتقاد به دیگران هستم و خیلی مقید به نظم و رعایت بوده و از تندی و تعجیل احتراز می کنم و علاقمند به مطالعه و عمل تدریجی می باشم. درگذشته اینطور بوده ام برای آینده هم رویه ام را عوض نخواهم کرد. حال اگر با این سوابق و شرایط قبولم دارید پیشنهاد فرمائید.»( برزین، ۱۳۷۴: ص ۹۷)

حضرت امام (ره) طی حکمی مورخه ۱۵ بهمن ۱۳۵۷ «بنا به پیشنهاد شورای انقلاب برحسب حق شرعی و حق قانونی ناشی از آراء اکثریت قاطع ملت و به موجب اعتماد به ایمان راسخ شما «بازرگان» به مکتب اسلام و اطلاع از سوابقتان در مبارزات اسلامی و ملی داریم و…» وی را مامور تشکیل دولت موقت کرد. (بهنود، ۱۳۷۰: ص ۹۰۷)

انتخاب بازرگان از نگاهی دیگر

در یک جمع بندی مختصر، با چند نکته مهم در ارتباط با انتخاب بازرگان به عنوان نخست وزیر دولت موقت مواجه هستیم:

۱- حساسیت و شرایط بسیار دشوار بعد از پیروزی انقلاب اسلامی، شرایط و شخصیت بازرگان به عنوان فردی مبارز و زندان دیده و روشنفکر نزد اقشار مختلف مردم.

۲- سوابق مذهبی و سیاسی بازرگان، تدین و شهرت وی به عنوان یک نویسنده و استاد مسلمان دانشگاه ، تایید برخی مراجع و بخصوص اعضای شورای انقلاب ، عدم شناخت عملی و تجربی از کار ایشان، و از همه مهمتر به تعبیر حدیث علوی «در تحولات اجتماعی جوهره و شخصیت واقعی افراد شناخته می شود» در زمان انتخاب به لحاظ علم، عقل و شرع یکی از بهترین ها بود.

طوری که بعدها بعد از کناره گیری از منصب نخست وزیری، حضرت امام (ره) در نامه پذیرش استعفایش به دیانت ایشان اشاره دارد و فرمودند: «ضمن قدردانی از زحمات و خدمات طاقت فرسای ایشان در دوره انتقال و با اعتماد به دیانت، امانت و حسن نیت استعفا را قبول نمودم.» ( صحیفه امام خمینی ۱۳۷۸: ص ۵۴)

۳- تجدید نظر بازرگان در دیدگاه ها و اصلاح نظریات گذشته خود در رابطه با سلطنت و قانون اساسی شاه و جریان سیاسی مربوطه (نهضت آزادی ایران) و اظهار این مطالب که در خط رهبری است.

۴- محدودیت و چارچوب اختیارات بازرگان به عنوان نخست وزیر، با در نظر گرفتن حکم صادر، دوری از هر گونه نظرات شخصی در امورات و توجه به تصمیمات شورای انقلاب. (اسناد نهضت آزادی، ۱۳۶۱: ص ۱۱۴)

۵- از نظر شورای انقلاب، رابطه مهندس بازرگان با بختیار می توانست از حاد شدن مسائل و درگیری های خونین جلوگیری کند و انتقال قدرت را آسان کند. (هاشمی رفسنجانی، ۱۳۸۲: ص ۱۷۴)

۶- مهندس بازرگان در فعالیت های مذهبی در دانشگاه تهران و جای دیگر مشارکت داشت. او در ابتدای ده۱۳۲۰، ابتدا کانون اسلام را تشکیل داد که تشکل اسلامی بود. سپس در تشکیل انجمن اسلامی دانشجویان تهران پیش قدم شد و سرانجام هم انجمن اسلامی مهندسین ایران را تاسیس کرد. مهندس بازرگان در ساخت مسجد دانشگاه تهران نیز مشارکت فعال داشت و از بنیانگذاران و طراحان ساختمان حسینیه ارشاد بود و به اتفاق شهید مطهری سالها در این مکان فعالیت میکرد. البته نگرش سنتی و محافظه کارانه دینی داشت و در مبارزه با جریان چپ کمونیست[۱۶] نیز کم و بیش مشارکت داشت. (فوزی، ۱۳۸۴: صص ۱۸۳ – ۱۸۰)

۷- تعیین بازرگان به عنوان نخست وزیر دولت موقت انقلاب از سوی آیت اله خمینی، مانوری زیرکانه بود. چرا که به هیچ یک از دو گروه جبهه ملی و روحانیون اعتماد نداشت. گروه اخیر از مهارت مدیریتی لازم جهت اداره دولت بی بهره بودند و آیت الله های راست دین و نیز ملیون، با مداخله آنها در سیاست بشدت مخالف بودند. بازرگان با برخورداری از پشتوانه مذهبی قابل قبول ، مورد احترام ملی گرایان و علما بود و هیچ کدام از این دو، از وی به عنوان فرد تشنه قدرت هراسی نداشتند. (میلانی، ۱۳۸۱: صص ۲۶۳- ۲۶۲)

۸- با فرار شاه و احتمال سرنگونی رژیم سلطنتی در ایران، کشورهایی چون شوروی سابق، اسرائیل و بیش از همه آمریکا، منافع خود را در معرض خطر و نابودی می دیدند. ممکن بود با حکومت نوپای انقلاب به چالش برخیزند و….

به هر جهت، با اینکه انتخاب بازرگان اصلح نبوده است، لیکن انتخاب مقدور بوده است. همان اندازه که رهبری انقلاب از ریشه تفکرات بازرگان و یاران او بی اطلاع بوده است ، به همان میزان، آمریکایی ها بر دوستی و رفاقت آنها حساب می کردند و از این رهگذر، در آن مقطع حساس و سرنوشت ساز، با توجه به تحلیل های غلط غربیان و… ، و بخصوص آمریکا ، امکان وارد آمدن ضربات مهلک و خطرناک بر پیکره نوپای انقلاب از آنها گرفته شد.

انتصاب و مأموریت مهندس بازرگان در راستای تشکیل دولت موقت

بنیانگذار جمهوری اسلامی حضرت آیت الله خمینی (ره)سه روز بعد از ورودشان به میهن اسلامی و برخورد قاطعانه با دولت غیرقانونی بختیار، تشکیل دولت موقت جمهوری اسلامی ایران را در ۱۳۵۷/۱۱/۱۵ طی حکمی خطاب به مهندس بازرگان اعلام داشتند. بازرگان پس از دریافت حکم نخست وزیری در آغاز، سخن از باب تواضع می گوید:

«خدا را شکر می کنم که چنین اعتبار و حسن شهرتی را که به هیچ وجه اهلیت و لیاقت آن را نداشته ام به من ارزانی داشته.» (سلطانی، ۱۳۶۸: ص ۱۱۷)

در رابطه با علت انتخاب بازرگان به عنوان نخست وزیر از جانب حضرت امام (ره) به پیشنهاد شورای انقلاب سه نکته اصلی و محوری قابل بررسی است.

۱- حساسیت و پیچیدگی شرایط بعد از پیروزی انقلاب، وجهه و اعتبار بازرگان نزد اقشار مختلف و خالی بودن صحنه از شخصی که توانایی تثبیت آن اوضاع بحرانی را داشته باشد. طوری که حضرت امام (ره) می فرمایند: «مخالفت با دولت وی، امری کفر آمیز و قابل پیگرد است.»(کلام امام، ۱۳۶۱ : صص ۳۲ – ۳۱)

۲- توجه و اصلاح عقاید و نظریات گذشته خود پیرامون سلطنت و قانون اساسی از جانب بازرگان و نهضت آزادی و قرار گرفتن در مسیر رهبری انقلاب در ظاهر امر.

۳- محدودیت وظایف و اختیارات بازرگان به عنوان نخست وزیر، پذیرش شرایط محدود کننده از جانب بازرگان که موجب می شد تا حق اعما